Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവിടെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭാസ്കരന്റെ (സൂര്യന്റെ) മറ്റു രൂപങ്ങളും നിലനില്ക്കുന്നു।

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

ഭക്തിയോടെ അവരെ പൂജിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ അഭീഷ്ടം ധരിക്കുന്നവൻ സപ്തമിദിനത്തിൽ അതേ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ആകാശത്തിൽ സൂര്യൻ ഒരുവനായി മാത്രമേ ദൃശ്യമാകുന്നുള്ളൂ; എങ്കിൽ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈ പന്ത്രണ്ടു എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിതരായി? ഏത് കാലത്ത്, ഏത് കൃത്യത്തിൽ, എന്തിനായി, ഹേ സൂതനന്ദന?

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പൂർവ്വകാലത്ത് ശുനഃശേപന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ‘കൃതി’ എന്ന പേരുള്ള ഒരാൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

അവനു ‘ശുന’ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനായി. അവന്റെ പുത്രൻ ‘ചാരായണ’നും മുനികളിൽ അഗ്രഗണ്യനായി.

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, സാവിത്രിയുടെ ശാപത്തിൽ ദഗ്ധനായി, ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചു.

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, യജ്ഞകർമ്മത്തിനായി ഗായത്രിയെ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചപ്പോൾ, മുമ്പേ പുറപ്പെട്ട സാവിത്രിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് സർവ്വദേവസമാഗമത്തിൽ തീരുമാനം നടന്നു; സാവിത്രിയുടെ വരവ് കാത്തിരുന്നിട്ടും സമയവിലംബം ഒരിക്കലും അനുവദിച്ചില്ല.

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

അതിനുശേഷം അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഗോപകന്യകാ-രൂപത്തിലുള്ള ഗായത്രിയെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) കൊണ്ടുവന്നു; അവൾ ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു.

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

അവളെ ഗോപകന്യയെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവളെ പശുവിന്റെ വായ്മുഖേന അകത്ത് പ്രവേശിപ്പിച്ചു; പിന്നെ ഗൂഢോപായത്താൽ അവളെ തന്റെ അടുക്കലേക്ക് ആകർഷിച്ചു।

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ഗോകുലത്തിന്റെയും വംശം ഒന്നുതന്നെ; എന്നാൽ അത് രണ്ടുരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—ഒരിടത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ വസിക്കുന്നു, മറ്റിടത്ത് ഹവിസ് (ആഹുതി) സ്ഥാപിതമാണ്।

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

ഇങ്ങനെ അവളെ ബ്രാഹ്മണിയായി മാറ്റിയ ശേഷം, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മുൻവശത്ത് ഇരുന്നിട്ടും ഗൃഹ്യവിധി പ്രകാരം അവളെ പരിഗ്രഹം (പത്നിയായി സ്വീകരിക്കൽ) ചെയ്തു।

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അവൾ ഭാര്യാശാലയിൽ ഉപവിഷ്ടയായിരിക്കുമ്പോൾ, ദേവപത്നിമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ സാവിത്രി അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

പിന്നീട് അവളെ രശന (കട്ടിബന്ധം) ധരിച്ച് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളായി കണ്ടപ്പോൾ, ദൗർഭാഗ്യദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ സാവിത്രി അപ്പോൾ വിധിയെ (ബ്രഹ്മാവിനെ) ശപിച്ചു।

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

സാവിത്രി പറഞ്ഞു—ഹേ പിതാമഹാ! ഞാൻ നിർദോഷിനിയായിരിക്കെ നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ ഇന്നുമുതൽ സംഗമകാര്യത്തിൽ നീ എനിക്ക് തീർച്ചയായും ‘പിതാമഹൻ’ മാത്രമേ ആയിരിക്കൂ।

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

മനുഷ്യർക്കു പരസ്ത്രീഗ്രഹണം മഹാപാപകർമ്മമാണ്; നീ ഇത് ചെയ്തതിനാൽ നീ മനുഷ്യനായി ഭവിക്കും।

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

എന്റെ വാക്കിനാൽ സംശയമില്ല—നീ പ്രത്യേകമായി കാമപീഡിതനാകും।

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സാവിത്രി ആ യജ്ഞമണ്ഡപം വിട്ടു; പർവ്വതശിഖരത്തിൽ കയറി, തുടർന്ന് മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

ആ ശാപം മൂലം പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പോലും ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ചാരായണനിവാസത്തിൽ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ അവതരിച്ചു।

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

അവൻ മനുഷ്യയൗവനം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ, മുമ്പ് മറ്റൊരു നിലയിൽ സ്ഥാപിതനായിരുന്നാലും, കാമജന്യമായ ദാഹതാപം മൂലം വീണ്ടും വീണ്ടും പീഡിതനായി।

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

പിന്നീട് അവൻ ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടു—കന്യയോ തപസ്വിനിയോ—രൂപസൗഭാഗ്യഗർവത്തിൽ മദിച്ചവൻ, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ അവളോടു വഴങ്ങി।

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

അവനെ ദുരിതത്തിൽ വലയുന്നതായി കണ്ട മുനി ചാരായണൻ കോപത്തോടെ സ്വയം തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് അവനെ പുറത്താക്കി।

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

പിതാവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട അവൻ ഇടം ഇടമായി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് ചമത്കാരപുരത്തിലെത്തി; അവിടെ ശാകല്യൻ വസിച്ചിരുന്നു।

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

അവിടെ ‘ബ്രാഹ്മണശാർദൂല’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു നാഗര ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വേദങ്ങളിൽ പാരംഗതൻ; ആയിരം ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന് വേദവിദ്യ പ്രചരിപ്പിച്ചു।

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

അപ്പോൾ അവൻ ഭക്തിയോടെ ഉച്ചസ്വരത്തിൽ പ്രണാമം ചെയ്ത് ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. കാലക്രമേണ അവനും വേദാധ്യയനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി.

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

അന്നേ സമയത്ത് ആനർത്താധിപൻ സ്വയം വന്ന്, ജലശായിയായ ഹരി സ്വയം വസിക്കുന്ന ആ സ്ഥലത്ത് താമസിച്ചു.

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

അവിടെ ഭഗവാന്റെ സന്നിധിയിൽ അവൻ ചാതുർമാസ്യവ്രതം സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരോട്—പ്രത്യേകിച്ച് ശാകല്യനോട്—ആവശ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

അവൻ പറഞ്ഞു: “എന്റെ ആലയത്തിൽ നീ നിത്യം ശാന്തികവും പൗഷ്ടികവും ആയ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തണം; ഞാൻ ഇവിടെ നില്ക്കുന്നത്രയും ഈ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കട്ടെ.”

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ദ്വിജോത്തമൻ ദാക്ഷിണ്യത്തോടെ തന്റെ ശിഷ്യരെ ഒരൊരുത്തരായി ആ രാജാവിന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് അയച്ചു.

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

അവൻ ശാന്തികർമ്മം നിർവഹിച്ചു രാജാവിന് ആശീർവാദം നൽകി. പിന്നെ അവനിൽ നിന്ന് ദക്ഷിണ സ്വീകരിച്ച് വീണ്ടും ആ ദ്വിജ-ആചാര്യന്റെ അടുക്കൽ മടങ്ങി.

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

അവൻ ആ ദക്ഷിണ സ്വന്തം ഭവനത്തിൽ ശാകല്യനു സമർപ്പിച്ച് പുറപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ദിനംപ്രതി നടക്കുന്ന ഈ സേവാവ്യവഹാരം ഉറച്ചതായി സ്ഥാപിതമായി.

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

മറ്റൊരു ദിവസം ശാകല്യൻ അയച്ച യാജ്ഞവൽക്യൻ ശാന്തികർമ്മാർത്ഥം രാജാവിന്റെ നിവാസത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

ആ രാജാവിന് മന്തരാ എന്ന പേരുള്ള രൂപസമ്പന്നയായ ഒരു വിലാസിനി ഉണ്ടായിരുന്നു. രാത്രിയിൽ കാമം നിറഞ്ഞ രാജാവ് അവളെ ആഗ്രഹിച്ചു; അവളും പ്രണയകാംക്ഷയോടെ ഉത്സുകയായി നിന്നു.

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

വാത്സ്യായനൻ ഉപദേശിച്ച രതി-ഭാവങ്ങളെ, ആലിംഗനം മുതലാക്കി, അവൾ മയൂരപദകാദി നാനാവിധ ചിഹ്നങ്ങൾ അവന്റെ ശരീരത്തിലും അധരങ്ങളിലും വരച്ചു; മണിയുടെയും പ്രവാളത്തിന്റെയും മുദ്രകളാലും അടയാളപ്പെടുത്തി.

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

അധ്യയനാർത്ഥം ശാകല്യന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തിയ അതേ സമയത്ത്, ശാന്തികർമ്മത്തിനായി അവനെ രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം അയച്ചു.

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

അദ്ദേഹം അയച്ച ആ ബ്രാഹ്മണൻ രാജനിവാസത്തിൽ ചെന്നു; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം അവിടെ ശാന്തികർമ്മം നിർവഹിച്ചു.

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

ശാന്തികർമ്മം അവസാനിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം കലശജലം കൈക്കൊണ്ടു—പഞ്ചാംഗദ്രവ്യങ്ങളാൽ ഒരുക്കപ്പെട്ടതും, രുദ്രമന്ത്രങ്ങളാൽ സ്വയം അഭിമന്ത്രിതമായതും।

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

പിന്നീട് അദ്ദേഹം അക്ഷതവും പുഷ്പങ്ങളും കൈക്കൊണ്ട്, അനുചരസഹിതമായി നിന്നിരുന്ന ആനർത്തരാജൻ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നു.

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

‘ദ്യാമാലേഖീ…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രം ഛന്ദസ്സും ഋഷിയും സഹിതം വിധിപൂർവ്വം ഉച്ചരിച്ച് അദ്ദേഹം രാജന്റെ മസ്തകത്തിൽ ന്യസിച്ചു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു—അദ്ദേഹത്തിന്റെ അധരം നഖരേഖകൊണ്ട് മുറിഞ്ഞതുപോലെ വികൃതമായിരുന്നു।

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

അപ്പോൾ പിളർന്നും വികൃതമായും പോയ അധരത്തെക്കണ്ട് രാജാവ് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി മനസ്സുതളർന്നു।

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

അവനെ ദയനീയനായി, മലിനവസ്ത്രധാരിയായി കണ്ട ഒരാൾ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രാ, അക്ഷതത്തിന്റെ ഒരു അഞ്ജലി തരിക.”

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

“കുതിരശാലയിൽ കിടക്കുന്ന ഈ മരക്കഷണം കാണപ്പെടുന്നു…” എന്ന് കണ്ട യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ കോപത്തോടെ അവന്റെ നേരെ പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

അവിടെ ജലം തളിച്ച്, അക്ഷതവുമായി ബ്രാഹ്മണർ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി; രാജാവ് ഒരുക്കിയ ദക്ഷിണ അവർ സ്വീകരിച്ചില്ല।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

ഇതിനിടയിൽ ആ ധവമരക്കഷണത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും പലവിധ ശാഖകൾ പൊട്ടിവന്നു, പുതുപല്ലവങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

അതു കണ്ടു ആനർത്താധിപനായ രാജാവ് അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു. പിന്നെ അവൻ ഗാഢമായ പശ്ചാത്താപത്തിൽ—“ധിക്, ഞാൻ ഇങ്ങനെ ആചരിച്ചു!” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

നിശ്ചയമായും ഏതോ ദിവ്യസത്ത്വം ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; അവനാൽ തന്നെയാണ് ഈ മന്ത്രം ഇത്തരമൊരു അത്ഭുതപ്രഭാവത്തോടെ പ്രതിഷ്ഠിതമായത്.

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

അവന്റെ മന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രിതമായ ആ ജലം ഞാൻ സ്വീകരിച്ചാൽ, ഞാൻ ജരാമരണരഹിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ വിസ്മയത്തോടെ ചിന്തിച്ചിരുന്ന രാജാവിന് ആ ഒരുദിവസം പോലും നൂറുവർഷംപോലെ തോന്നി.

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

ആ രാജാവിന് എങ്ങനെയോ പകൽ വന്നപ്പോൾ, രാത്രിയും എങ്ങനെയോ അവസാനിച്ചു; എന്നാൽ അത് സാധാരണ രീതിയിൽ കടന്നുപോയില്ല.

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

അതിനുശേഷം പ്രഭാതസമയത്ത് രാജാവ് എഴുന്നേറ്റ്, തന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകരിലൂടെ ശാകല്യനെ വിളിപ്പിച്ചു।

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

അപ്പോൾ അവൻ വിനയത്തോടെ, കൈകൂപ്പി ആദരത്തോടെ നിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു—“ഇന്ന് പ്രഭാതത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ശിഷ്യൻ എന്റെ സമീപത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു।”

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ശാന്ത്യർത്ഥം അവനെ ഇന്നും അയയ്ക്കേണ്ടതാണ്; ഇന്ന് എനിക്ക് അവനോടുമാത്രം പരമഭക്തി ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

“വത്സാ, ഇന്നുതന്നെ രാജാവിന്റെ വസതിയിലേക്കു പോകുക; ശാന്ത്യർത്ഥം അവൻ വീണ്ടും നിന്നെയേ വേഗത്തിൽ ക്ഷണിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജപുംഗവാ, ആ ശാന്ത്യർത്ഥ കർമത്തിനായി ഞാൻ അവിടെ പോകുകയില്ല; എന്നെ അനാദരത്തോടെ നോക്കി, എനിക്കു യഥോചിത ബഹുമാനം നൽകിയില്ല।”

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

അവന്റെ വചനങ്ങളുടെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു സംശയമില്ലാതെ എന്നെ വെറും കട്ടിലക്കഷ്ണത്തിന്മേൽ ഇരുത്തി. അതിനാൽ ഗുരുവിന്റെ മറ്റൊരു വിവേകസമ്പന്നനും വിവേചനശക്തിയുള്ളവനുമായ ശിഷ്യനെ അയയ്ക്കുക; അവൻ ആനർത്തരാജാവിനെ യഥാവിധി സന്തോഷിപ്പിച്ച് സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നയിക്കും.

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു—ദേശവാസികളായ പുരുഷന്മാർ എപ്പോഴും രാജാജ്ഞ പാലിക്കണം; കാരണം അത് അവരുടെ യോഗക്ഷേമ-രക്ഷയ്ക്കും ലാഭ-സമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടിയുള്ളതുതന്നെ.

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

രാജാക്കന്മാർക്ക് വിരോധിയായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവനു യാതൊരു വിധത്തിലും സുഖം ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

ജാതി മുതലായവയുടെ മഹാഗർവത്തിൽ വീർപ്പോടെ രാജാക്കളെ സേവിച്ചു ആദരിക്കാത്തവർക്ക്, മരണം വരെ ഭിക്ഷാടനം ചെയ്യുന്നതാണ് പ്രായശ്ചിത്തമായി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

ഇങ്ങനെ ഗുരുവും ശിഷ്യനും വാദത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവ് അയച്ച ആളുകൾ വീണ്ടും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

അവർ അതിവേഗം, കൈകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് ശാകല്യനോട് പറഞ്ഞു— “ആ ശിഷ്യനെ ഉടൻ അയയ്ക്കുക; രാജാവ് വഴിയിൽ കാത്തിരിക്കുന്നു।”

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

പലവട്ടം പറഞ്ഞിട്ടും അവൻ പോകാതിരുന്നപ്പോൾ, ശാകല്യൻ അരു‍ണിയുടെ പുത്രനായ ഉദ്ദാലകനെ അയച്ചു।

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

വിനയസമ്പന്നനായി കൈകൂപ്പി നിന്ന ശിഷ്യനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു— “വത്സാ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഇപ്പോൾ തന്നെ രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോകുക।”

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

ആദ്യം ശാന്തികർമ്മം നിർവഹിക്കുക; തുടർന്ന് സ്വാധ്യായം—വേദപാരായണവും പഠനവും ചെയ്യുക।

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

അവൻ “തഥേതി” എന്നു സമ്മതിച്ച് രാജനിവാസത്തിലേക്ക് ചെന്നു, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ശാന്തികർമ്മം നിർവഹിച്ചു।

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

അനന്തരം അവൻ കലശജലം അക്ഷതവും പുഷ്പങ്ങളും സഹിതം എടുത്തുകൊണ്ട്, രാജാവ് നിലകൊണ്ടിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ ഓടിച്ചെന്നു।

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ! നിന്റെ സ്വന്തം മന്ത്രവും ലിംഗവും കൊണ്ടു അഭിഷേകം നടത്തുക; ഈ കട്ടിയുടെ മുൻഭാഗത്ത് ഉദ്ഭവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നതിന് അഭിഷേകം ചെയ്യുക।

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

അനന്തരം അവൻ ശുഭമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചു, താനാഗ്രഹിച്ച ജലം എടുത്തു; ആ കട്ടിക്ക് അഭിഷേകം നടത്തി പിന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി।

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

അപ്പോൾ തന്നെ ആ കട്ടിയിൽ ആ രൂപം കണ്ട രാജാവ് വ്യാകുലനായി; വിഷാദം നിറഞ്ഞും പശ്ചാത്താപം ചുമന്നും നിന്നു।

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

പിന്നീട് യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ കാര്യമൂലം, ബ്രാഹ്മണരുടെ ആശ്രയമായ ശാകല്യന്റെ അടുക്കൽ, അവൻ മറ്റൊരു നിപുണ ദൂതനെ അയച്ചു।

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! എന്റെ ദേഹത്തിൽ വേദന വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ശാന്തിക്കായി മുൻകൂട്ടി ഒരുക്കിയ ആ ശിഷ്യനെ വേഗം അയയ്ക്കുക.

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഇന്നലെ ഞാൻ അവനെ അപമാനിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ എനിക്ക് പെട്ടെന്ന് രോഗം വന്നു—അവൻ ആശീർവദിക്കാൻ ഇച്ഛിക്കാതിരുന്നിട്ടും.

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

അതുകൊണ്ട് അവനെ വേഗം എന്റെ അടുക്കൽ അയയ്ക്കുക, എനിക്ക് ആരോഗ്യസ്ഥിതി ലഭിക്കട്ടെ. പലവട്ടം പറഞ്ഞിട്ടും അവൻ വരാതിരുന്നാൽ…

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

അപ്പോൾ യാജ്ഞവൽക്യൻ ആദരത്തോടെ മറ്റൊരു ശിഷ്യനോട് പറഞ്ഞു; തുടർന്ന് മധുക പൈഗ്യനെ ആ വീട്ടിലേക്കു അയച്ചു.

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

അവനും ഉദ്ദാലകൻ ചെയ്തതുപോലെ തന്നെയത് നിർവഹിച്ചു. രാജാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം ആ മരക്കഷണത്തിനും ആശീർവാദം നല്കപ്പെട്ടു.

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

പുനഃപുനഃ അപേക്ഷിച്ചിട്ടും യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ അവിടെ പോയില്ല. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അനേകം ഗുണങ്ങളുള്ള മറ്റൊരു ശിഷ്യനെ നിയോഗിച്ചു.

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

അവനും മുൻപുപോലെ പ്രചൂഡയുടെയും ഭാഗവിത്തിയുടെയും അടുക്കൽ ചെന്നു; അവർ മുമ്പ് ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ ശാന്തികർമ്മം നിർവഹിച്ചു.

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

അതിനുശേഷം അവൻ ആ ഭീകര വസ്തുവിന്മേൽ ശാന്ത്യുദകം തളിച്ചു; മന്ത്രപൂർവം ചെയ്തിട്ടും അതിന്റെ രൂപം അതുപോലെ തന്നെ നിലനിന്നു.

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

ആ മരക്കഷണം അതേ രൂപത്തിൽ തന്നെയെന്ന് കണ്ട രാജാവ്, യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ കൊണ്ടുവരാൻ വീണ്ടും മറ്റൊരു ആളെ അയച്ചു.

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

പ്രണാമം ചെയ്ത് ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ ദ്വിജോത്തമനായ ശാകല്യനോട് പറഞ്ഞു—“ശാന്തിക്കായി നാളെ എന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ഒരു ശിഷ്യനെ നിയോഗിക്കണമേ; അവനാൽ എന്റെ ശരീരത്തിന് ശാന്തി ലഭിക്കട്ടെ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ।”

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

അനന്തരം ദ്വിജോത്തമനായ ശാകല്യൻ, ആനർത്തരാജാവ് വീണ്ടും ശ്രവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, യാജ്ഞവൽക്യനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

“യാജ്ഞവൽക്യാ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വേഗം രാജനിവാസത്തിലേക്കു പോകുക. ഈ രാജാവിന്റെ രോഗനാശത്തിനായി ശാന്തികർമ്മം ചെയ്യുക, മകനേ.”

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—“ഗുരോ, ഞാൻ അവിടെ പോകുകയില്ല; എന്നോടു ഇങ്ങനെ പറയരുത്. ആ രാജാവ്, ആചാര്യാ, എന്നെ അപമാനിച്ചു.”

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം അത്യന്തം കോപിച്ചു; പിന്നെ യാജ്ഞവൽക്യനെ ശാസിച്ചുകൊണ്ട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു।

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

ഗുരു ശിഷ്യനോട് ഒരു അക്ഷരം പോലും ഉപദേശിച്ചാൽ, ആ കടം തീർക്കാൻ ഭൂമിയിൽ ഒന്നുമില്ല; എന്തു ദാനം ചെയ്താലും അനൃണനാകുവാൻ കഴിയില്ല।

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

നീ ശിഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തിയിട്ടും എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ ബ്രാഹ്മണശാപത്തോടെ ബന്ധിക്കും.

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—ഗുരോ, നീ അന്യായമായി എനിക്ക് ശാപം നൽകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻയും ഈ നിമിഷം തന്നെ നിനക്കു പ്രതിശാപം ഉച്ചരിക്കും.

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

ഗുരുവായാലും അഹങ്കാരിയാകുകയും, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും അറിയാതെയും, കുപഥത്തിൽ നടക്കുകയുമെങ്കിൽ—അത്തരം ഗുരുവിനെ ഉപേക്ഷിക്കൽ വിധിയായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; ഇപ്പോൾ നീ എന്റെ ഗുരുവല്ല. എങ്കിലും ശിഷ്യഹിതത്തിനായി നീ നൽകുന്ന ഉപദേശം ഭേദമില്ലാതെ എനിക്ക് നൽകുക.

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

നിന്റെ അടുക്കൽ ശിഷ്യർ നിലനിൽക്കുന്നത്ര ദിവസങ്ങൾ, അത്ര ദിവസങ്ങൾ ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ദൂരേക്ക് പോകും.

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു—നീ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ഉപദേശിച്ച തത്ത്വവിദ്യ ഉപേക്ഷിക്ക. ഹേ പാപിയേ, ഹേ കുശിഷ്യാ, അകന്നു മാറുക; പിന്നോട്ടു പോയി വിട്ടുപോ.

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

ഈ ജലം ഞാൻ മന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രിതമാക്കിയതാണ്; ഇത് ‘ക്ഷുരികാമുണ്ഡ’ത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചത്. ഇത് കുടിക്ക; ഇതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നീ വേഗത്തിൽ തന്നെ നിന്റെ വയറ്റിൽ നിന്നു എന്റെ—മുമ്പ് നീ എന്നിൽ നിന്നു പഠിച്ച—വിദ്യയെ ഛർദ്ദിച്ച് ഉപേക്ഷിക്കും.

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ അഥർവണ മന്ത്രങ്ങളാൽ ജലം അഭിമന്ത്രിച്ച്, ഛർദ്ദി വരുത്തുന്നതിനായി അവനു കുടിക്കുവാൻ നൽകി.

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

യാജ്ഞവൽക്ക്യനും അവൻ അഭിമന്ത്രിച്ച ആ ജലം കുടിച്ചു; ആഹാരത്തോടുകൂടി ഛർദ്ദിച്ച്, ആ ലഭിച്ച വിദ്യയെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

അതിനുശേഷം അവൻ മോഹാവസ്ഥയിൽ ശുഭമായ വിശ്വാമിത്രഹ്രദത്തിലേക്ക് ചെന്നു. വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി.

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

അവൻ ഭക്തിയോടെ രവി (സൂര്യൻ)യുടെ പന്ത്രണ്ടു മൂർത്തികൾ നിർമ്മിച്ചു. തുടർന്ന് അവയെല്ലാം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഹൃദയപൂർവ്വം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു.

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

ധാതാ, മിത്രൻ, അര്യമാ, ശക്രൻ, വരുണൻ, സാംബൻ; ഭഗൻ, വിവസ്വാൻ, പൂഷൻ, പത്താമതായി സവിതാവ്; പതിനൊന്നാമതായി ത്വഷ്ടാവ്; പന്ത്രണ്ടാമതായി വിഷ്ണു—ഇങ്ങനെ ഇവിടെ സൂര്യന്റെ പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

ഇങ്ങനെ ആ ജ്ഞാനി ഇവിടെ സൂര്യനെ പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങളായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. തുടർന്ന് അവൻ നിത്യവും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, അനുലേപനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആരാധിച്ചു.

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രവി (സൂര്യൻ) പ്രത്യക്ഷമായി ദർശനം നൽകി. പ്രീതിയോടെ അദ്ദേഹം മുനിയോടു ഈ മനോഹര വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

“യാജ്ഞവൽക്ക്യാ, ബ്രാഹ്മണസത്തമാ, ഞാൻ നിന്നിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്. നിനക്ക് ഇഷ്ടമായ വരം നൽകുന്നു—ഇപ്പോൾ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു പറയുക.”

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! നിങ്ങൾ എനിക്ക് വരം നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, എന്നെ വേദപാഠത്തിലും വേദാധ്യയനത്തിലും നിയോഗിക്കണമേ; അങ്ങനെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ നിങ്ങളുടെ ശിഷ്യത്വം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

ആദിത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! എനിക്ക് സദാ പര്യടനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്; മേരുവിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നതിനും, ലോകങ്ങളുടെയും ‘ലോകാലോക’ അതിരുകളുടെ ക്രമസ്ഥാപനത്തിനുമായി, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ।

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഹേ ദ്വിജാ! നിങ്ങളെ വേദപാഠത്തിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ നിയോഗിക്കും?

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

അതുകൊണ്ട് നീ സൂക്ഷ്മരൂപം പ്രാപിച്ച് എന്റെ പ്രധാന അശ്വത്തിന്റെ കാതിൽ പ്രവേശിക്ക; എന്റെ വചനത്താലും എന്റെ തേജസ്സാലും ധരിക്കപ്പെട്ട് ശ്രവണമാർഗത്തിൽ അവിടെ തന്നെ നിലകൊൾക.

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

ഹേ മഹാഭാഗാ! അവിടെ നിലകൊണ്ടാൽ നീ ദഹിക്കുകയില്ല; അവിടെ തന്നെയிருந்து അധ്യയനം ചെയ്ക. അവൻ ‘തഥേതി’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് ആദിത്യന്റെ അശ്വത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

അപ്പോൾ അവൻ കർണമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ആ മുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെ നാലു വേദങ്ങളും അഭ്യസിച്ചു—അംഗോപാംഗങ്ങളോടും പരിശിഷ്ടങ്ങളോടും കൂടെ।

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

അഭ്യാസം പൂർത്തിയായപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, എന്നോടു അപേക്ഷിക്കൂ; ഇന്ന് സംശയമില്ലാതെ നിന്റെ ഗുരുദക്ഷിണ ഞാൻ നൽകും।”

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

ആദിത്യൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഋഗ്വേദത്തിലെ എനിക്കുള്ള സൂക്തങ്ങൾ, യജുർവേദത്തിലെ സാവന മന്ത്രങ്ങൾ, മൂന്നാം വേദമായ സാമവേദത്തിലെ സാമഗാനങ്ങൾ—”

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

എന്റെ സന്നിധിയിൽ അവയെല്ലാം പാരായണം/കീർത്തനം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജന്മാർ എല്ലാവരും പാപമുക്തരായി ദിവ്യാലയം (സ്വർഗ്ഗധാമം) പ്രാപിക്കും।

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

എന്നോടുള്ള ഭക്തിയിൽ പരായണരായി വീണ്ടും ഇവയെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും; ഇത് ഞാൻ ഉച്ചരിച്ച സത്യവചനം തന്നേ।

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ വേദങ്ങൾ പഠിച്ചു ഗുരുവിന് ഗുരുദക്ഷിണ അർപ്പിച്ച ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും സൂര്യദേവനെ സമീപിച്ചു; പിന്നെ ചമത്കാരപുരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

പിന്നീട് ശാകല്യനെ സമീപിച്ച് അവൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ എന്റെ ഗുരുവാണ്, എന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. മഹാഭാഗനേ, അപേക്ഷിക്കൂ; ഞാൻ ഗുരുദക്ഷിണ നൽകാം।

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

മുതിർന്ന സഹോദരൻ, പിതാവ്, മാതാവ്, ഗുരു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ—അവർ വിരോധത്തോടെ പെരുമാറിയാലും, മനുഷ്യൻ അവരെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കണം; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

ഞാൻ അങ്ങോപാംഗങ്ങളോടുകൂടിയ നാലു വേദങ്ങളും പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവയൊക്കെയുടെയും അർത്ഥം നന്നായി ഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

മഹാഭാഗനേ, സത്യം പറയുക—ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് ഏതു ദക്ഷിണ നൽകണം?

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു—സൂര്യദേവൻ നിന്നോട് ഉപദേശിച്ച വേദത്തിന്റെ ഗൂഢരഹസ്യങ്ങൾ അവയാണ്.

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

പഠിക്കുകയും വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്താൽ പാപനാശം വരുത്തുന്ന ആ ഉപദേശങ്ങൾ എനിക്ക് വേഗം പറയുക; ഇതാണ് എന്റെ ഗുരുദക്ഷിണ.

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

യാജ്ഞവല്ക്യൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ എന്റെ കൂടെ വരിക; സൂര്യപ്രതിമകൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക്. അവിടെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ അവരുടെ പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങൾ വിവരിക്കും.

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

ഇത് കേട്ട് ശാകല്യൻ ശിഷ്യന്മാരോടും ആ സദ്ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും കൂടി അവിടേക്ക് പോയി; അവൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭാസ്കരരൂപങ്ങൾ ശിഷ്യരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

അതിനുശേഷം അവൻ അവരുടെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, പുരാതനകാലത്ത് രവി ഉപദേശിച്ചതുപോലെ, എല്ലാ വേദാന്തങ്ങളുടെയും വ്യാഖ്യാനം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

ആ ഉപദേശത്തിന്റെ അവസാനം ചതുര്‍വേദപരമ്പരയില്‍ സ്ഥാപിതരായ വേദാന്തജ്ഞ ബ്രാഹ്മണന്മാരാല്‍ യാജ്ഞവല്‍ക്യന്‍ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി।

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ വേദാന്തജ്ഞരായി സ്ഥാപിതരായി; ശ്രവണവും അധ്യയനവും കൊണ്ട് സമ്പന്നരാണ്. അതിനാൽ ഗുരുദക്ഷിണ ചോദിക്കണം।

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

യാജ്ഞവല്‍ക്യന്‍ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താല്‍ എന്റെ സ്ഥാപിതമായ ഈ ഭാസ്കരന്മാരുടെ മഹിമ നിങ്ങളുടെയുമുമ്പില്‍ ആരെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണന്‍ കീര്ത്തിക്കുംവണ്ണം, അവന് കൂടുതല്‍ കൂടുതല്‍ സ്വര്‍ഗ്ഗഗതി ലഭിക്കട്ടെ. ഇതാണ് എന്റെ ഗുരുദക്ഷിണ.

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

എന്നാൽ ഭക്തിയോടെ ചേർന്ന് വിചാരണ (മനനം) ചെയ്യുന്നവർക്ക് ജരാമരണവര്ജിതമായ ആ തുരീയപദം ലഭിക്കും।

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—കലിയുഗത്തിൽ വിപ്രർ ദാരിദ്ര്യവും ദുരവസ്ഥയും ചേർന്നവരാകും; പഠിക്കാനും ശക്തിയില്ല, പിന്നെ വ്യാഖ്യാനം എങ്ങിനെ?

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

അതുകൊണ്ട് ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, വേദങ്ങളുടെ സാരസ്വതവിധി ഉപദേശിക്കൂ; അതിനാൽ ദുഃഖബാധിതരും വേദം പാരായണം ചെയ്ത് കീർത്തിക്കാം.

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

‘ചിത്രം ദേവാനാം’ എന്നും, അവനു പ്രിയമായ മറ്റൊരു സ്തോത്രവും; ‘ഹംസഃ ശുചിഷദ്’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായതും; പിന്നെ ഹർഷം നൽകുന്ന സ്തവവും—ഇവ പാരായണം ചെയ്യേണ്ടത്.

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

പാവമാന സൂക്തം പാരായണം ചെയ്യുന്ന ബഹ്വൃചർ (ഋഗ്വേദപാഠകർ)—ഇങ്ങനെ ആരംഭിച്ച്—പരമഗതി പ്രാപിക്കും.

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

ഇവിടെ ഉള്ള ശുദ്ധരും സ്ഥിരരുമായ സാമഗായകർ ആദിത്യേഷ്ടിക്കായി നിശ്ചിതമായ ഇരുപത്തൊന്ന് സാമങ്ങൾ ഗാനം ചെയ്യും.

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

പരമനിശ്ചയം ധരിച്ചു ഭാസ്കരനെ സ്തുതിക്കുന്നവരും, തുടർന്ന് രവിമണ്ഡലം ഭേദിച്ച് മുന്നോട്ട് പ്രയാണം ചെയ്യും.

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

ക്ഷുരികാ-സംപുടം, സൂര്യ-കല്പം, ശാന്തി-കല്പസംബന്ധമായ പാഠം എന്നിവ ദ്വിജർ കീർത്തിച്ചാൽ, അവർക്കും പ്രസ്തുത പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

അഥർവവേദം പാരായണം ചെയ്യുന്നവരും പരമഗതി പ്രാപിക്കും. അജ്ഞാനികളായാലും, സൂര്യവാരം (ഞായർ) വന്നപ്പോൾ മാത്രം എത്തി…

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

പരമശ്രദ്ധയോടെ പ്രണാമം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജർ, ഏഴ് രാത്രികളിൽ (കഴിഞ്ഞ ഏഴ് ദിവസങ്ങളിൽ) ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം പ്രാപിക്കും.

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വേദത്തിന്റെ നാലു ‘പാദ’ങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണർ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു സമ്മതിച്ച് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തപ്പോൾ, ഏതോ വിധത്തിൽ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ രാജാവിന് പരിചിതനായി.

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

അതിനുശേഷം വിദേഹദേശത്തിന്റെ നരാധിപൻ, ‘രത്ന’ എന്ന നാമമുള്ള മഹീപതി, സർവ്വ വേദാന്തങ്ങളുടെ ഉപദേശം ശ്രവിക്കാനായി അവിടെ എത്തി.

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

അവനും സൂര്യസംബന്ധമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മഹാത്മ്യം നന്നായി അറിഞ്ഞ്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അതേ സ്ഥലത്ത് ഭഗവാൻ സൂര്യനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ഞായറാഴ്ച ആ (ദിവ്യ പ്രതിഷ്ഠയെ) ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഏഴ് രാത്രികളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

ഹേ നിങ്ങളേ! സൂര്യസംബന്ധമായി ഉദ്ഭവിച്ച ഈ മുഴുവൻ മഹാത്മ്യം ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

സംക്രാന്തിയിൽ ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലമോ, അല്ലെങ്കിൽ ഞായറാഴ്ച ശ്രവണമൂലം ലഭിക്കുന്ന ഫലമോ—ഈ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം കേട്ടാൽ അതേ ഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ശ്രീഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനകത്തെ ‘ദ്വാദശാർകോത്പത്തി കൂടാതെ രത്നാദിത്യോത്പത്തി-മാഹാത്മ്യം’ എന്ന ഭാഗത്തിൽ ‘യാജ്ഞവൽക്യ വൃത്താന്തവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി എഴുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

അവൻ “തഥാസ്തു” എന്നു സമ്മതിച്ച് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് തന്റെ വസതിയിലേക്കു പോയി. പിന്നെ സമാധാനാർത്ഥം യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട് മൃദുവചനങ്ങളാൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു— ‘രഥം യുഞ്ജന്തി’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന സൂക്തം ധനലക്ഷണമായ ആദ്യത്തേതാണ്; അതുപോലെ ‘ത്രിഷ്ടുഭേതി’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന സൂക്തവും ആദ്യത്തേതുതന്നെ, ഹേ ബ്രാഹ്മണോത്തമന്മാരേ.