Adhyaya 2

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः । पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम् । सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ, ആ ലിംഗം ഭൂതലത്തിൽ നിന്ന് ഉത്പാടിതമായപ്പോൾ, പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) ജലം അതേ വഴിയിലൂടെ പുറപ്പെട്ടു; അത് മനുഷ്യരുടെ സർവ്വപാപഹരവും സർവ്വകാമപ്രദായകവുമാണ്।

Verse 2

तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः । शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्

ഹേ ദ്വിജവരോത്തമന്മാരേ, അവിടെ മുമ്പ് സ്വയം സംഭവിച്ചതെന്തെന്നു ഇന്ന് ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുവിൻ—അത് ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ച സംഭവമായിരുന്നു।

Verse 3

त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः । तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्

ത്രിശങ്കു എന്ന രാജേന്ദ്രൻ ചണ്ഡാലത്വത്തിലേക്ക് പതിച്ചിരുന്നു; എന്നാൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം അവൻ വീണ്ടും രാജോചിതമായ ശരീരം പ്രാപിച്ചു।

Verse 4

ऋषयः ऊचुः । चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः । एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതനന്ദനേ! നൃപശ്രേഷ്ഠനായ ത്രിശങ്കു എങ്ങനെ ചാണ്ഡാലത്വം പ്രാപിച്ചു? ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക।

Verse 5

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഈ പുരാതന കഥ കീർത്തിക്കും; ഇത് പവിത്രവും സർവ്വപാപഹരവും, രാജാവ് ത്രിശങ്കുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും ഉദ്ഭവിച്ചതുമാണ്।

Verse 6

सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः । आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः

പൂർവ്വം സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച ‘ത്രിശങ്കു’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു—രാജാക്കന്മാരിൽ വ്യാഘ്രസമൻ, വ്യാഘ്രസമ പരാക്രമശാലി।

Verse 7

वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः । तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा

അവൻ മുനി വസിഷ്ഠന്റെ ശിഷ്യൻ, യജ്ഞകർതാവ്, ദാനാധിപൻ, സമർത്ഥനായ ഭരണാധികാരി; അഗ്നിഷ്ടോമാദി എല്ലാ മഖങ്ങളും സദാ അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 8

संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति । तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना

വർഷംതോറും പൂർണ്ണ ദക്ഷിണയോടുകൂടി യജ്ഞങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചു; അതുപോലെ ആ മഹാത്മാവ് എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളും നൽകി।

Verse 9

ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो दीनेभ्यश्च विशेषतः । व्रतानि च प्रचीर्णानि रक्षिताः शरणागताः

അവൻ വിശിഷ്ട ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകി, പ്രത്യേകിച്ച് ദീനദരിദ്രരെ പരിപാലിച്ചു; വ്രതങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിച്ചു, ശരണാഗതരെ സംരക്ഷിച്ചു।

Verse 10

पुत्रवल्लालिता लोकाः शत्रवश्च निषूदिताः । भ्रांतानि भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । तपस्विभ्यो यथाकामं यच्छता वांछितं धनम्

അവൻ പ്രജകളെ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ ലാളിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ദമിപ്പിച്ചു; ഭൂമിയിലുടനീളം ഉള്ള തീർത്ഥങ്ങളും പുണ്യാലയസ്ഥാനങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു; തപസ്വികൾക്ക് അവരുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഇഷ്ടധനം നൽകി।

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तेन प्रोक्तः सभामध्ये संस्थितो नतिपूर्वकम्

പിന്നെ ഒരു സമയത്ത് അവൻ ഭഗവാൻ മുനി വസിഷ്ഠനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; അദ്ദേഹം രാജസഭയുടെ മദ്ധ്യേ വിനയപൂർവ്വം നിന്നുകൊണ്ട് പ്രസംഗിച്ചു।

Verse 12

त्रिशंकुरुवाच । भगवन्यष्टुमिच्छामि तेन यज्ञेन सांप्रतम् । गम्यते त्रिदिवं येन सशरीरेण सत्वरम्

ത്രിശങ്കു പറഞ്ഞു— ഭഗവനേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ ആ യജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി വേഗത്തിൽ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കാം।

Verse 13

तस्मात्कुरु प्रसादं मे संभारानाहर द्रुतम् । तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान्ब्राह्मणांस्तथा

അതുകൊണ്ട് എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യണമേ; യജ്ഞസാമഗ്രികൾ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക്കൂ, ആ യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി യോജ്യരായ ബ്രാഹ്മണരെയും അതുപോലെ വിളിക്കൂ।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । न स कश्चित्क्रतुर्येन गम्यते त्रिदिवं नृप । अनेनैव शरीरेण सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ഈ ദേഹത്തോടുകൂടി ത്രിദിവം (സ്വർഗം) പ്രാപിക്കുവാൻ കഴിയുന്ന യാഗം ഒന്നുമില്ല; ഞാൻ സത്യം തന്നെയാണ് പറയുന്നത്.

Verse 15

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये प्रोक्ताः प्राक्स्वयंभुवा । अन्यदेहांतरे स्वर्गः प्राप्यते तैः कृतैर्नृप

ഹേ രാജാവേ! സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് പണ്ടേ ഉപദേശിച്ച അഗ്നിഷ്ടോമാദി യാഗങ്ങൾ ചെയ്താൽ സ്വർഗം ലഭിക്കും; എന്നാൽ അത് ദേഹാന്തരം പ്രാപിച്ചതിന് ശേഷം (മരണാനന്തരം) മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ.

Verse 16

यदि वा पृथिवीपाल त्वया यज्ञप्रभावतः । पार्थिवो वा द्विजो वाथ वैश्यो वान्यतरोऽपि वा

ഹേ ഭൂമിപാലാ! യാഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നീ—രാജാവായാലും, ദ്വിജനായാലും, വൈശ്യനായാലും, മറ്റാരായാലും—അത്തരം ഫലം ആഗ്രഹിച്ചാൽ…

Verse 17

स्वयं दृष्टः श्रुतो वापि संजातोऽत्र धरातले । स्वर्गं गतः शरीरेण सहितस्तत्प्रकीर्तय

നീ സ്വയം കണ്ടതോ കേട്ടതോ—ഈ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച ഒരാൾ തന്റെ ദേഹത്തോടുകൂടി സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയതായി—അത് വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിക്കൂ.

Verse 18

त्रिशंकुरुवाच । नासाध्यं विद्यते ब्रह्मंस्तवाहं वेद्मि तत्त्वतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मनसेप्सितम्

ത്രിശങ്കു പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ! നിങ്ങള്ക്ക് അസാധ്യം ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ തത്ത്വമായി അറിയുന്നു; അതിനാൽ എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യുക, എന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം സഫലമാകട്ടെ.

Verse 19

वसिष्ठ उवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि हि जिह्वया । तस्मान्नास्ति मखः कश्चित्सत्यं त्वं यष्टुमिच्छसि

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ നാവ് മുമ്പൊരിക്കലും, സ്വൈര നിമിഷങ്ങളിലുപോലും, അസത്യം ഉച്ചരിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള യാഗം ഇല്ല; സത്യത്തിൽ നീ ധർമ്മസമ്മതമല്ലാത്ത കർമ്മം ചെയ്യാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു.

Verse 20

त्रिशंकुरुवाच । यदि मां विप्रशार्दूल न त्वं याजयितुं क्षमः । स्वर्गप्रदेन यज्ञेन वपुषानेन वै विभो

ത്രിശങ്കു പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രശാർദൂലാ! സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്ന യാഗംകൊണ്ട്, ഈ ദേഹത്തോടുകൂടി തന്നെ ഞാൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കേണ്ടതിന്ന്, എന്നെ യാജിപ്പിക്കാൻ നീ കഴിവില്ലെങ്കിൽ, ഹേ വിഭോ—

Verse 21

तत्किं ते तपसः शक्त्या ब्राह्मणस्य विचक्षण । अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम् । शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां द्विजोत्तम

ഹേ വിവേകമുള്ള ബ്രാഹ്മണാ! എന്നാൽ നിന്റെ തപശ്ശക്തിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ഇനി ഞാൻ പരിസ്ഫുടമായി പറയുന്ന മറ്റൊരു വാക്ക് കേൾക്കുക—മുനിവൃന്ദങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും കേൾക്കുമ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ.

Verse 22

यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत् । तेन यज्ञेन यक्ष्येऽहं तत्कृत्वान्यं द्विजं गुरुम्

നീ ഞാൻ ആവർത്തിച്ച് പറയുന്ന വാക്ക് നടപ്പാക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അതേ യാഗം മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മണനാൽ നടത്തിക്കും; അവനെയാകും എന്റെ ഗുരുവാക്കുക.

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः । तमुवाच विहस्योच्चैः कुरुष्वैवं महीपते

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ അപ്പോൾ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവനോട് പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെ തന്നേ ചെയ്യുക, ഹേ മഹീപതേ.”