Adhyaya 90

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अग्नितीर्थं त्वया प्रोक्तं ब्रह्मतीर्थं च यत्पुरा । न तयोः कथितोत्पत्तिर्माहात्म्यं च महामते

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ മുമ്പ് അഗ്നിതീർത്ഥവും ബ്രഹ്മതീർത്ഥവും പ്രസ്താവിച്ചു; എന്നാൽ ഹേ മഹാമതേ, അവയുടെ ഉത്ഭവവും മഹാത്മ്യവും ഇതുവരെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല।

Verse 2

तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि एकैकस्य पृथक्पृथक् । न वयं तृप्तिमापन्नाः शृण्वतस्ते वचोऽमृतम्

അതുകൊണ്ട് ഓരോന്നിനെയും വേർതിരിച്ച് വിശദമായി പറയുക; നിങ്ങളുടെ അമൃതസമാന വചനങ്ങൾ കേട്ടിട്ടും ഞങ്ങൾക്ക് ഇനിയും തൃപ്തിയില്ല।

Verse 3

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । अग्नितीर्थसमुद्भूतां सर्वसौख्यावहां शुभाम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പാപനാശിനിയായ ഒരു കഥ പ്രസ്താവിക്കും; അത് അഗ്നിതീർത്ഥവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദ്ഭവിച്ചതും, മംഗളകരവും, സർവ്വസുഖപ്രദവുമാണ്।

Verse 4

सोमवंशसमुद्भूतः प्रतीपो नाम भूपतिः । पुरासीच्छौर्यसंपन्नो ब्रह्मज्ञानविचक्षणः

സോമവംശത്തിൽ ജനിച്ച പ്രതീപൻ എന്നൊരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; പുരാകാലത്ത് അദ്ദേഹം ശൗര്യസമ്പന്നനും ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ വിവേകിയുമായിരുന്നു।

Verse 5

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सर्वलक्षणलक्षितम् । देवापिः प्रथमस्तत्र द्वितीयः शंतनुर्द्विजाः

അവനു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവർ സർവ്വ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും ലക്ഷിതരായിരുന്നു. അവരിൽ ആദ്യൻ ദേവാപി; രണ്ടാമൻ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശന്തനു.

Verse 6

अथो शिवपदं प्राप्ते प्रतीपे नृपसत्तमे । तपोऽर्थं राज्यमुत्सृज्य देवापिर्नियर्यौ वनम्

പിന്നീട് രാജശ്രേഷ്ഠനായ പ്രതീപൻ ശിവപദം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ, ദേവാപി തപസ്സിനായി രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 7

ततश्च मंत्रिभिः सर्वैः शंतनुस्तस्य चानुजः । पितृपैतामहे राज्ये सत्वरं सन्नियोजितः

അതിനുശേഷം എല്ലാ മന്ത്രിമാരും അവന്റെ ഇളയ സഹോദരനായ ശന്തനുവിനെ പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്മാരുടെയും പൈതൃകരാജ്യത്തിൽ വേഗത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे शक्रो न ववर्ष क्रुद्धाऽन्वितः । यावद्द्वादशवर्षाणि तस्मि न्राज्यं प्रशासति

ഇതിനിടയിൽ ക്രോധം നിറഞ്ഞ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മഴ പെയ്യിച്ചില്ല; അവൻ രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്ന കാലം മുഴുവൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷം അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 9

अतः कृच्छ्रं गतः सर्वो लोकः क्षुत्परिपीडितः । चामुंडासदृशो जातो यो न मृत्युवशंगतः

അതുകൊണ്ട് ക്ഷുധയാൽ പീഡിതമായ സർവ്വ ജനങ്ങളും മഹാദുഃഖത്തിലായി. മരണാധീനനായിട്ടില്ലാത്തവനും ചാമുണ്ഡയെപ്പോലെ കൃശനായി മാറി.

Verse 10

संत्यक्ताः पतिभिर्नार्यः पुत्राश्च पितृभिर्निजैः । मातरश्च तथा पुत्रैर्लोकेष्वन्येषु का कथा

ഭർത്താക്കന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ച ഭാര്യമാർ, സ്വന്തം പിതാക്കന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ച പുത്രന്മാർ; പുത്രന്മാർ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച മാതാക്കൾ—അപ്പോൾ മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യം എന്തു പറയണം?

Verse 11

दैवयोगात्क्वचित्किंचित्कस्यचिद्यदि दृश्यते । सस्यं सिद्धमसिद्धं वा ह्रियते वीर्यतः परैः

ദൈവയോഗത്താൽ എവിടെയെങ്കിലും ആരുടെയെങ്കിലും അല്പം ധാന്യം കാണപ്പെട്ടാൽ, അത് പാകമായാലും പാകമാകാത്തതായാലും—മറ്റുള്ളവർ ബലമായി അത് കവർന്നു കൊണ്ടുപോകുന്നു.

Verse 12

शुष्का महीरुहाः सर्वे तथा ये च जलाशयाः । नद्यश्च स्वल्पतोयाश्च गंगाद्या अपि संस्थिताः

എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളും ഉണങ്ങി; അതുപോലെ കുളങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും. നദികളിൽ വളരെ കുറച്ച് വെള്ളം മാത്രം—ഗംഗ മുതലായ മഹാനദികളും ക്ഷീണധാരയായി മാത്രം നിലനിന്നു.

Verse 13

एवं वृष्टेः क्षये जाते नष्टे धर्मपथे तथा । लोकेऽस्मिन्नस्थिसंघातैः पूरिते भस्मना वृते

ഇങ്ങനെ മഴ ക്ഷയിക്കുകയും ധർമ്മപഥം നശിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ഈ ലോകം അസ്ഥികൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, ഭസ്മംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 14

न कश्चिद्यजनं चक्रे न स्वाध्यायं न च व्रतम् । एवमालोक्यते व्योम वृष्ट्यर्थं क्षुत्समाकुलैः

ആരും യജ്ഞം ചെയ്തില്ല; സ്വാധ്യായവും ഇല്ല, വ്രതവും ഇല്ല. ക്ഷുധയാൽ വ്യാകുലരായ ജനങ്ങൾ മഴയ്ക്കായി ആകാശത്തെയേ നോക്കി നിന്നു.

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु विश्वामित्रो महामुनिः । चर्मास्थिशेषसर्वांगो बुभुक्षार्त इतस्ततः

ആ സമയത്ത്, ശരീരം വെറും തോലും എല്ലുമായി മാറിയ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ വിശപ്പുകൊണ്ട് വലഞ്ഞ് അങ്ങുമിങ്ങും അലഞ്ഞുനടന്നു.

Verse 16

परिभ्रमंस्ततः प्राप्य कंचिद्ग्रामं निरुद्वसम् । मृतमर्त्योद्भवैव्याप्तमस्थिसंघैः समंततः

അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം വിജനമായ ഒരു ഗ്രാമത്തിലെത്തി; അവിടെ എല്ലായിടത്തും മരിച്ച മനുഷ്യരുടെ എല്ലുകൾ കൂമ്പാരമായി കിടന്നിരുന്നു.

Verse 17

अथ तत्र भ्रमन्प्राप्तश्चंडालस्य निवेशनम् । शून्ये गोऽस्थिसमाकीर्णे दुर्गंधेन समावृते

അവിടെ ചുറ്റിനടക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഒരു ചണ്ഡാലന്റെ വീട് കണ്ടെത്തി; അത് വിജനവും പശുവിന്റെ എല്ലുകൾ നിറഞ്ഞതും ദുർഗന്ധം വമിക്കുന്നതുമായിരുന്നു.

Verse 19

अथापश्यन्मृतं तत्र सारमेयं चिरोषितम् । संशुष्कं गन्धनिर्मुक्तं गृहप्रांते व्यवस्थितम्

അപ്പോൾ വീടിന്റെ ഒരറ്റത്ത് ചത്തുകിടക്കുന്ന ഒരു നായയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു; അത് വളരെ നാളുകൾക്കു മുമ്പ് ചത്തതും, ഉണങ്ങിപ്പോയതും, മണമില്ലാത്തതുമായിരുന്നു.

Verse 20

ततश्च श्रपयामास सुसमिद्धे हुताशने । क्षुत्क्षामो भोजनार्थाय ततः पाकाग्रमेव च

വിശപ്പുകൊണ്ട് തളർന്ന അദ്ദേഹം ഭക്ഷണത്തിനായി നന്നായി കത്തിജ്വലിക്കുന്ന തീയിൽ അതിനെ വേവിച്ചു; അത് പാകമാകുന്നതും കാത്ത് അവിടെത്തന്നെ ഇരുന്നു.

Verse 21

समादाय पितॄंस्तर्प्य यावदग्नौ जुहोति सः । तावद्वह्निः परित्यज्य समस्तमपि भूतलम्

അത് എടുത്ത് അവൻ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം നടത്തി അഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി; അവൻ ഹോമം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നത്രയും സമയം വഹ്നി തന്റെ സ്ഥാനം വിട്ട് സമസ്ത ഭൂതലത്തിലും വ്യാപിച്ചു।

Verse 22

गतश्चादर्शनं सद्यः सर्वेषां क्षितिवासिनाम् । चित्ते कोपं समाधाय शक्रस्योपरि भूरिशः

ഉടൻ തന്നെ അവൻ ഭൂമിവാസികളൊക്കെയുടെയും ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു; ഹൃദയത്തിൽ കോപം ധരിച്ചു ആ മഹാബലൻ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മേൽ രോഷം തിരിച്ചു വെച്ചു।

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे वह्नौ मर्त्यलोकाद्विनिर्गते । विशेषात्पीडिता लोका येऽवशिष्टा धरातले

ഇതിനിടയിൽ വഹ്നി മർത്ത്യലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭൂതലത്തിൽ ശേഷിച്ചിരുന്ന ജീവികൾ പ്രത്യേകമായി കൂടുതൽ പീഡിതരായി।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरः सराः । वह्नेरन्वेषणार्थाय वभ्रमुर्धरणीतले

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുൻപന്തിയിലായി ദേവന്മാർ ആ വഹ്നിയെ അന്വേഷിക്കാനായി ഭൂതലമൊട്ടാകെ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 25

अथ तैर्भ्रममाणैश्च प्रदृष्टोऽभूद्गजो महान् । निश्वसन्पतितो भूमौ वह्नितापप्रपीडितः

പിന്നീട് അവർ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഒരു മഹാഗജത്തെ കണ്ടു—അത് ശ്വാസം മുട്ടി ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്നു, അഗ്നിയുടെ താപത്തിൽ അത്യന്തം പീഡിതനായിരുന്നു।

Verse 26

अथ देवा गजं दृष्ट्वा पप्रच्छुस्त्वरयाऽन्विताः । कच्चित्त्वया स दृष्टोऽत्र कानने पावको गज

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആ ഗജത്തെ കണ്ടു വേഗത്തിൽ ചോദിച്ചു— “ഹേ ഗജമേ! ഈ കാനനത്തിൽ ആ പാവകൻ (അഗ്നി) നിന്നെങ്ങെങ്കിലും കണ്ടോ?”

Verse 27

गज उवाच । वंशस्तंबेऽत्र संकीर्णे संप्रविष्टो हुताशनः । सांप्रतं तेन निर्दग्धः कृच्छ्रादत्राहमागतः

ഗജൻ പറഞ്ഞു— “ഇവിടെ കട്ടിയുള്ള മുളക്കൂട്ടത്തിലേക്ക് ഹുതാശനൻ (അഗ്നി) കടന്നു. ഇപ്പോഴേ അവന്റെ ദാഹത്തിൽ പൊള്ളിപ്പോയി ഞാൻ വലിയ കഷ്ടത്തോടെ ഇവിടെ എത്തി.”

Verse 28

अथ तैर्वेष्टितस्तस्मिन्वंशस्तंबे हुताशनः । देवैर्दत्त्वा गजेंद्रस्य शापं पश्चाद्विनिर्गतः

പിന്നീട് ദേവന്മാർ ആ മുളക്കൂട്ടത്തിൽ ഹുതാശനനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി. അവൻ ആദ്യം ഗജേന്ദ്രനു ശാപം നൽകി, പിന്നെ പുറത്തുവന്നു.

Verse 29

यस्मात्त्वयाहमादिष्टो देवानां वारणाधम । तस्मात्तव मुखे जिह्वा विपरीता भविष्यति

“ഹേ വാരണാധമാ! ദേവന്മാരുടെ പേരിൽ നീ എന്നെ ആജ്ഞാപിച്ചു; അതിനാൽ നിന്റെ വായിലെ നാവ് മറിഞ്ഞുപോകും.”

Verse 30

एवं शप्त्वा गजं शीघ्रं नष्टो वैश्वानरः पुनः । देवाश्चापि तथा पृष्ठे संलग्नास्तद्दिदृक्षया

ഇങ്ങനെ ഗജത്തെ വേഗത്തിൽ ശപിച്ച് വൈശ്വാനരൻ (അഗ്നി) വീണ്ടും അദൃശ്യമായി; ദേവന്മാരും എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്നു കാണാനുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ അവന്റെ പിന്നാലെ ചേർന്ന് നടന്നു.

Verse 31

अथ दृष्टः शुकस्तैश्च भ्रममाणैर्महावने । भोभोः शुक त्वया वह्निर्यदि दृष्टो निवेद्यताम्

അപ്പോൾ മഹാവനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ അവർ ഒരു ശുകനെ (തത്ത) കണ്ടു. അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ ശുകാ! നീ വഹ്നിയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ഞങ്ങൾക്ക് അറിയിക്ക.”

Verse 32

शुक उवाच । योऽयं संदृश्यते दूराच्छमीगर्भे च पिप्पलः । एतस्मिंस्तिष्ठते वह्निरश्वत्थे सुरसत्तमाः

ശുകൻ പറഞ്ഞു—“ദൂരത്തിൽ നിന്ന് കാണപ്പെടുന്ന ആ പിപ്പല (അശ്വത്ത) വൃക്ഷം ശമീ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഗർഭത്തിനകത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ സുരസത്തമരേ! ആ അശ്വത്തത്തിൽ തന്നെയാണ് വഹ്നി അധിവസിക്കുന്നത്.”

Verse 33

अत्रस्थो यः कुलायो म आसीच्छिशुसमन्वितः । संदग्धस्तत्प्रतापेन अहंकृच्छ्राद्विनिर्गतः

“ഇവിടെ എന്റെ കൂട് കുഞ്ഞുങ്ങളോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ കഠിനതാപപ്രതാപത്തിൽ അത് കത്തിപ്പോയി. ഞാൻ മാത്രം മഹാകഷ്ടത്തോടെ രക്ഷപ്പെട്ടു പുറത്തുവന്നു.”

Verse 34

तच्छ्रुत्वा तैः सुरैः सर्वैः शमीगर्भः स तत्क्षणात् । वेष्टितः पावकोऽप्याशु शुकं शप्त्वा विनिर्गतः

അത് കേട്ട ഉടൻ എല്ലാ ദേവന്മാരും ശമീയുടെ ഗർഭഭാഗം ചുറ്റിവളഞ്ഞു. പാവകൻ (അഗ്നി) ശുകനെ ശപിച്ച് വേഗത്തിൽ പുറത്തുവന്നു.

Verse 35

अहं यस्मात्त्वया पाप देवानां संनिवेदितः । तस्माच्छुक न ते वाणी विस्पष्टा संभविष्यति

“ഹേ പാപീ! നീ എന്നെ ദേവന്മാർക്ക് അറിയിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഹേ ശുകാ! നിന്റെ വാക്ക് ഇനി വ്യക്തവും സുസ്പഷ്ടവും ആകുകയില്ല.”

Verse 36

एवमुक्त्वा जातवेदा देवादर्शनवांछया । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवस्य परमेष्ठिनः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജാതവേദൻ (അഗ്നി) ദേവദർശനാഭിലാഷത്തോടെ പരമേഷ്ഠി ദേവന്റെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 37

जलाशयं सुगम्भीरं पूर्वोत्तरदिक्संस्थितम् । दृष्ट्वा तत्र प्रविष्टस्तु निभृतं च समाश्रितः

അവിടെ വടക്കുകിഴക്കുദിശയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതിഗംഭീരമായ ജലാശയം കണ്ടു, അവൻ അതിൽ പ്രവേശിച്ച് മറഞ്ഞ് ആശ്രയം തേടി।

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे तत्र मत्स्यकच्छपदर्दुराः । वह्निप्रतापनिर्दग्धा दृश्यंते शतशो मृताः

അതിനിടയിൽ അവിടെ അഗ്നിയുടെ കഠിനതാപത്തിൽ ദഹിച്ച മത്സ്യങ്ങളും ആമകളും തവളകളും നൂറുകണക്കിന് മരിച്ച നിലയിൽ കാണപ്പെട്ടു।

Verse 39

अथ चैकोऽर्धनिर्दग्ध आयुःशेषेण दर्दुरः । तस्माज्जलाद्विनिष्क्रांतो दृष्टो देवैश्च दूरतः

പിന്നീട് ഒരു തവള—അർദ്ധദഗ്ധമായി, ആയുഷ്ശേഷം കൊണ്ടുമാത്രം ജീവിച്ച്—ആ ജലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു; ദേവന്മാർ അതിനെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് കണ്ടു।

Verse 40

पृष्टश्च ब्रूहि चेद्भेक त्वया दृष्टो हुताशनः । तदर्थमिह संप्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

അവനോട് ചോദിച്ചു—“പറയുക, ഓ തവളേ! നീ ഹുതാശനനെ (അഗ്നി) കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? അതിനായിട്ടാണ് വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത്.”

Verse 41

भेक उवाच । अस्मिञ्जलाशये वह्निः सांप्रतं पर्यवस्थितः । तस्यैते जलमध्यस्था मृता भूरिजलोद्भवाः

ഭേകം പറഞ്ഞു—ഈ ജലാശയത്തിൽ ഇപ്പോൾ അഗ്നി നിലകൊള്ളുന്നു. അവന്റെ കാരണത്താൽ ജലമദ്ധ്യേ വസിക്കുന്ന അനേകം ജലജ ജീവികൾ മരിച്ചുപോയി.

Verse 42

अस्माकं निधनं प्राप्तं कुटुम्बं सुरसत्तमाः । अहं कृच्छ्रेण निष्क्रांत एतस्माज्जलसंश्रयात्

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഞങ്ങളുടെ മുഴുവൻ കുടുംബവും മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു. ഞാൻ മാത്രം ഈ ജലാശ്രയത്തിൽ നിന്ന് മഹാ കഷ്ടത്തോടെ പുറത്തുവന്നു.

Verse 43

तच्छ्रुत्वा ते सुराः सर्वे सर्वतस्तं जलाशयम् । वेष्टयित्वा स्थितास्तत्र वह्निर्भेकं शशाप ह

അത് കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ ജലാശയത്തെ എല്ലാദിക്കിലും വളഞ്ഞ് അവിടെ നിന്നു; തുടർന്ന് അഗ്നി ഭേകത്തെ ശപിച്ചു.

Verse 44

यस्माद्भेक त्वया मूढ देवेभ्योऽहं निवेदितः । तस्मात्त्वं भविता नूनं विजिह्वोऽत्र धरातले

ഹേ മൂഢ ഭേകമേ! നീ എന്നെ ദേവന്മാർക്ക് അറിയിച്ചതിനാൽ, നീ നിശ്ചയമായും ഈ ഭൂമിയിൽ നാവില്ലാത്തവനാകും.

Verse 45

एवमुक्त्वा ततः स्थानात्ततो वह्निर्विनिर्गतः । तावत्स ब्रह्मणा प्रोक्तः स्वयमेव महात्मना

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അഗ്നി ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 46

भोभो वह्ने किमर्थं त्वं देवान्दृष्ट्वा प्रगच्छसि । त्वमाद्यश्चैव सर्वेषामेतेषां संस्थितो मुखम्

ഹേ വഹ്നേ! ദേവന്മാരെ കണ്ടിട്ട് നീ എന്തിന് പുറപ്പെടുന്നു? നീ എല്ലാവരിലും ആദ്യൻ; ഈ ദേവതകളുടെ ‘മുഖ’രൂപമായി നീ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.

Verse 47

त्वय्याहुतिर्हुता सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

നിനക്കുള്ളിൽ ശരിയായി ആഹുതി അർപ്പിക്കുമ്പോൾ അത് ആദിത്യനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ആദിത്യനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് അന്നം, അന്നം മൂലം പ്രജകൾ പോഷിതരാകുന്നു.

Verse 48

तस्माद्धाता विधाता च त्वमेव जगतः स्थितः । संतुष्टे धार्यते विश्वं त्वयि रुष्टे विनंक्ष्यति

അതുകൊണ്ട് ജഗത്തിന്റെ ധാതാവും വിധാതാവും നീ തന്നെയാണ്. നീ സന്തുഷ്ടനായാൽ വിശ്വം നിലനിൽക്കും; നീ രുഷ്ടനായാൽ അത് നാശത്തിലേക്ക് വീഴും.

Verse 49

अग्निष्टोमादिका यज्ञास्त्वयि सर्वे प्रतिष्ठिताः । अथ सर्वाणि भूतानि जीवंति तव संश्रयात्

അഗ്നിഷ്ടോമാദി യാഗങ്ങൾ എല്ലാം നിനക്കിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിതം. അതുപോലെ എല്ലാ ഭൂതപ്രാണികളും നിന്റെ ആശ്രയത്താൽ തന്നെ ജീവിക്കുന്നു.

Verse 50

त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि सर्वदा । तेनैवान्नं च पानं च जठरस्थं पचत्यलम

ഹേ അഗ്നേ! നീ എപ്പോഴും എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതേ ശക്തിയാൽ ഉദരത്തിൽ ഉള്ള അന്നവും പാനവും നന്നായി ജീർണ്ണിക്കുന്നു.

Verse 51

तस्मात्कुरु प्रसादं त्वं सर्वेषां च दिवौकसाम् । कोपस्य कारणं ब्रूहि यतस्त्यक्त्वा प्रगच्छसि

അതുകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗവാസികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും നീ പ്രസാദം കാണിക്കണമേ. നീ ഉപേക്ഷിച്ച് പുറപ്പെടാൻ കാരണമായ കോപത്തിന്റെ കാരണം പറയുക.

Verse 52

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवस्य परमेष्ठिनः । प्रोवाच प्रणयात्कोपं कृत्वा नत्वा च पद्मजम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പരമേഷ്ഠി ദേവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ട്, സ്നേഹവശാൽ കോപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ചെയ്തു, പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 53

अग्निरुवाच । अहं कोपं समाधाय शक्रस्योपरि पद्मज । प्रणष्टो जगदुत्सृज्य यस्मात्तत्कारणं शृणु

അഗ്നി പറഞ്ഞു—ഹേ പദ്മജാ! ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മേൽ ഞാൻ കോപം നിശ്ചയിച്ച്, ലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് അന്തർധാനം ചെയ്തു. അതിന്റെ കാരണം കേൾക്കുക.

Verse 54

अनावृष्ट्या महेन्द्रस्य संजातश्चौषधीक्षयः । ततोऽस्म्यहं श्वमांसेन विश्वामित्रेण योजितः

മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മഴ പെയ്യിക്കാത്തതിനാൽ ഔഷധികളും സസ്യങ്ങളും ക്ഷയിച്ചു. തുടർന്ന് വിശ്വാമിത്രൻ എന്നെ നിർബന്ധിച്ച് ശ്വമാംസം ഭക്ഷിക്കാൻ നിയോഗിച്ചു.

Verse 55

एतस्मात्कारणान्नष्टो न कामान्न च संभ्रमात् । अभक्ष्यभक्षणाद्भीतः सत्यमेतन्मयोदितम्

ഈ കാരണത്താലാണ് ഞാൻ അന്തർധാനം ചെയ്തത്—ആഗ്രഹം കൊണ്ടല്ല, ആശയക്കുഴപ്പം കൊണ്ടുമല്ല. അഭക്ഷ്യം ഭക്ഷിക്കേണ്ടിവരുമെന്ന ഭയത്താൽ; ഞാൻ പറഞ്ഞത് ഇതേ സത്യം.

Verse 56

तच्छ्रुत्वा स चतुर्वक्त्रः शक्रमाह ततः परम् । युक्तमेव शिखी प्राह किमर्थं न च वर्षसि

അതു കേട്ട് ചതുര്മുഖ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് പിന്നെ ശക്രനോടു പറഞ്ഞു— “അഗ്നി യുക്തമായിട്ടേ പറഞ്ഞു; നീ എന്തുകൊണ്ട് മഴ പെയ്യിക്കുന്നില്ല?”

Verse 57

शक्र उवाच । ज्येष्ठं भ्रातरमुल्लंघ्य शंतनुः पृथिवीपतिः । पितृपैतामहे राज्ये स निविष्टः पितामह

ശക്രൻ പറഞ്ഞു— “പിതാമഹാ! ഭൂമിപതി ശന്തനു ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരനെ ലംഘിച്ച് പിതൃ–പൈതാമഹ രാജ്യം താനേ അധിഷ്ഠിതനായി ഇരിക്കുന്നു.”

Verse 58

एतस्मात्कारणाद्वृष्टिः संनिरुद्धा मया प्रभो । तद्ब्रूहि किं करोम्यद्य त्वं प्रमाणं पितामह

“ഈ കാരണത്താൽ, പ്രഭോ, ഞാൻ മഴ തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ന് ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? പിതാമഹാ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് പ്രമാണം.”

Verse 59

पितामह उवाच । तस्याक्रमस्य संप्राप्तं पापं तेन महीभुजा । उपभुक्तमवृष्ट्याद्य तस्माद्वृष्टिं कुरु द्रुतम्

പിതാമഹൻ പറഞ്ഞു— “ആ അതിക്രമം മൂലം രാജാവിന് ലഭിച്ച പാപം ഇന്നത്തെ അനാവൃഷ്ടിയാൽ അനുഭവിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ വേഗം മഴ പെയ്യിക്ക.”

Verse 60

मद्वाक्याद्याति नो नाशं यावदेतज्जगत्त्रयम् । अकालेनापि देवेन्द्र सस्याभावाद्बुभुक्षया

“എന്റെ വാക്കിനാൽ ഈ ത്രിലോകം നശിക്കുകയില്ല. ദേവേന്ദ്രാ, കാലമല്ലാത്ത വൈകിപ്പോലും വിളവില്ലായ്മ മൂലം ക്ഷുധയെ വരുത്തും.”

Verse 61

एतस्मिन्नंतरे शक्र आदिदेश त्वरान्वितः । पुष्करावर्तकान्मेघान्वृष्ट्यर्थं धरणीतले

ഇതിനിടയിൽ ത്വരയോടെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പുഷ്കരാവർത്തക മേഘങ്ങളോട് ഭൂമിതലത്തിൽ മഴ പെയ്യുവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു।

Verse 62

तेऽपि शक्रसमादेशात्समस्तधरणीतलम् । तत्क्षणात्पूरयामासुर्गर्जन्तो विद्युदन्विताः

അവരും ശക്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അതിക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സമസ്ത ഭൂമിതലവും നിറച്ചു—ഇടിമുഴക്കത്തോടെ, മിന്നലോടുകൂടി।

Verse 63

अथाब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा देवैः सार्धं हुताशनम् । अग्निहोत्रेषु विप्राणां प्रत्यक्षो भव पावक । सांप्रतं त्वं वरं मत्तः प्रार्थयस्वाभिवांछितम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടുകൂടെ വീണ്ടും ഹുതാശനനെ (അഗ്നിയെ) അഭിസംബോധന ചെയ്തു—“ഹേ പാവകാ, ബ്രാഹ്മണരുടെ അഗ്നിഹോത്രങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുക; ഇനി എന്നിൽ നിന്ന് നിനക്കിഷ്ടമായ വരം അപേക്ഷിക്ക.”

Verse 64

अग्निरुवाच । अयं जलाशयः पुण्यो मन्नाम्ना पृथिवीतले । ख्यातिं यातु चतुर्वक्त्र वह्नितीर्थमिति स्मृतम्

അഗ്നി പറഞ്ഞു—“ഹേ ചതുര്വക്ത്രാ, ഭൂമിയിലെ ഈ പുണ്യ ജലാശയം എന്റെ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയിലാകട്ടെ; ‘വഹ്നിതീർത്ഥം’ എന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടട്ടെ।”

Verse 65

अत्र यः प्रातरुत्थाय स्नात्वा श्रद्धा समन्वितः । अग्निसूक्तं जपित्वा च त्वां प्रपश्यति सादरम् । तस्य तुष्टिस्त्वया कार्या द्रुतं मद्वाक्यतः प्रभो

ഇവിടെ ആരെങ്കിലും പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, അഗ്നിസൂക്തം ജപിച്ച്, ആദരത്തോടെ നിന്റെ ദർശനം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ—ഹേ പ്രഭോ, എന്റെ വചനപ്രകാരം അവനു शीഘ്രം തൃപ്തിയും പ്രസാദവും നൽകുക।

Verse 66

श्रीब्रह्मोवाच । अत्र यः प्रातरुत्थाय स्नात्वा वै वेदविद्द्विजः । अग्निसूक्तं जपित्वा च वीक्षयिष्यति मां ततः

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇവിടെ വേദവിദനായ ദ്വിജൻ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് സ്നാനം ചെയ്ത് അഗ്നിസൂക്തം ജപിച്ചാൽ, തുടർന്ന് എന്നെ ദർശിക്കും.

Verse 67

अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य सकलं लप्स्यते फलम् । अनेकजन्मजं पापं नाशमेष्यति पावक

അവൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം പ്രാപിക്കും; ഹേ പാവകാ! അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ പാപം നശിക്കും.

Verse 68

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्विरराम पितामहः । पावकोऽपि च विप्राणामग्निहोत्रेषु संस्थितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ഭഗവാൻ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മൗനമായി; പാവകൻ (അഗ്നി)യും വിപ്രന്മാരുടെ അഗ്നിഹോത്രകർമ്മങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതനായി.

Verse 69

एवं तत्र समुद्भूतं वह्नितीर्थं महाद्भुतम् । तत्र स्नातो नरः प्रातः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഇങ്ങനെ അവിടെ അത്യദ്ഭുതമായ വഹ്നിതീർത്ഥം ഉദ്ഭവിച്ചു. അവിടെ പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാകും.

Verse 70

अग्निरुवाच ममातृप्तस्य लोकेश तावद्द्वादशवत्सरान् । क्षुत्पीडासंवृते मर्त्ये न प्राप्तं कुत्रचिद्धविः

അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ലോകേശാ! ഞാൻ അതൃപ്തനായി നിന്നു; ക്ഷുധാപീഡയാൽ മൂടപ്പെട്ട ഈ മർത്ത്യലോകത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷം എവിടെയും എനിക്ക് ഹവിസ് (ആഹുതി) ലഭിച്ചില്ല.

Verse 71

भविष्यंति तथा यज्ञा कालेन महता विभो । संजातैः पशुभिर्भूयः सस्यादैरपरैर्भुवि

ഹേ വിഭോ! മഹാകാലം കഴിഞ്ഞാൽ യജ്ഞങ്ങൾ വീണ്ടും പ്രവൃത്തിയിലാകും; ഭൂമിയിൽ പശുക്കളും ധാന്യശസ്യങ്ങളും മറ്റു വിളവുകളും വീണ്ടും സമൃദ്ധിയായി ജനിക്കും।

Verse 72

श्रीब्रह्मोवाच । अत्र ये ब्राह्मणाः केचिन्निवसंति हुताशन । वसोर्द्धाराप्रदानेन ते त्वां नक्तंदिनं सदा

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഹുതാശന! ഇവിടെ ചില ബ്രാഹ്മണർ വസിക്കുന്നു; അവർ വസോർധാര (നിരന്തര ഘൃതധാര) അർപ്പിച്ച് രാവും പകലും നിത്യമായി നിന്നെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി പോഷിക്കും।

Verse 73

तर्पयिष्यंति सद्भक्त्या ततः पुष्टिमवाप्स्यसि । तेऽपि काम्यैर्मनोऽभीष्टैर्भविष्यंति समन्विताः

അവർ സദ്ഭക്തിയോടെ നിന്നെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും; അതിനാൽ നീ പുഷ്ടിയും ബലവും പ്രാപിക്കും. അവരും മനോഭീഷ്ടമായ കാമ്യഫലങ്ങളാൽ സമ്പന്നരാകും।

Verse 74

संक्रांति समये येषां वसोर्धाराप्रदायिनाम् । भविष्यति क्षुतं वह्ने हूयमाने तवानल

സംക്രാന്തി സമയത്ത് വസോർധാര അർപ്പിക്കുന്നവർക്കായി, ഹേ അനല! ആഹുതികൾ ഒഴുക്കുമ്പോൾ, ഹേ വഹ്നേ, നിനക്കുള്ളിൽ ‘ക്ഷുത’ എന്ന അഗ്നിയുടെ ശുഭസൂചന ഉദിക്കും।

Verse 75

तेषां पापं च यत्किंचिज्ज्ञानतोऽज्ञानतः कृतम् । तद्यास्यति क्षयं सर्वमाजन्ममरणांतिकम्

അവരുടെ ഏതൊരു പാപവും—അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ—ചെയ്തതായാലും, അത് ജനനം മുതൽ മരണാന്തം വരെ സഞ്ചിതമായതും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവനായി ക്ഷയിച്ചുപോകും।

Verse 76

त्वयि तुष्टिं गते पश्चाद्भविष्यति महीपतिः । शिबिर्नाम सुविख्यात उशीनरसमुद्रवः

നീ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനായ ശേഷം ഭൂമിയിൽ ഒരു രാജാവ് ഉദയം ചെയ്യും—ഉശീനര വംശത്തിൽ ജനിച്ച, ‘ശിബി’ എന്ന നാമത്തിൽ സുപ്രസിദ്ധൻ।

Verse 77

स कृत्वा श्रद्धया युक्तः सत्रं द्वादशवार्षिकम् । वसोर्द्धाराप्रदानेन वर्षं त्वां तर्पयिष्यति । कलशस्य च वक्त्रेणाविच्छिन्नेन दिवानिशम्

അവൻ ശ്രദ്ധയോടെ പന്ത്രണ്ടുവർഷത്തെ സത്രയാഗം നടത്തും. തുടർന്ന് വസോರ್ಧാരാ അർപ്പണത്താൽ, കലശത്തിന്റെ മുഖം വഴി അവിച്ഛിന്നമായി പകലും രാത്രിയും ഒരു വർഷം നിന്നെ തർപ്പിക്കും।

Verse 78

ततस्तुष्टिं परां प्राप्य परां पुष्टिमवाप्स्यसि । पूज्यमानो धरापृष्ठे सर्वैर्वेदविदां वरैः

അപ്പോൾ പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ച് നീ പരമ പുഷ്ടിയും ശക്തിയും നേടും; ഭൂമിയിൽ വേദവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ എല്ലാവരാലും നീ പൂജിക്കപ്പെടും।

Verse 79

अद्यप्रभृति यत्किंचित्कर्म चात्र भविष्यति । शांतिकं पौष्टिकं वापि वसोर्द्धारासमन्वितम् । संभविष्यति तत्सर्वं तव तृप्तिकरं परम्

ഇന്നുമുതൽ ഇവിടെ നടക്കുന്ന ഏതു കർമവും—ശാന്തിക്കായാലും പുഷ്ടിക്കായാലും—വസോರ್ಧാരയോടുകൂടിയെങ്കിൽ, അതെല്ലാം നിനക്ക് പരമ തൃപ്തികരമാകും।

Verse 80

अपि यद्वैश्वदेवीयं कर्म किंचिद्द्विजन्मनाम् । वसोर्द्धाराविहीनं च निष्फलं संभविष्यति

ദ്വിജന്മാർ ചെയ്യുന്ന ഏതൊരു വൈശ്വദേവ കർമവും, വസോರ್ಧാരയില്ലെങ്കിൽ, അത് നിഷ്ഫലമായിത്തീരും।

Verse 81

यस्माद्भवति संपूर्णं कर्म यज्ञादिकं हि तत् । शांतिकं वैश्वदेवं च पूर्णाहुतिरिहोच्यते

ഇതിനാൽ യജ്ഞാദി എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും സമ്പൂർണ്ണമാകുന്നതിനാൽ, ഇവിടെ ശാന്തികർമ്മത്തിനും വൈശ്വദേവത്തിനും ഇതിനെ ‘പൂർണാഹുതി’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 82

यः सम्यक्छ्रद्धया युक्तो वसोर्द्धारां प्रदास्यति । स कामं मनसा ध्यातं समवाप्स्यति कृत्स्नशः

യഥാർത്ഥ ശ്രദ്ധയോടെ വസോർധാര അർപ്പിക്കുന്നവൻ, മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച ആഗ്രഹം മുഴുവനായി പ്രാപിക്കുന്നു।