Adhyaya 276

Verse 1

सूत उवाच । तथान्येऽपि वसन्तीह रुद्रा एकादशैव तु । सञ्जाता ब्राह्मणश्रेष्ठा मुनीनां हितकाम्यया

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! ഇവിടെ മറ്റു രുദ്രന്മാരും വസിക്കുന്നു; അവർ കൃത്യമായി പതിനൊന്ന്, മുനികളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഇവിടെ പാർക്കുന്നു।

Verse 2

यैर्दृष्टैः पूजितै र्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः । विपाप्मा जायते मर्त्यः सर्वदोषविवर्जितः

അവരെ ദർശിച്ചാലും, പൂജിച്ചാലും, സ്തുതിച്ചാലും, നമസ്കരിച്ചാലും മനുഷ്യൻ പാപമുക്തനായി സർവദോഷവിവർജിതനാകുന്നു।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन । गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—രുദ്രൻ ഒരുവനേ; യാതൊരു വിധത്തിലും രണ്ടാമൻ ഇല്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവന്റെ പ്രിയ ഭാര്യ ഗൗരിയും, പുത്രൻ സ്കന്ദനെന്നു പ്രസിദ്ധനും ആകുന്നു।

Verse 4

तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन । तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात्

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ രുദ്രനെയേ ഏകമെന്നു അറിയുന്നു; യാതൊരു വിധത്തിലും മറ്റൊരു ഈശ്വരൻ ഇല്ല. അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗ, ഇവയെല്ലാം വിശദമായി പറയുക।

Verse 5

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചതെല്ലാം സത്യമാണ്. രുദ്രൻ ഒരുവനായി തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; യാതൊരു വിധത്തിലും രണ്ടാമൻ ഇല്ല।

Verse 6

परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः । तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ഇപ്പോൾ, ഹേ ഭോഃ, ഇവിടെ ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ ഞാൻ വിവരിക്കും. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ।

Verse 7

वाराणस्यां पुरा संस्था मुनयः शंसितव्रताः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः

പൂർവകാലത്ത് വാരാണസിയിൽ പ്രശംസിത വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരരായ മുനിമാർ ഹാടകേശ്വര ദേവന്റെ ദർശനത്തിനായി അത്യന്തം ഉത്സുകരായി।

Verse 8

प्रस्थिताः समयं कृत्वा स्पर्धमानाः परस्परम् । अहंपूर्वमहं पूर्वं वीक्षयिष्यामि तं विभुम्

അവർ സമയം നിശ്ചയിച്ച് പുറപ്പെട്ടു, പരസ്പരം മത്സരിച്ച്—“ഞാൻ ആദ്യം, ഞാൻ ആദ്യം; ആ വിഭുവിനെ ആദ്യം ദർശിക്കും” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 9

सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरम् । यश्चादौ तत्र गत्वा च नेक्षयिष्यति तं हरम् । सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति

“എല്ലാവരിലും മുമ്പായി പാതാളത്തിലെ ഹാടകേശ്വരനെ എത്തി, അവിടെ ആദ്യം ചെന്നിട്ടും ആ ഹരനെ ദർശിക്കാതിരുന്നാൽ, എല്ലാവരുടെയും പരിശ്രമജന്യ പാപം ആ ഒരുത്തനിലേക്കേ വരും” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 10

एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्यां ततः परम् । प्रस्थिता धावमानाश्च वेगेन महता ततः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവർ എല്ലാവരും വാരാണസിയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, മഹാ വേഗത്തിൽ ഓടിക്കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി।

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् । आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्

ഇതിനിടയിൽ ഹാടകേശ്വരൻ എന്ന ദേവൻ അവരുടെ പരസ്പര മത്സരത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ്, ഏറെ ഭക്തിയോടെ തന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന അവരുടെ ഇച്ഛയെ മനസ്സിലാക്കി।

Verse 12

लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् । नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्

വേഗമുള്ള രക്ഷകന്റെ സംരക്ഷണത്തോടെ, എല്ലാ മഹാത്മാക്കളുടെ ഹിതാർത്ഥം, അദ്ദേഹം ‘നാഗര-രന്ധ്രം’ വഴി പുറപ്പെട്ടു പാതാളത്തിൽ നിന്നുമുതൽ തത്സമയത്തിൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 13

एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् । त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्

അദ്ദേഹം ഏകാദശവിധ മനോഹരരൂപം ധരിച്ചു; ത്രിശൂലധാരി, ത്രിനേത്രൻ, കപർദം (ജടാജൂടം) കൊണ്ട് വിഭൂഷിതനായി പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 15

ततस्ते वै समालोक्य पुरस्थं वृषभध्वजम् । जानुभ्यां धरणीं गत्वा स्तुतिं चक्रुस्ततस्ततः

അപ്പോൾ മുന്നിൽ നിലകൊണ്ട വൃഷഭധ്വജനായ പ്രഭുവിനെ കണ്ട അവർ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിൽ നമസ്കരിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതി ചെയ്തു।

Verse 16

एको जानाति देवोऽयं मम संदर्शनं गतः । देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः

ഈ ദേവൻ മാത്രമേ അറിയൂ—അദ്ദേഹം എനിക്ക് ദർശനം നൽകി; ദേവദേവനായ മഹാദേവൻ, ആദിമനും ഭക്തവത്സലനും।

Verse 17

अन्यो जानाति मे पूर्वं जातस्ते तापसोत्तमः । स्तुतिं चक्रुश्च विप्रेंद्रा जानुभ्यामवनिं गताः

ഹേ തപസ്സികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! മറ്റൊരാൾ എന്റെ മുൻകൃത്യങ്ങൾ അറിയുന്നു; ആ വിപ്രേന്ദ്രർ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിൽ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതി ചെയ്തു।

Verse 18

तापसा ऊचुः । नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च । नमः शांताय सूक्ष्माय नमश्चांधकभेदिने

തപസ്വികൾ പറഞ്ഞു— ദേവാധിദേവനായ, സർവ്വദേവമയനായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം. ശാന്തനും സൂക്ഷ്മസ്വരൂപനും ആയവനേ നമസ്കാരം; അന്ധകസംഹാരകനേ നമസ്കാരം.

Verse 19

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा । जीवापयंति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः

സദാ ദിവ്യലോകത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന സർവ്വ രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം; നാനാവിധ പ്രാണവായുക്കളാൽ അവർ ഈ ജഗത്തിനെ ജീവിപ്പിച്ച് ധരിക്കുന്നു.

Verse 20

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम् । रक्षंति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्

വരുണദിക്കിൽ (പടിഞ്ഞാറ്) നിലകൊള്ളുന്ന സർവ്വ രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം; ദുഷ്ട പിശാചുകളിൽ നിന്ന് അവർ സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും കാക്കുന്നു.

Verse 21

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्भूतार्नां जंभकाद्भयात्

ഊർദ്ധ്വദിക്കിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന സർവ്വ രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം; ഭൂതഗണങ്ങളുടെയും ജംഭകന്റെയും ഭയത്തിൽ നിന്ന് അവർ സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 22

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्कूष्मांडानां भयात्सदा

അധോയും ഊർദ്ധ്വവും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന സർവ്വ രുദ്രന്മാർക്കും നമസ്കാരം; കൂഷ്മാണ്ഡന്മാരുടെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് അവർ സദാ സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും കാക്കുന്നു.

Verse 23

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा भूमिमाश्रिताः । नमस्तेभ्योऽपि सर्वेभ्यस्तेषां रक्षंति ये रुजः

ഭൂമിയിൽ അസംഖ്യ സഹസ്രം രുദ്രന്മാർ വസിക്കുന്നു. അവരൊക്കെയും നമസ്കാരം—ജീവികളെ രോഗം, വേദന, ക്ലേശം മുതലായവയിൽ നിന്ന് കാക്കുന്നവർക്ക്।

Verse 24

एवं स्तुतास्तु ते रुद्रा एकादशतपस्विभिः । एकादशापि तान्प्रोचुर्भक्तिनम्रांस्तु तापसान्

ഇങ്ങനെ ഏകാദശ തപസ്വികൾ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ നമ്രരായ ഋഷികളെ കണ്ട ആ ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ അവരോടു സംസാരിച്ചു।

Verse 25

रुद्रा ऊचुः । एकादशप्रकारोऽहं तुष्टो वस्तापसोत्तमाः । बहुभक्त्यतिरेकेण व्रियतां च यथेप्सितम्

രുദ്രന്മാർ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാൻ ഏകാദശ രൂപങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഹേ തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, നിങ്ങളിൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. നിങ്ങളുടെ അത്യധിക ഭക്തിയാൽ ഇഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക।

Verse 26

तापसा ऊचुः । यदि तुष्टोसि नो देव यदि यच्छसि वांछितम् । एकादशप्रकारैस्तु सदा स्थेयमिहैव तु

തപസ്വികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, നിങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് പ്രസന്നനായി അഭിലഷിതം നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ ഏകാദശ രൂപങ്ങളോടെ സദാ ഇവിടെ തന്നേ നിലകൊള്ളണമേ।

Verse 27

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे । आराधनं प्रकुर्वाणा वसामो येन वै वयम्

സകല തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാരമായ ശുഭ ഹാടകേശ്വരജ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഞങ്ങൾ നിരന്തരം ആരാധന ചെയ്ത് വസിക്കട്ടെ—അങ്ങനെ അവിടെയേ ഞങ്ങളുടെ വാസം സ്ഥിരമാകട്ടെ।

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । एकादशप्रकारा या मूर्तयो निर्मिता मया । एताभिरेव सर्वाभिः स्थास्याम्यत्र सदैव हि

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാൻ ഏകാദശവിധമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയ മൂർത്തികൾ ഇവയാണ്; അവയൊക്കെയായ രൂപങ്ങളിലൂടെയും ഞാൻ ഇവിടെ സദാ നിത്യമായി അധിവസിക്കും.

Verse 29

आद्या तु मम या मूर्तिः सा कैलासं समाश्रिता । संतिष्ठति सदैवात्र कैलासे पर्वतोत्तमे

എന്റെ ആദ്യമൂർത്തി കൈലാസത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; പർവതോത്തമമായ കൈലാസത്തിൽ അത് സദാ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 30

एतास्तु मूर्तयोऽस्माकं स्थास्यंत्यत्रैव सर्वदा । सर्वेषामेव लोकानां हिताय द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ! ഞങ്ങളുടെ ഈ മൂർത്തികൾ ഇവിടെ തന്നേ സദാ നിലനിൽക്കും—സകല ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി.

Verse 31

नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः । विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्

കൂടാതെ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! നിങ്ങൾ തന്നേ ക്രമമായി നിങ്ങളുടെ നിങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാൽ ഇവയ്ക്ക് നാമകരണം ചെയ്യും. വിശ്വാമിത്രഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഇവിടെ എന്റെ ഈ മൂർത്തികളെ പൂജിക്കുന്ന മർത്ത്യർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.

Verse 32

किं वाचा बहुनोक्तेन भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । या तासां क्रियते पूजा एकादशगुणा भवेत्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘമായി പറയേണ്ടതെന്ത്? ആ മൂർത്തികൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്ന പൂജയുടെ പുണ്യം ഏകാദശഗുണമായി വർധിക്കും.

Verse 33

एवमुक्त्वा त्रिनेत्रस्तु तत्रैवादर्शनं गतः । तेऽपि तत्राश्रमं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । मूर्तीश्च ताः समाराध्य संप्राप्ताः परमं पदम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ത്രിനേത്രനായ ഭഗവാൻ അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ആ തപസ്വികൾ പരമശ്രദ്ധയോടെ അതേ സ്ഥലത്ത് ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച് ആ മൂർത്തികളെ ആരാധിച്ചു പരമപദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 34

अन्योऽपि यः पुमांस्ताश्च आराधयति श्रद्धया । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

മറ്റേതെങ്കിലും മനുഷ്യൻ ശ്രദ്ധാഭക്തിയോടെ ആ (മൂർത്തികളെ) ആരാധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ദേവനായ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനത്തെ അവൻ പ്രാപിക്കും.

Verse 35

ततः प्रभृति ते जाता रुद्रा एकादशैव तु । संख्यया देवदेवस्य महेश्वरवपुर्धराः

അന്നുമുതൽ ദേവദേവനായ മഹേശ്വരന്റെ രൂപം ധരിച്ചവരായി സംഖ്യയിൽ പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 36

तेजोत्तमास्ते संयुक्तास्त्रिनेत्राः शूलपाणयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः

അവർ പരമ തേജസ്സോടെ ഏകാഭിപ്രായമായി സംയുക്തരായി, ത്രിനേത്രരും ശൂലധാരികളും ആകുന്നു. ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതീർത്തു.

Verse 37

एकादशप्रकारस्तु यथा जातो महेश्वरः । चैत्रे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यां दिने स्थिते

മഹേശ്വരൻ എകാദശ രീതികളായി എങ്ങനെ പ്രാദുർഭവിച്ചു—അത് ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശി തിഥിദിനത്തിൽ സംഭവിച്ചു.

Verse 38

यस्तान्पूजयते भक्त्या स याति परमां गतिम् । अधनो धनमाप्नोति ह्यपुत्रः पुत्रवान्भवेत्

ഭക്തിയോടെ അവരെ പൂജിക്കുന്നവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. ദരിദ്രന് ധനം ലഭിക്കുന്നു; പുത്രനില്ലാത്തവൻ പുത്രവാനാകുന്നു.

Verse 39

सरोगो रोगमुक्तस्तु पराभूतो रिपुक्षयम् । तत्समाराधनादेव कामानंत्यमवाप्नुयात्

രോഗിയാകുന്നവൻ രോഗമുക്തനാകും; പരാജിതന് ശത്രുനാശം ലഭിക്കും. ആ സമാരാധനയാൽ തന്നെ ഇഷ്ടകാമങ്ങളുടെ അനന്തസിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 40

यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः । तत्समाराधनं कुर्याच्छृणु तस्यापि यत्फलम्

കൂടാതെ ശിവദീക്ഷയാൽ സമ്പന്നനും ഭസ്മസ്നാനത്തിൽ പരായണനുമായവൻ—അവൻ ആ സമാരാധന ചെയ്‌താൽ, അവനു ലഭിക്കുന്ന ഫലവും കേൾക്കുക.

Verse 41

यदन्यः प्राप्नुयान्मर्त्यस्तत्पूजासंभवं फलम् । षडक्षरेण मंत्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्

മറ്റൊരു മർത്ത്യൻ ആ പൂജയിൽ നിന്ന് നേടുന്ന ഫലം എന്തോ, അതേ ഫലം (ദീക്ഷിത ഭക്തൻ) ഷഡക്ഷരമന്ത്രജപത്താലും ഒരു പുഷ്പാർപ്പണത്താലും നേടുന്നു.

Verse 42

शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम् । तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात्पाशुपतश्च यः । तस्मात्कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः

ശിവദീക്ഷ ധരിക്കുന്നവൻ ശതഗുണ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. ശൈവനേക്കാൾ ശതഗുണം അധികം ഫലം പാശുപതന് ലഭിക്കുന്നു. അതിലും ശ്രേഷ്ഠൻ കാലമുഖൻ; മഹാവ്രതധാരിയും അതുപോലെ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 43

मूर्तीर्यास्ताश्च ये भक्त्या विनताः पूजयंति च । सर्वेषामेव तेषां तु फलं शतगुणं भवेत्

ഭക്തിയോടെ വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു ആ പുണ്യരൂപങ്ങളെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക്, എല്ലാവർക്കും ഫലം നിശ്ചയമായും നൂറിരട്ടിയാകും.

Verse 183

शशिखंडधरं चैव रुण्डमालाप्रधारकम् । समं चैव स्थितस्तेषां दर्शने शंकरः प्रभुः

ചന്ദ്രകലാധാരിയായ ഒരു രൂപവും മുണ്ഡമാല ധരിച്ച മറ്റൊരു രൂപവും ദർശിച്ച്, പ്രഭു ശങ്കരൻ അവരുടെ മുമ്പിൽ സമഭാവത്തോടെ അചലദൃഷ്ടിയായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 276

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रोत्पत्ति वर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘ഏകാദശ രുദ്രോത്പത്തി വർണ്ണനം’ എന്ന 276-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.