Adhyaya 182

Verse 1

सूत उवाच । एवं पत्नीं समासाद्य गायत्रीं चतुराननः । संप्रहृष्टमना भूत्वा प्रस्थितो यज्ञमण्डपम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഗായത്രിയെ പത്നിയായി പ്രാപിച്ച ചതുരാനനനായ ബ്രഹ്മാവ് ഹർഷഭരിതഹൃദയത്തോടെ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 2

गायत्र्यपि समादाय मूर्ध्नि तामरणिं मुदा । प्रतस्थे संपरित्यज्य गोपभावं विगर्हितम्

ഗായത്രിയും സന്തോഷത്തോടെ ആ അരണിയെ ശിരസ്സിൽ വച്ച്, നിന്ദ്യമായ ഗോപസ്ത്രീവേഷം ഉപേക്ഷിച്ച് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 3

वाद्यमानेषु वाद्येषु ब्रह्मघोषे दिवंगते । कलं प्रगायमानेषु गन्धर्वेषु समंततः

വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുകയും, വൈദിക ബ്രഹ്മഘോഷം ദിവത്തിലേക്ക് ഉയരുകയും, ചുറ്റുമെങ്ങും ഗന്ധർവർ മധുരസ്വരത്തിൽ പാടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ—

Verse 4

सर्वदेवद्विजोपेतः संप्राप्तो यज्ञमण्डपे । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा मानुषं भावमाश्रितः

സകല ദേവന്മാരും ദ്വിജന്മാരും കൂടെ, ഗായത്രിയോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവ് മാനുഷഭാവം സ്വീകരിച്ച് യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ എത്തി।

Verse 5

एतस्मिन्नंतरे चक्रे केशनिर्वपणं विधेः । विश्वकर्मा नखानां च गायत्र्यास्तदनंतरम्

അതിനിടയിൽ വിശ്വകർമ്മാവ് വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്)യുടെ കേശനിർവപണസംസ്കാരം നടത്തി; ഉടൻതന്നെ ഗായത്രിയുടെ നഖങ്ങളും മുറിച്ചു ശുചീകരിച്ചു।

Verse 6

औदुम्बरं ततो दण्डं पुलस्त्योऽस्मै समाददे । एणशृंगान्वितं चर्म मन्त्रवद्विजसत्तमाः

അനന്തരം പുലസ്ത്യ ഋഷി അവന് ഔദുംബരമരത്താൽ ചെയ്ത ദണ്ഡം നൽകി; മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ശൃംഗങ്ങളോടുകൂടിയ മൃഗചർമ്മവും സമർപ്പിച്ചു।

Verse 7

पत्नीशालां गृहीत्वा च गायत्रीं मौनधारिणीम् । मेखलां निदधे चान्यां कट्यां मौंजीमयीं शुभाम्

പത്നീശാല കൈക്കൊണ്ട്, മൗനവ്രതത്തോടെ ഗായത്രി ധരിച്ചു, പിന്നെ അരയിൽ മുഞ്ജപ്പുല്ലാൽ നിർമ്മിതമായ മറ്റൊരു ശുഭ മേഘലയും ധരിച്ചു।

Verse 8

ततश्चक्रे परं कर्म यदुक्तं यज्ञमंडपे । ऋत्विग्भिः सहितो वेधा वेदवाक्यसमादृतः

പിന്നീട് യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ വിധിച്ചതുപോലെ പരമകർമ്മം നിർവഹിച്ചു; ഋത്വിക്കുകളോടുകൂടിയ വിധാതാ ബ്രഹ്മാവ് വേദവാക്യങ്ങളെ ആദരിച്ച് അത് സമാപിപ്പിച്ചു।

Verse 9

प्रवर्ग्ये जायमाने च तत्राश्चर्यमभून्महत् । जाल्मरूपधरः कश्चिद्दिग्वासा विकृताननः

പ്രവര്ഗ്യകർമ്മം നടക്കുമ്പോൾ അവിടെ മഹത്തായ അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു; ദുഷ്ടരൂപധാരി, ദിഗംബരൻ, വികൃതമുഖനായ ഒരാൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 10

कपालपाणिरायातो भोजनं दीयतामिति । निषेध्यमानोऽपि च तैः प्रविष्टो याज्ञिकं सदः । स कृत्वाऽटनमन्याय्यं तर्ज्यमानोऽपि तापसैः

കപാലം കൈയിൽ പിടിച്ച് അവൻ വന്ന്—“ഭക്ഷണം തരിക!” എന്നു പറഞ്ഞു; അവർ തടഞ്ഞിട്ടും യാജ്ഞികസഭയിൽ കയറിപ്പോയി. അന്യായമായി അലഞ്ഞുനടന്നതിനാൽ തപസ്വികൾ ശാസിച്ചിട്ടും അവൻ പിന്മാറിയില്ല।

Verse 11

सदस्या ऊचुः । कस्मात्पापसमेतस्त्वं प्रविष्टो यज्ञमण्डपे । कपाली नग्नरूपो यो यज्ञकर्मविवर्जितः

സഭാംഗങ്ങൾ പറഞ്ഞു—പാപസഹിതനായി നീ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ എന്തിന് പ്രവേശിച്ചു? ഹേ കപാലധാരീ, നഗ്നരൂപനേ, യജ്ഞകർമ്മവിവർജിതനേ!

Verse 12

तस्माद्गच्छ द्रुतं मूढ यावद्ब्रह्मा न कुप्यति । तथाऽन्ये ब्राह्मणश्रेष्ठास्तथा देवाः सवासवाः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മൂഢാ, വേഗം പോകുക—ബ്രഹ്മാവ് കോപിക്കുമുമ്പേ; അതുപോലെ മറ്റു ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരും ഇന്ദ്രസഹിത ദേവന്മാരും രോഷിക്കുമുമ്പേ.

Verse 13

जाल्म उवाच । ब्रह्मयज्ञमिमं श्रुत्वा दूरादत्र समागतः । बुभुक्षितो द्विजश्रेष्ठास्तत्किमर्थं विगर्हथ

ജാല്മൻ പറഞ്ഞു—ഈ ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ട് ഞാൻ ദൂരത്തുനിന്ന് ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ വിശപ്പുള്ളവൻ; പിന്നെ എന്തിന് എന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു?

Verse 14

दीनांधैः कृपणैः सवैर्स्तर्पितैः क्रतुरुच्यते । अन्यथाऽसौ विनाशाय यदुक्तं ब्राह्मणैर्वचः

ദീനരും അന്ധരും ദരിദ്രരും—എല്ലാവരും തൃപ്തരാകുമ്പോഴാണ് യജ്ഞം ‘സഫലം’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ അത് വിനാശത്തിലേക്ക് വഴിമാറും—ഇത് ബ്രാഹ്മണവചനം.

Verse 15

अन्नहीनो दहेद्राष्टं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः । याज्ञिकं दक्षिणा हीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

അന്നമില്ലാത്ത യജ്ഞം രാജ്യത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; മന്ത്രമില്ലാത്ത ഋത്വിക് യജ്ഞകർമ്മം നശിപ്പിക്കുന്നു; ദക്ഷിണയില്ലാത്ത യജമാനൻ—ദോഷമുള്ള യജ്ഞത്തോളം ശത്രു മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 16

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं भोक्तुकामस्तु समायातो व्रज द्रुतम् । एतस्यां सत्रशालायां भुञ्जते यत्र तापसाः । दीनान्धाः कृपणाश्चैव ततः क्षुत्क्षामकंठिताः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—നീ ഭക്ഷിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ വന്നതാണെങ്കിൽ വേഗം പോകുക. ഈ സത്രശാലയിൽ തപസ്വികൾ ഭക്ഷിക്കുന്നിടത്ത് തന്നേ ദീനരും അന്ധരും കൃപണരും—ക്ഷുധയാൽ കണ്ഠം വരണ്ടു ക്ഷീണിച്ചവർ—ഭക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 17

अथवा धनकामस्त्वं वस्त्रकामोऽथ तापस । व्रज वित्तपतिर्यत्र दानशालां समाश्रितः

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ തപസ്വീ—നിനക്ക് ധനം വേണമെങ്കിലും വസ്ത്രം വേണമെങ്കിലും, ദാനശാലയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ധനാധിപൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകുക.

Verse 18

अनिंद्योऽयं महामूर्ख यज्ञः पैतामहो यतः । अर्चितः सर्वतः पुण्यं तत्किं निन्दसि दुर्मते

ഹേ മഹാമൂഢാ! ഈ യജ്ഞം നിന്ദ്യമായതല്ല; ഇത് പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) സ്ഥാപിച്ച പുരാതനവിധിയാണ്. ഇത് എല്ലായിടത്തും പുണ്യമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ, ഹേ ദുർമതീ, നീ എന്തിന് ഇതിനെ അപവദിക്കുന്നു?

Verse 19

सूत उवाच । एवमुक्तः कपालं स परिक्षिप्य धरातले । जगामादर्शनं सद्यो दीपवद्द्विजसत्तमाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ കപാലപാത്രം നിലത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ദീപം അണയുന്നതുപോലെ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു.

Verse 20

ऋत्विज ऊचुः । कथं यज्ञक्रिया कार्या कपाले सदसि स्थिते । परिक्षिपथ तस्मात्तु एवमूचुर्द्विजोत्तमाः

ഋത്വിജർ പറഞ്ഞു—സഭയിൽ കപാലം കിടക്കുമ്പോൾ യജ്ഞക്രിയ എങ്ങനെ നടത്താം? അതിനാൽ അതിനെ പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞുകളയുക—ഇങ്ങനെ ദ്വിജോത്തമർ പറഞ്ഞു.

Verse 21

अथैको बहुधा प्रोक्तः सदस्यैश्च द्विजोत्तमैः । दण्डकाष्ठं समुद्यम्य प्रचिक्षेप बहिस्तथा

അപ്പോൾ സഭയിലെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ആവർത്തിച്ചു പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ ഒരാൾ കാഷ്ഠദണ്ഡം ഉയർത്തി പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 22

अथान्यत्तत्र संजातं कपालं तादृशं पुनः । तस्मिन्नपि तथा क्षिप्ते भूयोऽन्यत्समपद्यत

പിന്നീട് അവിടെയേ വീണ്ടും അതേവിധത്തിലുള്ള മറ്റൊരു കപാലം ഉദിച്ചു. അതും അതുപോലെ എറിഞ്ഞപ്പോൾ വീണ്ടും മറ്റൊന്ന് ഉയർന്നു വന്നു.

Verse 23

एवं शतसहस्राणि ह्ययुतान्यर्बुदानि च । तत्र जातानि तैर्व्याप्तो यज्ञवाटः समंततः

ഇങ്ങനെ ശതസഹസ്രങ്ങളും അയുതങ്ങളും അർബുദങ്ങളോളം കപാലങ്ങൾ അവിടെ ജനിച്ചു; അവയാൽ യജ്ഞവാടം ചുറ്റുമെല്ലാം നിറഞ്ഞു.

Verse 24

हाहाकारस्ततौ जज्ञे समस्ते यज्ञमण्डपे । दृष्ट्वा कपालसंघांस्तान्यज्ञ कर्मप्रदूषकान्

യജ്ഞകർമ്മത്തെ മലിനമാക്കുന്ന ആ കപാലസമൂഹങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ സമസ്ത യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലും ഹാഹാകാരം പടർന്നു.

Verse 25

अथ संचिंतयामास ध्यानं कृत्वा पितामहः । हरारिष्टं समाज्ञाय तत्सर्वं हृष्टरूपधृक्

അപ്പോൾ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ആലോചിച്ചു; ഇത് ഹരൻ (ശിവൻ) നിന്നുള്ള അരിഷ്ടമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, എല്ലാറ്റിനോടും ഹർഷമുഖം ധരിച്ചു.

Verse 26

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततः प्रोवाच सादरम् । महेश्वरं समासाद्य यज्ञवाटसमाश्रितम्

അപ്പോൾ അവൻ അഞ്ജലി ചേർത്ത് ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു—യജ്ഞവാടത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന മഹേശ്വരനെ സമീപിച്ച്।

Verse 27

किमिदं युज्यते देव यज्ञेऽस्मिन्कर्मणः क्षतिः । तस्मात्संहर सर्वाणि कपालानि सुरेश्वर

ഹേ ദേവാ! ഇത് എങ്ങനെ യുക്തം? ഈ യജ്ഞത്തിൽ കർമത്തിനുതന്നെ ക്ഷതി സംഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഹേ സുരേശ്വരാ, ഈ എല്ലാ കപാലപാത്രങ്ങളും സംഹരിച്ചു പിൻവലിക്കൂ।

Verse 28

यज्ञकर्मविलोपोऽयं मा भूत्त्वयि समागते

നീ വന്നിരിക്കുന്നപ്പോൾ യജ്ഞകർമ്മത്തിന് ഈ വിഘ്നം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 29

ततः प्रोवाच संक्रुद्धो भगवाञ्छशिशेखरः । तन्ममेष्टतमं पात्रं भोजनाय सदा स्थितम्

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ഭഗവാൻ ശശിശേഖരൻ പറഞ്ഞു—“അത് എന്റെ അതിപ്രിയ പാത്രമാണ്; എന്റെ ഭോജനത്തിനായി അത് എപ്പോഴും സജ്ജമാണ്.”

Verse 30

एते द्विजाधमाः कस्माद्विद्विषंतिपितामह । तथा न मां समुद्दिश्य जुहुवुर्जातवेदसि

ഹേ പിതാമഹാ (ബ്രഹ്മാ)! ഈ അധമ ദ്വിജന്മാർ എന്തുകൊണ്ട് ദ്വേഷിക്കുന്നു? ജാതവേദസ് (അഗ്നി)യിൽ എന്നെ ഉദ്ദേശിക്കാതെ അവർ ആഹുതി അർപ്പിച്ചു।

Verse 31

यथान्यादेवता स्तद्वन्मन्त्रपूतं हविर्विधे । तस्माद्यदि विधे कार्या समाप्तिर्यज्ञकर्मणि

മറ്റു ദേവതകൾക്കു യഥാവിധി ഹോമാഹുതി അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഹേ വിധാതാ ബ്രഹ്മാ, മന്ത്രപൂതമായ ഹവിസ്സ് ശരിയായി അർപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ. അതിനാൽ യജ്ഞകർമ്മം വിധിപൂർവ്വം സമാപിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ, അതേ വിധിപ്രകാരം സമാപനം നിർവഹിക്കണം.

Verse 32

तत्कपालाश्रितं हव्यं कर्तव्यं सकलं त्विदम् । तथा च मां समु द्दिश्य विशषाज्जातवेदसि

ഈ സമസ്ത ഹവ്യം ആ കപാലപാത്രത്തിൽ ആശ്രയിച്ചുതന്നെ നിർവഹിക്കണം. കൂടാതെ എന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച്, പ്രത്യേകമായി ജാതവേദസ് (അഗ്നി) ൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം.

Verse 33

होतव्यं हविरेवात्र समाप्तिं यास्यति क्रतुः । नान्यथा सत्यमेवोक्तं तवाग्रे चतुरानन

ഇവിടെ ഹവിസ്സുതന്നെ ഹോമിക്കണം; അതിനാലേ ക്രതു (യജ്ഞം) സമാപ്തിയിലേക്കെത്തൂ—മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല. ഹേ ചതുരാനന, നിന്റെ മുമ്പിൽ ഞാൻ സത്യമേ പറയുന്നു.

Verse 34

पितामह उवाच । रूपाणि तव देवेश पृथग्भूतान्यनेकशः । संख्यया परिहीनानि ध्येयानि सकलानि च

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാ) പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ, നിന്റെ രൂപങ്ങൾ അനേകവിധവും പലവിധമായി വ്യത്യസ്തവുമാണ്; എണ്ണിക്കൂട്ടാനാവാത്തവ. അവയെല്ലാം സമഗ്രമായി ധ്യാനിക്കേണ്ടവയാണ്.

Verse 35

एतन्महाव्रतं रूपमाख्यातं ते त्रिलोचन । नैवं च मखकर्म स्यात्तत्रैव च न युज्यते

ഹേ ത്രിലോചന, ഈ ‘മഹാവ്രത’ രൂപം നീ എനിക്ക് പ്രസ്താവിച്ചു. എന്നാൽ ഇങ്ങനെ മഖകർമ്മം (യജ്ഞക്രിയ) നടക്കുകയില്ല; അവിടത്തെ യജ്ഞവിധിയിൽ ഇത് യുക്തമല്ല.

Verse 36

अद्यैतत्कर्म कर्तुं च श्रुतिबाह्यं कथंचन । तव वाक्यमपि त्र्यक्ष नान्यथा कर्तुमु त्सहे

ഇന്ന് ഈ കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നത് ഏതോ വിധത്തില്‍ ശ്രുതി-വിധാനത്തിന് പുറത്താകുന്നു; എങ്കിലും ഹേ ത്രിനേത്രനേ, നിന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് വിരുദ്ധമായി ചെയ്യാന്‍ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല।

Verse 37

मृन्मयेषु कपालेषु हविः श्राप्यं सुरेश्वर । अद्यप्रभृति यज्ञेषु पुरोडाशात्मिकं द्विजैः । तवोद्देशेन देवेश होतव्यं शतरुद्रि यम्

ഹേ സുരേശ്വരാ! മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള കപാലപാത്രങ്ങളില്‍ അര്‍പ്പിക്കുന്ന ഹവിസ് ഇന്ന് മുതല്‍ സംസ്‌കൃതമായതായി കണക്കാക്കപ്പെടട്ടെ. അതിനാല്‍ യജ്ഞങ്ങളില്‍ ദ്വിജര്‍ നിന്റെ ഉദ്ദേശത്തോടെ, ഹേ ദേവേശ, പുരോഡാശരൂപ ഹവിസും ശതരുദ്രീയ കര്‍മ്മവും ഹോമിക്കണം।

Verse 38

विशेषात्सर्वयज्ञेषु जप्यं चैव विशेषतः । कपालानां तु द्वारेण त्वया रूपं निजं कृतम्

എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും ഇത് പ്രത്യേകമായി, അത്യന്തം പ്രത്യേകതയോടെ ജപിക്കപ്പെടണം; കാരണം കപാലങ്ങളുടെ വഴിയിലൂടെ നീ നിന്റെ സ്വരൂപം തന്നെ പ്രകാശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 39

प्रकटं च सुरश्रेष्ठ कपाले श्वरसंज्ञितः । तस्मात्त्वं भविता रुद्र क्षेत्रेऽस्मिन्द्वादशोऽपरः

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ! നീ ഇവിടെ ‘കപാലേശ്വര’ എന്ന നാമത്തോടെ പ്രത്യക്ഷമായി പ്രകാശിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാല്‍ ഹേ രുദ്രാ, ഈ ക്ഷേത്രത്തില്‍ നീ മറ്റൊരു—അധികമായ—ദ്വാദശ രൂപമാകും।

Verse 40

अत्र यज्ञं समारभ्य यस्त्वां प्राक्पूजयिष्यति । अविघ्नेन मख स्तस्य समाप्तिं प्रव्रजिष्यति

ഇവിടെ യജ്ഞം ആരംഭിച്ച് ആദ്യം നിന്നെ പൂജിക്കുന്നവന്റെ മഖം വിഘ്നമില്ലാതെ മുന്നേറി സമാപ്തിയെ പ്രാപിക്കും।

Verse 41

एवमुक्ते ततस्तेन कपालानि द्विजोत्तमाः । तानि सर्वाणि नष्टानि संख्यया रहितानि च

അങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ആ കപാലങ്ങൾ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി അന്തർധാനം ചെയ്തു; എണ്ണിക്കണക്കാക്കാനും കഴിയാതെയായി.

Verse 42

ततो हृष्टश्चतुर्वक्त्रः स्थापयामास तत्क्षणात् । लिगं माहेश्वरं तत्र कपालेश्वरसंज्ञितम्

അപ്പോൾ ഹർഷിതനായ ചതുര്വക്ത്രൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവിടെ മാഹേശ്വര ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അത് ‘കപാലേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 43

अब्रवीच्च ततो वाक्यं यश्चैतत्पूजयिष्यति । मम कुण्डत्रये स्नात्वा स यास्यति परां गतिम्

പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—‘ആർ ഈ (കപാലേശ്വര)നെ പൂജിക്കുകയും എന്റെ മൂന്ന് കുണ്ഡങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നുവോ, അവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.’

Verse 44

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां कार्तिके जागरं तु यः । करिष्यति पुनश्चास्य लिंगस्य सुसमाहितः । आजन्मप्रभवात्पापात्स विमुक्तिमवाप्स्यति

കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ സുസമാഹിതനായി ജാഗരണം ചെയ്യുന്നവനും, ഈ ലിംഗത്തിനായി വീണ്ടും ഈ വ്രതവിധി ഭക്തിയോടെ ആചരിക്കുന്നവനും, ജന്മം മുതൽ സഞ്ചിതമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തി പ്രാപിക്കും.

Verse 45

एवमुक्तेऽथ विधिना प्रहृष्टस्त्रिपुरांतकः । यज्ञमण्डपमासाद्य प्रस्थितो वेदिसंनिधौ

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വിധിയിൽ പ്രീതനായ ത്രിപുരാന്തകൻ (ശിവൻ) യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലെത്തി, വേദിയുടെ സന്നിധിയിലേക്കു പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു.

Verse 46

ब्राह्मणैश्च ततः कर्म प्रारब्धं यज्ञसम्भवम् । विस्मयोत्फुल्लनयनैर्नमस्कृत्य महेश्वरम्

അനന്തരം ബ്രാഹ്മണന്മാർ യജ്ഞസംബന്ധമായ കർമ്മം ആരംഭിച്ചു; വിസ്മയത്തോടെ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ മഹേശ്വരനെ (ശിവനെ) നമസ്കരിച്ചു പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 47

सूत उवाच । एवं च यज तस्तस्य चतुर्वक्त्रस्य तत्र च । ऋषीणां कोटिरायाता दक्षिणापथवासिनाम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവിടെ ചതുര്വക്ത്രൻ (ബ്രഹ്മാവ്) യജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ, ദക്ഷിണാപഥവാസികളായ ഋഷിമാരുടെ ഒരു കോടി അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 49

कीदृक्क्षेत्रं च तत्पुण्यं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । कीदृशास्ते च विप्रेन्द्रा ऋत्विजस्तत्र ये स्थिताः

ഹാടകേശ്വരമെന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ പുണ്യക്ഷേത്രം എങ്ങനെയുള്ളത്? അവിടെ വസിക്കുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ—ഋത്വിജർ—എങ്ങനെയുള്ളവർ?

Verse 50

अथ ते सुपरिश्रांता मध्यंदिनगते रवौ । रविवारेण संप्राप्ते नक्षत्रे चाश्विसंस्थिते

പിന്നീട് സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ അവർ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു; ഞായറാഴ്ച വന്നപ്പോൾ, അശ്വിനീ നക്ഷത്രം നിലനിന്നിരിക്കെ,

Verse 51

वैवस्वत्यां तिथौ चैव प्राप्ता घर्मपीडिताः । कंचिज्जलाशयं प्राप्य प्रविष्टाः सलिलं शुभम्

വൈവസ്വതീ തിഥിയിലും, കത്തുന്ന ചൂടാൽ പീഡിതരായി അവർ ഒരു ജലാശയത്തിലെത്തി, അതിലെ ശുഭജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 52

शंकुकर्णा महाकर्णा वकनासास्तथापरे । महोदरा बृहद्दन्ता दीर्घोष्ठाः स्थूलमस्तकाः

ചിലർക്കു ശങ്കുപോലെയുള്ള ചെവികൾ, ചിലർക്കു അതിവലിയ ചെവികൾ; ചിലർക്കു വളഞ്ഞ മൂക്കുകൾ. അവരുടെ വയർ വലുത്, പല്ലുകൾ വലിയവ, അധരങ്ങൾ ദീർഘം, തലകൾ ഭാരംകൂടിയവ ആയിരുന്നു.

Verse 53

चिपिटाक्षास्तथा चान्ये दीर्घग्रीवास्तथा परे । कृष्णांगाः स्फुटितैः पादैर्नखैर्दीर्घैः समुत्थितैः

ചിലർക്കു കുഴിഞ്ഞ കണ്ണുകൾ, ചിലർക്കു ദീർഘമായ കഴുത്തുകൾ. അവരുടെ ദേഹം ശ്യാമവർണ്ണം; പാദങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പിളർന്നവ; ദീർഘമായി ഉയർന്ന നഖങ്ങൾ വ്യക്തമായി കണ്ടു.

Verse 54

ततो यावद्विनिष्क्रांताः प्रपश्यन्ति परस्परम् । तावद्वैरूपस्यनिर्मुक्ताः संजाताः कामसन्निभाः

പിന്നീട് അവർ പുറത്തുവന്ന് പരസ്പരം നോക്കിയ ഉടനെ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ വൈരൂപ്യത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി കാമദേവനെപ്പോലെ സുന്ദരരായി മാറി.

Verse 55

ततो विस्मयमापन्ना मिथः प्रोचुः प्रहर्षिताः । रूपव्यत्ययमालोक्य ज्ञात्वा तीर्थं तदुत्तमम् । अत्र स्नानादिदं रूपमस्माभिः प्राप्तमुत्तमम्

അപ്പോൾ അവർ വിസ്മയത്തോടും ഹർഷത്തോടും കൂടി പരസ്പരം പറഞ്ഞു. രൂപത്തിലെ മാറ്റം കണ്ടും ആ തീർത്ഥം ഉത്തമമെന്ന് അറിഞ്ഞും— ‘ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഈ ഉത്തമ രൂപം ലഭിച്ചത്’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 56

यस्मात्तस्मादिदं तीर्थं रूपतीर्थं भविष्यति । त्रैलोक्ये सकले ख्यातं सर्वपातकनाशनम्

അതുകൊണ്ട് ഈ തീർത്ഥം ‘രൂപതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും; ത്രിലോകമൊട്ടാകെ ഖ്യാതിയും സർവ്വപാപനാശകത്വവും ഉള്ളത്.

Verse 57

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति श्रद्धया परया युताः । सुरूपास्ते भविष्यंति सदा जन्मनि जन्मनि

ഇവിടെ പരമശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിലും എപ്പോഴും സുന്ദരരൂപം പ്രാപിക്കും.

Verse 58

पितॄंश्च तर्पयिष्यन्ति य त्र श्रद्धासमन्विताः । जलेनापि गयाश्राद्धात्ते लप्स्यन्ते धिकं फलम्

ഇവിടെ ശ്രദ്ധയോടെ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവർ, ഈ ജലമാത്രം കൊണ്ടും ഗയാശ്രാദ്ധത്തേക്കാൾ അധിക ഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 59

येऽत्र रत्नप्रदानं च प्रकरिष्यन्ति मानवाः । भविष्यंति न संदेहो राजानस्ते भवेभवे

ഇവിടെ രത്നദാനം ചെയ്യുന്നവർ, സംശയമില്ലാതെ ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ രാജാക്കളായി ജനിക്കും.

Verse 60

स्थास्यामो वयमत्रैव सांप्रतं कृतनिश्चयाः । न यास्यामो वयं तीर्थं यद्यपि स्यात्सुशोभनम्

ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കും; മറ്റൊരു തീർത്ഥം എത്ര മനോഹരമായാലും ഞങ്ങൾ അവിടെ പോകുകയില്ല.

Verse 61

एवमुक्त्वाऽथ व्यभजंस्तत्सर्वं मुनयश्च ते । यज्ञोपवीतमात्राणि स्वानि तीर्थानि चक्रिरे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മുനിമാർ എല്ലാം വിഭജിച്ചു; സ്വന്തം യജ്ഞോപവീതം മാത്രമേ ആശ്രയമാക്കി തങ്ങളുടെ തീർത്ഥങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 62

सूत उवाच । अद्यापि च द्विजश्रेष्ठास्तत्र तीर्थे जगद्गुरुः । प्रथमं स्पृशते तोयं नित्यं स्याद्दयितं शुभम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇന്നും ആ തീർത്ഥത്തിൽ ജഗദ്ഗുരു ആദ്യം ജലം സ്പർശിക്കുന്നു; അത് നിത്യവും പ്രിയവും ശുഭകരവും ആകുന്നു.

Verse 63

निष्कामस्तु पुनर्मर्त्यो यः स्नानं तत्र श्रद्धया । कुरुते स परं श्रेयः प्राप्नुयात्सिद्धिलक्षणम्

നിഷ്കാമനായി ശ്രദ്ധയോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ പരമ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കുകയും സിദ്ധിലക്ഷണങ്ങൾ നേടുകയും ചെയ്യും.

Verse 64

एवं ते मुनयः सर्वे विभज्य तन्महत्सरः । सायंतनं च तत्रैव कृत्वा कर्म सुविस्तरम्

ഇങ്ങനെ ആ എല്ലാ മുനിമാരും ആ മഹാസരസ്സിനെ വിഭജിച്ച്, അവിടെയേ തന്നെ സായാഹ്നകർമ്മങ്ങൾ വിശദമായി നിർവഹിച്ചു സമാപിപ്പിച്ചു.

Verse 65

ततो निशामुखे प्राप्ता यत्र देवः पितामहः । दीक्षितस्त्वथ मौनी च यज्ञमण्डपसंश्रितः

പിന്നീട് രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അവർ ആ സ്ഥലത്തെത്തി; അവിടെ ദേവ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) യജ്ഞാർത്ഥം ദീക്ഷിതനായി മൗനവ്രതം പാലിച്ച് യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ ആശ്രിതനായി ഇരുന്നു.

Verse 66

तं प्रणम्य ततः सर्वे गता यत्रर्त्विजः स्थिताः । उपविष्टाः परिश्रान्ता दिवा यज्ञियकर्मणा

അവനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവർ എല്ലാവരും ഋത്വിജർ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് പോയി; പകൽ മുഴുവൻ യജ്ഞകർമ്മം ചെയ്തതിനാൽ ക്ഷീണിച്ച ഋത്വിജർ അവിടെ ഇരുന്നിരുന്നു.

Verse 67

इन्द्रादिकैः सुरैर्भक्त्या मृद्यमानाङ्घ्रयः स्थिताः । अभिवाद्याथ तान्सर्वानुपविष्टास्ततो ग्रतः

ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് പാദസേവ ചെയ്തു. പിന്നെ എല്ലാവരെയും വന്ദിച്ച്, അതിനുശേഷം ആദരത്തോടെ ഇരുന്നുവു.

Verse 68

चक्रुश्चाथ कथाश्चित्रा यज्ञकर्मसमुद्भवाः । सोमपानस्य संबन्धो व्यत्ययं च समुद्भवम्

അനന്തരം അവർ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന പലവിധ വിചിത്ര ചർച്ചകൾ നടത്തി. സോമപാനത്തിന്റെ യുക്തമായ ബന്ധവും അതിന് വിരുദ്ധമായി ഉണ്ടാകുന്ന വ്യതിയാനങ്ങളും അവർ വാദിച്ചു പരിശോധിച്ചു.

Verse 69

उद्गातुः प्रभवं चैव तथाध्वर्योः परस्परम् । प्रोचुस्ते तत्त्वमाश्रित्य तथान्ये दूषयन्ति तत्

അവർ ഉദ്ഗാതൃയുടെ കര്‍ത്തവ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടിസ്ഥാനവും അധ്വര്യു മുതലായവരുടെ പരസ്പരബന്ധവും പറഞ്ഞു. തത്ത്വമെന്ന് കരുതി അവർ പ്രസ്താവിച്ചതു ചിലർ വിമർശിച്ചു ദോഷപ്പെടുത്തി.

Verse 70

अन्ये मीमांसकास्तत्र कोपसंरक्तलोचनाः । हन्युस्तेषां मतं वादमाश्रिता वाग्विचक्षणाः

അവിടെ മറ്റു മീമാംസകർ കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, വാക്ചാതുര്യത്തിൽ നിപുണരായി, വാദത്തിലിറങ്ങി എതിര്‍പക്ഷത്തിന്റെ നിലപാട് തകർക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 71

परिशिष्टविदश्चान्ये मध्यस्था द्विजसत्तमाः । प्रोचुर्वादं परित्यज्य साभिप्रायं यथोदितम्

പരിശിഷ്ടങ്ങളിൽ പണ്ഡിതരായ മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ മധ്യസ്ഥരായി നിന്നു; വാദം ഉപേക്ഷിച്ച്, യഥാവിധി അഭിപ്രേതാർത്ഥം വിശദീകരിച്ചു.

Verse 72

महावीरपुरोडाशचयनप्रमुखांस्तथा । विवादांश्चक्रिरे चान्ये स्वंस्वं पक्षं समाश्रिताः

മറ്റുള്ളവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പക്ഷം ആശ്രയിച്ച് മഹാവീര ഹവിഷ്, പുരോഡാശം, വേദി-ചയനം മുതലായ പ്രധാന വിഷയങ്ങളിലേക്കും വിവാദങ്ങൾ ഉയർത്തി।

Verse 73

एवं सा रजनी तेषामतिक्रान्ता द्विजन्मनाम्

ഇങ്ങനെ ആ ദ്വിജന്മാരുടെ രാത്രി ആ കാര്യങ്ങളിൽ ലീനരായി കടന്നുപോയി।

Verse 182

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रूपतीर्थोत्पत्तिपूर्वकप्रथमयज्ञदिवसवृत्तान्तवर्णनंनाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘രൂപതീർത്ഥോത്പത്തി-പൂർവക പ്രഥമ യജ്ഞദിന വൃത്താന്തവർണനം’ എന്ന 182-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 488

श्रुत्वा पैतामहं यज्ञं कौतुकेन समन्विताः । कीदृशो भविता यज्ञो दीक्षितो यत्र पद्मजः

പൈതാമഹ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ട് അവർ കൗതുകത്തോടെ നിറഞ്ഞു—“പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവ് തന്നേ ദീക്ഷിത കർത്താവായിരിക്കുന്ന യജ്ഞം എങ്ങനെയായിരിക്കും?”