Adhyaya 3

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रणम्य भूयः स वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । ययौ तत्र सुतास्तस्य यत्र ते शतसंख्यकाः

॥ സൂതൻ പറഞ്ഞു ॥ തുടർന്ന് അവൻ വീണ്ടും മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനെ പ്രണമിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നൂറുകണക്കിന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 2

तानपि प्राह नत्वा स तमेवार्थं नराधिपः । वसिष्ठवचनं कृत्स्नं तस्य तैरपि शंसितम्

അവരെയും പ്രണമിച്ച് രാജാവ് അതേ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു; വസിഷ്ഠന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഉപദേശം അവർയും അംഗീകരിച്ച് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി।

Verse 3

ततस्तान्स पुनः प्राह युष्माकं जनकोऽधुना । अशक्तो मा दिवं नेतुं सशरीरं विसर्जितः

അപ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ പിതാവ് ഇപ്പോൾ ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി എന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ അശക്തനായതിനാൽ കര്‍ത്തവ്യത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।”

Verse 4

तस्माद्यदि न मां यूयं याजयिष्यथ सांप्रतम् । परित्यज्य करिष्यामि शीघ्रमन्यं पुरोहितम्

“അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്റെ യാഗം നടത്തിക്കൊടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ വേഗം മറ്റൊരു പുരോഹിതനെ നിയമിക്കും।”

Verse 5

यो मां यज्ञप्रभावेन नयिष्यति सुरालयम् । अनेनैव शरीरेण सहितं गुरुपुत्रकाः

“ഹേ ഗുരുപുത്രന്മാരേ! യാഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി എന്നെ ദേവാലയത്തിലേക്ക് (സ്വർഗത്തിലേക്ക്) നയിക്കുന്നവനെയാകും ഞാൻ ആശ്രയിക്കുക।”

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते मुनिसत्तमाः । परं कोपं समाविष्टास्तमूचुः परुषाक्षरैः

അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാവരും അത്യന്തം കോപാവിഷ്ടരായി അവനോട് കഠിനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 7

यस्मात्त्वया गुरुस्त्यक्तो हितकृत्पापवानसि । तस्माद्भवाधुना पाप चंडालो लोकनिंदितः

നിന്റെ നന്മ ആഗ്രഹിച്ച ഗുരുവിനെ നീ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ നീ പാപിയാണ്; അതുകൊണ്ട്, ഹേ പാപി, ഇപ്പോൾ ലോകനിന്ദിതനായ ചണ്ഡാലനാകുക.

Verse 8

अथ तद्वचनांते स तत्क्षणात्पृथिवीपतिः । बभूवांत्यजरूपाढ्यो विकृताकारदेहभृत्

ആ വാക്കുകൾ അവസാനിച്ച ഉടനെ ആ ഭൂപതി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അന്ത്യജരൂപം ധരിച്ചു വികൃതാകാരമുള്ള ദേഹധാരിയായി മാറി.

Verse 9

यवमध्यः कृशग्रीवः पिंगाक्षो भुग्ननासिकः । कृष्णांगः शंकुवर्णश्च दुर्गंधेन समावृतः

അവൻ ഇടുങ്ങിയ അര, ക്ഷീണമായ കഴുത്ത്, പിംഗളനേത്രങ്ങൾ, ഒടിഞ്ഞ മൂക്ക് എന്നിവയുള്ളവനായി; കറുത്ത അവയവങ്ങൾ, മങ്ങിയ വർണം, ദുർഗന്ധം കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 10

अथात्मानं समालोक्य विकृतं स नराधिपः । चण्डालधर्मिणं सद्यो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

പിന്നീട് സ്വയം വികൃതനായതായി കണ്ട ആ നരാധിപൻ—ഇപ്പോൾ ചണ്ഡാലധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവൻ—ലജ്ജയാൽ ഉടൻ തലകുനിച്ച് നിന്നു.

Verse 11

याहियाहीति विप्रैस्तैर्भर्त्स्यमानो मुहुर्मुहुः । सर्वतः सारमेयैश्च क्लिश्यमानो निरर्गलैः । काककोकिलसंकाशो जीर्णवस्त्रावगुंठितः

ആ ബ്രാഹ്മണരാൽ 'പോകൂ! പോകൂ!' എന്ന് പറഞ്ഞ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആട്ടിയോടിക്കപ്പെട്ടും, നാലുപാടുനിന്നും അഴിച്ചുവിട്ട നായ്ക്കളാൽ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടും, കീറിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച അവൻ കാക്കയെപ്പോലെയോ കുയിലിനെപ്പോലെയോ കാണപ്പെട്ടു.

Verse 12

ततः स चिन्तयामास दुःखेन महता वृतः । किं करोमि क्व गच्छामि कथं शांतिर्भविष्यति

പിന്നീട്, അതിയായ ദുഃഖത്താൽ വലഞ്ഞ അവൻ ചിന്തിച്ചു: "ഞാൻ എന്തുചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകും? എനിക്ക് എങ്ങനെ സമാധാനം ലഭിക്കും?"

Verse 13

किं मयैतत्सुमूर्खेण वांछितं दुर्लभं पदम् । तत्प्रभावेन विभ्रष्टः कुलधर्मोऽपि मे स्वकः

"മഹാമവിഡ്ഢിയായ ഞാൻ എന്തിനാണ് ആ അரிய പദവി ആഗ്രഹിച്ചത്? അതിൻ്റെ ഫലമായി എൻ്റെ സ്വന്തം കുലധർമ്മം പോലും എനിക്ക് നഷ്ടമായിരിക്കുന്നു."

Verse 14

किं जलं प्रविशाम्यद्य किं वा दीप्तं हुताशनम् । भक्षयामि विषं किं वा कथं स्यान्मृत्युरद्य मे

"ഇന്ന് ഞാൻ വെള്ളത്തിൽ ചാടണോ? അതോ കത്തുന്ന തീയിൽ ചാടണോ? അതോ വിഷം കഴിക്കണോ? ഇന്ന് എനിക്ക് മരണം എങ്ങനെ സംഭവിക്കും?"

Verse 15

अनेन वपुषा दारान्वीक्षयिष्यामि तान्कथम् । तादृशेन शरीरेण याभिः संक्रीडितं मया

"അത്തരമൊരു (സുന്ദരമായ) ശരീരം കൊണ്ട് ഞാൻ ആരുമായി വിഹരിച്ചുവോ, ആ എൻ്റെ ഭാര്യമാരെ ഈ ശരീരം കൊണ്ട് ഞാൻ എങ്ങനെ നോക്കും?"

Verse 16

कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान् । वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्

എന്റെ പുത്രന്മാരെയും പൗത്രന്മാരെയും സുഹൃത്തുകളെയും ബന്ധുക്കളെയും ബാന്ധവരെയും—അതുപോലെ എന്റെ മറ്റു സേവകജനങ്ങളെയും—ഞാൻ വീണ്ടും എങ്ങനെ മുഖം കാണിക്കും?

Verse 17

तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः

ഞാൻ ഇങ്ങനെ ആയതായി കേട്ടാൽ, അവർ ഇന്ന് ഭയമില്ലാതെ ആനന്ദിക്കും.

Verse 18

ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः । तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः

ഞാൻ ദാനങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണർ, ഇന്ന് ഞാൻ ഇങ്ങനെ ആയതായി കേട്ടാൽ, തീർച്ചയായും ദുഃഖിതരാകും.

Verse 19

तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः । कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्

അതുപോലെ എന്റെ ഹിതത്തിൽ നിത്യം ലീനമായ പ്രിയ സുഹൃത്തുകൾ, എന്നെ ഇങ്ങനെ നിൽക്കുന്ന നിലയിൽ കണ്ടാൽ, വ്യാകുലമായ ദുഃഖാവസ്ഥയിലേക്കു വീഴും.

Verse 20

भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः । मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति

എന്റെ ഭദ്രജാതിയായ ആനകൾ—മദത്തിൽ അന്ധരായി, അറുപത് വയസ്സുള്ളവർ—പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്താൽ, ഇന്ന് എന്നില്ലാതെ അവരെ ആര് നിയന്ത്രിച്ച് നിയോഗിക്കും?

Verse 21

अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः । कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना

എന്റെ അശ്വങ്ങൾ—തിത്തിരയും കല്മാഷവും നിറമുള്ള, നന്നായി ശിക്ഷിതവും ദൃഢമായ കുതിരക്കയറാൽ നിയന്ത്രിതവും—എന്നെ കൂടാതെ അവരുടെ ചിത്രപദചാരത്തോടെ ആരാണ് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുക?

Verse 22

तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः । मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः

അതുപോലെ എന്റെ ഭൃത്യവർഗം—കുലീനരും യുദ്ധദർപ്പിതരുമായവർ—എന്നെ കൂടാതെ ഇന്ന് അതിദുഃഖിതരായി ആരുടെ സമീപത്തേക്കു പോകും?

Verse 23

संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक् । कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः

എന്റെ ഖജനാവും—അനേകം രത്നങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായത്—ക്ഷയിക്കും; എന്നെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ അത് ആരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഭോഗവും സുരക്ഷയും നേടും?

Verse 24

तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत् । भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्

അതുപോലെ എന്റെ മഹത്തായ സംഭരണങ്ങൾ—ധാന്യം, പശുക്കൾ, ആട്-ചെമ്മരിയാട് കൂട്ടങ്ങൾ—എണ്ണത്തിൽ കുറയും; ഞാൻ എന്റെ വിശ്വസ്തരാൽ കാത്തത് എങ്ങനെ ക്ഷയിക്കും?

Verse 25

एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः । जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः

ഇങ്ങനെ രാജാവ് പലവിധം വിലപിച്ചു ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, പാദചാരിയായി പതുക്കെ പതുക്കെ നഗരത്തിന്റെ പുറമ്പാടിലേക്കു പോയി.

Verse 26

ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम् । द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्

അനന്തരം രാത്രിയിൽ അവൻ ജനശൂന്യമായ തന്റെ നഗരത്തിലെത്തി. കവാടത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ പുത്രനെ വിളിച്ചു വരുത്തി.

Verse 27

कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम् । दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः

ശാപത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മുഴുവൻ സംഭവവിവരവും അവൻ പറഞ്ഞു. മഹാത്മാവ് വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രന്മാരിൽ നിന്ന് അവൻ അകലെ നിന്നു.

Verse 28

वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत् । बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः

അവന്റെ വാക്കുകൾ വജ്രപാതംപോലെ; അത് കേട്ട് അവരും കരഞ്ഞു. കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി വിലപിച്ചു.

Verse 29

हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल । त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः

“ഹാ നാഥാ! ഹാ മഹാരാജാ! നിങ്ങൾ നിത്യം ധർമ്മവത്സലൻ. നിങ്ങളില്ലാതെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കും—ഇന്ന് ഞങ്ങൾ അത്യന്തം ദുഃഖിതരാണ്.”

Verse 30

किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम् । शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च

“ആ ദുഷ്ടചിത്തമുള്ള വസിഷ്ഠന്മാർ ശാപം നൽകുന്നത് എങ്ങനെ യുക്തം? പ്രത്യേകിച്ച് വിനീതനായി അവരുടെ യാഗകർമ്മത്തിൽ ഭക്തിയോടെ അർപ്പിതനായവനോടോ?”

Verse 31

ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम् । अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജശാർദൂലാ! ഗൃഹാദികളൊക്കെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, സംശയമില്ലാതെ നിനക്കൊപ്പം പോകും—അന്ത്യജസ്ഥിതിയിലേക്കും പോലും।

Verse 32

त्रिशंकुरुवाच । भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल । तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्

ത്രിശങ്കു പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ എനിക്കുള്ള ഭക്തി സത്യത്തിൽ തടസ്സരഹിതമാണെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്റെ പുത്രനെ മന്ത്രിസ്ഥാനത്ത് നിയമിക്കുവിൻ।

Verse 33

हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः । नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्

ഈ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ എന്റെ സത്പുത്രൻ—ജ്യേഷ്ഠനും അതിപ്രിയനും. നിങ്ങൾ മടിയില്ലാതെ വേഗം എന്റെ സ്ഥാനത്ത് അവനെ സ്ഥാപിക്കുവിൻ।

Verse 34

अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम् । मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्

എന്റെ മനസ്സിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നതുതന്നെ ഞാൻ ചെയ്യും. അല്ലെങ്കിൽ മരണത്തിലേക്കു പോകും, അല്ലെങ്കിൽ ഈ ദേഹത്തോടുകൂടി ദേവാലയത്തിലേക്ക് (സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക്) എത്തും।

Verse 35

एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः । जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹീപതി അവരെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, വനത്തെ ആശ്രയിച്ച്, പാദയാത്രയായി പതുക്കെ പതുക്കെ നടന്നു പോയി।

Verse 36

तेपि सन्मंत्रिणस्तूर्णं पुत्रं तस्य सुसम्मतम् । राज्ये नियोजयासमासुर्नादवादित्रनिःस्वनैः

ആ സന്മന്ത്രിമാരും ഉടൻ തന്നെ, നാദ-വാദ്യങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിനിടയിൽ, അവനു സുസമ്മതനായ പുത്രനെ രാജസ്ഥാനത്ത് നിയമിച്ചു.