Adhyaya 239

Verse 1

नारद उवाच । उपचारैः षोडशभिः पूजनं क्रियते कथम् । ते के षोडश भावाः स्युर्नित्यं ये शयने हरेः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ പൂജ എങ്ങനെ ചെയ്യപ്പെടുന്നു? കൂടാതെ ഹരി ശയനാവസ്ഥയിൽ നിത്യമായി അർപ്പിക്കേണ്ട ആ പതിനാറു ഭക്തിഭാവങ്ങൾ ഏതെല്ലാം?

Verse 2

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे प्रजापते । तव प्रसादमासाद्य जगत्पूज्यो भवाम्यहम्

ഹേ പ്രജാപതേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു—ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക. നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം ലഭിച്ചാൽ ഞാൻ ലോകത്തിൽ പൂജനീയനാകും.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । विष्णुभक्तिर्दृढा कार्या वेदशास्त्रविधानतः । वेदमूलमिदं सर्वं वेदो विष्णुः सनातनः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വേദശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം വിഷ്ണുഭക്തി ദൃഢമായി വളർത്തണം. ഇതെല്ലാം വേദമൂലമാണ്; വേദം തന്നെയാണ് സനാതന വിഷ്ണു.

Verse 4

ते वेदा ब्राह्मणाधारा ब्राह्मणाश्चाग्निदैवताः । अग्नौ प्रास्ताहुतिर्विप्रो यज्ञे देवं यजन्सदा

വേദങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്; ബ്രാഹ്മണന്മാർ അഗ്നിദേവനോട് ഭക്തിയുള്ളവർ. പണ്ഡിതനായ വിപ്രൻ അഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ച് യജ്ഞത്തിലൂടെ നിത്യവും ദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 5

जगत्संधारयेत्सर्वं विष्णुपूजारतः सदा । नारायणः स्मृतो ध्यातः क्लेशदुःखादिनाशनः

എപ്പോഴും വിഷ്ണുപൂജയിൽ നിരതനായവൻ ധർമ്മബലത്തോടെ സർവ്വജഗത്തെയും ധാരിക്കുന്നു. നാരായണനെ സ്മരിക്കുകയും ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്താൽ ക്ലേശം, ദുഃഖം മുതലായവ നശിക്കുന്നു.

Verse 6

चातुर्मास्ये विशेषेण जलरूपगतो हरिः । जलादन्नानि जायंते जगतां तृप्तिहेतवे

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ഹരി ജലരൂപമായി വസിക്കുന്നു. ജലത്തിൽ നിന്നാണ് അന്നധാന്യങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത്; അതാണ് ലോകത്തിന്റെ തൃപ്തിക്കും പോഷണത്തിനും കാരണം.

Verse 7

विष्णुदेहांशसंभूतं तदन्नं ब्रह्म इष्यते । तदन्नं विष्णवे दत्त्वा ह्यावाहनपुरःसरम्

വിഷ്ണുവിന്റെ ദേഹാംശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ അന്നം ബ്രഹ്മസ്വരൂപമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ആദ്യം ആവാഹനം ചെയ്ത് അതേ അന്നം വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിക്കണം.

Verse 8

पुनर्जन्मजराक्लेशसंस्कारैर्नाभिभूयते । आकाशसंभवो वेद एक एव पुराऽभवत्

അവൻ പുനർജന്മം, ജര, ക്ലേശം എന്നിവയ്ക്കു കാരണമാകുന്ന സംസ്കാരങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുന്നില്ല. പുരാതനകാലത്ത് ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച വേദം ഒറ്റത്തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 9

ततो यजुःसामसंज्ञामृग्वेदः प्राप भूतये । ऋग्वेदोऽभिहितः पूर्वं यजुःसहस्रशीर्षेति च

അതിനുശേഷം ജീവികളുടെ അഭിവൃദ്ധിക്കായി ഋഗ്വേദം ‘യജുഃ’ ‘സാമ’ എന്ന പേരുകളാലും പ്രസിദ്ധമായി. ആദ്യം ഋഗ്വേദം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; കൂടാതെ ‘സഹസ്രശീർഷാ’യാൽ ആരംഭിക്കുന്ന യജുസ്സും ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 10

षोडशर्चं महासूक्तं नारायणमयं परम् । तस्यापि पाठमात्रेण ब्रह्महत्या निव र्तते

പതിനാറു ഋചകളടങ്ങിയ ആ പരമ മഹാസൂക്തം പൂർണ്ണമായും നാരായണമയം. അതിന്റെ കേവല പാഠമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും പിന്തിരിഞ്ഞ് നശിക്കുന്നു।

Verse 11

विप्रः पूर्वं न्यसेद्देहे स्मृत्युक्तेन निजे बुधः । ततस्तु प्रतिमायां च शालग्रामे विशेषतः

ബുദ്ധിമാനായ ബ്രാഹ്മണൻ ആദ്യം സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പ്രതിമയിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ശാലഗ്രാമശിലയിലും, ന്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 12

क्रमेण च ततः कुर्यात्पश्चादावाहनादिकम् । आवाह्य सकलं रूपं वैकुण्ठस्थानसंस्थितम्

അതിനുശേഷം ക്രമമായി ആവാഹനാദി അനന്തരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം. വൈകുണ്ഠസ്ഥാനത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ സമ്പൂർണ്ണ രൂപം ആവാഹനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് പൂജയിൽ പ്രവേശിക്കണം।

Verse 13

कौस्तुभेन विराजंतं सूर्यकोटिसमप्रभम् । दंडहस्तं शिखासूत्रसहितं पीतवाससम्

കൗസ്തുഭമണിയാൽ വിരാജിച്ച്, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായ—കയ്യിൽ ദണ്ഡം ധരിച്ച്, ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും സഹിതനായി, പീതാംബരം ധരിച്ച പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 14

महासंन्यासिनं ध्यायेच्चातुर्मास्ये विशेषतः । एवं रूपमयं विष्णुं सर्वपापौघहारिणम्

ചാതുര്മാസ്യകാലത്ത് പ്രത്യേകിച്ച് മഹാസന്ന്യാസി-രൂപനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കണം. ഇങ്ങനെ ധ്യാനിക്കപ്പെട്ട ഹരി സർവ്വപാപപ്രവാഹവും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 15

आवाहयेच्च पुरतो ध्यानसंस्थं द्विजोत्तम । ऋचा प्रथमया चास्योंकारादिसमुदीर्णया

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ധ്യാനത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ ഭഗവാനെ തന്റെ മുമ്പിൽ ആവാഹനം ചെയ്യണം; ഓംകാരാദിയായി ഉച്ചരിക്കുന്ന ആദ്യ ഋചയാൽ ആ ആവാഹനം ചെയ്യണം.

Verse 16

द्वितीयया चासनं च पार्षदैश्च समन्वितम् । सौवर्णान्यासनान्येषां मनसा परिचिन्तयेत्

രണ്ടാം ഋചയാൽ, ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരോടുകൂടി ആസനം സമർപ്പിക്കണം; അവരുടെ വേണ്ടി സ്വർണ്ണാസനങ്ങൾ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 17

चिन्तनैर्भक्तियोगेन परिपूर्णं च तद्भवेत् । पाद्यं तृतीयया कार्यं गंगां तत्र स्मरेद्बुधः

ഭക്തിയോഗയുക്തമായ ചിന്തനങ്ങളാൽ പൂജ പരിപൂർണ്ണമാകുന്നു. മൂന്നാം ഋചയാൽ പാദ്യം സമർപ്പിച്ച്, ആ സമർപ്പണത്തിൽ ബുദ്ധിമാൻ ഗംഗയെ സ്മരിക്കണം.

Verse 18

अर्घ्यः कार्यस्ततो विष्णोः सरिद्भिः सप्तसागरैः । पुनराचमनं कार्यममृतेन जगत्पतेः

അതിനുശേഷം നദികളും സപ്തസാഗരങ്ങളും എന്ന ഭാവനയോടെ വിഷ്ണുവിന് അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം. വീണ്ടും ജഗത്പതിക്ക് അമൃതഭാവിത ജലത്തോടെ ആചമനം ചെയ്യിക്കണം.

Verse 19

त्रिभिराचमनैः शुद्धिर्ब्राह्मणस्य निगद्यते । अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हीनाभिः फेनबुद्बुदैः

ബ്രാഹ്മണന്റെ ശുദ്ധി മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആചമനം ചെയ്‌താൽ ലഭിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു—ഫേനവും ബുബ്ബിളുകളും ഇല്ലാത്ത സ്വാഭാവിക ജലത്തോടെ।

Verse 20

हृत्कण्ठ तालुगाभिश्च यथावर्णं द्विजातयः । शुध्येरन्स्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिरंततः

ഹൃദയം, കണ്ഠം, താലു എന്നിവയെ സ്പർശിക്കുന്ന ശുദ്ധികര ജലത്താൽ ദ്വിജർ തങ്ങളുടെ തത്ത്വവിധിപ്രകാരം ശുദ്ധരാകുന്നു; സ്ത്രീയും ശൂദ്രനും പോലും ആ ജലം ഒരിക്കൽ സ്പർശിച്ചാൽ സർവ്വതോഭാവേന ശുദ്ധരാകുന്നു।

Verse 21

पञ्चम्याऽचमनं कार्यं भक्तियुक्तेन चेतसा । भक्तिग्राह्यो हृषीकेशो भक्त्याऽत्मानं प्रयच्छति

പഞ്ചമിദിനത്തിൽ ഭക്തിയുക്തമായ മനസ്സോടെ ആചമനം ചെയ്യണം. ഹൃഷീകേശൻ ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ ഗ്രാഹ്യനായുള്ളൂ; ഭക്തിയാൽ തന്നെയാണ് അവൻ തന്റെ സ്വരൂപം ദാനം ചെയ്യുന്നത്।

Verse 22

ततः सुवासितैस्तोयैः सर्वोषधिसमन्वितैः । शेषोदकैः स्वर्णघटैः स्नानं देवस्य कारयेत्

അതിനുശേഷം സുഗന്ധിതമായ ജലത്തിൽ സർവ്വ ഔഷധികളും ചേർത്ത്, ശേഷിക്കുന്ന പുണ്യജലം സ്വർണ്ണഘടങ്ങളിൽ സൂക്ഷിച്ച്, ദേവന്റെ സ്നാനം നടത്തണം।

Verse 23

तीर्थोदकैः श्रद्धया च मनसा समुपाहृतैः । अश्रद्धया रत्नराशिः प्रदत्तो निष्फलो भवेत्

ശ്രദ്ധയോടും ഏകാഗ്ര മനസ്സോടും കൂടി തീർത്ഥജലം കൊണ്ടുവന്ന് അർപ്പിച്ചാൽ അത് ഫലദായകമാകും; എന്നാൽ അശ്രദ്ധയോടെ നൽകിയ രത്നക്കൂമ്പാരവും നിഷ്ഫലമാകും।

Verse 24

वार्यपि श्रद्धया दत्तमनंतत्वाय कल्पते । चातुर्मास्ये विशेषेण श्रद्धया पूयते नरः

ജലം പോലും ശ്രദ്ധയോടെ ദാനം ചെയ്താൽ അത് അനന്ത പുണ്യത്തിന് കാരണമാകുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ശ്രദ്ധയാൽ മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനാകുന്നു.

Verse 25

षष्ठ्या स्नानं ततः कार्यं पुनराचमनं भवेत् । दद्याच्च वाससी स्वर्णसहिते भक्तिशक्तितः

പിന്നെ ഷഷ്ഠി ദിനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയും വീണ്ടും ആചമനം നടത്തുകയും വേണം. ഭക്തിശക്തിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണസഹിതം വസ്ത്രയുഗളം ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 26

आच्छादितं जगत्सर्वं वस्त्रेणाच्छादितो हरिः । चातुर्मास्ये विशेषेण वस्त्रदानं महाफलम्

സകല ലോകവും വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഹരിയും വസ്ത്രംകൊണ്ട് ആവൃതനാണ്. അതുകൊണ്ട് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് വസ്ത്രദാനം മഹാഫലപ്രദമാണ്.

Verse 27

पुनराचमनं देयं यतये विष्णुरूपिणे । वस्त्रदानं च सप्तम्या कार्यं विष्णोर्मुनीश्वर

വിഷ്ണുരൂപിയായ യതിക്ക് വീണ്ടും ആചമനം അർപ്പിക്കണം. ഹേ മുനീശ്വരാ, സപ്തമി ദിനത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്നായി വസ്ത്രദാനം ചെയ്യണം.

Verse 28

यज्ञोपवीतमष्टम्या तच्चाध्यात्मतया शृणु । सूर्यकोटिसमस्पर्शं तेजसा भास्वरं तथा

അഷ്ടമി ദിനത്തിൽ യജ്ഞോപവീതം അർപ്പിക്കണം; അതിന്റെ അധ്യാത്മാർത്ഥം ശ്രവിക്കണം. അത് കോടി സൂര്യസ്പർശംപോലെ, തേജസ്സാൽ ദീപ്തമാണ്.

Verse 29

क्रोधाभिभूते विप्रे तु तडित्कोटिसभप्रभम् । सूर्येन्दुवह्निसंयोगाद्गुणत्रयसमन्वितम्

ക്രോധത്താൽ അധീനനായ ബ്രാഹ്മണനിൽ അത് കോടി മിന്നലുകളുടെ പ്രഭപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു. സൂര്യ-ചന്ദ്ര-അഗ്നികളുടെ സംയോഗത്താൽ അത് ത്രിഗുണസമന്വിതമാകുന്നു.

Verse 30

त्रयीमयं ब्रह्मविष्णुरुद्ररूपं त्रिविष्टपम् । यस्य प्रभावाद्विप्रेंद्र मानवो द्विज उच्यते

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ത്രയീമയമായതും ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു-രുദ്രരൂപമായതും സ്വയം ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗലോകം) ആയതും—അതിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ ‘ദ്വിജൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 31

जन्मना जायते शूद्रः संस्काराद्द्विज उच्यते । शापानुग्रहसामर्थ्यं तथा क्रोधः प्रसन्नता

ജന്മത്താൽ മനുഷ്യൻ ശൂദ്രനായി ജനിക്കുന്നു; സംസ്കാരങ്ങളാൽ ‘ദ്വിജൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ശപിക്കാനും അനുഗ്രഹിക്കാനും ഉള്ള സാമർത്ഥ്യവും, അതുപോലെ ക്രോധവും പ്രസന്നതയും എന്ന ശക്തിയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 32

त्रैलोक्यप्रवरत्वं च ब्राह्मणादेव जायते । न ब्राह्मणसमो बन्धुर्न ब्राह्मणसमा गतिः

ത്രിലോകങ്ങളിലെ ശ്രേഷ്ഠത ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനോടു തുല്യനായ ബന്ധുവില്ല; ബ്രാഹ്മണനോടു തുല്യമായ ഗതി (പരമാശ്രയം) ഇല്ല.

Verse 33

न ब्राह्मणसमः कश्चित्त्रैलोक्ये सचराचरे । दत्तोपवीते ब्रह्मण्ये सुप्ते देवे जनार्दने

ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോകങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണനോടു തുല്യൻ ആരുമില്ല—വിശേഷിച്ച് ഉപവീതം നൽകപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനായിരിക്കുമ്പോൾ, ദേവ ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു) യോഗനിദ്രയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ.

Verse 34

सर्वजगद्ब्रह्ममयं संजातं नात्र संशयः । नवम्या च सुलेपश्च कर्तव्यो यज्ञमूर्तये

നിസ്സംശയം ഈ സർവ്വജഗത്തും ബ്രഹ്മമയമായിരിക്കുന്നു. നവമി തിഥിയിൽ യജ്ഞമൂർത്തിയായ ഭഗവാനു ശ്രേഷ്ഠമായ ലേപനം (അനുലേപനം) ചെയ്യണം.

Verse 35

सुयक्षकर्दमैर्लिप्तो विष्णुर्येन जगद्गुरुः । तेना प्यायितमेतद्धि वासितं यशसा जगत्

ആരു ജഗദ്ഗുരുവായ വിഷ്ണുവിനെ ഉത്തമ സുഗന്ധലേപം കൊണ്ട് അനുലിപ്തനാക്കിയോ, ആ കർമ്മംകൊണ്ട് ഈ (ധാമം) സത്യമായി പുഷ്ടമാകുന്നു; ലോകം അവന്റെ യശസ്സിന്റെ സുഗന്ധത്തിൽ പരിമളിക്കുന്നു.

Verse 36

तेजसा भास्करो लोके देवत्वं प्राप्य मानवः । ब्रह्मलोकादिके लोके मोदते चंदनप्रदः

ലോകത്തിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ തേജസ്സോടെ മനുഷ്യൻ ദേവത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ചന്ദനം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകാദി ലോകങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 37

चंदनालेपसुभगं विष्णुं पश्यंति मानवाः । न ते यमपुरं यांति चातुर्मास्ये विशेषतः

ചന്ദനലേപംകൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ ദർശിക്കുന്നവർ യമപുരത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല—വിശേഷിച്ച് പുണ്യമായ ചാതുർമാസ്യകാലത്ത്.

Verse 39

लक्ष्म्याः सर्वत्र गामिन्या दोषो नैव प्रजायते । यथा सर्वमयो विष्णुर्न दोषैरनुभूयते

സർവ്വത്ര സഞ്ചരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മിയിൽ ഒരിക്കലും ദോഷം ജനിക്കുകയില്ല; അതുപോലെ സർവ്വരൂപനായ വിഷ്ണുവും ദോഷങ്ങളാൽ സ്പർശിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 40

तथा सर्वमयी लक्ष्मीः सतीत्वान्नैव हीयते । प्रतिमासु च सर्वासु सर्वभूतेषु नित्यदा

അതുപോലെ സർവ്വവ്യാപിനിയായ ലക്ഷ്മീ തന്റെ സതീത്വവും ശുചിത്വവും കൊണ്ടു ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല. അവൾ എല്ലാ പ്രതിമകളിലും എല്ലാ ജീവികളിലും എല്ലാകാലവും നിത്യമായി വസിക്കുന്നു.

Verse 41

मनुष्यदेवपितृषु पुष्पपूजा विधीयते । पुष्पैः संपूजितो येन हरिरेकः श्रिया सह

മനുഷ്യർക്കും ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും പുഷ്പപൂജ വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ശ്രീ (ലക്ഷ്മി) സഹിതനായ ഏക ഹരിയെ പുഷ്പങ്ങളാൽ പൂജിക്കുന്നവൻ മുഖേന എല്ലാവരും പൂജിക്കപ്പെട്ടവരാകുന്നു.

Verse 42

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं पूजितं तेन वै जगत् । अतः सुश्वेतकुसुमैर्विष्णुं संपूजयेत्सदा

അവനാൽ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ലിന്റെ തുമ്പുവരെ സമസ്ത ലോകവും പൂജിക്കപ്പെട്ടതാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് എപ്പോഴും അതിശുദ്ധമായ വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങളാൽ വിഷ്ണുവിനെ സംപൂജിക്കണം.

Verse 43

चातुर्मास्ये विशेषेण भक्तियुक्तः सदा शुचिः । भक्त्या सुविहिता ब्रह्मन्पुष्पपूजा नरैर्यदि

പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും ശുചികളായി ഭക്തിയോടെ വിധിപൂർവ്വം പുഷ്പപൂജ ചെയ്താൽ അത് മഹാപുണ്യദായകമാകുന്നു.

Verse 44

यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिर्निरंतरा । पुष्पैरुपचितं विष्णुं यद्यन्ये प्रणमंति च

ഏത് ഏത് ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കുന്നുവോ, അതിന്റെ സിദ്ധി നിരന്തരമായി ലഭിക്കുന്നു. പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണുവിനെ മറ്റുള്ളവരും നമസ്കരിച്ചാൽ, അവരും ആ മംഗളഫലത്തിൽ പങ്കാളികളായി പുണ്യസമ്പത്ത് പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 45

तेषामप्यक्षया लोकाश्चातुर्मास्येऽधिकं फलम् । एकादश्या धूपदानं कर्तव्यं यतये हरौ

അവർക്കും ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ അക്ഷയമാണ്; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഫലം കൂടുതൽ മഹത്തരം. ഹേ യതി! ഏകാദശിയിൽ ഹരിക്കു ധൂപദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 46

वनस्पति रसो दिव्यो गंधाढ्यो गन्ध उत्तमः । आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्

ഈ ധൂപം വനംസ്പതികളുടെ ദിവ്യസാരം; സുഗന്ധസമൃദ്ധമായ ഉത്തമഗന്ധം. സർവ്വദേവന്മാർക്കും ആഘ്രേയമായത്—ഈ ധൂപം സ്വീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 47

इमं मंत्रं समुच्चार्य धूपमागुरुजं शुभम् । दद्याद्भगवते नित्यं चातुर्मास्ये महाफलम्

ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് അഗരു കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ശുഭധൂപം നിത്യമായി ഭഗവാനെ അർപ്പിക്കണം; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ അതിന് മഹാഫലം ലഭിക്കും.

Verse 48

कर्पूरचन्दनदलैः सितामधुसमन्वितम् । मांसीजटाभिः सहितं सुप्ते देवेऽथ सत्तम

കർപ്പൂരം, ചന്ദനദളങ്ങൾ എന്നിവയോടെ, വെളുത്ത മധുവുമായി ചേർത്ത്, മാംസിയും ജടയും സഹിതം—ദേവൻ ശയനത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ, ഹേ സത്തമാ! (ഇത് അർപ്പിക്കണം).

Verse 49

देवा घ्राणेन तुष्यंति धूपं घ्राणहरं शुभम् । द्वादश्या दीपदानं तु कर्तव्यं मुक्तिमिच्छुभिः

ദേവന്മാർ സുഗന്ധത്താൽ തൃപ്തരാകുന്നു; ധൂപം മംഗളകരവും ദുർഗന്ധനാശകവും ആണ്. ദ്വാദശിയിൽ ദീപദാനം നിർബന്ധം—മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പ്രത്യേകിച്ച്.

Verse 50

दीपः सर्वेषु कार्येषु प्रथमस्तेजसां पतिः । दीपस्तमौघनाशाय दीपः कांतिं प्रयच्छति

ദീപം എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളിലും അഗ്രഗണ്യം, ജ്യോതികളുടെ അധിപതി. ദീപം അന്ധകാരസമൂഹം നശിപ്പിച്ച് കാന്തി പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 51

तस्माद्दीपप्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । अयं पौराणजो मंत्रो वेदर्चेन समन्वितः । दीपप्रदाने सकलः प्रयुक्तो नाशयेदघम्

അതുകൊണ്ട് ദീപദാനത്താൽ എന്റെ ജനാർദനൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ. ഇത് വേദാർചനയോടുകൂടിയ പൗരാണിക മന്ത്രം; ദീപദാനത്തിൽ സമ്യക് പ്രയോഗിച്ചാൽ പാപം നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 52

चातुर्मास्ये दीपदानं कुरुते यो हरेः पुरः । तस्य पापमयो राशिर्निमेषादपि दह्यते

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ ദീപദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പാപരാശി നിമിഷമാത്രത്തിനും മുമ്പെ ദഹിക്കുന്നു.

Verse 53

तावत्पापानि गर्जंति तावद्बिभेति पातकी । यावन्न विहितो भास्वान्दीपो नारायणालये

നാരായണാലയത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം പ്രകാശമുള്ള ദീപം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ പാപങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നു; പാതകി ഭയപ്പെടുന്നു.

Verse 54

दर्शनादपि दीपस्य सर्वसिद्धिर्नृणां भवेत्

ദീപത്തെ വെറും ദർശനം ചെയ്താലും മനുഷ്യർക്കു സർവ്വസിദ്ധികൾ ലഭിക്കാം.

Verse 55

कामनां यां समुद्दिश्य दीपं कारयते हरौ । सासा सिद्ध्यति निर्विघ्ना सुप्तेऽनंते गुणोत्तरम्

ഏതു ആഗ്രഹം ഉദ്ദേശിച്ച് ഹരിക്കായി ദീപം ഒരുക്കി അർപ്പിക്കുന്നുവോ, ആ ആഗ്രഹം വിഘ്നമില്ലാതെ സിദ്ധിക്കുന്നു—വിശേഷിച്ച് ശേഷശായിയായ അനന്തൻ (വിഷ്ണു) യോഗനിദ്രയിൽ പരമഗുണസമ്പന്നനായി ഇരിക്കുമ്പോൾ।

Verse 56

पंचायतनसंस्थेषु तथा देवेषु पंचसु । विहितं दीपदानं च चातुर्मास्ये महाफलम्

പഞ്ചായതനക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ദേവന്മാർക്കോ, അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ചു ദേവന്മാർക്കോ—ചാതുർമാസ്യത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്യുന്ന ദീപദാനം മഹാഫലം നൽകുന്നു।

Verse 57

एको विष्णुस्तुष्यते मुक्तिदाता नित्यं ध्यातः पूजितः संस्तुतश्च । यच्चाभीष्टं यच्च गेहे शुभं वा तत्तद्देयं मुक्तिहेतोर्नृवर्यैः

മുക്തിദാതാവ് വിഷ്ണു ഒരുവനേ; നിത്യധ്യാനം, പൂജ, സ്തുതി എന്നിവകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പ്രസന്നനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് അഭീഷ്ടമായതും വീട്ടിലുള്ള ശുഭവസ്തുക്കളും ഉത്തമർ മോക്ഷഹേതുവായി ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 239

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोऽधिकारषोडशोपचारदीपमहिमवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ, ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദത്തിലെ ചാതുർമാസ്യമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘തപോധികാരവും ഷോഡശോപചാരങ്ങളിലെയും ദീപമഹിമാവർണ്ണനവും’ എന്ന പേരിലുള്ള 239-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 381

दशम्या पुष्पपूजा च भक्तिपूजा तथैव च । पुष्पे चैव सदा लक्ष्मीर्वसत्येव निरंतरम्

ദശമി തിഥിയിൽ പുഷ്പപൂജയും ഭക്തിപൂജയും ചെയ്യണം; കാരണം പുഷ്പങ്ങളിൽ ലക്ഷ്മീദേവി സദാ നിരന്തരമായി വസിക്കുന്നു।