Adhyaya 5

Verse 1

। सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं विश्वामित्रो रुषान्वितः । पितामहमुवाचेदं पश्य मे तपसो बलम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ക്രോധം നിറഞ്ഞ വിശ്വാമിത്രൻ പിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ തപസ്സിന്റെ ബലം കാണുക!”

Verse 2

याजयित्वा त्रिशंकुं तं विधिवद्दक्षिणावता । यज्ञेनात्रा नयिष्यामि पश्यतस्ते पितामह

ആ ത്രിശങ്കുവിനെ വിധിപ്രകാരം, യഥോചിത ദക്ഷിണകളോടെ യാഗം നടത്തിച്ച്, ഹേ പിതാമഹാ! നീ കാണുന്നിരിക്കെ ഈ യാഗംകൊണ്ട് ഞാൻ അവനെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കും.

Verse 3

एवमुक्त्वा द्रुतं गत्वा विश्वामित्रो धरातलम् । चकार याजने यत्नं त्रिशंकोः सुमहात्मनः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിശ്വാമിത്രൻ വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിലേക്കു പോയി, മഹാത്മാവായ ത്രിശങ്കുവിന്റെ യാഗനിർവഹണത്തിനായി ശക്തമായ പരിശ്രമം നടത്തി.

Verse 4

ददौ दीक्षां समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । यत्रकर्मोचिते काले तस्मिन्नेव वने शुभे

അവൻ വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചുകൂട്ടി, കര്‍മത്തിന് യോജ്യമായ സമയത്ത്, അതേ ശുഭവനത്തില്‍ ദീക്ഷ നല്‍കി।

Verse 5

बभूव स स्वयं धीमानध्वर्युर्यज्ञकर्मणि । तस्मिन्होता च शांडिल्यो ब्रह्मा गौतम एव च

അവൻ സ്വയം ധീമാനായി യജ്ഞകര്‍മത്തില്‍ അധ്വര്യുവായി നിന്നു; അതേ യജ്ഞത്തില്‍ ശാണ്ഡില്യന്‍ ഹോതാവും ഗൗതമന്‍ ബ്രഹ്മാ-പുരോഹിതനും ആയി।

Verse 6

आग्नीध्रश्च्यवनो नाम मैत्रावरुणः कार्मिकः । उद्गाता याज्ञवल्क्यश्च प्रतिहर्ता च जैमिनिः

ആഗ്നീധ്രനായി ച്യവനന്‍ നിയമിതനായി; മൈത്രാവരുണനായി കാര്‍മികന്‍ നിന്നു; ഉദ്ഗാതാവായി യാജ്ഞവല്‍ക്ക്യനും പ്രതിഹര്‍ത്താവായി ജൈമിനിയും നിന്നു।

Verse 7

प्रस्तोता शंकुवर्णश्च तथोन्नेता च गालवः । पुलस्त्यो ब्राह्मणाच्छंसी होता गर्गो मुनीश्वरः

പ്രസ്തോതാവായി ശങ്കുവര്‍ണനും ഉന്നേതാവായി ഗാലവനും; പുലസ്ത്യന്‍ ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസിയായി, മുനീശ്വരന്‍ ഗര്‍ഗന്‍ ഹോതാവായി നിന്നു।

Verse 8

नेष्टा चैव तथात्रिस्तु अच्छावाको भृगुः स्वयम् । तान्सर्वानृत्विजश्चक्रे त्रिशंकुः श्रद्धयान्वितः

നേഷ്ടാവായി അത്രിയും അച്ഛാവാകനായി ഭൃഗു സ്വയം നിന്നു; ശ്രദ്ധയാല്‍ നിറഞ്ഞ ത്രിശങ്കു അവരെല്ലാവരെയും ഋത്വിജരായി നിയമിച്ചു।

Verse 9

वासोभिर्मुकुटैश्चैव केयूरैः समलंकृतान् । कृत्वा केशपरित्यागं दधत्कृष्णाजिनं तथा

അവൻ അവരെ വസ്ത്രങ്ങൾ, മുകുടങ്ങൾ, കേയൂരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചു; ദീക്ഷാവിധിയായി കേശപരിത്യാഗം ചെയ്യിപ്പിച്ച് കൃഷ്ണാജിനവും ധരിപ്പിച്ചു.

Verse 10

ऐणशृङ्गसमायुक्तः पयोव्रतपरायणः । दीर्घसत्राय तान्सर्वान्योजयामास वै ततः

ഐണശൃംഗം കൈവശമുള്ളവനായി, പയോവ്രതത്തിൽ പരായണനായി, അവൻ പിന്നെ അവരെല്ലാവരെയും വിധിപൂർവ്വം ദീർഘസത്രം (ദീർഘ സോമയാഗം) നടത്താൻ നിയോഗിച്ചു.

Verse 11

एवं तस्मिन्प्रवृत्ते च दीर्घसत्रे यथोचिते । आजग्मुर्ब्राह्मणा दिव्या वेदवेदांगपारगाः

ഇങ്ങനെ യഥോചിതമായി ദീർഘസത്രം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതരായ ദിവ്യ തേജസ്സുള്ള ബ്രാഹ്മണർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 12

तथान्ये तार्किकाश्चैव गृहस्थाः कौतुकान्विताः । दीनांधकृपणाश्चैव ये चान्ये नटनर्तकाः

അതുപോലെ മറ്റു താർക്കികരും, കൗതുകം നിറഞ്ഞ ഗൃഹസ്ഥരും വന്നു; ദീനർ, അന്ധർ, കൃപണർ, കൂടാതെ നടന്മാർ-നർത്തകർ പോലെയുള്ള മറ്റു പലരും എത്തി.

Verse 13

दीयतां दीयतामाशु एतेषामेतदेव हि । भुज्यतांभुज्यतां लोकाः प्रसादः क्रियतामिति

“നൽകുക, നൽകുക വേഗം—ഇവർക്കിതുതന്നെ യുക്തം! ജനങ്ങൾ ഭുജിക്കട്ടെ, ഭുജിക്കട്ടെ; പ്രസാദം ചെയ്യുക, അനുഗ്രഹദാനം നൽകുക!”—എന്ന വിളി മുഴങ്ങി.

Verse 14

इत्येष निनदस्तत्र श्रूयते सततं महान् । यज्ञवाटे सदा तस्मिन्नान्यश्चैव कदाचन

ഇത്തരത്തിലുള്ള മഹാനിനാദം അവിടെ യജ്ഞവാടത്തിൽ നിരന്തരം കേൾക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അവിടെ ഒരിക്കലും മറ്റൊരു വിളിശബ്ദം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല।

Verse 15

तत्र सस्यमयाः शैला दृश्यंते परिकल्पिताः । सुवर्णस्य च रूप्यस्य रत्नानां च विशेषतः

അവിടെ ധാന്യസമൃദ്ധിയാൽ നിർമ്മിതമായതുപോലെ, കൽപ്പിതമെന്നപോലെ, പർവ്വതങ്ങൾ ദൃശ്യമായിരുന്നു; കൂടാതെ സ്വർണ്ണ-രൂപ്യക്കൂമ്പാരങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് രത്നസമൂഹങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 16

दानार्थं ब्राह्मणेंद्राणामसंख्याश्चापि धेनवः । तथैव वाजिनो दांता मदोन्मत्ता महागजाः

ബ്രാഹ്മണേന്ദ്രന്മാർക്ക് ദാനാർത്ഥമായി അസംഖ്യ ധേനുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അതുപോലെ പരിശീലിത കുതിരകളും മദോന്മത്ത മഹാഗജങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 17

समंतात्कल्पितास्तत्र दृश्यंते पर्वतोपमाः । वर्तमाने महायज्ञे तस्मिन्नेव सुविस्तरे

അത്യന്തം വിശാലമായി നടന്നുകൊണ്ടിരുന്ന മഹായജ്ഞത്തിനിടയിൽ, ചുറ്റുമെങ്ങും അവിടെ പർവ്വതസദൃശമായ കൽപ്പിത ക്രമീകരണങ്ങൾ ദൃശ്യമായിരുന്നു।

Verse 18

आहूता यज्ञभागाय नाभिगच्छंति देवताः । केवलं वह्निवक्त्रेण तस्य गृह्णंति तद्धविः

യജ്ഞഭാഗം സ്വീകരിക്കുവാൻ ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ദേവതകൾ സമീപത്തേക്ക് വന്നില്ല; അവർ അഗ്നിയുടെ മുഖം വഴിയേ മാത്രം ആ ഹവിസ് സ്വീകരിച്ചു।

Verse 19

एवं द्वादशवर्षाणि यजतस्तस्य भूपतेः । व्यतीतानि न संप्राप्तमभीष्टं मनसः फलम्

ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് പന്ത്രണ്ടു വർഷം യാഗങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും, കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പോലും മനസ്സിലെ അഭീഷ്ടഫലം ലഭിച്ചില്ല।

Verse 20

ततश्चावभृथस्नानं कृत्वा सत्रसमाप्तिजम् । ऋत्विजस्तर्पयित्वा तान्दक्षिणाभिर्यथार्हतः

പിന്നീട് സത്രസമാപ്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന അവഭൃതസ്നാനം നടത്തി, യഥാർഹമായ ദക്ഷിണയും ദാനങ്ങളും നൽകി ഋത്വിജന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 21

विससर्ज समस्तांश्च तथान्यानपि संगतान् । संबंधिनो वयस्यांश्च त्रिशंकुर्मुनिसत्तमाः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ത്രിശങ്കു അവരെയെല്ലാം, കൂടാതെ അവിടെ കൂടിയിരുന്ന മറ്റുള്ളവരെയും—ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുകളെയും ഉൾപ്പെടുത്തി—വിടയാക്കി അയച്ചു।

Verse 22

ततः प्रोवाच विनतो विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । स भूपो व्रीडया युक्तः प्रणिपातपुरः सरम्

അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ലജ്ജയോടെ, ആദ്യം പ്രണാമം ചെയ്ത്, മുനീശ്വരനായ വിശ്വാമിത്രനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 23

त्वत्प्रसादान्मया प्राप्तं दीर्घसत्रसमुद्भवम् । परिपूर्णफलं ब्रह्मन्दुर्लभं सर्वमानवैः

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ദീർഘസത്രത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച പരിപൂർണ്ണഫലം എനിക്ക് ലഭിച്ചു—അത് സർവ്വമാനവർക്കും ദുർലഭം।

Verse 24

तथा जातिः पुनर्लब्धा भूयो नष्टापि सन्मुने । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे चंडालत्वं प्रणाशितम्

ഹേ സന്മുനേ! നഷ്ടപ്പെട്ട എന്റെ ജാതിമര്യാദ വീണ്ടും ലഭിച്ചു. ഹേ വിപ്രർഷേ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ ചാണ്ഡാലത്വം നശിച്ചു.

Verse 25

परं मे दुःखमेवैकं हृदि शल्यमिवार्पितम् । अनेनैव शरीरेण यन्न प्राप्तं त्रिविष्टपम्

എന്നാൽ ഒരു ദുഃഖം മാത്രം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മുള്ളുപോലെ കുത്തി നിൽക്കുന്നു—ഈ ദേഹത്തോടെയേ ഞാൻ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാപിച്ചില്ല.

Verse 26

उपहासं करिष्यंति वसिष्ठस्य सुता मुने । अद्य व्यर्थ श्रमं श्रुत्वा मामप्राप्तं त्रिविष्टपम्

ഹേ മുനേ! ഇന്ന് വസിഷ്ഠന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നെ പരിഹസിക്കും—എന്റെ പരിശ്രമം വ്യർത്ഥമായി, ഞാൻ ത്രിവിഷ്ടപം പ്രാപിച്ചില്ലെന്ന് കേട്ട്.

Verse 27

तथा तद्वचनं सत्यं वसिष्ठस्य व्यवस्थितम् । यत्तेनोक्तं न यज्ञेन सदेहैर्गम्यते दिवि

അങ്ങനെ വസിഷ്ഠന്റെ ആ വചനം സത്യവും സ്ഥിരവുമാകും—അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതുപോലെ യജ്ഞംകൊണ്ട് ദേഹത്തോടെയായി സ്വർഗ്ഗഗമനം സാധ്യമല്ല.

Verse 28

सोऽहं तपः करिष्यामि सांप्रतं वनमाश्रितः । न करिष्यामि भूयोऽपि राज्यं पुत्रनिवेदितम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ വനത്തെ ആശ്രയിച്ച് തപസ്സു ചെയ്യും. മകൻ സമർപ്പിച്ച രാജ്യം ഞാൻ ഇനി ഒരിക്കലും സ്വീകരിക്കുകയില്ല.