Adhyaya 167

Verse 1

सूत उवाच । गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै । सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭജനങ്ങളേ, ഗാധിയുടെ ഭാര്യയും ചരു പ്രസാദം ഭുജിച്ചതിന് ശേഷം, മന്ത്രബലത്താൽ അതേ ശുഭദിവസം തന്നെ ഗർഭം ധരിച്ചു।

Verse 2

सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः । तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അവൾ ഗർഭിണിയായപ്പോൾ ആ സാധ്വി തീർത്ഥയാത്രകളിൽ പരായണയായി, വ്രതങ്ങളിൽ ദൃഢനിഷ്ഠയുള്ളവളായി മാറി।

Verse 3

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

എവിടെയെവിടെയോ വേദധ്വനി ഉയർന്നുവന്നുവോ, അവിടെയവിടെ അവൾ ഹർഷസമന്വിതയായി ചെന്നു; അവളുടെ സർവ്വാംഗവും രോമാഞ്ചിതമായി, അവൾ നിത്യവും ശ്രവണം ചെയ്തു—രാജോചിതമായ എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളും സുഖങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്।

Verse 4

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

അനന്തരം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! പത്താം മാസം എത്തിയപ്പോൾ അവൾ ബ്രാഹ്മണ്യ തേജസ്സും മംഗളലക്ഷ്മിയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ദീപ്തിമാനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു।

Verse 5

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

ഇങ്ങനെ വിശ്വാമിത്രൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും ചരാചര സകല ജീവികളിലും പ്രസിദ്ധനായി; ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ മനുഷ്യരിൽ നിത്യവും കൂടുതൽ കൂടുതൽ മഹിമയോടെ വളർന്നു।

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ! ആകാശത്തിൽ താരാപതി ചന്ദ്രൻ ശുക്ലപക്ഷത്തെ പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, അവനും യൗവനത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 7

राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः । अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्

രാജ്യഭാരം വഹിക്കാൻ യോഗ്യനായിരുന്നിട്ടും അന്ന് ഗാധി അവനെ രാജസ്ഥാനത്ത് നിയോഗിച്ചു; എങ്കിലും പിതൃ–പൈതാമഹപരമ്പരയായി ലഭിച്ച ആ മഹാരാജ്യം അവൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः । ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्

വേദാധ്യയനസമ്പന്നനായ അവൻ നിത്യം പാരായണം ചെയ്തു; ബ്രാഹ്മണോചിതമായ മാർഗത്തിൽ പകലും രാത്രിയും നടന്നു ജീവിച്ചു.

Verse 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

പിന്നീട് പുത്രനെ രാജ్యంలో സ്ഥാപിച്ച് അവൻ വനവാസിയായി; ഭാര്യയോടുകൂടിയ ആ മഹാഭാഗ്യൻ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ലീനനായി.

Verse 10

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः । द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः

വിശ്വാമിത്രനും രാജ్యంలో നിലകൊണ്ടിട്ടും ദ്വിജന്മാരുടെ പൂജാസത്കാരത്തിൽ രതനായിരുന്നു; എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരുമൊത്ത് സ്നാനവിധികളിലും ജപത്തിലും പരായണനായി സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः । प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्

ഒരിക്കൽ അവൻ പാപവർദ്ധിയിലേക്കു വീണു; പലവിധ മൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ ഭീകര വനത്തിലേക്ക് അവൻ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 12

जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् । तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा

അവൻ അവിടെ ആ വനത്തിൽ വരാഹങ്ങൾ, ശംബരമൃഗങ്ങൾ, ഗജങ്ങൾ, കൂടാതെ തരക്ഷങ്ങൾ, റുരുക്കൾ, ഖഡ്ഗമൃഗങ്ങൾ, അരണ്യമഹിഷങ്ങൾ എന്നിവയെ വധിച്ചു।

Verse 13

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! വേട്ടയിൽ ആസക്തചിത്തനായി അവൻ മഹാവനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു; സിംഹങ്ങൾ, വ്യാഘ്രങ്ങൾ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ, ഭയങ്കര ശരഭങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഇടയിൽ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

മധ്യാഹ്നസമയം എത്തിയപ്പോൾ, സൂര്യൻ വൃഷരാശിയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പരിശ്രാന്തനായ വിശ്വാമിത്രൻ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ക്ഷീണിച്ചു।

Verse 15

आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्

അവൻ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ പുണ്യാശ്രമത്തിലെത്തി; വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനെ—രാജോത്തമനെ—കണ്ട്।

Verse 16

निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ । दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे

സ്വാശ്രമത്തിൽ അവൻ എത്തിയതായി അറിഞ്ഞ് വസിഷ്ഠൻ ആനന്ദത്തോടെ മുന്നോട്ട് ചെന്നു; രാജാവിന് യഥാവിധി അർഘ്യവും മധുപർക്കവും സമർപ്പിച്ചു।

Verse 17

अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते । वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹീപതേ, നിനക്കു സ്വാഗതം. എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വന്ന നിനക്കു വേണ്ടത് എന്തോ പറയുക; ഞാൻ തീർച്ചയായും ചെയ്യും.”

Verse 18

विश्वामित्र उवाच । मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः । पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—“വേട്ടയിൽ ക്ഷീണിച്ചു; ദാഹം മൂലം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വ്യാകുലമാണ്. ഹേ മുനീശ്വരാ, കുടിക്കാൻ ജലം തേടി നിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 19

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः । अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्

“ആ തണുത്ത ജലം കുടിച്ചപ്പോൾ എന്റെ ദാഹം ശമിച്ചു; ഞാൻ ശാന്തനായി. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, എനിക്ക് അനുമതി തരുക; ഞാൻ എന്റെ വസതിയിലേക്കു പോകട്ടെ.”

Verse 20

वसिष्ठ उवाच । मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः । तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते । गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—“മധ്യാഹ്ന സമയം കഠിനമാണ്; സൂര്യൻ അത്യന്തം ദഹിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ രാജാവേ, ഭോജനം കഴിക്കൂ. അപരാഹ്നം ശാന്തമായ ശേഷം, എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ അന്നം സ്വീകരിച്ച് നീ നിന്റെ വസതിയിലേക്കു പോകും.”

Verse 21

राजोवाच । चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ചതുരംഗ സൈന്യത്തോടുകൂടെ വേട്ടയ്ക്കായി വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 22

तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् । बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्

നിന്റെ ആശ്രമദ്വാരത്തിൽ എന്റെ സൈന്യം ക്രമമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഭൃത്യർ വിശപ്പോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഏതു സ്വാമി ഒറ്റയ്ക്ക് ആഹാരം കഴിക്കും?

Verse 23

स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् । तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः

ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ ഭയങ്കര നരകത്തിലേക്ക് പോകും; സദ്ഗുണങ്ങളും അവനെ വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കും. അതിനാൽ, ഹേ മുനേ, ഉടൻ ആജ്ഞാപിക്കൂ—എന്നെ നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകട്ടെ.

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः । सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ സേവകർ ദ്വാരത്തിൽ വിശപ്പോടെ നിൽക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവരെ എല്ലാവരെയും ഉടൻ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; ഞാൻ അവരെ പരമ തൃപ്തിയിലേക്കു നയിക്കും.

Verse 25

अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना । वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम

എനിക്ക് നന്ദിനീ എന്ന പേരുള്ള ശോഭയുള്ള കാമധേനു ഉണ്ട്. തപോബലത്താൽ അവൾ, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു.

Verse 26

तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम । तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्

അവൾ, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും തൃപ്തിയിലേക്കു നയിക്കും. അതിനാൽ അവളെ ഉടൻ കൊണ്ടുവരിക—എന്റെ ധേനുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഫലം കാണുക.

Verse 27

तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः । स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः

അതു കേട്ട് രാജാവ് തന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും വരുത്തി. സ്നാനം ചെയ്ത് ജപം പൂർത്തിയാക്കി, പിതൃന്മാരെയും ദേവതകളെയും തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിധിപ്രകാരം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 28

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः । एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी

ബ്രാഹ്മണന്മാരെ മന്ത്രപാഠം ചെയ്യിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. അതിനിടയിൽ നന്ദിനി എന്ന ധേനുവിനെ വിളിച്ചു വരുത്തി.

Verse 29

वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता । अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्

വസിഷ്ഠൻ വിളിച്ചതോടെ അവൾ വന്നു വിശ്വാമിത്രന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു. തുടർന്ന് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 30

आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्

എനിക്ക് ആജ്ഞ നൽകുക—ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? ദയചെയ്ത് എന്നെ നിർദ്ദേശിച്ച് അനുഗ്രഹിക്കണം.

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम । विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ വചനപ്രകാരം പാദപ്രക്ഷാളനം മുതലായ ഉപചാരങ്ങൾ ചെയ്യുക; രാജർഷി വിശ്വാമിത്രന്റെ ഭോജനം സമാപിക്കുന്നതുവരെ സേവനം തുടരുക.

Verse 32

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्

എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, ലേഹ്യങ്ങൾ, ചോഷ്യങ്ങൾ, നാനാവിധ പാനീയങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്—സൈന്യസഹിതനായ രാജാവിനെ തൃപ്തിവരെ ഭോജിപ്പിക്ക; കൂടാതെ അശ്വങ്ങൾക്കും ഗജങ്ങൾക്കും യഥാക്രമം പുല്ല് മുതലായ മേവ് നൽകുക।

Verse 33

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“ബാഢം” (തഥാസ്തു) എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞ് അവൾ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആ മുനി പറഞ്ഞതെല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചു; കൂടാതെ പത്തായിരം സേവകരെയും।

Verse 34

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्

പിന്നീട് ആ സേവകർ എല്ലാം എടുത്തുകൊണ്ട് ഭോജ്യം വിതരണം ചെയ്തു—ഓരോരുത്തർക്കും വേർതിരിച്ച്, യഥോചിത സത്കാരവും ക്രമമായ ഒരുക്കങ്ങളും മുൻനിർത്തി।

Verse 35

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह

ഇങ്ങനെ അവൾ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ രാജാവിനെ തൃപ്തനാക്കി—സൈന്യവും പരിവാരവും സഹിതം, ഗജങ്ങൾ, ഉഷ്ട്രങ്ങൾ, അശ്വങ്ങൾ, വൃഷഭങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടി।

Verse 36

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः

പിന്നീട് ആ അത്ഭുത കൌതുകം കണ്ടു, മന്ത്രിമാരോടുകൂടിയ വിശ്വാമിത്ര രാജാവ് വിസ്മയാവിഷ്ടനായി, ദ്വിജന്മാരുമായി (ബ്രാഹ്മണന്മാരുമായി) ആലോചിച്ചു।

Verse 37

अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी । तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला

അഹോ, എത്ര അത്ഭുതം—എത്ര മഹാത്ഭുതം! അവളാൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് കലങ്ങിയ നമ്മുടെ ഈ മുഴുവൻ സൈന്യം തൃപ്തിയിലേക്കു നയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 38

तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा । किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः

അതുകൊണ്ട് ഈ ഉത്തമ ധേനുവിനെ നമ്മുടെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുക. സേവകരില്ലാതെ വനത്തിൽ പാർക്കുന്ന ഈ ബ്രാഹ്മണന് ഇതുകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 39

ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः । नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया

പിന്നീട് അവൻ വസിഷ്ഠനെ വിളിച്ചു വരുത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“നന്ദിനിയെ എനിക്കു തരിക; നീ ഇതുകൊണ്ട് എന്തു ചെയ്യും?”

Verse 40

त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम । वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्

നീ ഒറ്റയ്ക്കാണ് വനത്തിൽ പാർക്കുന്നത്; ദ്വന്ദ്വരഹിതനും പരിഗ്രഹശൂന്യനും. അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ ചെലവിനായി ഉത്തമ ഗ്രാമങ്ങൾ, ആനകളും കുതിരകളും, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മറ്റു വസ്തുക്കളും ഞാൻ നൽകാം.

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജാവേ, ഇത് നമ്മുടെ ഹോമധേനുവാണ്, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന കാമധേനു. ഹേ മഹാരാജാ, ദ്വിജന്മാർക്കു സാധാരണ പശുവും പോലും ദാനമായി നൽകാൻ പാടില്ല.”

Verse 42

किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी । अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्

അപ്പോൾ സർവകാമപ്രദായിനിയായ ഈ നന്ദിനിയെക്കുറിച്ച് എത്രയോ അധികം പറയേണ്ടതുണ്ട്! ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഇനി സ്മൃതിയിലെ അനുത്തമ വാക്യം ശ്രവിക്കൂ.

Verse 43

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् । गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः

ഗോവുകളുടെ വിൽപ്പനയെക്കുറിച്ച് മനു സ്വയം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഗോവുകൾ വിറ്റു ലഭിച്ച ധനം സ്വീകരിക്കുന്ന ദ്വിജോത്തമൻ ഗുരുദോഷത്തിൽ പതിക്കുന്നു.

Verse 44

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते

മാതൃവിക്രയം ചെയ്യുന്നവൻ, അഥവാ സ്വന്തം മാതാവിനെ വിൽക്കുന്നവൻ, അവൻ അന്ത്യജനെന്നു അറിയപ്പെടണം. അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹീപതേ, ആ നന്ദിനിയെ ഞാൻ നൽകുകയില്ല.

Verse 45

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन । न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्

സാമം കൊണ്ടുമല്ല, ഭേദം കൊണ്ടുമല്ല, ഏതൊരു ദാനത്താലുമല്ല—ദണ്ഡം കൊണ്ടുപോലും അല്ല, ഹേ മഹാരാജാ; അതിനാൽ നിന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക.

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज । तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ, രാജന്റെ പരിധിയിലുള്ള ഭൂമിയിൽ ഉള്ള ഏതു രത്നധനവും മുഴുവനും രാജകീയമാകുന്നു; ഇങ്ങനെ നയവും ധനവും അറിയുന്നവർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 47

रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता । दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि

ഈ ധേനു രത്നസ്വരൂപിണി; ഈ നന്ദിനി എന്റേതാണ്. നീ ശാന്തവചനങ്ങളാൽ തരാതിരുന്നാൽ, ദണ്ഡബലത്താലും ഞാൻ അവളെ പിടിച്ചെടുക്കും.

Verse 48

एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः । आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्

ഇങ്ങനെ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ ഭൃത്യന്മാരോട് കല്പിച്ചു—“നന്ദിനിയെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോകുക.”

Verse 49

अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी । हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि

അപ്പോൾ ഭൃത്യസംഘം നന്ദിനിയെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ അവൾ പ്രഹരങ്ങളാൽ പീഡിതയായി; കല്ലുകളും വടികളും കൊണ്ടും അവളെ അടിച്ചു.

Verse 50

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता । कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ദീനയായി, പ്രഹരങ്ങളാൽ തകർന്ന അവൾ പ്രയാസത്തോടെ സമീപിച്ചു മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 51

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः । येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നിങ്ങൾ എന്നെ ഈ രാജാവിന് ദാനമായി കൊടുത്തോ? അതുകൊണ്ടാണോ അവന്റെ ആളുകൾ എന്നെ തങ്ങളുടെ സ്വാമിയുടെ സ്വത്തുപോലെ ഓടിക്കുന്നത്?

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ധേനുവേ, പ്രാണത്യാഗം വരേണ്ടിവന്നാലും ഞാൻ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ ഹേ ധേനുവേ, എന്റെ തപോബലപ്രഭാവം കൊണ്ടു ബലപ്പെട്ട നിന്റെ സ്വശക്തിയാൽ നീ തന്നെ നിന്നെ രക്ഷിക്കൂ.

Verse 53

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना । कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा

മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധേനു ക്രോധാവേശത്തിലായി; തുടർന്ന് അവൾ ഭയങ്കരവും ദാരുണവുമായ ഹുങ്കാരങ്ങൾ മുഴക്കി.

Verse 54

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः । शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः

അവളുടെ ഹുങ്കാരശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്നു ആയുധധാരികളായ പുരുഷന്മാർ പുറപ്പെട്ടു—ശബരരും പുലിന്ദരും ഉൾപ്പെടെ—എണ്ണമറ്റ മ്ലേച്ഛരും കൂടി.

Verse 55

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः । ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः

ആ യോദ്ധാക്കൾ ഭൂപതി വിശ്വാമിത്രന്റെ എല്ലാ ഭൃത്യന്മാരെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് ആ മഹീപതി വിശ്വാമിത്രൻ ക്രോധത്തിൽ മുഴുവനായി ആകുലപ്പെട്ടു.

Verse 56

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः । युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः

കോപത്തോടെ അവൻ തന്റെ ചതുരംഗസൈന്യത്തെ സജ്ജമാക്കി; മരണത്തേക്കും നിശ്ചയിച്ച് അവരോടൊപ്പം യുദ്ധം നടത്തി.

Verse 57

अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः । पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः

അപ്പോൾ അവന്റെ സൈന്യം—അവന്റെ ആനകളും കുതിരകളും—അവൻ നോക്കിനിൽക്കേ തന്നെ ഗോധേനുസംഭവ പുരുഷന്മാർ എല്ലാവരെയും വധിച്ചു।

Verse 58

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् । तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्

വിശ്വാമിത്രനെ വിട്ടുവെച്ച് ശേഷമുള്ളവരെല്ലാം അവർ വീഴ്ത്തി. മ്ലേച്ഛന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ആ രാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ—

Verse 59

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् । रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्

കരുണയോടെ വസിഷ്ഠൻ നന്ദിനിയോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ നന്ദിനീ, ഈ മ്ലേച്ഛന്മാർ ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ഈ ഭൂപാലനെ രക്ഷിക്കൂ.”

Verse 60

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

രാജാവിനെ അത്യന്തം പരിശ്രമത്തോടെ സംരക്ഷിക്കണം; അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു. അവനാൽ എല്ലാം സന്മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്നു; അമാർഗത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നില്ല।

Verse 61

ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् । विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

അപ്പോൾ നന്ദിനി അവനെ തടയാൻ മുന്നോട്ട് വന്നപ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രൻ വാൾ ഉയർത്തി പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 62

वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा । बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः

വസിഷ്ഠനും അപ്പോൾ അവൾ വധിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ടു, ആ രാജാവിന്റെ ഭുജവും അവന്റെ ഖഡ്ഗവും സ്തംഭിപ്പിച്ചു।

Verse 63

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः । प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

അപ്പോൾ ലജ്ജയിൽ മുങ്ങിയ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ, നാണത്തോടെ നിറഞ്ഞവനായി, മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 64

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ക്രൂര മ്ലേച്ഛന്മാർ വധിക്കുന്ന എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; എന്റെ ഭുജത്തെ സ്തംഭദോഷമില്ലാത്തതാക്കണമേ।

Verse 65

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् । तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्

എന്റെ തന്നെ അപരാധം മൂലം എന്റെ സമസ്ത അപാരസൈന്യം നശിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങും—യുദ്ധത്തിന് പ്രയോജനമില്ല।

Verse 66

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च । न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः

ദുർവിനീതൻ ശ്രീയും വിദ്യയും ഐശ്വര്യവും നേടിയാലും യുദ്ധത്തിൽ ദീർഘകാലം നില്ക്കുകയില്ല—മദഗർവത്തിൽ മത്തനായ എന്നെപ്പോലെ।

Verse 67

सूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा । चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—രാജാവായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ അവന്റെ ഭുജം പുനഃസ്ഥാപിച്ചു, സ്തംഭദോഷം (പക്ഷാഘാതം) നീക്കി നിർദോഷമാക്കി।

Verse 68

अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् । गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया

അവന്റെ കൈ ശുഭവും സമ്പൂർണ്ണവും ആക്കി വസിഷ്ഠൻ മൃദുഹാസത്തോടെ പറഞ്ഞു—“പോകുക, രാജാവേ! ഞാൻ നിന്നെ സ്തംഭദോഷത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാക്കി.”

Verse 69

माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि । अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः

“ഇനി ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം വീണ്ടും വൈരം ചെയ്യരുത്.” എന്ന് പറഞ്ഞ് അനുമതി നൽകിയപ്പോൾ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 71

प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः । धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्

അവിടെ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവൻ വിലപിച്ചു—“ധിക് ക്ഷത്രിയരുടെ ബലം! ധിക് വീര്യം! ധിക് ഈ വെറും ജീവധാരണം!”

Verse 72

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्

പ്രശംസനീയമായത് ഏക ബ്രഹ്മബലമേ; പരമമായത് ഏക ബ്രാഹ്മ്യ തേജസ്സേ।

Verse 74

एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् । त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः । एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् । नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्

“ഈ കര്‍മ്മം ഞാന്‍ ചെയ്യേണ്ടതുതന്നെ; അങ്ങനെ എനിക്കുള്ളില്‍ ബ്രഹ്മജന്യബലം ഉദ്ഭവിക്കട്ടെ. എന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് മഹത്തപസ് അനുഷ്ഠിക്കും.” ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് ‘വിശ്വസഹ’ എന്ന പേരില്‍ പ്രസിദ്ധനായ പുത്രനെ സിംഹാസനത്തില്‍ സ്ഥാപിച്ച് അദ്ദേഹം തപോവനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘വിശ്വാമിത്രരാജ്യപരിത്യാഗവർണ്ണനം’ എന്ന 167-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.