Adhyaya 269

Verse 1

सूत उवाच । कपालेशस्य माहात्म्यं श्रूयतामधुना द्विजाः । चतुर्थस्य महाभागास्तत्र क्षेत्रे स्थितस्य च

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇപ്പോൾ കപാലേശന്റെ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുവിൻ; ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ നാലാമത്തെ മഹാഭാഗ ദേവന്റെ.

Verse 2

श्रुतमात्रेण येनात्र नरः पापात्प्रमुच्यते

ഇവിടെ ഇതു കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । त्रयाणां चैव लिंगानां पूर्वोक्तानां महामते । श्रुतास्माभिः समुत्पत्तिःकपालेश्वरवर्जिता । केनायं स्थापितो देवः कपालेश्वरसंज्ञितः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമതേ! മുമ്പ് പറഞ്ഞ മൂന്നു ലിംഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചു; എന്നാൽ കപാലേശ്വരത്തിന്റെ അല്ല. ‘കപാലേശ്വര’സഞ്ജ്ഞയുള്ള ഈ ദേവനെ ആരാണ് സ്ഥാപിച്ചത്?

Verse 4

तस्मिन्दृष्टे फलं किं स्यात्पूजिते च वदस्व नः

ആ ദേവനെ വെറും ദർശനം ചെയ്താൽ എന്ത് ഫലം ലഭിക്കും? പൂജിച്ചാൽ എന്ത് ഫലം ലഭിക്കും? ഞങ്ങളോട് പറയുക.

Verse 5

सूत उवाच । इंद्रेण स्थापितः पूर्वमेष देवो द्विजोत्तमाः । कपालेश्वसंज्ञस्तु ब्रह्महत्या विमुक्तये

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഈ ദേവൻ പൂർവ്വം ഇന്ദ്രൻ സ്ഥാപിച്ചതാണ്. ‘കപാലേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഇദ്ദേഹം ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവിമോചനത്തിനായി പൂജ്യനാണ്.

Verse 7

तत्प्रभावत्सुरश्रेष्ठ स्तया मुक्ते द्विजोत्तमाः । पापं पूरुषदानेन इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । अन्योऽपि यो नरस्तं च पूजयित्वा प्रभक्तितः । प्रयच्छेद्ब्राह्मणेन्द्राय शुद्धये पापपूरुषम् । स मुच्येत्पातकाद्घोराद्ब्रह्महत्यासमुद्भवात्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ആ (കപാലേശ്വരന്റെ) പ്രഭാവത്താൽ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രൻ ആ ബ്രഹ്മഹത്യാ-രൂപിണിയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. ‘പുരുഷദാനത്താൽ പാപം നശിക്കുന്നു’—ഇത് വൈദിക ശ്രുതി. മറ്റേതൊരു മനുഷ്യനും ഭക്തിപൂർവ്വം അവനെ പൂജിച്ച്, ശുദ്ധിക്കായി ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനു ‘പാപപുരുഷ’ ദാനം ചെയ്താൽ, ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ഭയങ്കര പാതകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 8

दक्षिणामूर्तिमासाद्य प्रोवाचेदं बृहस्पतिः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गत्वा तं वीक्ष्य शंकरम्

ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെ സമീപിച്ച് ബൃഹസ്പതി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ ആ ശങ്കരനെ ദർശിക്ക.”

Verse 9

यो ददाति शरीरं च कृत्वा हेममयं ततः । मुच्यते नात्र संदेहः पातकैः पूर्वसंयुतैः

വിധിപൂർവ്വം സ്വർണമയ ദേഹരൂപം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, മുൻസഞ്ചിത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന്—സംശയമില്ലാതെ—മുക്തനാകുന്നു।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं जाता सुरेन्द्रस्य हि सूतज । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്രാ, സുരേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനിൽ ബ്രഹ്മഹത്യ എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? ഇതെല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക; ഞങ്ങൾക്ക് മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്।

Verse 11

कपालेश्वरसंज्ञस्तु कथं देवोऽत्र संस्थितः । ब्रह्महत्या कथं नष्टा तत्प्रभावाद्दिवस्पतेः

കപാലേശ്വരൻ എന്ന നാമത്തിൽ ഈ ദേവൻ ഇവിടെ എങ്ങനെ സ്ഥാപിതനായി? അതുപോലെ ആ പ്രഭാവത്താൽ ദിവസ്പതി ഇന്ദ്രന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യ എങ്ങനെ നശിച്ചു?

Verse 12

स पापपूरुषो देयो विधिना केन सूतज । कैर्मंत्रैः स हि देयः कैश्चैव ह्युपस्करैः

ഹേ സൂതപുത്രാ, ആ ‘പാപപുരുഷൻ’ ഏതു വിധിപ്രകാരം ദാനം ചെയ്യണം? ഏത് മന്ത്രങ്ങളാൽ ദാനം ചെയ്യണം, കൂടാതെ ഏത് ഉപകരണങ്ങളും സാമഗ്രികളും വേണം?

Verse 13

दर्शनात्पूजनाच्चापि किं फलं जायते नृणाम् । अदत्त्वा स्वशरीरं वा पूजया केवलं वद

മനുഷ്യർക്കു വെറും ദർശനത്താലും പൂജനത്താലും എന്ത് ഫലം ലഭിക്കുന്നു? സ്വദേഹദാനം (പ്രതീകമായി) ചെയ്യാതിരുന്നാൽ, പൂജ മാത്രം ചെയ്താൽ എന്ത് ലഭിക്കും—അത് പറയുക।

Verse 14

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । यां श्रुत्वापि महाभागा नरः पापात्प्रमुच्यते

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഈ പുരാതന കഥ കീർത്തിക്കും; ഹേ മഹാഭാഗ്യന്മാരേ, ഇത് കേട്ടാൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

Verse 15

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि विहितैरन्यजन्मजैः । दृष्टमात्रेण येनात्र पातकात्तद्दिनोद्भवात् । मुच्यते नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

അജ്ഞാനത്താലോ ജ്ഞാനത്താലോ—മറ്റു ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത കര്‍മങ്ങളാൽ സഞ്ചിതമായ പാപഭാരം ഉണ്ടായാലും—ഇവിടെ ഈ തീർത്ഥം ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ ആ ദിനത്തിൽ ഫലിക്കുന്ന പാതകത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു. ഇതിൽ സംശയമില്ല; ഇതു ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ച സത്യം.

Verse 16

पुरा त्वष्टुः सुतो जज्ञे वृत्रो हि द्विजसत्तमाः । पुलोमदुहितुः पार्श्वाद्विभावर्याः सुवीर्यवान्

പുരാതനകാലത്ത്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രനായ വൃത്രൻ ജനിച്ചു—പുലോമന്റെ പുത്രി വിഭാവരിയുടെ ഗർഭപാർശ്വത്തിൽ നിന്ന്—മഹാവീര്യവാൻ.

Verse 17

स बाल एव धर्मात्मा आसीत्सर्वजनप्रियः । दानवं भावमुत्सृज्य द्विजभक्तिपरायणः

അവൻ ബാല്യത്തിലേ ധർമ്മാത്മാവും സർവ്വജനപ്രിയനും ആയിരുന്നു; ദാനവഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് ദ്വിജഭക്തിയിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണനായി.

Verse 18

स गत्वा पुष्करारण्यं परमेण समाधिना । तोषयामास देवेशं पद्मजं तपसि स्थितः

അവൻ പുഷ്കരാരണ്യത്തിലേക്ക് ചെന്നു പരമസമാധിയോടെ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് പദ്മജനായ ദേവേശൻ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.

Verse 19

तस्य तुष्टः स्वयं ब्रह्मा दृष्टिगोचरमागतः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति किं ते कृत्यं करोम्यहम्

അവനിൽ പ്രസന്നനായ സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് ദൃഷ്ടിഗോചരനായി വന്നു പറഞ്ഞു—“ഞാൻ വരദാതാവാണ്; നിനക്കായി ഏതു കാര്യം ഞാൻ നിർവഹിക്കട്ടെ?”

Verse 20

वृत्र उवाच । यदि तुष्टोसि मे देव ब्राह्मणत्वं प्रयच्छ मे । ब्राह्मणत्वं समासाद्य साधयामि परं पदम्

വൃത്രൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവാ, നീ എനിൽ പ്രസന്നനായാൽ എനിക്ക് ബ്രാഹ്മണത്വം ദാനം ചെയ്യുക. ബ്രാഹ്മണത്വം പ്രാപിച്ച് ഞാൻ പരമപദം സാധിക്കും.”

Verse 21

तेन किंचिदसाध्यं न ब्राह्मण्येन भवेन्मम । ब्राह्मणेन समं चान्यन्न किंचित्प्रतिभाति मे

ആ ബ്രാഹ്മണത്വം കൊണ്ടു എനിക്ക് അസാധ്യം ഒന്നുമുണ്ടാകില്ല; ബ്രാഹ്മണനോടു തുല്യമായ മറ്റൊന്നും എനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല.

Verse 22

परमं दैवतं किंचिन्न विप्राद्विद्यते परम् । तस्मान्मे हृत्स्थितं नान्यदपि राज्यं त्रिविष्टपे

വിപ്രനെക്കാൾ പരമായ ദൈവം ഒന്നുമില്ലെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മറ്റൊന്നും നിലകൊള്ളുന്നില്ല—ത്രിവിഷ്ടപത്തിലെ രാജ്യവും പോലും.

Verse 23

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुष्टस्तस्य पितामहः । ब्राह्मणत्वं स्वयं दत्त्वा ततः प्रोवाच सादरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവന്റെ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് പ്രസന്നനായി; സ്വയം ബ്രാഹ്മണത്വം നൽകി, പിന്നെ ആദരത്തോടെ അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 24

मया त्वं विहितो विप्र पुत्र प्रकुरु वांछितम् । प्रसादयस्व सततं ब्राह्मणान्ब्रह्मवित्तमान्

ഹേ പുത്രാ! ഞാൻ നിന്നെ വിധിപൂർവ്വം ബ്രാഹ്മണസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് സാധിപ്പുക; ബ്രഹ്മവിദ്യജ്ഞരായ ബ്രാഹ്മണരെ നിത്യം പ്രസാദിപ്പിക്ക.

Verse 25

ब्राह्मणैः सुप्रसन्नैश्च प्रीयंते सर्वदेवताः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीया द्विजोत्तमाः

ബ്രാഹ്മണർ അത്യന്തം പ്രസന്നരായാൽ സർവ്വദേവതകളും പ്രസന്നരാകും. അതിനാൽ സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ദ്വിജോത്തമരെ പൂജിക്കുകയും ആദരിക്കുകയും വേണം.

Verse 26

सूत उवाच । एवमुक्तस्तदा तेन वृत्रोऽभूद्ब्राह्मणस्ततः । ब्राह्म्या लक्ष्म्या समोपेतो ब्रह्मचर्यपरायणः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ സമയത്ത് വൃത്രൻ ബ്രാഹ്മണനായി. ബ്രാഹ്മണതേജസ്സാൽ സമ്പന്നനായി ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ പരായണനായി നിന്നു.

Verse 27

तस्मिंस्तपसि संस्थे तु हता इंद्रेण दानवाः । वंशोच्छेदे समापन्ने दानवानां महात्मनाम्

അവൻ ആ തപസ്സിൽ സ്ഥാപിതനായിരിക്കുമ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ദാനവരെ വധിച്ചു. മഹാത്മാക്കളായ ദാനവരുടെ വംശം നാശത്തിന്റെ വക്കിലെത്തി.

Verse 28

ततस्ते दानवाः सर्वे पराभूताः सुरैस्ततः । स्वं स्थानं संपरित्यज्य दुःखशोकसमन्विताः

അപ്പോൾ ആ ദാനവരെല്ലാം ദേവന്മാരാൽ പരാജിതരായി സ്വന്തം സ്ഥലം ഉപേക്ഷിച്ച് ദുഃഖവും ശോകവും നിറഞ്ഞവരായി.

Verse 29

तन्मातरं पुरस्कृत्वा तत्सकाशमुपागताः । स च तां मातरं दृष्ट्वा वृतां तैश्च समन्वितः

അവർ മാതാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി അവന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി. അവൻ അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ മാതാവിനെ കണ്ടു അവരുടെ വരവ് ശ്രദ്ധിച്ചു.

Verse 30

दानवैश्च पराभूतैस्तथाभूतां च मातरम् । किमागमनकृत्यं च दुःखितानां ममांतिके

ദാനവർ പരാജിതരായതും മാതാവും അത്തരം അവസ്ഥയിലായതും കണ്ടു അവൻ പറഞ്ഞു— ‘ദുഃഖിതരായി നിങ്ങൾ എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കെന്തിന് വന്നു? നിങ്ങളുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്ത്?’

Verse 31

दानवा ऊचुः । वयं देवैः पराभूता भवंतं शरणागताः । क्व यामोऽन्यत्र चाऽस्माकं त्वां विना नास्ति संश्रयः

ദാനവർ പറഞ്ഞു— ‘ദേവന്മാരാൽ പരാജിതരായി ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. മറ്റെവിടെ പോകും? നിങ്ങളെ വിട്ട് ഞങ്ങൾക്ക് ആശ്രയം ഇല്ല.’

Verse 32

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वृत्रः प्रोवाच सादरम् । देवानहं हनिष्यामि गम्यतां तत्र मा चिरम्

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വൃത്രൻ ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു— ‘ഞാൻ ദേവന്മാരെ വധിക്കും. അവിടേക്ക് പോകൂ; വൈകിക്കരുത്.’

Verse 33

तवागमनकृत्यं च मातः कथय सांप्रतम्

ഇപ്പോൾ, മാതാവേ, പറയുക—ഇവിടെ വന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്ത്?

Verse 34

मातोवाच । तथा कुरु महाभाग शीघ्रं दारपरिग्रहम् । वंशवृद्धौ प्रमाणं चेद्वाक्यं तव ममोद्भवम्

മാതാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ, അങ്ങനെ തന്നേ ചെയ്യുക; शीഘ്രം ദാരപരിഗ്രഹം (വിവാഹം) നടത്തുക. വംശവർദ്ധനയാണ് തെളിവെങ്കിൽ, എന്റെ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്ന സന്താനത്തിലൂടെ നിന്റെ വാക്ക് സഫലമാകട്ടെ.

Verse 35

एष एव परो धर्म एष एव परो नयः । पुत्रस्य जननीवाक्यं यत्करोति समाहितः

ഇതുതന്നെ പരമധർമ്മം; ഇതുതന്നെ പരമനയം—സമാഹിതചിത്തനായി പുത്രൻ മാതാവിന്റെ വാക്ക് അനുഷ്ഠിക്കുന്നതു.

Verse 36

तथा स्त्रीणां पतिं मुक्त्वा नान्यास्ति भुवि देवता । जनन्यां जीवमानायां तथैव च सुतस्य च

അതുപോലെ സ്ത്രീകൾക്കു ഭർത്താവിനെ വിട്ടാൽ ഭൂമിയിൽ മറ്റൊരു ദേവതയില്ല. അതുപോലെ മാതാവ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം പുത്രനും (മാതാവേ പരമാധികാരം).

Verse 37

अतिक्रम्य च या नारी पतिं धर्मपरा भवेत् । तत्सर्वं विफलं तस्या जायते नात्र संशयः

ഭർത്താവിനെ അതിക്രമിച്ച് ഒരു സ്ത്രീ ‘ധർമ്മപരായണ’യായാൽ, അവളുടെ അതെല്ലാം നിഷ്ഫലമാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 38

पुत्रः स्वजननीवाक्यं योऽतिक्रम्य यथारुचि । करोति धर्मकृत्यानि तानि सर्वाणि तस्य च

സ്വമാതാവിന്റെ വാക്ക് ലംഘിച്ച് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം ധർമ്മകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന പുത്രന്റെ അവ എല്ലാം കൂടി (നിഷ്ഫലമാകും).

Verse 39

भवंति च तथा नूनं वृथा भस्महुतं यथा । अरण्ये रुदितानीव ऊषरे वापितानि च

അവ നിശ്ചയമായും നിഷ്ഫലമാകുന്നു—ഭസ്മത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയ ആഹുതിപോലെ വ്യർത്ഥം, വനത്തിൽ കരഞ്ഞതുപോലെ, ഉഷരഭൂമിയിൽ വിതച്ച വിത്തുപോലെ।

Verse 40

यथैव बधिरस्याग्रे गीतं नृत्यमचक्षुषः । तद्वन्मातृमतादन्यकृतं पुत्रस्य धर्मजम्

ബധിരന്റെ മുമ്പിൽ പാട്ടും കാഴ്ചയില്ലാത്തവന് നൃത്തവും എങ്ങനെ വ്യർത്ഥമോ—അങ്ങനെ മാതാവിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന് വിരുദ്ധമായി പുത്രൻ ചെയ്യുന്ന ധർമ്മകർമ്മവും യഥാർത്ഥ ഫലം തരുകയില്ല।

Verse 41

सर्वं कर्म न संदेहस्तेनाहं त्वामुपागता । बंधूनां वचनात्पुत्र दुःखार्ता च विशेषतः

ഇതിൽ സംശയമില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വന്നത്. മകനേ, ബന്ധുക്കളുടെ വാക്കുപ്രകാരം, പ്രത്യേകിച്ച് ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായി (സഹായം തേടുന്നു)।

Verse 42

किं वा ते बहुनोक्तेन भूयो भूयश्च पुत्रक । आनृण्यं जायते यद्वत्पितॄणां तत्तथा शृणु

പ്രിയ മകനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ വിമുക്തി ലഭിക്കുമെന്നത് കേൾക്കുക।

Verse 43

तव वत्स प्रमाणं चेत्कुरुष्व च वचो मम । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा वृत्रः संचिंत्य चेतसि

മകനേ, ഞാൻ നിനക്കു പ്രമാണമെങ്കിൽ എന്റെ വചനം അനുസരിക്കൂ. അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വൃത്രൻ ഹൃദയത്തിൽ ആലോചിച്ചു।

Verse 44

श्रुतिस्मृत्युक्तमार्गेण न मातुर्विद्यते परम् । स तथेति प्रतिज्ञाय आनिनाय परिग्रहम्

ശ്രുതി‑സ്മൃതികൾ ഉപദേശിച്ച മാർഗ്ഗത്തിൽ മാതാവിനേക്കാൾ പരമമായത് ഒന്നുമില്ല. അവൻ “തഥാസ്തു” എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് ആവശ്യമായ കടമാഭാരം ഏറ്റെടുത്തു.

Verse 45

त्वष्टा तस्मै ददौ प्रीतस्ततो रत्नान्यनेकशः । संख्याहीनानि तस्यैव कुप्याकुप्यमनंतकम्

പിന്നീട് പ്രീതനായ ത്വഷ്ടാ അവന് അനേകംവിധ രത്നങ്ങൾ—എണ്ണമറ്റവ—നൽകി; കൂടാതെ വിലയേറിയതും സാധാരണവുമായ വസ്തുക്കളുടെ അക്ഷയ സംഭാരവും പ്രസാദിച്ചു.

Verse 46

हस्त्यश्वयानकोशाढ्यं सोऽभिषिक्तः पदे निजे । दानवानां महावीर्यो ब्राह्मण्येन समन्वितः

ആന, കുതിര, വാഹനങ്ങൾ, ഖജനാവ് എന്നിവയിൽ സമൃദ്ധനായ അവൻ തന്റെ തന്നെ രാജപദത്തിൽ അഭിഷിക്തനായി. ദാനവരിൽ മഹാവീര്യവാൻ; ബ്രാഹ്മണ്യ മഹിമയാൽ സമന്വിതൻ.

Verse 47

अभिषिक्तं तदा वृत्रं स्वराज्ये तेऽसुरादयः । श्रुत्वाभिषेकं संहृष्टास्तस्य वृत्रस्य बांधवाः

വൃത്രൻ തന്റെ സ്വരാജ്യത്തിൽ അഭിഷിക്തനായപ്പോൾ, അസുരാദികളായ അവന്റെ ബന്ധുക്കൾ ആ അഭിഷേകവാർത്ത കേട്ട് അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.

Verse 48

दानवाश्च समाजग्मुर्ये तत्रासन्पुरोगताः । पातालाद्गिरिदुर्गाच्च स्थलदुर्गेभ्य एव च । कृतवैराः समं देवैः कोपेन महता वृताः

അവിടെ മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്ന ദാനവർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി—പാതാളത്തിൽ നിന്ന്, പർവ്വതദുർഗങ്ങളിൽ നിന്ന്, സമതലദുർഗങ്ങളിൽ നിന്നുമെല്ലാം. ദേവന്മാരോടുള്ള പഴയ വൈരം പുലർത്തിയ അവർ മഹാക്രോധത്തിൽ ആവൃതരായിരുന്നു.

Verse 49

ततः प्रोत्साहितः सर्वैर्दानवैः स महाबलः । प्रस्थितः शत्रुनाशाय महेन्द्रभवनं प्रति

അപ്പോൾ എല്ലാ ദാനവന്മാരാലും പ്രോത്സാഹിതനായ ആ മഹാബലൻ ശത്രുനാശാർത്ഥം മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വസിക്കുന്ന ഭവനത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 50

शक्रोऽपि वृत्रमाकर्ण्य समायांतं युयुत्सया । सन्मुखः प्रययौ हृष्टः सर्वदेवसमन्वितः

ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യും വൃത്രൻ യുദ്ധേച്ഛയോടെ അടുത്തുവരുന്നു എന്നു കേട്ട്, ഹർഷത്തോടെ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും കൂടി അവനെ നേരിടാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 51

ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह । मेरुपृष्ठे सुविस्तीर्णे नित्यमेव दिवानिशम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ മേരുവിന്റെ വിശാലമായ പൃഷ്ഠഭാഗത്ത് പകലും രാത്രിയും ഇടവിടാതെ യുദ്ധം ഉദിച്ചു।

Verse 52

नित्यं पराजयो जज्ञे देवानां दानवैः सह । तत्रोवाच गुरुः शक्र मा युद्धं कुरु देवप

ദാനവന്മാരോടുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് നിരന്തരം പരാജയം സംഭവിച്ചു. അപ്പോൾ ഗുരു ശക്രനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവപതേ, യുദ്ധം ചെയ്യരുത്.”

Verse 53

वृत्रोऽयं दारुणो युद्धे बलद्वयसमन्वितः । चत्वारश्चाग्रतो वेदाः पृष्ठतः सशरं धनुः

“ഈ വൃത്രൻ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ദാരുണൻ, ദ്വിവിധ ബലസമ്പന്നൻ; അവന്റെ മുമ്പിൽ നാലു വേദങ്ങൾ, പിന്നിൽ അമ്പുകളോടുകൂടിയ ധനുസ്സുണ്ട്.”

Verse 54

तेन जेयतमो दैत्यस्तवैव च महाहवे । तस्मात्संधानमेतेन त्वं कुरुष्व शचीपते

ആ കാരണത്താൽ മഹായുദ്ധത്തിൽ ആ ദൈത്യൻ നിനക്കു അത്യന്തം ദുർജ്ജയനാകുന്നു. അതിനാൽ, ശചീപതേ, അവനോടു സംധാനവും/സന്ധിയും ചെയ്ക.

Verse 55

ततो विश्वासमाया तं जहि वज्रेण दानवम् । षडुपायै रिपुर्वध्य इति शास्त्रनिदर्शनम्

അതുകൊണ്ട് വിശ്വാസം നേടുന്ന മായായുക്തിയാൽ ആ ദാനവനെ വജ്രംകൊണ്ട് സംഹരിക്ക. ശാസ്ത്രോപദേശം: ശത്രുവിനെ ഷഡുപായങ്ങളാൽ ദമിപ്പിക്കണം.

Verse 56

भुंजानश्च शयानश्च दत्त्वा कन्यामपि स्वकाम् । विप्रदानेन संयोज्य कृत्वापि शपथं गुरुम् । मायाप्रपंचमासाद्य तस्मादेवं समाचर

അവൻ ഭക്ഷിക്കുകയായാലും ശയിക്കുകയായാലും, തനിക്കിഷ്ടമായ കന്യയെയെങ്കിലും നൽകുകയായാലും, ബ്രാഹ്മണദാനങ്ങളാൽ കാര്യം ഉറപ്പിക്കുകയായാലും, ഗുരുവിനെയും ശപഥംകൊണ്ട് ബന്ധിക്കുകയായാലും—ഈ മായാപ്രപഞ്ചം ആശ്രയിച്ച്, അതിനാൽ ഇങ്ങനെ തന്നേ പ്രവർത്തിക്ക.

Verse 57

इन्द्र उवाच । यद्येवं च स्वयं गत्वा त्वं विश्वासे नियोजय । तव वाक्येन विश्वासं नूनं यास्यति दानवः

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ നീ തന്നേ ചെന്നു അവനെ വിശ്വാസത്തിലേക്ക് നിയോഗിക്ക. നിന്റെ വചനത്താൽ ആ ദാനവൻ തീർച്ചയായും വിശ്വസിക്കും.

Verse 58

सूत उवाच । शक्रस्य मतमाज्ञाय प्रतस्थे च बृहस्पतिः । यत्र वृत्रः स्थितो दैत्यो युद्धार्थं कृतनिश्चयः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശക്രന്റെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ് ബൃഹസ്പതി പുറപ്പെട്ടു; യുദ്ധത്തിനായി നിശ്ചയം ചെയ്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന ദൈത്യൻ വൃത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക്.

Verse 59

वृत्रोऽपि तं समालोक्य स्वयं प्राप्तं बृहस्पतिम् । सदैव द्विजभक्तः स हृष्टात्मा समपद्यत । विशेषात्प्रणिपत्योच्चैर्वाक्यमेतदभाषत

വൃത്രൻ സ്വയം എത്തിയ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ടു ഹൃദയം ആനന്ദിച്ചു; കാരണം അവൻ എപ്പോഴും ബ്രാഹ്മണഭക്തനായിരുന്നു. പ്രത്യേക ആദരത്തോടെ പ്രണമിച്ച് ഉച്ചത്തിൽ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 60

वृत्र उवाच । स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ किं करोमि प्रशाधि माम् । प्रिया मे ब्राह्मणा यस्मात्तस्मात्कीर्तय सांप्रतम्

വൃത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, സ്വാഗതം. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? എന്നെ ആജ്ഞാപിക്കൂ. ബ്രാഹ്മണർ എനിക്ക് പ്രിയരാണ്; അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോൾ ചെയ്യേണ്ടത് പറയുക.

Verse 61

बृहस्पतिरुवाच संदिग्धो विजयो युद्धे यस्माद्दैवेन सत्तम । तस्मात्कुरु महेंद्रेण व्यवस्थां वचनान्मम

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഹേ സത്തമാ, യുദ്ധത്തിലെ വിജയം ദൈവാധീനമായതിനാൽ അനിശ്ചിതമാണ്. അതുകൊണ്ട് എന്റെ വചനപ്രകാരം മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) കൂടെ ഉടമ്പടി ചെയ്യുക.

Verse 62

त्वं भुंक्ष्व भूतलं कृत्स्नं शक्रश्चापि त्रिविष्टपम् । व्यवस्थयाऽनया नित्यं वर्तितव्यं परस्परम्

നീ സമസ്ത ഭൂതലവും അനുഭവിക്കൂ; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) അനുഭവിക്കട്ടെ. ഈ ഉടമ്പടിപ്രകാരം നിങ്ങൾ ഇരുവരും എപ്പോഴും പരസ്പരം അതനുസരിച്ച് പെരുമാറണം.

Verse 63

वृत्र उवाच । अहं तव वचो ब्रह्मन्करिष्यामि सदैव हि । संगमं कुरु शक्रेण सांप्रतं मम सद्द्विज

വൃത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഞാൻ നിശ്ചയമായും എപ്പോഴും നിങ്ങളുടെ വചനം പാലിക്കും. ഹേ സദ്ബ്രാഹ്മണാ, ഇപ്പോൾ തന്നെ എനിക്ക് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) കൂടെ സംഗമം ക്രമീകരിക്കൂ.

Verse 64

सूत उवाच । अथ शक्रं समानीय बृहस्पतिरुदारधीः । वृत्रेण सह संधानं चक्रे चैव परस्परम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) വിളിച്ചു വരുത്തി, വൃത്രനോടു തമ്മിൽ പരസ്പര സന്ധി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 65

एकारिमित्रतां गत्वा तावुभौ दैत्यदेवपौ । प्रहृष्टौ गतवन्तौ तौ ततश्चैव निजं गृहम्

ഒരേ ശത്രുവിനെ സംബന്ധിച്ച മൈത്രിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, ദൈത്യ-ദേവന്മാരിലെ ആ രണ്ടു നേതാക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു, പിന്നെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി।

Verse 66

अथ शक्रच्छलान्वेषी सदा वृत्रस्य वर्तते । न च्छिद्रं लभते क्वापि वीक्षमाणोपि यत्नतः

പിന്നീട് ഇന്ദ്രന്റെ ചതികളെ തേടുന്ന വൃത്രൻ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ നിന്നു; പരിശ്രമത്തോടെ നോക്കിയിട്ടും എവിടെയും ഒരു പിളർച്ചയും കണ്ടെത്താനായില്ല।

Verse 67

कथंचिदपि सोऽभ्येति तत्सकाशं पुरंदरः । किंचिच्छिद्रं समासाद्य तत्प्रतापेन दह्यते

എങ്കിലും ഏതോ വിധത്തിൽ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; പക്ഷേ ചെറിയൊരു വിടവ് കിട്ടിയതുമാത്രത്തിൽ തന്നെ (വൃത്രന്റെ) പ്രതാപത്തിൽ ദഗ്ധനായി।

Verse 68

इंद्र उवाच । न शक्नोमि च तं दैत्यं वीक्षितुं च कथंचन । तेजसा सर्वतो व्याप्तं तत्कथं सूदयाम्यहम्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ആ ദൈത്യനെ ഞാൻ എങ്ങനെയും നോക്കിക്കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല. അവൻ തേജസ്സാൽ എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ എങ്ങനെ വധിക്കും?

Verse 69

तस्मात्कंचिदुपायं मे तद्वधार्थं प्रकीर्तय । यथा शक्नोमि तत्सोढुं तेजस्तस्य दुरात्मनः

അതുകൊണ്ട് അവന്റെ വധത്തിനുള്ള ഏതെങ്കിലും ഉപായം എനിക്കു പ്രസ്താവിക്കൂ; ആ ദുഷ്ടാത്മാവിന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സിനെ ഞാൻ സഹിക്കുവാൻ കഴിയേണ്ടതിന്ന്.

Verse 70

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा बृहस्पतिः । ततः प्रोवाच तं शक्रं विनयावनतं स्थितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബൃഹസ്പതി ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച് ആലോചിച്ചു; പിന്നെ വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ് മുന്നിൽ നിന്ന ശക്രനോട് (ഇന്ദ്രനോട്) പറഞ്ഞു.

Verse 71

बृहस्पतिरुवाच । तस्य ब्राह्म्यं स्थितं तेजः सम्यग्गात्रे पुरंदर । वीक्षितुं नैव शक्नोषि तेन त्वं त्रिदशाधिप

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ഹേ പുരന്ദരാ! അവന്റെ ദേഹത്തിൽ സമ്യകമായി ബ്രാഹ്മ തേജസ് നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഹേ ത്രിദശാധിപാ, നീ അവനെ കാണുവാനും കഴിയില്ല.

Verse 72

तथा ते कीर्तयिष्यामि तस्योपायं वधोद्भवम् । वधयिष्यसि येनात्र तं त्वं दानवसत्तमम्

അതുകൊണ്ട് അവന്റെ വധത്തിന് ഉദ്ഭവകാരണമാകുന്ന ഉപായം ഞാൻ നിന്നോട് പ്രസ്താവിക്കും; അതിനാൽ നീ ഇവിടെ തന്നേ ആ ദാനവശ്രേഷ്ഠനെ വധിക്കും.

Verse 73

प्राचीसरस्वतीतीरे पुष्करारण्यमाश्रितः । दधीचिर्नाम विप्रर्षिः शतयोजनमुच्छ्रितः

പ്രാചീ സരസ്വതീതീരത്ത്, പുഷ്കരാരണ്യത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ദധീചി എന്ന വിപ്രർഷി വസിക്കുന്നു; ശതയോജന ഉയരമുള്ളവനെന്നപോലെ മഹാത്മാവ്.

Verse 74

तत्र नित्यं तपः कुर्वन्स्तौति नित्यं पितामहम् । स निर्विण्णो मुनिश्रेष्ठः प्राणानां धारणे हरे

അവിടെ അവൻ നിത്യവും തപസ്സു ചെയ്തു ദിനംപ്രതി പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു. പ്രാണധാരണമാത്രത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച് ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ഹേ ഹരി।

Verse 75

चिरंतनो मुनिः स स्याज्जरयातिसमावृतः । तं प्रार्थय द्रुतं गत्वा तस्यास्थीनि गुरूणि च

അവൻ ചിരന്തനനായ മുനിയാണ്; വാർദ്ധക്യഭാരത്തിൽ പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടവൻ. നീ വേഗത്തിൽ ചെന്നു അവനെ പ്രാർത്ഥിക്ക; അവന്റെ മഹത്തായ അസ്ഥികളും യാചിക്ക।

Verse 76

स ते दास्यस्त्यसंदिग्धं त्यक्त्वा प्राणानतिप्रियान् । तस्यास्थिभिः प्रहरणं वज्राख्यं ते भविष्यति

അവൻ സംശയമില്ലാതെ നിനക്കു നൽകും—അത്യന്തപ്രിയമായ പ്രാണങ്ങളെയും ത്യജിച്ച്. അവന്റെ അസ്ഥികളാൽ ‘വജ്രം’ എന്ന ആയുധം നിനക്കു ലഭിക്കും।

Verse 77

अमोघं ते ततो नूनं त्वं वृत्रं सूदयिष्यसि । तस्य वज्रस्य तत्तेजो ब्रह्मतेजोऽभिबृंहितम् । तेन वृत्रोद्भवं तेजः प्रशमं संप्रयास्यति

അപ്പോൾ നിന്റെ ആയുധം നിശ്ചയമായും അമോഘമാകും; നീ വൃത്രനെ വധിക്കും. ആ വജ്രത്തിന്റെ തേജസ് ബ്രഹ്മതേജസ്സാൽ വർദ്ധിതമാണ്; അതിനാൽ വൃത്രജന്യമായ ഉഗ്രതേജസ് ശമിക്കും।

Verse 78

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं शक्रः सर्वैर्दैवगणैः सह । जगाम पुष्करारण्ये यत्र प्राची सरस्वती

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതു കേട്ട് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടി വേഗത്തിൽ പുഷ്കരാരണ്യത്തിലേക്കു പോയി; അവിടെ കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന സരസ്വതി ഉണ്ട്।

Verse 79

त्रयस्त्रिंशत्समोपेता तीर्थानां कोटिभिर्युता । दधीचेराश्रमं तत्र सोऽविशच्चित्रसंयुतम्

മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാരോടുകൂടി, കോടിക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, അവൻ അവിടെ അത്ഭുതശോഭയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദധീചിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 80

क्रीडंते नकुलैः सर्पा यत्र तुष्टिं गता मिथः । मृगाः पंचाननैः सार्धं वृषदंशास्तथाऽखुभिः

അവിടെ സർപ്പങ്ങൾ നകുലങ്ങളോടൊപ്പം കളിച്ചു, പരസ്പരം തൃപ്തരായി; മൃഗങ്ങൾ സിംഹങ്ങളോടൊപ്പം പാർത്തു, ഭീകരദംഷ്ട്രികളും എലികളോടൊപ്പം തന്നേ।

Verse 81

उलूक सहिताः काका मिथो द्वेषविवर्जिताः । प्रभावात्तस्य तपसो दधीचेः सुमहात्मनः

അവിടെ കാക്കകൾ മൂങ്ങകളോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു; പരസ്പര വൈരമില്ലാതെ—ആ മഹാത്മാവ് ദധീചിയുടെ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ।

Verse 82

दधीचिरपि चालोक्य देवाञ्छक्रपुरोगमान् । समायातान्प्रहृष्टात्मा सत्वरं संमुखोभ्यगात्

ദധീചിയും ശക്രനെ മുൻപാക്കി എത്തിയ ദേവന്മാരെ കണ്ടു, ഹർഷഭരിതഹൃദയത്തോടെ വേഗത്തിൽ അവരുടെ മുന്നിലേക്ക് ചെന്നു.

Verse 83

ततश्चार्घ्यं समादाय प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । शक्रमभ्यागतं प्राह किं ते कृत्यं करोम्यहम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അർഘ്യം കൈക്കൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, എത്തിയ ശക്രനോട് പറഞ്ഞു—“അങ്ങേക്കായി ഞാൻ ഏതു കൃത്യം ചെയ്യണം?”

Verse 84

गृहायातस्य देवेश तच्छीघ्रं मे निवेदय

ഹേ ദേവേശാ! അങ്ങ് എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു; അങ്ങയുടെ ആ ഉദ്ദേശ്യം എനിക്ക് शीഘ്രം അറിയിക്കണമേ।

Verse 85

इंद्र उवाच । आतिथ्यं कुरु विप्रेंद्र गृहायातस्य सन्मुने । त्वदस्थीनि निजान्याशु मम देह्यविकल्पितम्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഹേ പൂജ്യ മുനിവരാ! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിൽ വന്നിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് ആതിഥ്യം ചെയ്യുക; പിന്നെ മടിയില്ലാതെ ശീഘ്രം നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം അസ്ഥികൾ എനിക്ക് ദാനം ചെയ്യുക।

Verse 86

अतदर्थमहं प्राप्तस्त्वत्सकाशं मुनीश्वर । अस्थिभिस्ते परं कार्यं देवानां सिद्धिमेष्यति

അതു തന്നെയായ ഉദ്ദേശ്യത്താൽ, ഹേ മുനീശ്വരാ, ഞാൻ അങ്ങയുടെ സമീപത്തേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു; അങ്ങയുടെ അസ്ഥികളാൽ ഒരു പരമകർമ്മം സിദ്ധിച്ച് ദേവന്മാർ വിജയം പ്രാപിക്കും।

Verse 87

सूत उवाच । इंद्रस्य तद्वचः श्रुत्वा दधीचिस्तोषसंयुतः । ततः प्राह सहस्राक्षं सर्वैर्देवैः समन्वितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദധീചി ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു; പിന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും കൂടിയ സഹസ്രാക്ഷനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു।

Verse 88

अहो नास्ति मया तुल्यः सांप्रतं भुवि कश्चन । पुण्यवान्यस्य देवेशः स्वयमर्थी गृहागतः

അഹോ! ഇപ്പൊഴത്തെ ഭൂമിയിൽ എനിക്കു തുല്യൻ ആരുമില്ല; ഞാൻ പുണ്യവാൻ, കാരണം ദേവേശൻ സ്വയം പ്രാർത്ഥിയായി എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 89

धन्यानि च ममास्थीनि यानि देवेश ते हितम् । करिष्यंति सदा कार्यं रक्षार्थं त्रिदिवौकसाम्

ഹേ ദേവേശാ! എന്റെ ഈ അസ്ഥിശേഷങ്ങൾ ധന്യമാണ്; അവ സദാ നിന്റെ ഹിതകരമായ പ്രവർത്തി സാധിപ്പിക്കുകയും ത്രിദിവവാസികളുടെ രക്ഷാർത്ഥം നിത്യവും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 90

एषोऽहं संप्रदास्यामि प्रियान्प्राणान्कृते तव । गृहाण स्वेच्छयाऽस्थीनि स्वकार्यार्थं पुरंदर

ഹേ പുരന്ദരാ! നിനക്കായി ഞാൻ എന്റെ പ്രിയ പ്രാണനെ സമർപ്പിക്കും. നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം എന്റെ അസ്ഥിശേഷങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് നിന്റെ ധർമ്മകാര്യസിദ്ധി വരുത്തുക.

Verse 91

एवमुक्त्वा महर्षिः स ध्यानमाश्रित्य सत्वरम् । ब्रह्मरंध्रेण निःसार्य प्राणमात्मानमत्यजत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മഹർഷി വേഗത്തിൽ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി; തുടർന്ന് ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിലൂടെ പ്രാണനെ പുറപ്പെടുവിച്ച് ദേഹബന്ധിതമായ ജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 93

तस्मिन्नेव काले तु तस्यास्थीनि शतक्रतुः । प्रगृह्य विश्वकर्माणं ततः प्रोवाच सादरम्

അന്നേ സമയത്ത് ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) അവന്റെ അസ്ഥിശേഷങ്ങൾ എടുത്തു; തുടർന്ന് ആദരത്തോടെ വിശ്വകർമ്മനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 94

एतैरस्थिभिः शीघ्रं मे कुरु त्वं वज्रमायुधम् । येन व्यापादयाम्याशु वृत्रं दानवसत्तमम्

ഈ അസ്ഥികളാൽ വേഗത്തിൽ എനിക്കായി ‘വജ്ര’ എന്ന ആയുധം നിർമ്മിക്കൂ; അതിനാൽ ഞാൻ ദാനവശ്രേഷ്ഠനായ വൃത്രനെ शीഘ്രം സംഹരിക്കും.

Verse 95

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा त्वरान्वितः । यथायुधं तथा चक्रे वज्राख्यं दारुणाकृति

അവന്റെ വചനം കേട്ട് വിശ്വകർമ്മാവ് ത്വരയോടെ പ്രവർത്തിച്ചു. ആജ്ഞാനുസാരം ഭീകരാകൃതിയുള്ള ‘വജ്ര’മെന്ന ആയുധം നിർമ്മിച്ചു.

Verse 96

षडस्रि शतपर्वाख्यं मध्ये क्षामं विभीषणम् । प्रददौ च ततस्तस्मै सहस्राक्षाय धीमते

പിന്നീട് അദ്ദേഹം ആറുമുനകളുള്ള, ‘ശതപർവ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ, നടുവിൽ ക്ഷീണവും ഭീകരവുമായ ആ ആയുധം ധീമാനായ സഹസ്രാക്ഷ ഇന്ദ്രനു നൽകി.

Verse 97

अथ तं स समादाय द्वादशार्कसमप्रभम् । समाधिस्थं चरैर्ज्ञात्वा वृत्रं संध्यार्चने रतम्

അനന്തരം പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിയുള്ള ആ ആയുധം കൈക്കൊണ്ട്, ചാരന്മാർ മുഖേന വൃത്രൻ സമാധിസ്ഥനായി സന്ധ്യാരാധനയിൽ ലീനനായിരിക്കുന്നുവെന്ന് അറിഞ്ഞു.

Verse 98

ततश्च पृष्ठभागं स समाश्रित्य त्रिलोकराट् । चिक्षेप वज्रमुद्दिश्य तद्वधार्थं समुत्सुकः

അപ്പോൾ ത്രിലോകാധിപനായ ഇന്ദ്രൻ അവന്റെ പിന്നിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ച്, അവനെ വധിക്കുവാൻ ഉത്സുകനായി ലക്ഷ്യം വെച്ച് വജ്രം എറിഞ്ഞു.

Verse 99

स हतस्तेन वज्रेण दानवो भस्मसाद्गतः । शक्रोपि हतमज्ञात्वा भयात्तस्याथ दुद्रुवे

ആ വജ്രപ്രഹാരത്തിൽ ആ ദാനവൻ ഹതനായി ഭസ്മമായി. എന്നാൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടെന്നറിയാതെ, അവന്റെ ഭയത്തിൽ അപ്പോൾ ഓടിപ്പോയി.

Verse 100

मनुष्यरहिते देशे विषमे गुल्मसंवृते । लिल्ये शक्रस्तदा सर्वं मेने वृत्रमयं जगत्

മനുഷ്യരില്ലാത്ത, കഠിനവും കുറ്റിക്കാടുകൾ മൂടിയതുമായ ദേശത്ത് ശക്രൻ അപ്പോൾ ഒളിഞ്ഞുകിടന്നു; ലോകമൊട്ടും വൃത്രമയമാണെന്ന് അവൻ കരുതി।

Verse 101

एतस्मिन्नंतरे देवाः पश्यंतः सर्वतो दिशम् । सिद्धचारणगन्धर्वा आजग्मुश्च शतक्रतुम्

ഇതിനിടയിൽ ദേവന്മാർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കിക്കൊണ്ട്, സിദ്ധ-ചാരണ-ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 102

ततः कृच्छ्राच्च तैर्दृष्टः शक्रोऽसौ गहने वने । निलीनो भयसंत्रस्तो गुल्ममध्ये व्यवस्थितः

പിന്നീട് ഏറെ പ്രയാസത്തോടെ അവർ ആ ശക്രനെ ഘനവനത്തിൽ കണ്ടു—അവൻ ഒളിഞ്ഞിരുന്നു, ഭയത്തിൽ വിറച്ച്, കുറ്റിക്കാടുകളുടെ നടുവിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 103

देवा ऊचुः । किं त्वं भीतः सहस्राक्ष वृत्रोऽयं घातितस्त्वया । परिवारेण सर्वेण वीक्षितोऽस्माभिरेव च

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—‘ഹേ സഹസ്രാക്ഷാ! നീ എന്തിന് ഭയപ്പെടുന്നു? ഈ വൃത്രൻ നിനക്കാൽ തന്നെ വധിക്കപ്പെട്ടവൻ; നിന്റെ സമസ്ത പരിവാരത്തോടുകൂടി ഞങ്ങളും അവനെ കണ്ടിരിക്കുന്നു.’

Verse 104

अस्मादागच्छ गच्छामो गृहं प्रति पुरंदर । कुरु त्रैलोक्यराज्यं त्वं सांप्रतं हतकण्टकम्

‘ഇവിടെ നിന്ന് വരിക; ഹേ പുരന്ദരാ, നാം ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകാം. ഇപ്പോൾ നീ ത്രിലോക്യാധിപത്യം ഏറ്റെടുക്കുക—കണ്ടകം (ശത്രു/തടസ്സം) നീങ്ങിയിരിക്കുന്നു.’

Verse 105

तच्छ्रुत्वाऽथ विनिष्क्रांतो गुल्ममध्याच्छतक्रतुः । हृष्टरोमा हतं श्रुत्वा वृत्रं दानवसत्तमम्

അതു കേട്ടപ്പോൾ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) കുറ്റിക്കാടുകളുടെ നടുവിൽ നിന്നു പുറത്തുവന്നു. ദാനവശ്രേഷ്ഠനായ വൃത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടതോടെ ആനന്ദത്തിൽ അവന്‍ രോമാഞ്ചിതനായി.

Verse 106

अथ पश्यंति यावत्तं देवाः सर्वे शतक्रतुम् । तावत्तेजोविहीनं तद्गात्रं दुर्गंधितायुतम्

പിന്നീട് എല്ലാ ദേവന്മാരും ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)നെ നോക്കിയപ്പോൾ, അവന്റെ ദേഹം തേജസ്സില്ലാതായി ദുർഗന്ധം നിറഞ്ഞതായി അവർ കണ്ടു.

Verse 107

दृष्ट्वा लोकगुरुर्ब्रह्मा देवान्सर्वानुवाच ह । शक्रोऽयं सांप्रतं व्याप्तः पापया ब्रह्महत्यया

ഇതു കണ്ട ലോകഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാ ദേവന്മാരോടും പറഞ്ഞു— “ഈ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഇപ്പോൾ പാപമായ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം കൊണ്ട് ആകൃതനായിരിക്കുന്നു.”

Verse 108

यदनेन हतो वृत्रो ब्रह्मभूतश्छलेन सः । तस्मात्त्याज्यः सुदूरेण नो चेत्पापमवाप्स्यथ

കാരണം ഇദ്ദേഹം വഞ്ചനയാൽ ബ്രഹ്മസമനായ (ബ്രാഹ്മണസമമായി പൂജ്യനായ) വൃത്രനെ വധിച്ചു; അതിനാൽ ഇദ്ദേഹത്തെ വളരെ ദൂരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉപേക്ഷിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളും പാപം പ്രാപിക്കും.

Verse 109

ब्रह्मघ्नेन समं स्पर्शः संभाषोऽथ विनिर्मितः । पापाय जायते पुंसां तस्मात्तं दूरतस्त्यजेत्

ബ്രഹ്മഹന്താവിനോടുള്ള സ്പർശവും അവനോടുള്ള സംഭാഷണവും പോലും മനുഷ്യർക്കു പാപകാരണമാകുന്നു; അതിനാൽ അവനെ ദൂരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 110

आस्तां संस्पर्शनं तस्य संभाषो वा विशेषतः । दर्शनं वापि तस्याहुः सर्वपापप्रदं नृणाम्

അവനെ സ്പർശിക്കുന്നത് വിട്ടേക്കുക—പ്രത്യേകിച്ച് അവനോടു സംസാരിക്കുന്നതും; അവനെ കാണുന്നതുമാത്രം മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ പാപങ്ങളും നൽകുന്നതായി പറയുന്നു.

Verse 111

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं शक्रो दृष्ट्वाऽत्मनस्तनुम् । तेजसा संपरित्यक्तां दुर्गन्धेन समावृताम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശക്രൻ തന്റെ ശരീരം നോക്കി; അത് തേജസ്സാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതും ദുർഗന്ധം മൂടിയതുമായിരുന്നു.

Verse 112

ततः प्रोवाच लोकेशं दीनः प्रणतकन्धरः । तवाहं किंकरो देव त्वयेंद्रत्वे नियोजितः

അപ്പോൾ അവൻ ദീനനായി, തലകുനിച്ച് ലോകേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു—“ദേവാ! ഞാൻ നിന്റെ ദാസൻ; നീ തന്നെയാണ് എന്നെ ഇന്ദ്രപദത്തിൽ നിയോഗിച്ചത്.”

Verse 113

तस्मात्कुरु प्रसादं मे ब्रह्महत्याविनाशनम् । प्रायश्चित्तं विभो ब्रूहि येन शुद्धिः प्रजायते

“അതുകൊണ്ട് എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യണമേ, ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ നാശം വരേണ്ടതിന്ന്. ഓ വിഭോ! ശുദ്ധി ജനിക്കുവാൻ ഏതു പ്രായശ്ചിത്തമെന്നു പറയുക.”

Verse 114

ब्रह्मोवाच । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु त्वं स्नात्वा बलसूदन । आत्मानं हेमजं देहि पापपूरुषसंज्ञितम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“ഹേ ബലസൂദനേ! നീ അഷ്ടഷഷ്ടി തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുക. പിന്നെ ‘പാപപുരുഷൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന നിന്റെ സ്വരൂപത്തിന്റെ സ്വർണ്ണപ്രതിമ ദാനമായി അർപ്പിക്കുക.”

Verse 115

मंत्रवत्तं यथोक्तं च ब्राह्मणाय महात्मने । स्नात्वा पुण्यजले तीर्थे ब्रह्मघ्नोऽहमिति ब्रुवन्

മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം അത് മഹാത്മാവായ ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം. പുണ്യതീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ‘ഞാൻ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷി’ എന്നു പറഞ്ഞു പാപം സമ്മതിക്കണം.

Verse 116

स्नातमात्रस्य ते हस्ताद्यत्र तत्पतति क्षितौ । तेजः संजायतेगात्रे दुर्गंधश्च प्रणश्यति

സ്നാനം ചെയ്ത ഉടൻ, നിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അത് ഭൂമിയിൽ എവിടെ വീഴുന്നുവോ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ നിന്റെ ദേഹത്തിൽ തേജസ് ഉദിച്ച് ദുർഗന്ധം നശിക്കും.

Verse 117

तस्मिंस्तीर्थे त्वया तच्च स्थाप्यं शक्र कपालकम् । महेश्वरस्य नाम्ना च पूजनीयं ततः परम्

ഹേ ശക്രാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ തന്നേ നീ ആ കപാലപാത്രം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് അത് മഹേശ്വരന്റെ നാമത്തിൽ പൂജിക്കപ്പെടണം.

Verse 118

पंचभिर्वक्त्रमंत्रैश्च ततो देयाऽत्मतस्तनूः । हेमोद्भवा द्विजेन्द्राय ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

പിന്നീട് ദിവ്യമുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അഞ്ചു മന്ത്രങ്ങളോടെ, സ്വന്തം സ്വരൂപത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ സ്വർണമയ പ്രതിമ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനു ദാനം ചെയ്യുക; തുടർന്ന് നീ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 119

शक्रस्तु तद्वचः श्रुत्वा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कपालं वृत्रजं गृह्य तीर्थयात्रां ततो गतः

അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശക്രൻ, വൃത്രനിൽ നിന്നുയർന്ന കപാലം കൈക്കൊണ്ട്, തുടർന്ന് തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 120

अष्टषष्टिषु तीर्थेषु गच्छन्स च सुरेश्वरः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे समायातः क्रमेण च

അഷ്ടഷഷ്ടി തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച ദേവാധിപൻ ക്രമേണ ഹാടകേശ്വരന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 121

विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा यावत्तस्माद्विनिर्गतः । कपालं पतितं तस्मात्स्वयमेव हतात्मनः

വിശ്വാമിത്രഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പുറത്തുവന്ന ഉടനെ, അന്തർപീഡിതനായ അവനിൽ നിന്നു കപാലം സ്വയം വീണുപോയി।

Verse 122

ततस्तं पूजयामास मन्त्रैर्वक्त्रसमुद्भवैः । सर्वपापहरैः पुण्यैर्यथोक्तैर्ब्रह्मणा पुरा

പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവ് മുൻപ് നിർദേശിച്ചതുപോലെ, മുഖജന്യമായ പുണ്യവും സർവ്വപാപഹരവുമായ മന്ത്രങ്ങളാൽ അദ്ദേഹം അതിനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 123

एतस्मिन्नेव काले तु दुर्गन्धो नाशमाप्तवान् । तच्छरीराद्द्विजश्रेष्ठा महत्तेजो व्यजायत

അന്നേ സമയത്ത് ദുർഗന്ധം നശിച്ചു; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മഹത്തേജസ് ഉദിച്ചു।

Verse 124

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा सह देवैः समागतः । ब्रह्महत्याविमुक्तं तं ज्ञात्वा सर्वसुराधिपम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി; സർവ്വസുരാധിപൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായെന്ന് അറിഞ്ഞ് (അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു)।

Verse 125

श्रीब्रह्मोवाच । ब्रह्महत्याकृतो दोषो गतस्ते सुरसत्तम । शेषपापविशुद्ध्यर्थं स्वर्णदानं प्रयच्छ भोः

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ബ്രഹ്മഹത്യാജന്യമായ ദോഷം നിന്നിൽ നിന്ന് നീങ്ങി. ശേഷപാപശുദ്ധിക്കായി, ഹേ ഭോഃ, സ്വർണ്ണദാനം അർപ്പിക്കൂ।

Verse 126

कपालमेतद्देशेऽत्र यत्त्वया परिपूजितम् । वृत्रस्य पंचभिर्मंत्रैर्हरवक्त्रसमुद्भवैः

ഈ ദേശത്തുതന്നെ ഉള്ള ഈ കപാലം, വൃത്രപ്രായശ്ചിത്താർത്ഥമായി ഹരന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അഞ്ചു മന്ത്രങ്ങളാൽ നീ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചതാകയാൽ—

Verse 127

प्रदास्यसि ततो भक्त्या हेमजामात्मनस्तनुम् । विधिना मंत्रयुक्तेन तव पापं प्रयास्यति । यद्यत्पूर्वकृतं कृत्स्नं प्रदाय ब्राह्मणाय भोः

അതിനുശേഷം ഭക്തിയോടെ നിന്റെ സ്വന്തം ശരീരത്തിന്റെ സ്വർണ്ണമയ പ്രതിരൂപം ദാനമായി നൽകുക. മന്ത്രയുക്തമായ വിധിപ്രകാരം ചെയ്താൽ നിന്റെ പാപം അകന്നുപോകും. മുമ്പ് ചെയ്ത സമസ്ത ദോഷവും, ഹേ ഭോഃ, ബ്രാഹ്മണനു അർപ്പിച്ച് (ശുദ്ധി പ്രാപിക്ക).

Verse 128

एवमुक्तस्ततः शक्रो ब्रह्मणा सुरसंनिधौ । तथेत्युक्त्वा तु तत्कालं पापपिंडं निजं ददौ

ദേവസന്നിധിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ ശക്രൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു, അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ തന്റെ പാപപിണ്ഡം (പാപസമൂഹം) അർപ്പിച്ചു।

Verse 129

कृत्वा हेममयं विप्रा ब्राह्मणाय महात्मने । गर्तातीर्थसमुत्थाय वाताख्यायाहिताग्नये

സ്വർണ്ണമയ ദാനം നിർമ്മിച്ച് അത് മഹാത്മനായ ബ്രാഹ്മണനു നൽകി—ഗർത്താതീർത്ഥവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, ‘വാതക’ എന്ന നാമമുള്ള, ആഹിതാഗ്നി (യജ്ഞാഗ്നി സ്ഥാപിച്ച) ഗൃഹസ്ഥനു।

Verse 130

एतस्मिन्नंतरे विप्रो गर्हितः सोऽथ नागरैः । धिग्धिक्पाप वृथा वेदा ये त्वया पारिताः पुरा

അതിനിടയിൽ നഗരവാസികൾ ആ ബ്രാഹ്മണനെ നിന്ദിച്ചു— “ധിക് ധിക്, പാപീ! നീ മുമ്പ് പഠിച്ച വേദങ്ങൾ എല്ലാം വ്യർത്ഥമായിപ്പോയി!”

Verse 131

नास्माभिः सह संपर्कं कदाचित्त्वं करिष्यसि । गृहीतं यत्त्वया दानं पापपिंडसमुद्भवम्

“ഇനി നീ ഒരിക്കലും ഞങ്ങളോടൊപ്പം സമ്പർക്കം പുലർത്തരുത്; പാപപിണ്ഡത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ‘ദാനം’ നീ സ്വീകരിച്ചതിനാൽ.”

Verse 132

ततः प्रोवाच विप्रः स उपमन्युकुलोद्भवः । विवर्णवदनो भूत्वा नाम्ना ख्यातः स वातकः

അപ്പോൾ ഉപമന്യുകുലത്തിൽ ജനിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണൻ സംസാരിച്ചു. അവന്റെ മുഖം വെളുത്തുപോയി; ‘വാതക’ എന്ന നാമത്തിൽ അവൻ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.

Verse 133

त्वया शक्र प्रदत्तो मे पापपिंडः स्वको यतः । मया प्रतिग्रहस्तेन दाक्षिण्येन कृतस्तव

“ഹേ ശക്രാ! നീ എനിക്ക് നൽകിയ ആ പാപപിണ്ഡം നിന്റേതുതന്നെ; നിനക്കുള്ള സൗജന്യബോധം കൊണ്ടുമാത്രം ഞാൻ അത് സ്വീകരിച്ചു.”

Verse 134

न लोभेन सुरश्रेष्ठ पश्यतस्ते विगर्हितः । अहं च ब्राह्मणैः सर्वैरेतैर्नगरवासिभिः

“ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ! ലാഭലോഭം കൊണ്ടല്ല ഞാൻ അത് സ്വീകരിച്ചത്; എങ്കിലും നീ നോക്കിനിൽക്കേ ഈ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും നഗരവാസികളും എന്നെ നിന്ദിച്ചു.”

Verse 135

तस्मान्नाहं ग्रहीष्यामि एतं तव प्रतिग्रहम्

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഈ പ്രതിഗ്രഹം (ദാനം) ഞാൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല।

Verse 136

भूयोऽपि तव दास्यामि न त्वं गृह्णासि चेत्पुनः ब्र । ह्मशापं प्रदास्यामि दारुणं च क्षयात्मकम्

ഞാൻ വീണ്ടും നിനക്കു നൽകും; എങ്കിലും നീ സ്വീകരിക്കാതിരുന്നാൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഭയങ്കരവും ക്ഷയകരവുമായ ബ്രഹ്മശാപം ഞാൻ നിനക്കു നൽകും।

Verse 137

इंद्र उवाच । वेदागंपारगो विप्रो यदि कुर्यात्प्रतिग्रहम् । न स पापेन लिप्येत पद्मपत्रमिवांभसा

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—വേദങ്ങളുടെ അപ്പുറത്തേക്കു കടന്ന ബ്രാഹ്മണൻ പ്രതിഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചാലും അവൻ പാപത്തിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല; ജലം തൊട്ടും നനയാത്ത താമരയിലപോലെ।

Verse 138

तस्मात्ते पातकं नास्ति शृणुष्वात्र वचो मम । एतैस्त्वं गर्हिते यस्माद्ब्राह्मणैर्नगरोद्भवैः

അതുകൊണ്ട് നിനക്കു പാതകം ഇല്ല; ഇവിടെ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. നഗരത്തിൽ ജനിച്ച ഈ ബ്രാഹ്മണന്മാർ നിന്നെ നിന്ദിച്ചതിനാൽ.

Verse 139

एतेषां सर्वकृत्येषु प्रधानस्त्वं भविष्यसि । एतेषां पुत्रपौत्रा ये भविष्यंति तथा तव

ഇവരുടെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നീ പ്രധാനനായിരിക്കും; ഇവർക്കു ഉണ്ടാകുന്ന പുത്രപൗത്രന്മാർ പോലെ നിനക്കും അങ്ങനെ തന്നെയുണ്ടാകും।

Verse 140

ते सर्वे चाज्ञया तेषां वर्तयिष्यंत्यसंशयम् । युष्मद्वाक्यविहीनं यत्कृत्यं स्वल्पमपि द्विज

അവർ എല്ലാവരും സംശയമില്ലാതെ അവരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം തന്നെ പ്രവർത്തിക്കും. ഹേ ദ്വിജ, നിങ്ങളുടെ വാക്ക് (അനുമതി) ഇല്ലാതെ ചെയ്ത ഏതൊരു കര്‍മ്മവും—അല്‍പമായാലും—…

Verse 141

तेषां संपत्स्यते वन्ध्यं यथा भस्महुतं तथा । कपालमोचनं नाम ख्यातमेतद्भविष्यति

അവർക്കത് എല്ലാം ഫലശൂന്യമാകും—ഭസ്മത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയ ഹവിസ്സുപോലെ. ഈ സ്ഥലം ‘കപാലമോചന’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 142

ये तु संस्मृत्य मनुजाः कपालं मम सद्द्विज । तत्र श्राद्धं करिष्यंति ते नरा मुक्तिसंयुताः । श्राद्धपक्षे विशेषेण प्रयास्यंति परांगतिम्

എന്നാൽ ഹേ സദ്ദ്വിജ, എന്റെ കപാലം സ്മരിച്ചു അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ മുക്തിയോടെ യുക്തരാകും. പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാദ്ധപക്ഷത്തിൽ (പിതൃപക്ഷത്തിൽ) അവർ പരമഗതി പ്രാപിക്കും.

Verse 143

स्थानबाह्यद्विजातीनां कुले दारपरिग्रहम् । कृत्वा त्वद्गोत्रसंभूता ब्राह्मणा मत्प्रसादतः

ഈ പ്രദേശത്തിന് പുറത്തുള്ള ദ്വിജരുടെ കുലങ്ങളിൽ വിവാഹബന്ധം സ്വീകരിച്ച്, എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബ്രാഹ്മണർ നിങ്ങളുടെ ഗോത്രസംബന്ധികളായി (ഗോത്രസಂಭൂതരായി) നിലനിൽക്കും.

Verse 144

व्यवहार्या भविष्यंति नगरे सर्वकर्मसु । एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततश्चादर्शनं गतः

നഗരത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അവർ അംഗീകൃതരും അധികാരമുള്ളവരുമാകും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) തുടർന്ന് ദൃശ്യമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 145

वातोपि तेन वित्तेन प्रतिग्रहकृतेन च । चकार तत्र प्रासादं देवदेवस्य शूलिनः

വാതനും പ്രതിഗ്രഹം വഴി ലഭിച്ച ആ ധനത്തോടെ അവിടെ ദേവദേവനായ ത്രിശൂലധാരി ശൂലിനൻ (ശിവൻ)ക്കായി ഒരു പ്രാസാദ-ക്ഷേത്രം പണിതു।

Verse 146

ततः प्रोवाच शक्रस्तान्ब्राह्मणान्नगरोद्भवान् । कपालमोचने स्नात्वा यो देवं ह्यर्चयिष्यति

അതിനുശേഷം ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നഗരത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“കപാലമോചനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവിടെ ദേവനെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിക്കുന്നവൻ…”

Verse 147

ब्रह्महत्योद्भवं पापं तस्य नश्यत्यसंशयम् । महापातकयुक्तो वा विपाप्मा संभविष्यति

അവന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്നുയർന്ന പാപം സംശയമില്ലാതെ നശിക്കുന്നു. മഹാപാതകങ്ങളാൽ ബാധിതനായാലും അവൻ പാപരഹിതനാകും.

Verse 148

स तथेति प्रतिज्ञाय ब्राह्मणान्नगरोद्भवान् । तत्रैव स्वाश्रमं कृत्वा पूजयामास शंकरम्

നഗരത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണർ “തഥാസ്തു” എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. പിന്നെ അവിടെ തന്നേ സ്വന്തം ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച് ശങ്കരൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിച്ചു.

Verse 149

ततःप्रभृति यत्किंचित्तेषां कृत्यं प्रजायते । तद्वाक्येन प्रकुर्वंति तत्र ये नागरः स्थिताः

അതിനുശേഷം അവർക്കു ഏതൊരു കർത്തവ്യമോ പ്രവർത്തിയോ ഉദിച്ചാൽ, അവിടെ പാർത്തിരുന്ന നാഗരർ അവരുടെ വാക്കനുസരിച്ചുതന്നെ അത് നിർവഹിച്ചു.

Verse 150

एतस्मात्कारणाज्जातो मध्यगो द्वितीयस्त्विह

ഈ കാരണത്താലാണ് ഇവിടെ ‘ദ്വിതീയ മധ്യഗ’ എന്ന പ്രത്യേക ബിരുദം ഉദ്ഭവിച്ചത്.

Verse 151

एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं पापनाशनम् । कपालेश्वरदेवस्य शृण्वतां पठतां नृणाम्

ഇതെല്ലാം നിങ്ങളോട് വിവരിച്ചു—ശ്രീ കപാലേശ്വരദേവന്റെ പാപനാശക ആഖ്യാനം; കേൾക്കുന്നവർക്കും പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും മംഗളകരം.

Verse 152

यथा देवेश्वरस्यात्र पापं नष्टं महात्मनः । ब्रह्महत्या यथा नष्टा तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇവിടെ മഹാത്മാവായ ദേവേശ്വരന്റെ പാപം നശിച്ചതുപോലെ, അതേ തീർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷവും നശിച്ചു.

Verse 269

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये वातकेश्वरक्षेत्रकपालमोचनेश्वरोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, വാതകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ കപാലമോചനേശ്വരന്റെ ഉത്ഭവമാഹാത്മ്യവർണ്ണനം എന്ന 269-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.