Adhyaya 89

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र स्थिते नित्यं तस्मिन्मातृगणे द्विजाः । बालकानां क्षयो जज्ञे ब्राह्मणानां गृहेगृहे

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ആ മാതൃഗണം അവിടെ നിത്യമായി നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണരുടെ വീടുവീടായി ബാലന്മാരുടെ നാശം സംഭവിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 2

तरुणानां विशेषेण चमत्कारपुरोत्तरे । छिद्रमन्वेषमाणास्ता भ्रमंत्यखिलदेवताः

പ്രത്യേകിച്ച് യുവാക്കളിൽ, ‘ചമത്കാര’ എന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ നഗരത്തിൽ, ആ സർവ്വദേവതകളും ഒരു ചിദ്രം—അവസരം—അന്വേഷിച്ച് എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 3

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे ज्ञात्वा छिद्रसमुद्भवम् । विघातं बालकानां च देवताभिर्विनिर्मितम्

അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർ എല്ലാവരും ‘ഛിദ്ര’ത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ദുരന്തം തിരിച്ചറിഞ്ഞു; കുട്ടികളുടെ നാശം ദേവതകളാൽ തന്നെയുണ്ടാക്കിയതാണെന്ന് നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 4

अम्बावृद्धे समासाद्य पूजयित्वा प्रयत्नतः । प्रोचुश्च दुःखसन्तप्ता विनयावनताः स्थिताः

അംബാവൃദ്ധയെ സമീപിച്ച് പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിച്ചു; ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ചവർ വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നുകൊണ്ട് അവർ പറഞ്ഞു।

Verse 6

ह्रियंते बालका रात्रौ छिद्रं प्राप्य सहस्रशः । युष्मदीयाभिरेताभिर्देवताभिः समन्ततः

രാത്രിയിൽ ഒരു ഛിദ്രം ലഭിച്ചാൽ ആയിരക്കണക്കിന് കുട്ടികളെ കൊണ്ടുപോകുന്നു; നിങ്ങളുടേതായ ഈ ദേവതകൾ എല്ലാടവും ഞങ്ങളെ ചുറ്റി അത് ചെയ്യുന്നു।

Verse 7

प्रसादः क्रियतां तस्माद्ब्राह्मणानां महात्मनाम् । नो चेत्पुरं परित्यज्य यास्यामोऽन्यत्र भूतले

അതുകൊണ്ട് ഈ മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പ്രസാദം അരുളേണമേ; അല്ലെങ്കിൽ നഗരം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിയിലെ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകും।

Verse 8

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ततोंऽबा कृपयान्विता । हत्वा पादप्रहारेण भूमिं चक्रे गुहां ततः

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കരുണാന്വിതയായ അംബ പാദപ്രഹാരത്തോടെ ഭൂമിയെ അടിച്ചു; അവിടെ തന്നേ ഒരു ഗുഹ ഉണ്ടാക്കി।

Verse 9

रक्षार्थं सर्वविप्राणां चमत्कारेण भूभुजा । भवद्भ्यां निर्मितः श्रेष्ठः प्रासादोऽयं मनोहरः

സകല ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ രക്ഷയ്ക്കായി രാജാവ് അത്ഭുതകരമായ കൃത്യത്തിലൂടെ, നിങ്ങളിരുവരാൽ ഈ ശ്രേഷ്ഠവും മനോഹരവും ആയ പ്രാസാദ-ദേവാലയം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 10

इमे मत्पादुके दिव्ये गुहामध्यगते सदा । सर्वाभिः सेवनीये च न गन्तव्यं बहिः क्वचित्

എന്റെ ഈ ദിവ്യ പാദുകകൾ സദാ ഗുഹയുടെ മദ്ധ്യസ്ഥ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു। എല്ലാവരും ഇവയെ സേവിച്ചു പൂജിക്കണം; ഇവിടെ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് എവിടെയും പോകരുത്।

Verse 11

या काचिल्लौल्यमास्थाय निष्क्रमिष्यति मोहतः । सा दिव्यभावनिर्मुक्ता शृगाली संभविष्यति

ഏതെങ്കിലും സ്ത്രീ ചാഞ്ചല്യത്തിന് അടിമയായി മോഹത്തോടെ പുറത്തേക്ക് പോയാൽ, അവൾ ദിവ്യഭാവത്തിൽ നിന്ന് വിച്ഛിന്നയായി ശൃഗാലി (പെൺനരി)യായി ജനിക്കും।

Verse 12

देवता ऊचुः । अत्र स्थाने महादेवि कोऽस्माकं प्रकरिष्यति । पूजां को वात्र चाहारस्तस्माद्ब्रूहि सुरेश्वरि

ദേവതകൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവി! ഈ സ്ഥലത്ത് ഞങ്ങളുടെ പൂജ ആരാണ് നടത്തുക? ഇവിടെ ആഹാരം ആരാണ് നൽകുക? അതിനാൽ, ഹേ സുരേശ്വരി, അരുളിച്ചെയ്യുക।

Verse 13

अम्बोवाच । अत्रागत्य विनिर्मुक्ता योगिनो ध्यानचिन्तकाः । पूजां सम्यक्करिष्यंति सर्वासां भक्तिसंयुताः

അംബ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ വന്ന് വിമുക്തരായ യോഗികളും ധ്യാനചിന്തയിൽ ലീനരായ সাধകരും, എല്ലാ മാതൃകകളോടും ഭക്തിയോടെ യഥാവിധി പൂജ നടത്തും।

Verse 14

पादुके मे प्रपूज्यादौ मांस मद्यादिभिः क्रमात् । अवाप्स्यंति च संसिद्धिं दुर्लभाममरैरपि

ആദ്യം എന്റെ പാദുകകളെ യഥാവിധി പൂജിച്ച്, പിന്നെ ക്രമമായി മാംസം, മദ്യമാദികളായ ഉപഹാരങ്ങൾ അർപ്പിച്ചാൽ, അവർ അമരന്മാർക്കും ദുർലഭമായ സമ്പൂർണ്ണ സിദ്ധി പ്രാപിക്കും।

Verse 15

ततस्तथेति ताः प्रोच्य गुहामध्ये व्यवस्थिताः । परिवार्य शुभे तस्याः पादुके मोक्षदायिके

അപ്പോൾ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു അവർ ഗുഹാമദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ടു; അവളുടെ ശുഭകരമായ, മോക്ഷദായിനിയായ പാദുകകളെ ചുറ്റിനിന്നു।

Verse 16

ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः । प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम् । प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम्

പിന്നീട് ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്നെത്തുന്ന പുരുഷന്മാരും പാദുകകളെ യഥാവിധി പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് ആ മാതൃകകളെയും ആരാധിക്കുന്നു; പിന്നെ അവർ ജനന-മരണവിവർജിതമായ പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे नष्टा अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । तीर्थयात्राव्रतान्येव संयमा नियमाश्च ये

ഇതിനിടയിൽ അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞക്രിയകൾ അപ്രത്യക്ഷമായി; തീർത്ഥയാത്രകളും വ്രതാചരണങ്ങളും മാത്രമായി ശേഷിച്ചു; കൂടാതെ സംയമങ്ങളും നിയമങ്ങളും നിലനിന്നു।

Verse 18

ये चापि ब्राह्मणाः शांताः सदा मद्यस्य दूषणम् । प्रकुर्वंति स्वहस्तेन तेऽपि मद्यैः पृथग्विधैः

മദ്യത്തെ എപ്പോഴും ദൂഷിക്കുന്ന ശാന്തബ്രാഹ്മണന്മാരും പോലും, സ്വന്തം കൈകളാൽ തന്നെ വിവിധവിധ മദ്യങ്ങളിൽ പ്രവൃത്തിയിലേർപ്പെടുന്നു।

Verse 19

तर्पयंति तथा मांसैस्त्यक्ताशेषमखक्रियाः । पादुके मातृभिर्जुष्टे तथा धूपानुलेपनैः

അവർ എല്ലാ യജ്ഞക്രിയകളും ഉപേക്ഷിച്ച് മാംസത്താൽ പോലും തർപ്പണം നടത്തുന്നു; കൂടാതെ മാതൃഗണങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായ പാദുകകളെ ധൂപവും അനുലേപനവും കൊണ്ടു പൂജിക്കുന്നു।

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः । दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः

അതിനിടയിൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭീതരായി; യജ്ഞക്രിയകളുടെ ഉച്ഛേദം കണ്ടു അവർ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് കലങ്ങിയിരുന്നു।

Verse 21

प्रोचुर्महेश्वरं गत्वा विनयावनताः स्थिताः । स्तुत्वा पृथग्विधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शतरुद्रियैः

അവർ മഹേശ്വരന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നു; വേദോക്ത ശതരുദ്രീയം മുതലായ വിവിധ സൂക്തങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ച് അവർ പറഞ്ഞു।

Verse 22

देवा ऊचुः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके तत्र संस्थिते । अंबाया मातृभिः सार्धं गुहामध्ये सुगुप्तके

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രപ്രദേശത്ത് ആ പാദുകകൾ സ്ഥാപിതമാണ്; അവിടെ അംബാ മാതൃഗണങ്ങളോടൊപ്പം അതിഗുപ്തമായ ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 23

ब्राह्मणा अपिदेवेश मद्यमांसेन भक्तितः । ताभ्यां पूजां प्रकुर्वंति प्रयांति परमां गतिम्

ഹേ ദേവേശാ! ബ്രാഹ്മണരും ഭക്തിയോടെ മദ്യവും മാംസവും അർപ്പിച്ച് ആ പാദുകകളെ പൂജിക്കുന്നു; അവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 24

नष्टा धर्मक्रिया सर्वा मर्त्यलोकेत्र सांप्रतम् । अस्माकं संक्षयो जातो यज्ञभागं विना प्रभो

ഇപ്പോൾ ഈ മർത്ത്യലോകത്തിൽ എല്ലാ ധർമ്മക്രിയകളും നശിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രഭോ, യജ്ഞഭാഗം ഇല്ലാതെ ഞങ്ങളുടെ ക്ഷയം ആരംഭിച്ചു.

Verse 25

तस्मात्त्वं कुरु देवेश यथा स्यात्पादुकाक्षयः । प्रभवंति मखा भूमावस्माकं स्युः परा मुदः

അതുകൊണ്ട് ദേവേശാ, ‘പാദുകാക്ഷയം’ സംഭവിക്കുമാറാക്കുക; ഭൂമിയിൽ യജ്ഞങ്ങൾ വീണ്ടും പുഷ്ടിപ്പെടട്ടെ—ഞങ്ങൾക്ക് പരമാനന്ദം ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । या सा अंबेति विख्याता शक्तिः सा परमेश्वरी । जगन्माताऽक्षया साक्षान्ममा पि जननी च सा

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—‘അംബാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ആ ശക്തിയേ പരമേശ്വരി. അവളേ ജഗന്മാതാവ്, സാക്ഷാൽ അക്ഷയ; അവളേ എന്റെ ജനനിയും.

Verse 27

तत्कथं संक्षयस्तस्याः कर्तुं केनापि शक्यते । मनसापि महाभागाः पादुकानां विशेषतः

അങ്ങനെയിരിക്കെ അവളുടെ ക്ഷയം ആരാൽ എങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയും? മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് ആ പാദുകകളുടെ കാര്യത്തിൽ മനസ്സിലുപോലും ക്ഷയം സാധ്യമല്ല.

Verse 28

परं तत्र करिष्यामि सुखोपायं सुरेश्वराः । युष्मभ्यं पादुकायां च महत्त्वं येन जायते

എന്നിരുന്നാലും, സുരേശ്വരന്മാരേ, അവിടെ ഞാൻ ഒരു സുഖോപായം ഒരുക്കും—അതിലൂടെ നിങ്ങള്ക്കും പാദുകയ്ക്കും മഹത്വം ഉദിക്കും.

Verse 29

एवमुक्त्वा ततो ध्यानं चक्रे देवो महेश्वरः । व्यावृत्यकमलं हृत्स्थमष्टपत्रं सकर्णिकम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവൻ മഹേശ്വരൻ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി. ഹൃദയസ്ഥ കമലം വിരിയിച്ച്, കർണികാസഹിത അഷ്ടദള കമലം ദർശിച്ചു।

Verse 30

तस्यांतर्गतमासीनमंगुष्ठाग्रमितं शुभम् । द्वादशार्कप्रभं सूक्ष्मं स्वमात्मानं व्यलोकयत्

സ്വന്തം അന്തരത്തിൽ ആസീനനായി അദ്ദേഹം തന്റെ സൂക്ഷ്മ സ്വാത്മാവിനെ ദർശിച്ചു—ശുഭം, അങ്കുഷ്ഠാഗ്രപരിമിതം, പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരുടെ പ്രഭപോലെ ദീപ്തം।

Verse 31

तस्यैवं ध्यायमानस्य तृतीयनयनात्ततः । श्वेतांबरधरा शुभ्रा निर्गता कन्यका शुभा

അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചിരിക്കെ, അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തൃതീയനേത്രത്തിൽ നിന്ന് ശ്വേതാംബരം ധരിച്ച, ശുദ്ധപ്രകാശമുള്ള ഒരു മംഗളകന്യക പുറപ്പെട്ടു।

Verse 32

अथ सा प्राह तं देवं प्रणिपत्य महेश्वरम् । किमर्थं देव सृष्टास्मि ममादेशः प्रदीयताम्

അപ്പോൾ അവൾ മഹേശ്വര ദേവനെ പ്രണാമിച്ച് പറഞ്ഞു—“ദേവാ! എന്നെ ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി സൃഷ്ടിച്ചു? ദയചെയ്ത് എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ നൽകണമേ।”

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पादुके संस्थिते शुभे । श्रीमातुर्जगतां मुख्ये ताभ्यां पूजां त्वमाचर

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിതമായ ആ ശുഭ പാദുകകളുടെ സമീപത്ത്, ജഗന്മാതാ ശ്രീമാതാവിന്റെ പ്രധാന പാദുകകൾക്ക് നീ പൂജ ആചരിക്ക।”

Verse 34

कन्यकां संपरित्यज्य तवान्वयविवर्द्धिताम् । यः करिष्यति तत्पूजामाहारः स्यात्स मातृषु

കന്യയെ വ്യക്തിഗത അവകാശവസ്തുവായി കരുതാതെ, നിന്റെ വംശവർദ്ധിനിയെന്നു ധരിച്ചു ആരാണ് അവളുടെ പൂജ ചെയ്യുന്നതോ—അവന് മാതൃഗണങ്ങളുടെ പ്രസാദം ലഭിക്കും; അവന്റെ ആഹാരവും ജീവികയും സുരക്ഷിതമാകും।

Verse 35

कौमारब्रह्मचर्य्येण त्वयापि च सुभक्तितः । ताभ्यां पूजा प्रकर्तव्या नो चेन्नाशमवाप्स्यसि

നീയും കൗമാര ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ച് ശുദ്ധഭക്തിയോടെ ആ രണ്ടുപേരെയും പൂജിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ നാശം നിന്നെ പ്രാപിക്കും।

Verse 36

तव पूजा करिष्यन्ति ये नरा भक्तितत्पराः । मातॄणां संमतास्ते स्युः सर्वदैव सुखान्विताः

ഭക്തിയെയേ ഏക ലക്ഷ്യമാക്കി നിന്റെ പൂജ ചെയ്യുന്നവർ മാതൃഗണങ്ങൾക്ക് സമ്മതരാകും; അവർ എപ്പോഴും സുഖസമ്പന്നരായിരിക്കും।

Verse 37

एवमुक्त्वा ततस्तस्या मंत्रमार्गं यथोचितम् । पूजामार्गं विशेषेण कथयामास विस्तरात्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അദ്ദേഹം അവൾക്ക് യഥോചിതമായി മന്ത്രമാർഗം ഉപദേശിക്കുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് പൂജാവിധി വിശദമായി വിവരിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 38

ततो विसर्जयामास दत्त्वा छत्रादिभूषणम् । प्रतिपत्तिं महादेवस्तांश्च सर्वान्सुरेश्वरान्

അനന്തരം മഹാദേവൻ ആ എല്ലാ സുരേശ്വരന്മാർക്കും യഥോചിതമായ ആദരവും ക്രമീകരണവും നൽകി, കുട മുതലായ ആഭരണങ്ങൾ സമ്മാനിച്ച് അവരെ വിസർജ്ജിച്ചു।

Verse 39

कुमार्युवाच । त्वयेतत्कथितं देव त्वदन्वयसमुद्भवाः । कन्यकाः पूजयिष्यंति पादुके ते सुशोभने

കന്യ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ, നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച കന്യകൾ നിങ്ങളുടെ അതിശോഭയുള്ള പാദുകകളെ പൂജിക്കും।

Verse 40

कौमारब्रह्मचर्य्येण भविष्यत्यन्वयः कथम् । एतन्मे विस्तरात्सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

കൗമാരത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ചാൽ വംശപരമ്പര എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി, യഥാവിധി പറഞ്ഞുതരണമേ।

Verse 41

श्रीभगवानुवाच । यस्यायस्याः प्रसन्ना त्वं कन्यकाया वदिष्यसि । मंत्रग्राममिमं सम्यक्त्वद्भावा सा भविष्यति

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നീ ഏത് കന്യയോട് പ്രസന്നയായി അനുഗ്രഹിച്ച് ഈ സമ്പൂർണ്ണ മന്ത്രസമൂഹം യഥാവിധി ഉപദേശിക്കുമോ, അവൾ നിന്റെ തന്നെ ഭാവസ്വരൂപയായി—നിനക്കു തുല്യമായ ആത്മിക നിലയിൽ—ആവുന്നു।

Verse 42

एवं चान्या महाभागे पारंपर्येण कन्यकाः । तव वंशोद्भवाः सर्वाः प्रभविष्यंति मंत्रतः

ഇങ്ങനെ, ഹേ മഹാഭാഗ്യേ! പരമ്പരയായി മറ്റു കന്യകളും—മന്ത്രബലത്താൽ—എല്ലാവരും നിന്റെ വംശോദ്ഭവരായി ഉദ്ഭവിക്കും।

Verse 43

ततः सा तां समासाद्य पादुकासंभवां गुहाम् । पूजां चक्रे यथान्यायं यथोक्तं त्रिपुरारिणा

അതിനുശേഷം അവൾ പാദുകകളുടെ പ്രാകട്യത്താൽ പവിത്രമായ ആ ഗുഹയിലേക്കെത്തി, ത്രിപുരാരി (ശിവൻ) പറഞ്ഞതുപോലെ യഥാന്യായം പൂജ നടത്തി।

Verse 44

सूत उवाच । तदन्वयसमुत्थायाः कन्यकायाः करेण यः । पादुकाभ्यां नरः पूजां प्रकरोति समाहितः । इह लोके सुखं प्राप्य स स्यात्प्रेत्य सुखान्वितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വംശത്തിൽ ജനിച്ച കന്യകയുടെ കൈകൊണ്ട്, ഏകാഗ്രചിത്തനായി, പുണ്യപാദുകകളെ പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഇഹലോകത്തിൽ സുഖം പ്രാപിക്കുകയും, മരണാനന്തരം പരലോകത്തും സുഖസമ്പന്നനാകുകയും ചെയ്യും.

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कन्याहस्तेन पादुके । पूजनीये विशेषेण पूज्या सा चापि कन्यका

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും, പ്രത്യേകിച്ച് കന്യകയുടെ കൈകൊണ്ട്, പുണ്യപാദുകകളെ പൂജിക്കണം; ആ കന്യകയെയും പ്രത്യേക ആദരത്തോടെ ബഹുമാനിക്കണം.

Verse 46

वांछद्भिः शाश्वतं सौख्यमिह लोके परत्र च । मानवैर्भक्तिसंयुक्तैरित्युवाच महेश्वरः

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഭക്തിയോടെ കൂടിയ മനുഷ്യർ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ശാശ്വതസുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഇതേവിധം ആചരിക്കണം.

Verse 47

एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं पादुकोद्भवम् । श्रीमातुरनुषंगेण अंबादेव्या द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ശ്രീമാതാ അംബാദേവിയുടെ അനുബന്ധത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച പുണ്യപാദുകകളുടെ ഈ സമ്പൂർണ്ണ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 48

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः । तथाष्टम्यां विशेषेण स प्राप्नोति परं पदम्

ഭക്തിയോടെ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ചതുര്ദശിയിലും—പ്രത്യേകിച്ച് അഷ്ടമിയിലും—ഈ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 89

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ശ്രീമാതാവിന്റെ പാദുകാമാഹാത്മ്യ വർണ്ണനം’ എന്ന ഏകോനനവതിതമ അധ്യായം സമാപ്തമായി।