Adhyaya 186

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भूय एव महाभाग वद माहात्म्यमुत्तमम् । अतिथेः कृत्यमस्माकं विस्तरेण च सूतज

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, ആ ഉത്തമമായ മഹാത്മ്യം വീണ്ടും പറയുക. ഹേ സൂതപുത്രാ, അതിഥിയോടുള്ള കർത്തവ്യം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി ഉപദേശിക്കൂ।

Verse 2

सूत उवाच । शृण्वन्तु मुनयः सर्वे माहात्म्यमिदमुत्तमम् । येन संश्रुतमात्रेण नश्येत्पापं दिनोद्भवम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിമാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഈ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കൂ; ഇതു കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു ദിനംപ്രതി ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പാപം നശിക്കുന്നു।

Verse 3

यन्मया च श्रुतं पूर्वं सकाशात्स्वपितुः शुभम्

ഞാൻ മുമ്പ് എന്റെ തന്നെ പിതാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് ശ്രവിച്ച മംഗളവും ഹിതകരവും ആയ വചനങ്ങളേ (ഇപ്പോൾ പറയുന്നു)।

Verse 4

गृहस्थानां परो धर्मो नान्योऽस्त्यतिथिपूजनात् । अतिथेर्न च दोषोस्ति तस्यातिक्रमणेन च

ഗൃഹസ്ഥർക്കു അതിഥി-പൂജനത്തേക്കാൾ ഉന്നതധർമ്മം മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിഥിയിൽ ദോഷമില്ല; ദോഷം അവനോടുള്ള കർത്തവ്യലംഘനത്തിലാണ്।

Verse 5

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति

ആരുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് അതിഥി പ്രതീക്ഷഭംഗത്തോടെ മടങ്ങിപ്പോകുന്നുവോ, ആ അതിഥി തന്റെ പാപം അവനു നൽകി, ആ ഗൃഹസ്ഥന്റെ പുണ്യം എടുത്തുകൊണ്ട് പോകുന്നു।

Verse 6

सत्यं शौचं तपोऽधीतं दत्तमिष्टं शतं समाः । तस्य सर्वमिदं नष्टमतिथिं यो न पूजयेत्

സത്യം, ശൗചം, തപസ്, അധ്യയനം, ദാനം, യജ്ഞം—ഇങ്ങനെ നൂറുവർഷം ചെയ്താലും; അതിഥിയെ പൂജിക്കാത്തവന്റെ എല്ലാം നശിച്ചുപോകും।

Verse 7

दूरादतिथयो यस्य गृहमायांति निर्वृताः । स गृहस्थ इति प्रोक्तः शेषाश्च गृहरक्षिणः

ആരുടെ വീട്ടിലേക്കു അതിഥികൾ ദൂരത്തുനിന്നും സന്തോഷത്തോടെ വരുന്നതോ, അവനെയാണ് ‘ഗൃഹസ്ഥൻ’ എന്നു പറയുന്നത്; മറ്റുള്ളവർ വെറും വീട്ടുകാവൽക്കാരത്രേ।

Verse 8

न पुराकृतपुण्यानां नराणामिह भूतले । त्रीनेतान्प्रतिहन्यंते श्राद्धं दानं शुभा गिरः

ഈ ഭൂതലത്തിൽ മുൻപുണ്യം ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത മനുഷ്യർക്കു ഈ മൂന്നും തടസ്സപ്പെടുന്നു—ശ്രാദ്ധം, ദാനം, ശുഭവചനങ്ങൾ।

Verse 9

तुष्टेऽतिथौ गृहस्थस्य तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः । विमुखे विमुखाः सर्वा भवंति च न संशयः

ഗൃഹസ്ഥന്റെ അതിഥി തൃപ്തനായാൽ സർവ്വദേവതകളും തൃപ്തരാകും; അതിഥി വിമുഖനായാൽ ദേവതകളും വിമുഖരാകും—സംശയമില്ല।

Verse 10

तस्मात्तोषयितव्यश्च गृहस्थेन सदाऽतिथिः । अप्यात्मनः प्रदानेन यदीच्छेत्पुण्यमात्मनः

അതുകൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥൻ എപ്പോഴും അതിഥിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; തനിക്കു പുണ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ സ്വന്തം വിഹിതം പോലും നൽകി.

Verse 11

त्रिविधस्त्वतिथिः प्रोक्तो गृहस्थानां द्विजोत्तमाः । तस्याहं वच्मि वः कालं शृणुध्वं सुसमाहिताः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഗൃഹസ്ഥർക്കുള്ള അതിഥി മൂന്നു തരമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരുടെ യുക്തകാലം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു—മനം ഏകാഗ്രമാക്കി കേൾക്കൂ।

Verse 12

श्राद्धीयो वैश्वदेवीयः सूर्योढश्च तृतीयकः । ये चान्ये भोजनार्थीयास्ते सामान्याः प्रकीर्तिता

മൂന്ന് (പ്രധാന) അതിഥികൾ—ശ്രാദ്ധീയൻ, വൈശ്വദേവീയൻ, മൂന്നാമത് സൂര്യോഢ അതിഥി. ഭക്ഷണാർത്ഥം മാത്രം വരുന്നവർ സാധാരണരെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 13

सांकल्पे विहिते श्राद्धे पितॄणां भोजनोद्भवे । समागच्छति यः काले तस्मिञ्छ्राद्धीय एव सः

പിതൃഭോജനാർത്ഥം സംकल्पപൂർവം ശ്രാദ്ധം നടത്തുമ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് ആരെങ്കിലും വന്നാൽ അവനെയാണ് ശ്രാദ്ധീയ അതിഥിയായി കരുതേണ്ടത്।

Verse 14

दूराध्वानं पथि श्रांतं वैश्वदेवांत आगतम् । अतिथिं तं विजानीयान्नातिथिः पूर्वमागतः

ദൂരയാത്ര ചെയ്ത് വഴിയിൽ ക്ഷീണിച്ച് വൈശ്വദേവാനന്തരം വരുന്നവനെയാണ് യഥാർത്ഥ അതിഥിയായി അറിയേണ്ടത്; മുമ്പേ വന്നവൻ ഈ അർത്ഥത്തിൽ അതിഥിയല്ല।

Verse 15

प्रियो वा यदि वा द्वेष्यो मूर्खः पंडित एव वा । वैश्वदेवे तु संप्राप्तः सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः

അവൻ പ്രിയനായാലും ദ്വേഷ്യനായാലും, മൂഢനായാലും പണ്ഡിതനായാലും—വൈശ്വദേവ സമയത്ത് വന്നവനാണ് അതിഥി; അവന്റെ സേവനം സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിയിലേക്കുള്ള മാർഗ്ഗമാകുന്നു।

Verse 16

न पृच्छेद्गोत्रचरणं न स्थानं वेदमेव च । दृष्ट्वा यज्ञोपवीतं च भोजयेत्तं प्रभक्तितः

അവന്റെ ഗോത്രം, ചരണം, താമസസ്ഥലം, ഏത് വേദശാഖ—ഇവ ഒന്നും ചോദിക്കരുത്; യജ്ഞോപവീതം കണ്ടാൽ ഭക്തിയോടെ അവനെ ഭോജനിപ്പിക്കണം।

Verse 17

श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यद्यागच्छति नातिथिः । घृताहुतिं ततो दद्यात्तन्नाम्ना च हविर्भुजि

ശ്രാദ്ധത്തിലോ വൈശ്വദേവത്തിലോ അതിഥി വരാതിരുന്നാൽ, അവന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ച് ഹവിർഭുജനായ അഗ്നിയിൽ ഘൃതാഹുതി അർപ്പിക്കണം।

Verse 18

अशक्त्या भोज्यदानस्य देयं भक्त्या ततः परम् । तस्यान्नमपि तु स्तोकं येन तुष्टिं प्रगच्छति

പൂർണ്ണഭോജനദാനം ചെയ്യാൻ ശേഷിയില്ലെങ്കിൽ പോലും ഭക്തിയോടെ എന്തെങ്കിലും നൽകണം—അതിഥിക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുവാൻ അല്പം അന്നമെങ്കിലും നൽകേണ്ടതാണ്।

Verse 19

तथान्यश्च तृतीयस्तु सूर्योढोऽतिथिरुच्यते । कृते तु भोजने यस्तु रात्रौ वा चाधिगच्छति । तस्य शक्त्या प्रदातव्यं सस्यं च गृहमेधिना

മറ്റൊരു, മൂന്നാം തരത്തിലുള്ള അതിഥിയെ ‘സൂര്യാസ്ത-അതിഥി’ എന്നു പറയുന്നു—ഗൃഹസ്ഥന്റെ ഭോജനം തയ്യാറായ ശേഷം സന്ധ്യയിലോ രാത്രിയിലോ എത്തുന്നവൻ. അത്തരം അതിഥിക്ക് ഗൃഹസ്ഥൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ധാന്യവും ആവശ്യസാമഗ്രികളും നൽകണം।

Verse 21

तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता । एतान्यपि सतां गेहे नोच्छिद्यंते कदाचन

തൃണം (ഇരിക്കുവാൻ), ഭൂമി (ഇരിപ്പിടം), ജലം, നാലാമതായി മൃദുസത്യവാക്ക്—ഇവ സജ്ജന്മാരുടെ വീട്ടിൽ ഒരിക്കലും കുറയുകയില്ല।

Verse 22

स्वागतेनाग्नयस्तृप्तिं गृहस्थस्य प्रयांति च । आसनेन व्रजेत्तुष्टिं स्वयंभूः प्रपितामहः

ആദരപൂർവമായ സ്വാഗതം കൊണ്ടു ഗൃഹസ്ഥന്റെ പവിത്ര അഗ്നികൾ തൃപ്തിയിലാകുന്നു; ആശനം നൽകിയാൽ സ്വയംഭൂ പ്രപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് പ്രസന്നനായി പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 23

अर्घेण शंभुः पाद्येन सर्वे देवाः सवासवाः । भोज्यदानेन विष्णुः स्यात्सर्वदेवमयोऽतिथिः

അർഘ്യം അർപ്പിച്ചാൽ ശംഭുവിന് പൂജ ലഭിക്കുന്നു; പാദ്യം നൽകിയാൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും പൂജിതരാകുന്നു; ഭോജ്യദാനത്തോടെ വിഷ്ണു പ്രസന്നനാകുന്നു—കാരണം അതിഥി സർവ്വദേവമയനാണ്।

Verse 24

तस्मात्पूज्यः सदा विप्रा भोजनीयो विशेषतः । नामाप्युच्चार्य भोज्योऽन्यो ब्राह्मणो गृहमेधिना

അതുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണർ സദാ പൂജ്യരാണ്; പ്രത്യേകിച്ച് അവർക്കു ഭോജനവും നൽകണം. ഗൃഹസ്ഥൻ പേരുചൊല്ലി വിളിച്ചാലും മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മണനെയും കൂടി നിർബന്ധമായി ഭോജിപ്പിക്കണം.

Verse 186

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाट केश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽतिथिमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ എൺപത്തൊന്നായിരം ശ്ലോകസംഹിതയുടെ ആറാം ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാട് കേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘അതിഥിമാഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന 186-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.