Adhyaya 45

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति द्विजश्रेष्ठाः सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तमानर्ताधिपभूभुजा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവിടെയേ അത്യന്തം പുണ്യപ്രദമായ പുഷ്കരത്രയം ഉണ്ട്; അവിടെ മുൻപ് ആനർത്താധിപനായ രാജാവ് തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 2

यस्तत्र कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । मध्याह्ने कुरुते स्नानं स गच्छति परां गतिम्

അവിടെ കാർത്തിക മാസത്തിൽ, ചന്ദ്രൻ കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, മധ്യാഹ്നത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र समायातं सुपुण्यं पुष्करत्रयम् । कस्मिन्स्थाने च विज्ञेयं कैश्चिह्नैर्वद सूतज

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അവിടെ അതിപുണ്യമായ പുഷ്കരത്രയം എങ്ങനെ എത്തിച്ചേർന്നു? ഏത് സ്ഥലത്തിൽ അത് അറിയപ്പെടണം, ഏത് ലക്ഷണങ്ങളാൽ? ഹേ സൂതപുത്രാ, പറയുക।

Verse 4

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि यैश्चिह्नैः पुष्करत्रयम् । प्राग्दृष्टं मुनिना तत्र विश्वामित्रेण धीमता

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുഷ്കരത്രയം ഏത് ലക്ഷണങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുമോ, അവ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പ്രസ്താവിക്കും. പൂർവകാലത്ത് അവിടെ ധീമാനായ മുനി വിശ്വാമിത്രൻ അത് ദർശിച്ചിരുന്നു।

Verse 5

पुरा निवसतस्तस्य विश्वामित्रस्य सन्मुनेः । संप्राप्ता कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता

ഒരിക്കൽ, ആ സന്മുനി വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ വസിക്കുമ്പോൾ, കൃത്തികായോഗസഹിതമായ പുണ്യ കാർത്തികീ തിഥി എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 6

सर्वतीर्थमयं क्षेत्रं तद्विज्ञाय तपोनिधिः । ततश्च चिन्तयामास स्वचित्ते गाधिनन्दनः

ആ പ്രദേശം സർവതീർത്ഥമയമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, തപോനിധിയായ ഗാധിനന്ദനൻ പിന്നെ തന്റെ ചിത്തത്തിൽ ആലോചിച്ചു।

Verse 7

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

“ഇന്ന് കൃത്തികായോഗസഹിതമായ പുണ്യ കാർത്തികീ ദിനം; ഈ ദിനത്തിൽ പുഷ്കരജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു ശ്രേയസ് ലഭിക്കും. എന്നാൽ ആദി പുഷ്കരം ദൂരെയുണ്ട്; ഇപ്പോൾ അവിടെ പോകാൻ കഴിയില്ല।”

Verse 8

तस्मादत्र स्थितं यच्च तस्मिन्स्नानं करोम्यहम् । स एवं निश्चयं कृत्वा श्रद्धापूतेन चेतसा

അതിനാൽ ഇവിടെ നിലവിലുള്ളതിലേ തന്നെ ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്യും. ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച്, ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ ചിത്തത്തോടെ അവൻ അതു നിർവഹിച്ചു.

Verse 9

ततश्चान्वेषयामास पुष्कराणि समंततः । बहुत्वात्तत्र तीर्थानां निश्चयं नान्वपद्यत

അതിനുശേഷം അവൻ എല്ലാടവും പുഷ്കരങ്ങളെ അന്വേഷിച്ചു. എന്നാൽ അവിടെ തീർത്ഥങ്ങൾ അനവധി ആയതിനാൽ അവന് ഉറച്ച തീരുമാനത്തിലെത്താനായില്ല.

Verse 10

दृष्ट्वादृष्ट्वा जलस्थानं स्नानं चक्रे ततः परम् । स तदा श्रममापन्नो भ्रममाण इतस्ततः

ഒന്നിന് പിന്നാലെ മറ്റൊരു ജലസ്ഥലം കണ്ടുകൊണ്ട് അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്തു. പിന്നെ ഇങ്ങും അങ്ങും അലഞ്ഞ് അവൻ ക്ഷീണിതനായി.

Verse 12

वृक्षमूलं समाश्रित्य निविष्टश्च क्षितौ ततः । तुष्टावाथ शुचिर्भूत्वा श्रद्धया च त्रिपुष्करम् । मध्यमाद्योजनं स्वर्गः कनिष्ठादर्ध योजनम् । ज्येष्ठकुण्डात्पुनः ख्यातो हस्तप्रायः शुभात्मभिः

അപ്പോൾ അവൻ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിനെ ആശ്രയിച്ച് നിലത്ത് ഇരുന്നു. ശുചിത്വം പ്രാപിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ ത്രിപുഷ്കരത്തെ സ്തുതിച്ചു. മധ്യമ (പുഷ്കര)ത്തിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗമാർഗം ഒരു യോജനമെന്നും, കനിഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് അർദ്ധയോജനമെന്നും; ജ്യേഷ്ഠകുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും സദാത്മാക്കളിൽ അത് കൈവ്യാപ്തിയോളം മാത്രം ദൂരമാണെന്നു പ്രസിദ്ധമെന്നും പറയുന്നു.

Verse 13

पावयंति हि तीर्थानि स्नानदानादसंशयम् । पुष्करालोकनादेव नरः पापात्प्रमु च्यते

തീർത്ഥങ്ങൾ സ്നാനവും ദാനവും കൊണ്ടു സംശയമില്ലാതെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ പുഷ്കരത്തെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

Verse 14

पुष्करारण्यमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

പുഷ്കരാരണ്യത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ശാകം–മൂലം–ഫലം മാത്രമെങ്കിലും ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ, അവിടെ ഒരാളെ ഭോജനിപ്പിച്ചതുതന്നെ കോടി പേരെ ഭോജനിപ്പിച്ചതിന് തുല്യഫലം നൽകുന്നു।

Verse 15

पुष्करे दुष्करं स्नानं पुष्करे दुष्करं तपः । पुष्करे दुष्करो वासः सर्वं पुष्करदुष्करम्

പുഷ്കരത്തിൽ സ്നാനം ദുഷ്കരം, പുഷ്കരത്തിൽ തപസ്സ് ദുഷ്കരം; പുഷ്കരത്തിൽ വാസവും ദുഷ്കരം—പുഷ്കരത്തിൽ എല്ലാം ദുഷ്കരമാണ് (അതുകൊണ്ട് മഹാപുണ്യദായകം)।

Verse 16

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे पुष्करे स्नाति यो नरः । स क्षणान्मुच्यते पापादाजन्ममरणोद्भवात्

കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗ സമയത്ത് പുഷ്കരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മോചിതനാകുന്നു।

Verse 17

ज्येष्ठे प्रातश्च मध्याह्ने मध्यमे स्नाति यो नरः । कनिष्ठेऽस्तमिते भानौ सकृत्स्वर्गमवाप्नुयात्

ജ്യേഷ്ഠ പുഷ്കരത്തിൽ പ്രഭാതസ്നാനം, മധ്യമ പുഷ്കരത്തിൽ മധ്യാഹ്നസ്നാനം, കനിഷ്ഠ പുഷ്കരത്തിൽ സൂര്യാസ്തമയസ്നാനം—ഇങ്ങനെ ഒരിക്കൽ ചെയ്താലും സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 18

तावत्तिष्ठति देहेषु पातकं सर्वदेहिनाम् । यावन्न पौष्करैस्तोयैः स्नानं वै कुर्वते नराः

സകല ദേഹികളുടെയും ദേഹങ്ങളിൽ പാപം അത്രകാലം നിലനിൽക്കും; മനുഷ്യർ പുഷ്കരജലങ്ങളാൽ നിശ്ചയമായി സ്നാനം ചെയ്യുന്നതുവരെ.

Verse 19

दिवाकरकरैः स्पृष्टं तमो यद्वत्प्रणश्यति । पुष्करोदकसंस्पर्शाच्छीघ्रं गच्छति पातकम्

സൂര്യകിരണങ്ങളുടെ സ്പർശത്തിൽ അന്ധകാരം എങ്ങനെ നശിക്കുമോ, അതുപോലെ പുഷ്കരജലസ്പർശത്തിൽ പാപം വേഗത്തിൽ അകലുന്നു।

Verse 20

ब्रह्महत्यादिकं पापं कृत्वापि पुरुषो भुवि । कार्तिक्यां पुष्करे स्नात्वा निर्दोषत्वं प्रपद्यते

ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങൾ ചെയ്താലും, കാർത്തിക മാസത്തിൽ പുഷ്കരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അവൻ നിർദോഷത്വം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 21

किं दानैः किं व्रतैर्होमैः किं यज्ञैर्वहुविस्तरैः । कार्तिक्यां पुष्करे स्नानैः सर्वेषां लभ्यते फलम्

ദാനം, വ്രതം, ഹോമം, വിപുല യജ്ഞങ്ങൾ—ഇവയെന്തിന്? കാർത്തികത്തിൽ പുഷ്കരസ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാറ്റിന്റെയും ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 22

यद्येषा भारती सत्या मया सम्यमुदीरिता । तन्मे स्याद्दर्शनं शीघ्रं सद्यः पुष्करसंभवम्

സംയമത്തോടെ ഞാൻ ഉച്ചരിച്ച ഈ വാക്കുകൾ സത്യമെങ്കിൽ, ഇന്നുതന്നെ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ പുഷ്കരസംഭവന്റെ ദർശനം ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 23

एवं तस्य ब्रुवाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । अशरीराऽभवद्वाणी गगनाद्द्विजसत्तमाः

ഇങ്ങനെ ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ പ്രസ്താവിക്കുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശരീരരഹിതമായ ഒരു വാണി ഉദിച്ചു—ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരേ!

Verse 24

विश्वामित्र मुनिश्रेष्ठ सदा मे गगने स्थितिः । मुक्त्वैकां कार्तिकीं चैव कृत्तिकायोगसंयुताम्

ഹേ വിശ്വാമിത്ര മുനിശ്രേഷ്ഠാ! എന്റെ വാസം സദാ ഗഗനത്തിലേയാണ്—കൃത്തികാ നക്ഷത്രയോഗം ചേർന്ന ആ ഏക കാർത്തികീ അവസരം ഒഴികെ.

Verse 25

तदत्र दिवसे वासो मम भूमितले ध्रुवम् । अस्मिन्नेव वने पुण्ये तत्त्वं स्नानं समाचर

അതുകൊണ്ട് ആ ദിവസത്തിൽ ഭൂമിതലത്തിൽ എന്റെ വാസം നിശ്ചയം. ഈ പുണ്യവനത്തിൽ തത്ത്വാനുസാരമായി വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ആചരിക്ക.

Verse 26

विश्वामित्र उवाच । सर्वेषामेव तीर्थानां श्रूयते च समाश्रयः । तत्कथं वेद्मि तीर्थेश त्वामत्रैव व्यवस्थितम्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും ആശ്രയമാണെന്ന് കേൾക്കുന്നു. എന്നാൽ ഹേ തീർത്ഥേശ്വരാ, നിങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെയാണെന്ന് ഞാൻ എങ്ങനെ അറിയും?

Verse 27

तदोत्थिता पुनर्वाणी तारा गगनगोचरा । विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं हर्षयंती द्विजोत्तमाः

അപ്പോൾ വീണ്ടും ഒരു വാണി ഉയർന്നു—താരാസദൃശമായി, ഗഗനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി—മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വിശ്വാമിത്രനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ!

Verse 28

नातिदूरे वनादस्मादत्र संति जलाशयाः । तेषामेकतमे पद्मं विद्यतेऽधोमुखं स्थितम्

ഈ വനത്തിൽ നിന്ന് അതിദൂരമല്ല; ഇവിടെ ചില ജലാശയങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവയിൽ ഒന്നിൽ അധോമുഖമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു പദ്മം കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 29

ऊर्ध्ववक्त्रं द्वितीये च तिर्यग्वक्त्रं तृतीयके । तत्रोर्ध्वास्यैः सरोजैश्च विज्ञेयं ज्येष्ठपुष्करम्

രണ്ടാമത്തെ ജലാശയത്തിൽ താമര മേലോട്ടു മുഖമുള്ളതും, മൂന്നാമത്തിൽ അത് വശത്തോട്ടു മുഖമുള്ളതുമാകുന്നു. അവിടെ മേൽമുഖ താമരകളാൽ ജ്യേഷ്ഠ പുഷ്കരം തിരിച്ചറിയണം.

Verse 30

पार्श्ववक्त्रैर्द्विजश्रेष्ठ मध्यमं परिकीर्तितम् । अधोवक्त्रैस्तथा ज्ञेयं कनिष्ठं पुष्करं क्षितौ

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! വശമുഖ താമരകളാൽ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്ന പുഷ്കരം ‘മധ്യമ പുഷ്കരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. താഴ്മുഖ താമരകളാൽ ചിഹ്നിതമായത് ഭൂമിയിൽ ‘കനിഷ്ഠ പുഷ്കരം’ എന്നു അറിയണം.

Verse 31

एतैश्चिह्नैर्मुनिश्रेष्ठ ज्ञात्वा स्नानं समाचर । तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तूर्णं समुत्थाय ययौ ततः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഈ ചിഹ്നങ്ങളാൽ തീർത്ഥം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പുണ്യസ്നാനം ആചരിക്കണം. ഇതു കേട്ട ആ മുനി ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് ആ സ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 32

तादृशैः कमलैस्तत्र संस्थितास्ते जलाशयाः । तान्दृष्ट्वा श्रद्धयोपेतः कृत्वा स्नानं यथाक्रमम्

അവിടെ അത്തരം താമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ജലാശയങ്ങൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അവ കണ്ടു ശ്രദ്ധയോടെ അവൻ ക്രമാനുസൃതമായി വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 33

ततश्च विधिना सम्यक्चकारपितृतर्पणम्

അതിനുശേഷം അവൻ വിധിപ്രകാരം ശരിയായി പിതൃതർപ്പണം നിർവഹിച്ചു.

Verse 34

ततः शाकैश्च मूलैश्च नीवारैः फलसंयुतैः । चकार विधिना श्राद्धं तत्रैव द्विजसत्तमाः

അതിനുശേഷം ശാകങ്ങൾ, മൂലങ്ങൾ, നീവാര (വന്യധാന്യം) എന്നിവയും ഫലങ്ങളും ചേർത്ത്, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ അവിടെയേ തന്നെ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്തി।

Verse 35

तत्र तस्यैव तीरस्थो वीक्षांचक्रे समाहितः । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे चिह्नदर्शनलालसः

അവിടെയേ തന്നെ ആ തീരത്ത് നിന്നുകൊണ്ട്, ഏകാഗ്രചിത്തനായി അദ്ദേഹം കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗം വന്നാൽ പുണ്യചിഹ്നദർശനം ലഭിക്കുമെന്ന ആകാംക്ഷയിൽ കാത്തുനോക്കി।

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । कीदृशं जायते चिह्नं कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । संप्राप्ते कृत्तिकायोगे सर्वं तत्र वदाशु नः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—കാർത്തിക മാസത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠ പുഷ്കരത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗം വന്നാൽ എങ്ങനെയുള്ള പുണ്യചിഹ്നം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു? അവിടെ സംഭവിക്കുന്നതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വേഗം പറയുക।

Verse 37

सूत उवाच । कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यदा गच्छति चंद्रमाः । तदा निष्क्रामति श्रेष्ठं कमलं जलमध्यतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗ സമയത്ത് ചന്ദ്രൻ ആ നിലയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ശ്രേഷ്ഠ കമലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 38

तन्मध्येंऽगुष्ठमात्रस्तु पुरुषो दृश्यते जनैः । सुस्नातैः श्रद्धयोपेतैस्ततस्तीर्थफलं लभेत्

അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ജനങ്ങൾ അങ്കുഷ്ഠമാത്രമായ ഒരു പുരുഷനെ ദർശിക്കുന്നു; അതിനാൽ ശുദ്ധമായി സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രദ്ധയുള്ളവർ ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പൂർണ്ണഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 39

एतस्मात्कारणात्स्नात्वा विश्वामित्रो महामुनिः । तच्चिह्नं वीक्षयामास महद्यत्नं समाश्रितः

ഈ കാരണത്താൽ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ സ്നാനം ചെയ്ത്, ആ പവിത്രചിഹ്നം ദർശിക്കുവാൻ മഹത്തായ പരിശ്രമത്തോടെ ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 40

तस्यैवं वीक्षमाणस्य विश्वामित्रस्य धीमतः । आनर्ताधिपतिस्तत्र प्राप्तो राजा बृहद्बलः

ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ആനർത്തത്തിന്റെ അധിപനായ രാജാവ് ബൃഹദ്ബലൻ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 41

अत्यंतं मृगयाश्रांतो हत्वा मृगगणान्बहून् । ऋक्षांश्चैव वराहांश्च सारंगानथ संबरान्

വേട്ടയാൽ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച്, അവൻ അനേകം മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളെയും, കരടികളെയും, വരാഹങ്ങളെയും, സാരംഗമൃഗങ്ങളെയും, ശംബരമൃഗങ്ങളെയും വധിച്ചിരുന്നു।

Verse 42

सिंहान्व्याघ्रान्वृकांश्चैव हिंसानारण्यचारिणः । तथान्यानपि मध्याह्ने तेन मार्गेण संगतः

അതേ വഴിയിൽ മധ്യാഹ്നസമയത്ത് അവന് സിംഹങ്ങൾ, വ്യാഘ്രങ്ങൾ, ചെന്നായകൾ പോലെയുള്ള ഹിംസ്ര അരണ്യചരികളും മറ്റു ജീവികളും നേരിട്ടു।

Verse 43

अथापश्यद्द्रुमोपांते विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । उपविष्टं कृतस्नानं वीक्षमाणं जलाशयम्

അപ്പോൾ അവൻ വൃക്ഷത്തിന്റെ അടുക്കൽ മുനീശ്വരനായ വിശ്വാമിത്രനെ കണ്ടു—സ്നാനം ചെയ്ത് ഉപവിഷ്ടനായി, ആ ജലാശയം ദർശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 44

ततस्तं प्रणिपत्योच्चैरवतीर्य तुरंगमात् । श्रमार्त्तः सलिले तस्मिन्प्रविवेश नृपोत्तमः

അപ്പോൾ അവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു കുതിരയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി; ക്ഷീണത്താൽ പീഡിതനായ ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവ് ആ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे तोयात्कमलं तद्विनिर्गतम् । सहस्रपत्रसंजुष्टं द्वादशार्कसमप्रभम्

അതിനിടയിൽ ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് ഒരു താമര ഉദിച്ചു—സഹസ്ര ദളങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം, പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനം।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा स महीपालः पद्ममत्यद्भुतं महत् । जग्राह कौतुकाविष्टः स्वयं सव्येन पाणिना

ആ മഹത്തായ അത്യദ്ഭുത താമര കണ്ടപ്പോൾ, കൗതുകത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവ് അതിനെ താനേ ഇടങ്കൈകൊണ്ട് എടുത്തു।

Verse 47

स्पृष्टमात्रे ततस्तस्मिन्कमले द्विजसत्तमाः । उत्थितः सुमहाञ्छब्दो विश्वं येन प्रपूरितम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ താമരയെ വെറും സ്പർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ ഒരു മഹാനാദം ഉയർന്നു; അതാൽ സർവ്വലോകവും നിറഞ്ഞു।

Verse 48

तं शब्दं स महीपालः श्रुत्वा मूर्छामुपाविशत् । पतितश्च जले तस्मिन्पद्मं चादर्शनं गतम्

ആ ശബ്ദം കേട്ട് രാജാവ് മൂർച്ചയിൽ വീണു; ആ ജലത്തിൽ പതിച്ച ഉടനെ ആ താമരയും ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി।

Verse 49

ततः कृच्छ्रेण महता कर्षितः सलिलाद्बहिः । सेवकैर्दुःखशोकार्त्तैर्हाहेति प्रतिजल्पकैः

അപ്പോൾ മഹാ പ്രയാസത്തോടെ അവനെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുത്തു; ദുഃഖ‑ശോകത്തിൽ ആർത്തരായ സേവകർ “ഹായ്! ഹായ്!” എന്നു നിലവിളിച്ചു।

Verse 50

ततस्तीरं समासाद्य कृच्छ्रात्प्राप्याथ चेतनाम् । यावद्वीक्षयति स्वांगं तावत्कुष्ठं समागतम्

പിന്നീട് അവൻ പ്രയാസത്തോടെ കരയിലെത്തി ക്രമേണ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; എന്നാൽ സ്വന്തം അവയവങ്ങളെ നോക്കിയ ഉടൻ കുഷ്ഠം വന്നെത്തിയിരുന്നു।

Verse 51

ततो विषादमापन्नो दृष्ट्वा तादृङ्निजं वपुः । शीर्णघ्राणांघ्रिहस्तं च घर्घरस्वरसंयुतम्

അപ്പോൾ തന്റെ ശരീരം അങ്ങനെ ആയതു കണ്ടു അവൻ വിഷാദത്തിലായി; മൂക്കും കാലുകളും കൈകളും ക്ഷയിച്ചു, ശബ്ദം കര്ക്കശമായി ഘർഘരമായി മാറി।

Verse 52

अथ गत्वा मुनेः पार्श्वे विश्वामित्रस्य भूमिपः । उवाच वचनं दीनं बाष्पगद्गदया गिरा

പിന്നീട് രാജാവ് വിശ്വാമിത്ര മുനിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു ദീനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു; കണ്ണീരാൽ കണ്ഠം ഗദ്ഗദമായി, വാക്കുകൾ വിറച്ചു।

Verse 53

भगवन्पश्य मे जातं यादृशं वपुरेव हि । अकस्मादेव मग्नस्य सलिलेऽत्र विगर्हितम्

“ഭഗവൻ, നോക്കുക—എന്റെ ശരീരം എങ്ങനെയായി! ഞാൻ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഈ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി; അതിനാൽ തന്നെ ഈ ദേഹം വികൃതവും നിന്ദ്യവുമായി മാറി।”

Verse 54

तत्किं पानीयदोषो वा किं वा भूमेर्मुनी श्वर । येनेदृक्सहसा यातं विकृतिं मे शरीरकम्

ഹേ മുനീശ്വരാ! ഇത് കുടിവെള്ളത്തിലെ ദോഷമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിയിലെ ഏതെങ്കിലും വികാരമാണോ? അതുകൊണ്ടാണോ എന്റെ ശരീരം പെട്ടെന്നു ഇങ്ങനെ വികൃതിയായത്?

Verse 55

विश्वामित्र उवाच । सावित्रं पद्ममेवैतद्यत्स्पृष्टं भूपते त्वया । उच्छिष्टेन रविर्मध्ये स्वयं यस्य व्यवस्थितः

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! നീ സ്പർശിച്ചതത് സത്യത്തിൽ സാവിത്രപദ്മമാണ്. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മധ്യാഹ്നത്തിൽ സ്വയം സൂര്യൻ വസിക്കുന്നു; നീ ഉച്ഛിഷ്ടാവസ്ഥയിൽ അതിനെ സ്പർശിച്ചു.

Verse 56

यदा स्यात्कृत्तिकायोगः कार्तिके मासि पार्थिव । शशांकस्य तदा चैतज्जायते पौष्करे जले

ഹേ പാർത്ഥിവാ! കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികായോഗം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, ചന്ദ്രബന്ധമുള്ള ആ സമയത്ത് ഇത് (സാവിത്രപദ്മം) പുഷ്കരജലത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 57

तदिदं पुष्करं ज्येष्ठं भवान्यत्र श्रमातुरः । प्रविष्टः कार्तिकी चाद्य कृत्तिकायोगसंयुता

ഇതുതന്നെ ജ്യേഷ്ഠ പുഷ്കരം; നീ പരിശ്രമം മൂലം ക്ഷീണിതനായി ഇവിടെ പ്രവേശിച്ചു. ഇന്ന് കാർത്തികീ ദിനം; അത് കൃത്തികായോഗത്തോടു സംയുക്തമാണ്.

Verse 58

एतद्वीक्ष्य नरो ह्यत्र स्नानं कुर्याज्जलाशये । श्रद्धया परया युक्तः स गच्छति परां गतिम्

ഇത് ദർശിച്ച് മനുഷ്യൻ ഇവിടെ ഈ ജലാശയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം. പരമശ്രദ്ധയോടെ യുക്തനായവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 59

उच्छिष्टेन त्वया राजन्हरणाय हि केवलम् । एतत्सरोरुहं स्पृष्टं तेनेदृक्संस्थितं फलम्

ഹേ രാജാവേ, നീ അശൗചാവസ്ഥയിൽ വെറും എടുത്തുകൊണ്ടുപോകുവാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ ഈ താമര സ്പർശിച്ചു; അതിനാൽ ഇത്തരമൊരു ഫലം സംഭവിച്ചു.

Verse 60

बृहद्बल उवाच । कथं मे स्यान्मुनिश्रेष्ठ कुष्ठव्याधिपरिक्षयः । तपसा नियमेनापि व्रतेनापि कृतेन वै

ബൃഹദ്ബലൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ കുഷ്ഠവ്യാധി പൂർണ്ണമായി എങ്ങനെ ക്ഷയിക്കും? തപസ്സാലോ, നിയമങ്ങളാലോ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത വ്രതത്താലോ?

Verse 61

विश्वामित्र उवाच । आराधय सहस्रांशुमस्मिन्क्षेत्रे महीपते । ततः प्राप्स्यसि संसिद्धिं कुष्ठनाशसमुद्भवाम्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മഹീപതേ, ഈ ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ സഹസ്രാംശു സൂര്യനെ ആരാധിക്ക; അപ്പോൾ കുഷ്ഠനാശത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന നിശ്ചിത സിദ്ധി നീ പ്രാപിക്കും.

Verse 62

तच्छ्रुत्वा स मुनेर्वाक्यं भूमिपालो बृहद्बलः । तत्क्षणात्स्थापयामास सूर्यस्य प्रतिमां तदा

മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭൂമിപാലൻ ബൃഹദ്ബലൻ അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ സൂര്യന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 63

अर्चयामास विधिवत्पुष्पधूपानुलेपनैः । श्रद्धया परया युक्तो रविवारे विशेषतः

അവൻ പുഷ്പം, ധൂപം, അനുലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം (സൂര്യനെ) അർച്ചിച്ചു; പരമശ്രദ്ധയോടെ, പ്രത്യേകിച്ച് രവിവാരത്തിൽ.

Verse 64

उपवासपरो भूत्वा रक्तचन्दनसंयुतैः । पूजयन्रक्तपुष्पैश्च श्रद्धया परया युतः

ഉപവാസത്തിൽ നിരതനായി, രക്തചന്ദനലേപനത്തോടെ, ചുവന്ന പുഷ്പങ്ങളാലും പരമശ്രദ്ധയോടെ അവൻ പൂജ ചെയ്തു।

Verse 65

ततः संवत्सरस्यांते स बभूव महीपतिः । कुष्ठ व्याधि विनिर्मुक्तो द्वादशार्कसमप्रभः

പിന്നീട് ഒരു വർഷാന്ത്യത്തിൽ ആ രാജാവ് കുഷ്ഠവും മറ്റു വ്യാധികളും വിട്ടുമാറി, പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായി।

Verse 66

ततः स्वं राज्यमासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः । देहांते दिननाथस्य संप्राप्तो मंदिरं तथा

അതിനുശേഷം സ്വന്തം രാജ്യം വീണ്ടെടുത്തു പലവിധ രാജഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ദേഹാന്തത്തിൽ ദിനനാഥനായ സൂര്യദേവന്റെ മന്ദിരലോകം പ്രാപിച്ചു।

Verse 67

सूत उवाच । एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता । प्रकटं सर्वलोकस्य विहितं पुष्करत्रयम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇങ്ങനെ അവിടെ ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ സർവ്വലോകങ്ങൾക്കായി പുഷ്കരത്രയം പ്രസിദ്ധമാക്കി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 68

यस्तत्र कार्तिके मासे कार्त्तिक्यां कृत्तिकासु च । प्रकरोति नरः स्नानं ब्रह्मलोकं स गच्छति

അവിടെ കാർത്തിക മാസത്തിൽ—കാർത്തികീ പൗർണ്ണമിയിലും കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിലും—സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 69

तथा यो भास्करं पश्येद्बृहद्वलप्रतिष्ठितम् । वत्सरं रविवारेण यावत्कृत्वा क्षणं नरः । स मुच्यते नरो रोगैर्यदि स्याद्रोगसंयुतः

അതുപോലെ ബൃഹദ്ബലൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭാസ്കരനെ ദർശിക്കുന്നവൻ—ഒരു വർഷം മുഴുവൻ എല്ലാ ഞായറാഴ്‌ചയും ക്ഷണമാത്രം പോലും അങ്ങനെ ചെയ്താൽ—രോഗബാധിതനായാലും അവൻ രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 70

नीरोगो वा नरः सद्यो लभते मनसेप्सितम् । निष्कामो मोक्षमाप्नोति प्रसादात्तीक्ष्णदीधितेः

തീക്ഷ്ണദീധിതി (തേജോമയ ദേവൻ) യുടെ പ്രസാദത്താൽ മനുഷ്യൻ നിരോഗനായി, ഹൃദയത്തിൽ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം വേഗം ലഭിക്കുന്നു; നിർകാമൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 71

कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे वृषोत्सर्गं करोति यः । पुष्करेषु सुपुण्येषु सोऽश्वमेधफलं लभेत्

കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ യോഗം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അതിപുണ്യമായ പുഷ്കരങ്ങളിൽ വൃഷോത്സർഗം ചെയ്യുന്നവൻ അശ്വമേധ യാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 72

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाऽश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

അനേകം പുത്രന്മാർ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടണം—അവരിൽ ഒരാളെങ്കിലും ഗയയിലേക്കു പോകുകയോ; അശ്വമേധയാഗം നടത്തുകയോ; അല്ലെങ്കിൽ നീലവർണ്ണ വൃഷഭത്തെ വൃഷോത്സർഗമായി വിട്ടയക്കുകയോ ചെയ്താൽ.

Verse 73

एकतः सर्वतीर्थानि सर्वदानानि चैकतः । एकतस्तु वृषोत्सर्गः कार्तिक्यां पुष्करेषु च

ഒരു വശത്ത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, ഒരു വശത്ത് എല്ലാ ദാനങ്ങളും; എന്നാൽ മറുവശത്ത് കാർത്തികത്തിൽ പുഷ്കരങ്ങളിൽ ചെയ്യുന്ന ഏക വൃഷോത്സർഗം (അവയെക്കാൾ മഹത്തരം) ആണ്.

Verse 74

यश्चैतच्छुणुयान्नित्यं पठेद्वा श्रद्धयान्वितः । संप्राप्य सर्वकामान्वै ब्रह्मलोके महीयते

ഇത് നിത്യമായി ശ്രവിക്കുന്നവനും, ശ്രദ്ധയോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, സർവകാമങ്ങളും പ്രാപിച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു।