
ഈ അധ്യായം ചോദ്യം–ഉത്തരം രീതിയിൽ ധർമ്മതത്ത്വം വിശദീകരിക്കുന്നു. വാരാണസിയിൽ രുദ്രബന്ധിതമായ ബ്രാഹ്മണ-നാമങ്ങളുടെ ഏകാദശസംഘം ഏതൊക്കെയെന്ന് ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. ഹരിയുടെ നിയോഗപ്രകാരം രുദ്രരൂപങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട പേരുകൾ കഥാകൃത്ത് എണ്ണിപ്പറയുന്നു—മൃഗവ്യാധ, സർവജ്ഞ, നിന്ദിത, മഹായശസ്, അജൈകപാദ്, അഹിർബുധ്ന്യ, പിനാകീ, പരന്തപ, ദഹന, ഈശ്വര, കപാലി। തുടർന്ന് ദാനവിധിയും മുൻപ് പറഞ്ഞ ജപവും എങ്ങനെ ആചരിക്കണമെന്ന് ഋഷികൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു. കഥാകൃത്ത് ക്രമബദ്ധമായ ദാനക്രമം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—പ്രത്യക്ഷ (യഥാർത്ഥ) ധേനുക്കൾ ഒന്നിന് പിന്നാലെ ദാനം ചെയ്യണം; ഓരോ ധേനുവും പ്രത്യേക പദാർത്ഥബന്ധമുള്ളതായിരിക്കണം, ഉദാ: ശർക്കര/ഗുഡ്-ബന്ധം, വെണ്ണ-ബന്ധം, നെയ്യ്-ബന്ധം, സ്വർണം-ബന്ധം, ഉപ്പ്-ബന്ധം, രസം-ബന്ധം, അന്നം-ബന്ധം, ജലം-ബന്ധം മുതലായവ. ഫലശ്രുതിയിൽ ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ചക്രവർത്തിയാകുമെന്ന്, വിശുദ്ധ സാന്നിധ്യത്തിനടുത്ത് നൽകിയ ദാനം അത്യധികം ഫലപ്രദമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. എല്ലാം നൽകാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, സർവ രുദ്രർക്കുമുള്ള അർപ്പണമെന്നു കരുതി കുറഞ്ഞത് ഒരു പശുവെങ്കിലും പരിശ്രമത്തോടെ ദാനം ചെയ്യണമെന്ന് ഉപസംഹരിക്കുന്നു।
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कि नामानो द्विजास्ते च वाराणस्याः समागताः । एकादशप्रकारोऽसौ येषां रुद्रः प्रभक्तितः । तत्संज्ञाश्च समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—വാരാണസിയിൽ സമാഗമിച്ച ആ ദ്വിജന്മാരുടെ നാമങ്ങൾ എന്തെല്ലാം? രുദ്രനോടു ഏകാദശവിധമായി ബന്ധമുള്ള അവരുടെ സംജ്ഞകൾ, ഹേ മഹാമുനേ, വിശദമായി പറയുക.
Verse 2
सूत उवाच । एकस्तेषां मृगव्याधो विख्यातो भुवनत्रये । द्वितीयः सर्वसंज्ञश्च निंदितश्च तृतीयकः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവരിൽ ഒരാൾ ‘മൃഗവ്യാധ’ എന്ന നാമത്തിൽ ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധൻ; രണ്ടാമൻ ‘സർവസഞ്ജ്ഞ’ എന്നും, മൂന്നാമൻ ‘നിന്ദിത’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
Verse 3
महायशाश्चतुर्थस्तु कथ्यते मुनिसत्तमाः । अजैकपाद इत्युक्तः पंचमो मुनि सत्तमाः
ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നാലാമൻ ‘മഹായശാ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അഞ്ചാമൻ, ഹേ മുനിവരന്മാരേ, ‘അജൈകപാദ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 4
अहिर्बुध्न्यस्तथा षष्ठः पिनाकी सप्तमस्तथा । परं तपस्तथान्यस्तु दहनो नवमस्तथा
ആറാമൻ ‘അഹിർബുധ്ന്യ’, ഏഴാമൻ ‘പിനാകീ’. മറ്റൊരാൾ ‘പരന്തപ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഒൻപതാമൻ ‘ദഹന’ എന്നും പറയുന്നു.
Verse 5
ईश्वरो दशमः प्रोक्तः कपाली चांति मस्तथा । तेषामेतानि नामानि स्थितान्येव हि यानि च । रुद्राणामपि तान्येव विहितानि हरेण तु
പത്താമൻ ‘ഈശ്വരൻ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു; അവസാനൻ ‘കപാലി’യും. ഇവയാണ് അവരുടെ സ്ഥാപിത നാമങ്ങൾ; റുദ്രന്മാരുടെ ഈ നാമങ്ങളും ഹരിയാൽ വിധിക്കപ്പെട്ടവയാണ്.
Verse 6
ऋषय ऊचुः । कानि दानानि शस्यानि तदर्थं वद नो द्रुतम् । जपश्चैव पुरा प्रोक्तस्त्वया कार्यो यथैव च
ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഏതു ദാനങ്ങളാണ് ഏറ്റവും പ്രശസ്തം, അത് ഞങ്ങൾക്ക് വേഗം പറയുക. കൂടാതെ നിങ്ങൾ മുമ്പ് ഉപദേശിച്ച ജപം ഏത്, എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നും അറിയിക്കുക.
Verse 7
सूत उवाच । तदुद्दिश्य प्रदातव्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् । प्रत्यक्षाश्च महाभाग दातव्या धेनवः क्रमात्
സൂതൻ പറഞ്ഞു— അവരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഓരോരുത്തർക്കും വേർതിരിച്ച് അർപ്പണം നൽകണം. ഹേ മഹാഭാഗ, ക്രമാനുസരിച്ച് പ്രത്യക്ഷമായ (യഥാർത്ഥ) ധേനുക്കളെയും ദാനമായി നൽകണം.
Verse 8
मृगव्याधाय प्रत्यक्षा गौर्देया च गुडोद्भवा । कपालिने प्रदातव्या नवनीतसमुद्भवा
മൃഗവ്യാധനു ഗുഡവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രത്യക്ഷ ഗാവിനെ ദാനം ചെയ്യണം; കപാലി (ശിവൻ)ക്ക് നവനീതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധേനുവിനെ സമർപ്പിക്കണം।
Verse 9
अजपादाय चाज्योत्था अहिर्बुध्न्याय हेमजा । पिनाकिने प्रदातव्या धेनुर्लवणसम्भवा
അജപാദനു ആജ്യോത്ഭവ (നെയ്യ്-ബന്ധിത) ധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്യണം; അഹിർബുധ്ന്യനു ഹേമജ (സ്വർണ്ണ-ബന്ധിത) ധേനു; പിനാകി (പിനാകധാരി ശിവൻ)ക്ക് ലവണസംബന്ധ ധേനുവിനെ അർപ്പിക്കണം।
Verse 10
परंतपाय विप्रेन्द्रास्तथैव रसस म्भवा । अन्नजा दहनायोक्ता ईश्वराय जलोद्भवा
ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, പരന്തപനു രസസംബന്ധ ധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്യണം; ദഹനനു അന്നജ ധേനു വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈശ്വരൻ (ശിവൻ)ക്ക് ജലോദ്ഭവ ധേനുവിനെ സമർപ്പിക്കണം।
Verse 11
एता ददाति यो विप्रा एतेषां च महात्मनाम् । चक्रवर्ती भवेन्नूनमेतदाह पितामहः
ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഈ മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഈ ദാനങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ നിശ്ചയമായി ചക്രവർത്തിയാകും—ഇങ്ങനെ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 12
अन्यत्रापि प्रदत्ताश्च किं पुनर्भवसंनिधौ । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन एता देयाः प्रयत्नतः
ഇവ മറ്റിടങ്ങളിൽ നൽകിയാലും ഫലം നൽകും; ഭവൻ (ശിവൻ) സന്നിധിയിൽ എത്രയോ അധികം. അതിനാൽ സർവ്വശ്രമത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഇവ നിർബന്ധമായി ദാനം ചെയ്യണം।
Verse 13
धेनवो यो न शक्तः स्यादेका देया प्रयत्नतः । सर्वेषामेव रुद्राणां भर्तृयज्ञवचो यथा
അനേകം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യാൻ അശക്തനായാൽ, പരിശ്രമത്തോടെ ഒരു പശുവെങ്കിലും ദാനം ചെയ്യണം; ഭർത്തൃയജ്ഞന്റെ വചനപ്രകാരം അത് സർവ്വ രുദ്രന്മാർക്കുള്ളതായിട്ടാണ് സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നത്।
Verse 277
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये एकादशरुद्रसमीपे दानमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ആറാം ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഏകാദശ രുദ്രന്മാരുടെ സമീപത്തെ ദാനമാഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി എഴുപത്തേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി।