Adhyaya 164
സൂതൻ പറയുന്നു—പുഷ്പൻ എന്ന ഭക്തൻ ആത്മത്യാഗസങ്കൽപ്പത്തോടെ സൂര്യനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി, ദുഃഖിതനായ ബ്രാഹ്മണൻ ചണ്ഡശർമയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് മാർഗ്ഗം കാണിച്ചു. ചണ്ഡശർമയ്ക്ക് ദേഹപാതം സംഭവിക്കില്ലെന്നും നാഗരന്മാരിൽ അവന്റെ വംശം വിശിഷ്ടമായി പ്രശസ്തമാകുമെന്നും പുഷ്പൻ പ്രവചിച്ചു. തുടർന്ന് ഇരുവരും പുണ്യമായ സരസ്വതിയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് എത്തി ആശ്രമസദൃശമായ വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചു താമസിച്ചു. ചണ്ഡശർമ മുൻവ്രതം ഓർത്ത് ഇരുപത്തേഴു ലിംഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിഷ്ഠാനുഷ്ഠാനം തുടങ്ങി—സരസ്വതീസ്നാനം, ശൗചാചാരങ്ങൾ, ഷഡക്ഷരമന്ത്രജപം, ലിംഗനാമോച്ചാരണം, സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം. കർദമം (ചെളിമണ്ണ്) കൊണ്ട് ലിംഗങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് പൂജിച്ചു; അനുപയോഗ്യസ്ഥാനത്തുള്ള ലിംഗങ്ങളെയും അലട്ടരുതെന്ന ധർമ്മം പാലിച്ച് ദിനംപ്രതി ചെയ്ത് ഇരുപത്തേഴും പൂർത്തിയാക്കി. അതിഭക്തിയിൽ സന്തുഷ്ടനായ ശിവൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒരു ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തി, അതിന്റെ പൂജയാൽ ഇരുപത്തേഴു ലിംഗങ്ങളുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കുമെന്നും ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്ന ഏവർക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കുമെന്നും അരുളിച്ചെയ്തു. ചണ്ഡശർമ പ്രാസാദം പണിതു ആ ലിംഗത്തെ ‘നാഗരേശ്വര’ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്ത് പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അവസാനം ശിവലോകം പ്രാപിച്ചു. പുഷ്പൻ സരസ്വതീതീരത്ത് ‘നാഗരാദിത്യ’ എന്ന സൂര്യപ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച്, അവിടെ പൂജിച്ചാൽ ചാമത്കാരപുരത്തിലെ ദ്വാദശ സൂര്യരൂപങ്ങളുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കുമെന്ന വരം നേടി. ചണ്ഡശർമയുടെ ഭാര്യ ശാകംഭരി ശുഭതീരത്ത് ദുർഗയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക് തത്സമയം ഫലം, പ്രത്യേകിച്ച് ആശ്വിന ശുക്ല മഹാനവമിയിൽ, എന്ന് ദേവി വാഗ്ദാനം ചെയ്തു; ദേവി ‘ശാകംഭരി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി. അധ്യായാന്ത്യം—സമൃദ്ധിക്ക് ശേഷം ചെയ്യുന്ന ആരാധന തുടർവളർച്ചയിലെ തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे पुष्पः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । चंडशर्मगृहं गत्वा दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതിനിടയിൽ പുഷ്പൻ ആനന്ദോന്മേഷമുള്ള അന്തരാത്മാവോടെ ചണ്ഡശർമന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു “ദിഷ്ട്യാ! ദിഷ്ട്യാ!” എന്നു ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 2
विवर्णवदनं दृष्ट्वा वाष्पपूर्णेक्षणं तदा । बान्धवैः सहितं सर्वैर्दारैर्भृत्यैस्तथा सुतैः
അപ്പോൾ അവനെ വർണ്ണം മങ്ങിയ മുഖത്തോടെയും കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെയും കണ്ടു—എല്ലാ ബന്ധുക്കളും, ഭാര്യയും, ഭൃത്യരും, പുത്രന്മാരും ചേർന്ന് അവനെ ചുറ്റിനിന്നിരുന്നു—
Verse 3
पुष्प उवाच । तवार्थे च मया सूर्यः कायत्यागेन तोषितः । पतितत्त्वं न ते काये तत्प्रसादाद्भविष्यति
പുഷ്പൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ കാര്യമെന്നോർത്തു ഞാൻ ദേഹത്യാഗം ചെയ്ത് സൂര്യദേവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിന്റെ ദേഹത്തിൽ പതനാവസ്ഥ ഉണ്ടാകുകയില്ല.
Verse 4
तव पुत्राश्च पौत्राश्च ये भविष्यंति वंशजाः । नागराणां च ते सर्वे भविष्यंति गुणाधिकाः
നിന്റെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ഭാവിയിൽ ജനിക്കുന്ന എല്ലാ വംശജരും—അവർ എല്ലാവരും ‘നാഗര’രായി ഉന്നത ഗുണസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധരാകും.
Verse 5
तस्मादुत्तिष्ठ गच्छामो नदीं पुण्यां सरस्वतीम् । तस्यास्तटे निवासाय कृत्वा चैवाश्रमं द्विज
അതുകൊണ്ട് എഴുന്നേൽക്കുക; നാം പുണ്യമായ സരസ്വതി നദിയിലേക്കു പോകാം. ഹേ ദ്വിജാ, അവളുടെ തീരത്ത് വാസത്തിനായി ഒരു ആശ്രമം സ്ഥാപിക്കാം.
Verse 6
त्वया सह वसिष्यामि अहमेव न संशयः । अस्ति मे विपुलं वित्तं ये चान्ये तेऽनुयायिनः
ഞാൻ തന്നേ നിനക്കൊപ്പം വസിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എനിക്ക് അപാരമായ ധനം ഉണ്ട്; മറ്റുള്ളവരും നിന്റെ അനുയായികളും സേവകരുമാണ്.
Verse 7
तान्सर्वान्पोषयिष्यामि त्यज्यतां मानसो ज्वरः । तच्छ्रुत्वा चण्डशर्मा तु पुत्रैर्बंधुभिरन्वितः
“അവരെല്ലാവരെയും ഞാൻ പോഷിക്കും; മനസ്സിലെ ജ്വരം വിട്ടുകളയുക.” ഇതുകേട്ട് ചണ്ഡശർമൻ പുത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും കൂടെ (മുന്നോട്ടു നീങ്ങി).
Verse 8
सरस्वतीं समुद्दिश्य निष्क्रांतो नगरात्ततः । स्थानं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्य सुदुःखितः
അപ്പോൾ സരസ്വതിയെ മനസ്സിൽ ധരിച്ചു അവൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ചു.
Verse 9
बाष्पपूर्णेक्षणो दीन उत्तराभिमुखो ययौ । पुष्पेण सहितश्चैव मुहुर्मुहुः प्रबोधितः
കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ് ദീനനായി അവൻ വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് നടന്നു. പുഷ്പയും കൂടെയുണ്ടായി; അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രബോധിപ്പിച്ച് ഉണർത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 10
ततः सरस्वतीं प्राप्य पुण्यां शीतजलां नदीम् । सेवितां मुनिसंघैस्तां लोलकल्लोलमालिनीम्
അതിനുശേഷം അവൻ പുണ്യവും ശീതളജലവും ഉള്ള സരസ്വതി നദിയെ പ്രാപിച്ചു—മുനിസംഘങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന, കളിയാടുന്ന തരംഗമാലകളാൽ അലങ്കൃതമായതിനെ.
Verse 11
तस्या दक्षिणकूले स निवासमकरोत्तदा । पुष्पस्य मतिमास्थाय बन्धुभिः सकलैर्वृतः
അവളുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് അദ്ദേഹം അന്ന് വാസം സ്ഥാപിച്ചു; പുഷ്പന്റെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച്, എല്ലാ ബന്ധുക്കളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി।
Verse 12
तस्यासीन्नगरस्थस्य प्रतिज्ञा चण्डशर्मणः । सप्तविंशति भिर्लिंगैर्दृष्टैभोक्ष्याम्यहं सदा
നഗരത്തിൽ താമസിച്ച ചണ്ഡശർമയുടെ പ്രതിജ്ഞ ഇതായിരുന്നു—“ഇരുപത്തേഴു ലിംഗങ്ങൾ ദർശിച്ച ശേഷം മാത്രമേ ഞാൻ എപ്പോഴും ആഹാരം കഴിക്കൂ।”
Verse 13
तां च संस्मरतस्तस्य प्रतिज्ञां पूर्वसंचिताम् । हृदयं दह्यते तस्य दिवानक्तं द्विजोत्तमाः
മുമ്പേ ഉറപ്പിച്ച് സൂക്ഷിച്ച ആ പ്രതിജ്ഞ ഓർത്തപ്പോൾ അവന്റെ ഹൃദയം പകലും രാത്രിയും ദഹിച്ചു, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ।
Verse 14
स च स्नात्वा सरस्वत्यां शुचिर्भूत्वा समाहितः । षडक्षरस्य मन्त्रस्य जपं चक्रे पृथक्पृथक्
അദ്ദേഹം സരസ്വതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി സമാഹിതനായി, ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ഓരോ ആവർത്തനവും വേർതിരിച്ച് വ്യക്തമായി ജപിച്ചു।
Verse 15
नाम चोच्चार्य लिंगस्य नमस्कारान्तमादधे । कर्दमेन द्विजश्रेष्ठाः पंचांगुलशतेन च
ലിംഗത്തിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ച് അവസാനം നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു; കൂടാതെ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അഞ്ചുവിരൽ അളവിന്റെ നൂറുമടങ്ങ് കർദമം (ചെളിമണ്ണ്) കൂടി ശേഖരിച്ചു।
Verse 16
संस्थाप्य पूजयेद्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । प्राणरुद्राञ्जपन्पश्चाच्छ्रद्धया परया युतः
അത് വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച് ഭക്തിയോടെ പുഷ്പം, ധൂപം, അനുലേപനം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് പരമശ്രദ്ധയോടെ പ്രാണരുദ്രന്മാരുടെ ജപം ചെയ്യണം.
Verse 17
दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत् । इति मत्वा द्विजेन्द्रोऽसौ नैव तानि विसर्जयेत्
ശിവലിംഗം തെറ്റായി സ്ഥാപിതമായാലും ശരിയായി സ്ഥാപിതമായാലും അതിനെ ഇളക്കരുത്—എന്ന് കരുതി ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ആ ലിംഗങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല.
Verse 19
उपर्युपरि तेषां च कर्दमेन द्विजोत्तमाः । चक्रे लिंगानि नित्यं स सप्तविंशतिसंख्यया
അവയുടെ മീതെ മീതെ ആ ദ്വിജോത്തമൻ കർദമം (ചെളി) കൊണ്ടു നിത്യമായി ഇരുപത്തേഴു എണ്ണത്തിൽ ലിംഗങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.
Verse 20
अथ तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्यतिरेकतः । निर्भिद्य धरणीपृष्ठं तस्य लिंगमदर्शयत्
അപ്പോൾ അവന്റെ അത്യധിക ഭക്തിയിൽ പ്രസന്നനായ മഹാദേവൻ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം പിളർത്തി അവനു തന്റെ ലിംഗം ദർശിപ്പിച്ചു.
Verse 21
अब्रवीत्सादरं तं च मेघगम्भीरया गिरा । चण्डशर्मन्प्रतुष्टोस्मि तव भक्त्याऽनया द्विज
പിന്നീട് അദ്ദേഹം മേഘഗംഭീരമായ വാണിയിൽ ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ ചണ്ഡശർമൻ, ഹേ ദ്വിജാ! നിന്റെ ഈ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്.”
Verse 22
तस्माल्लिंगमिदं नित्यं पूजयस्व प्रभक्तितः । सप्तविंशतिलिंगानां यतः फलमवाप्स्यसि
അതുകൊണ്ട് ഈ ലിംഗത്തെ നിത്യം പരമഭക്തിയോടെ പൂജിക്ക; ഇതിലൂടെ നീ ഇരുപത്തേഴു ലിംഗപൂജയുടെ തുല്യഫലം പ്രാപിക്കും.
Verse 23
अन्योपि च नरो भक्त्या यश्चैनं पूजयिष्यति । सप्तविंशतिलिंगानां सोऽपि श्रेयोऽभिलप्स्यति
മറ്റേതെങ്കിലും മനുഷ്യൻ ഭക്തിയോടെ ഇതിനെ (ലിംഗത്തെ) പൂജിച്ചാൽ, അവനും ഇരുപത്തേഴു ലിംഗപൂജയ്ക്ക് തുല്യമായ ശ്രേയസ്സു പ്രാപിക്കും.
Verse 24
एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । चंडशर्मापि तं हृष्टः पूजयामास तत्त्वतः
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ പിന്നെ ദർശനത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി. ചണ്ഡശർമനും ആനന്ദഭരിതനായി തത്ത്വവും വിധിയും അനുസരിച്ച് ആ ലിംഗത്തെ യഥാവിധി പൂജിച്ചു.
Verse 25
प्रासादं कारयामास तस्य लिंगस्य शोभनम् । नाम चक्रे ततस्तस्य विचार्य च मुहुर्मुहुः
അവൻ ആ ലിംഗത്തിനായി ശോഭനമായ പ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) പണിയിച്ചു. പിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് അതിന് ഒരു നാമവും നല്കി.
Verse 26
नगरस्थित लिंगानां यस्मात्संस्मरणात्स्थितः । नागरेश्वरसंज्ञस्तु तस्मादेष भविष्यति
നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലിംഗങ്ങളെ സ്മരിക്കുന്നതിലൂടെ ഇത് സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ, അതിനാൽ ഇതിന് ‘നാഗരേശ്വര’ എന്ന നാമം ഉണ്ടാകും.
Verse 27
सूत उवाच । एवं संस्थाप्य तल्लिंगं चंडशर्मा द्विजोत्तमाः । आराधयामास तदा पुष्पधूपानुलेपनैः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച ശേഷം ദ്വിജോത്തമനായ ചണ്ഡശർമൻ അപ്പോൾ പുഷ്പം, ധൂപം, അനുലേപനം മുതലായവകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു.
Verse 28
सप्तविंशतिलिंगानां प्राप्नोति च तथा फलम् । पूजितानां द्विजश्रेष्ठा नगरे यानि तानि च
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! നഗരത്തിൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ഇരുപത്തേഴു ലിംഗങ്ങളെ പൂജിച്ചതിനാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലംപോലെ തന്നെയുള്ള പുണ്യം അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 29
ततः कालेन महता नागरेश्वरतुष्टितः । शिवलोकं गतः साक्षाद्यानमध्ये निवेशितः
പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് നാഗരേശ്വരനെ പ്രസന്നനാക്കി, അവൻ നേരിട്ട് ശിവലോകത്തിലേക്ക് പോയി ദിവ്യവിമാനത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി.
Verse 30
पुष्पोपि स्थापयामास पुष्पादित्यमथापरम् । पुण्ये सरस्वतीतीरे ततः पूजापरोऽभवत्
പുഷ്പനും ‘പുഷ്പാദിത്യ’ എന്ന മറ്റൊരു ദേവതയെ സ്ഥാപിച്ചു. പുണ്യമായ സരസ്വതീതീരത്ത് പിന്നീട് അവൻ പൂർണ്ണമായി പൂജയിൽ ലീനനായി.
Verse 31
तस्यापि दर्शनं गत्वा प्रीत्या वचनमब्रवीत् । पुष्प तुष्टोस्मि भद्रं ते वरं प्रार्थय सुव्रत
അവനെ ദർശിക്കാനായി ചെന്നപ്പോൾ (ദേവൻ) സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു—“പുഷ്പാ! ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്; നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ. ഹേ സുവ്രത, ഒരു വരം അപേക്ഷിക്ക.”
Verse 32
अदेयमपि दास्यामि तस्मात्प्रार्थय मा चिरम्
സാധാരണയായി നൽകാൻ പാടില്ലാത്തതും ഞാൻ നൽകും; അതിനാൽ ചോദിക്കൂ—വൈകരുത്।
Verse 33
पुष्प उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । तद्देहि याचमानस्य मम यद्धृदि संस्थितम्
പുഷ്പൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്കു വരം നൽകേണ്ടതാണെങ്കിൽ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനെ അപേക്ഷിക്കുന്ന എനിക്ക് ദയചെയ്തു തരണമേ।
Verse 34
चमत्कारपुरे देव तव या मूर्तयः स्थिताः । द्वादशैव प्रमाणेन पूज्याः सर्वदिवौकसाम्
ഹേ ദേവാ! ചമത്കാരപുരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നിന്റെ മൂർത്തികൾ അളവിൽ പന്ത്രണ്ടാണ്; അവയെ സ്വർഗ്ഗവാസികൾ എല്ലാവരും പൂജിക്കുന്നു।
Verse 35
तासां पूजाफलं कृत्स्नं संप्राप्नोतु नरो भुवि । यः पूजयति मूर्तिं ते यैषा संस्थापिता मया
ഭൂമിയിൽ എന്റെ കൈയ്യാൽ സ്ഥാപിതമായ നിന്റെ ഈ മൂർത്തിയെ ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ, അവൻ ആ എല്ലാം മൂർത്തികളുടെ പൂജാഫലം പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കട്ടെ।
Verse 36
नागरादित्य इत्येषा ख्याता भवतु भूतले । येयं सरस्वतीतीरे प्रासादे स्थापिता मया
സരസ്വതീതീരത്തിലെ ക്ഷേത്രപ്രാസാദത്തിൽ ഞാൻ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ മൂർത്തി ഭൂതലത്തിൽ ‘നാഗരാദിത്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ।
Verse 37
सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं रविः । दीपवद्ब्राह्मणश्रेष्ठास्तदद्भुतमिवा भवत्
സൂതൻ പറഞ്ഞു— ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് രവി (സൂര്യൻ) പിന്നെ ദർശനത്തിൽ നിന്ന് അദൃശ്യമാവുകയുണ്ടായി. ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അത് ദീപം പെട്ടെന്നു അണഞ്ഞതുപോലെ അത്ഭുതമായി തോന്നി.
Verse 38
ततः कालेन महता पुष्पोपि द्विजसत्तमाः । सूर्यलोकमनुप्राप्तो विमानेन सुवर्चसा
അതിനുശേഷം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പുഷ്പനും ദീപ്തിമാനമായ വിമാനത്തിൽ കയറി സൂര്യലോകം പ്രാപിച്ചു.
Verse 39
शाकम्भरीति विख्याता भार्याऽसीच्चंडशर्मणः । तया संस्थापिता दुर्गा सरस्वत्याः शुभे तटे
‘ശാകംഭരി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായ അവൾ ചണ്ഡശർമന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു; അവളാൽ ശരസ്വതിയുടെ ശുഭ തീരത്ത് ദുർഗാദേവി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 41
पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते शाकंभरि प्रगृह्यताम् । वरं यत्ते सदाभीष्टं मत्प्रसादादसंशयम्
‘മകളേ, ഞാൻ തൃപ്തനാണ്; നിനക്ക് മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ, ഹേ ശാകംഭരി. വരം സ്വീകരിക്കൂ—നിനക്ക് എപ്പോഴും അഭീഷ്ടമായത് എന്റെ പ്രസാദത്താൽ സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കും.’
Verse 42
शाकम्भर्युवाच । चतुःषष्टिगणा देवि मातृणां ये व्यवस्थिताः । चमत्कारपुरे ख्याता हास्यात्तुष्टिं व्रजंति याः
ശാകംഭരി പറഞ്ഞു— ‘ഹേ ദേവി, മാതൃകളുടെ അറുപത്തിനാലു ഗണങ്ങൾ യഥാവിധി സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു; ചമത്കാരപുരത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായി, ഹാസ്യത്തിലൂടെ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നവർ—’
Verse 43
या रात्रौ बलिदानेन जाते वृद्धौ ततः परम् । तत्सर्वं जायतां पुण्यं यस्ते मूर्तिं प्रपूजयेत्
രാത്രിയിലെ ബലിദാനത്തിൽ നിന്നു പിന്നീടുണ്ടാകുന്ന ഏതു ലാഭവർദ്ധനയും, അതെല്ലാം പുണ്യമായി മാറി, നിന്റെ പവിത്രമൂർത്തിയെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നവനു ലഭിക്കട്ടെ।
Verse 44
अत्रागत्य नदीतीरे यैषा संस्थापिता मया
ഇവിടെ വന്ന് നദീതീരത്ത് ഞാൻ ഈ ദേവീസ്വരൂപത്തെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।
Verse 45
श्रीदेव्युवाच । आश्विनस्य सिते पक्षे महानवमिसंज्ञिते । यो ममाग्रे समागत्य पूजयिष्यति भक्तितः
ശ്രീദേവി അരുളിച്ചെയ്തു— ‘ആശ്വിന മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ മഹാനവമി എന്ന തിഥിയിൽ, ആരെങ്കിലും എന്റെ മുമ്പിൽ വന്ന് ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചാൽ—’
Verse 46
तस्य कृत्स्नं फलं सद्यो भविष्यति न संशयः । नागरस्य विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्
‘അവനു സമ്പൂർണ്ണ ഫലം ഉടൻ തന്നെ ലഭിക്കും—സംശയമില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് ഈ നാഗരക്ഷേത്രത്തിൽ ഇത് സത്യമാകുന്നു; ഇങ്ങനെ ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।’
Verse 47
एवमुक्त्वा तु सा देवी ततश्चादर्शनं गता । तस्या नाम्ना च सा देवी प्रोक्ता शाकम्भरी भुवि
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ദേവി പിന്നെ ദർശനാതീതയായി. ഭൂമിയിൽ അവൾ തന്റെ നാമത്താൽ തന്നെ ‘ശാകംഭരി’ എന്നായി പ്രസിദ്ധയായി.
Verse 48
वृद्धेरनंतरं तस्या यः पूजां कुरुते नरः । तस्य वृद्धेर्न विघ्नः स्यात्कदाचिद्द्विजसत्तमाः
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സമൃദ്ധി ലഭിച്ചതിന് ശേഷം അവളെ പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ സമൃദ്ധിക്ക് ഒരിക്കലും തടസ്സം സംഭവിക്കുകയില്ല।
Verse 164
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नागरेश्वरनागरादित्यशाकम्भर्युत्पत्तिवर्णनंनाम चतुःषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘നാഗരേശ്വരൻ, നാഗരാദിത്യൻ, ശാകംഭരീ ഉത്ഭവവർണ്ണനം’ എന്ന 164-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।