Adhyaya 195

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शूद्री च ब्राह्मणी चापि ये त्वया परिकीर्तिते । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तीर्थद्वयमनुत्तमम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ പരികീർത്തിച്ച ശൂദ്രീയും ബ്രാഹ്മണീയും എന്ന ഈ രണ്ടും ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ അനുത്തമമായ തീർത്ഥദ്വയമാണ്।

Verse 2

तत्कथं तत्र संजातं केन वा तद्विनिर्मितम् । एतच्च सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामते

അത് അവിടെ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? ആരാണ് അത് സ്ഥാപിച്ചത്? ഹേ മഹാമതേ, ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു തരിക.

Verse 3

पादुकाभ्यां समुत्पत्तिः श्रुताऽस्माभिः पुरा तव । वद तच्चापि माहात्म्यं ताभ्यां चैव समुद्भवम्

ആ രണ്ടു പാദുകകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഉദ്ഭവം ഞങ്ങൾ മുമ്പ് നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവയുടെ മഹാത്മ്യവും അവയിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതും കൂടി പറയുക.

Verse 4

सूत उवाच । पुरासीन्नागरो विप्रश्छांदोग्य इति विश्रुतः । यस्याऽन्वयेऽपि विप्रेन्द्राश्छान्दोग्या इति विश्रुताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ‘ഛാന്ദോഗ്യ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു നാഗര ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ വംശത്തിലും അഗ്രബ്രാഹ്മണർ ‘ഛാന്ദോഗ്യ’ എന്ന പേരിൽ തന്നെ പ്രശസ്തരായിരുന്നു.

Verse 5

सामवेदविदस्तस्य गृहस्थाश्रमधर्मिणः । पश्चिमे वयसि प्राप्ते कन्या जाता सुशोभना

അവൻ സാമവേദജ്ഞനും ഗൃഹസ്ഥാശ്രമധർമ്മത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവനുമായിരുന്നു. വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് എത്തിയപ്പോൾ അവനു അത്യന്തം ശോഭയുള്ള ഒരു പുത്രി ജനിച്ചു.

Verse 6

सर्वैरपि गुणैर्युक्ता सर्वलक्षण लक्षिता । सप्तरक्ता त्रिगंभीरा पञ्चसूक्ष्माऽबृहत्कटिः

അവൾ എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നയും എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും ലക്ഷിതയുമായിരുന്നു—സപ്തരക്ത സൗന്ദര്യങ്ങളുള്ളവൾ, ത്രിഗംഭീരതയുള്ളവൾ, പഞ്ചസൂക്ഷ്മ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവൾ, വിശാലമല്ലാത്ത കട്ടിയുള്ളവൾ.

Verse 7

पद्मपत्रविशालाक्षी लंबकेशी सुशोभना । बिंबोष्ठी ह्रस्वलोमा च पूर्णचन्द्रसमप्रभा

അവളുടെ കണ്ണുകൾ പദ്മപത്രംപോലെ വിശാലം, മുടി ദീർഘം; അവൾ അത്യന്തം ശോഭയുള്ളവൾ. അവളുടെ അധരങ്ങൾ ബിംബഫലസദൃശം, ദേഹത്തിൽ സൂക്ഷ്മവും ഹ്രസ്വവുമായ രോമങ്ങൾ, അവളുടെ കാന്തി പൂർണ്ണചന്ദ്രസമം.

Verse 8

तस्या नाम पिता चक्रे ब्राह्मणीति द्विजोत्तमाः । यस्मात्सा ब्राह्मणैर्दत्ता मण्डपान्ते सुपूजितैः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അവളുടെ പിതാവ് അവൾക്ക് ‘ബ്രാഹ്മണീ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു; കാരണം മണ്ഡപത്തിനകത്ത് സൂപൂജിതരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവളെ ദത്തമായി നൽകിയിരുന്നു.

Verse 9

पश्चिमे वयसि प्राप्ते अपत्यरहितस्य च । ववृधे सा च तन्वङ्गी चन्द्रलेखा यथा तथा

അവൻ വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് എത്തിയിട്ടും സന്താനരഹിതനായിരിക്കുമ്പോൾ, ആ സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗിയായ കന്യ ചന്ദ്രലേഖപോലെ ക്രമേണ വളർന്നു.

Verse 10

शुक्लपक्षे तु संप्राप्ते जनलोचनतुष्टिदा । यस्मिन्नहनि संजाता छान्दोग्यस्य महात्मनः । आनर्ताधिपतेस्तस्मिंस्तादृग्रूपा सुताऽभवत्

ശുക്ലപക്ഷം എത്തിയപ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾക്ക് സന്തോഷം പകരുന്ന അവൾ മഹാത്മാവായ ഛാന്ദോഗ്യനു അതേ ദിനത്തിൽ ജനിച്ചു; അതുപോലെ ആനർത്താധിപതിക്കും അത്ഭുതസൗന്ദര്യമുള്ള പുത്രി ജനിച്ചു।

Verse 11

यस्याः कायप्रभौघेण सर्वं तत्सूतिकागृहम् । निशागमेऽपि संजातं रत्नौघैरिव सुप्रभम् । ततस्तस्याः पिता नाम चक्रे रत्नवतीति च

അവളുടെ ദേഹപ്രഭയുടെ പ്രവാഹം മൂലം, രാത്രി വന്നിട്ടും പ്രസവഗൃഹം രത്നക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ ദീപ്തമായി. അതിനാൽ പിതാവ് അവൾക്ക് ‘രത്നവതി’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു।

Verse 12

अथ सख्यं समापन्ना ब्राह्मण्या सह सा शुभा । नैरन्तर्येण ताभ्यां च वियोगो नैव जायते

പിന്നീട് ആ ശുഭകന്നി ബ്രാഹ്മണിയുമായി സഖ്യത പ്രാപിച്ചു; നിരന്തരമായി കൂടെയിരുന്നതിനാൽ ഇരുവരിലും ഒരിക്കലും വേർപാട് ഉണ്ടായില്ല।

Verse 13

एकाशनं तथा शय्या एकान्नेन च भोजनम् । अष्टमेऽब्दे च संजाते पिता तस्या द्विजोत्तमाः

അവർക്ക് ഒരേ ആസനം, ഒരേ ശയ്യ; ഒരേ അന്നംകൊണ്ട് ഭക്ഷണം. ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അവളുടെ എട്ടാം വയസ് വന്നപ്പോൾ അവളുടെ പിതാവ് (അവളുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച്) ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 14

विवाहं चिन्तयामास प्रदानाय वरे तथा । सा ज्ञात्वा चेष्टितं तस्य पितुर्दुःखसमन्विता

അവളുടെ വിവാഹത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചു; യോജ്യനായ വരനു അവളെ നൽകി കന്യാദാനം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. പിതാവിന്റെ ആ ഉദ്ദേശം അറിഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 15

सख्या वियोगभीता च प्रोचे रत्नवती तदा । अश्रुपूर्णेक्षणा दीना बाष्पगद्गदया गिरा

അപ്പോൾ സഖിയോടുള്ള വിരഹഭയത്താൽ രത്നവതി പറഞ്ഞു—കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു, ദുഃഖിതയായി, ബാഷ്പം മൂലം ഗദ്ഗദമായ ശബ്ദത്തിൽ।

Verse 16

सखि तातो विवाहं मे प्रकरिष्यति सांप्रतम् । विवाहितायाश्च सख्यं न भविष्यति कर्हिचित्

“സഖീ, എന്റെ പിതാവ് ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്റെ വിവാഹം നിശ്ചയിക്കുന്നു. വിവാഹിതയായാൽ നമ്മുടെ സഖ്യം പിന്നെ ഒരിക്കലും പഴയപോലെ ഉണ്ടാകില്ല.”

Verse 17

वज्रपातोपमं वाक्यं तस्याः श्रुत्वा सखी च सा । रुरोद कण्ठमाश्लिष्य स्नेहव्याकुलितेन्द्रिया

അവളുടെ വജ്രപാതംപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ സഖി അവളുടെ കഴുത്തിൽ ചേർത്ത് പിടിച്ച് കരഞ്ഞു; സ്നേഹത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വ്യാകുലമായി।

Verse 18

अथ तद्रुदितं श्रुत्वा माता तस्या मृगावती । ससंभ्रमा समागत्य वाक्यमेतदुवाच ह

പിന്നീട് ആ കരച്ചിൽ കേട്ട് അവളുടെ മാതാവ് മൃഗാവതി ആശങ്കയോടെ അവിടേക്ക് വന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 19

किमर्थं रुद्यते पुत्रि केन ते विप्रियं कृतम् । करोमि निग्रहं येन तस्याद्यैव दुरात्मनः

“മകളേ, എന്തിന് കരയുന്നു? ആരാണ് നിന്നെ വേദനിപ്പിച്ചത്? പറയുക; ഇന്ന് തന്നേ ആ ദുഷ്ടനെ ഞാൻ ശിക്ഷിക്കും।”

Verse 21

अनया रहिताहं च न जीवामि कथंचन । एतस्मात्कारणाद्देवि प्ररोदिमि सुदुःखिता

അവളില്ലാതെ എനിക്ക് യാതൊരു വിധത്തിലും ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ടു, ഹേ ദേവീ, ഞാൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു കരയുന്നു.

Verse 22

मृगावत्युवाच । यद्येवं पुत्रि यत्र त्वं प्रयास्यसि पतेर्गृहे । तस्य राज्ञस्तु यो विप्रः पौरोहित्ये व्यवस्थितः

മൃഗാവതി പറഞ്ഞു—അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, മകളേ, നീ ഭർത്താവിന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകുമ്പോൾ, അവിടെ ആ രാജാവിന്റെ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ രാജപുരോഹിതസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥിരമായി ഇരിക്കുന്നു.

Verse 23

तस्य पुत्राय दास्यामि सखीमेनां तव प्रियाम् । तत्रापि येन ते संगो भविष्यत्यनया सह

നിന്റെ പ്രിയ സഖിയെ ആ പുരോഹിതന്റെ പുത്രനു ഞാൻ നൽകും; അപ്പോൾ അവളോടൊപ്പം അവിടെയും നിനക്ക് സാന്നിധ്യസംഗം ഉണ്ടാകും.

Verse 24

एवमुक्त्वा ततो राज्ञी छादोग्यं द्विजसत्तमम् । समानीयाब्रवीदेनं विनयावनता स्थिता

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജ്ഞി ഛാന്ദോഗ്യനായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനെ വിളിപ്പിച്ചു; വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞുനിന്ന് അവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 26

तथा तव सुतायाश्च सुतेयं मम सुप्रिया । तस्मात्कुरु वचो मह्यं यच्च वक्ष्यामि सुव्रत

നിനക്ക് നിന്റെ മകൾ എത്ര പ്രിയയോ, അതുപോലെ ഈ പെൺകുട്ടിയും എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയയാണ്. അതിനാൽ, ഹേ സുവ്രതാ, ഞാൻ പറയുന്നതു ചെയ്യുക.

Verse 27

यस्य मे दीयते कन्या कदाचिन्नृपतेरियम् । पुरोधास्तस्य यो विप्रस्तस्मै देया निजा सुता

രാജാവ് ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് ഈ എന്റെ കന്യയെ വിവാഹാർത്ഥം ആര്ക്ക് നൽകുന്നുവോ, അവന്റെ രാജപുരോഹിതനായ ബ്രാഹ്മണനേയ്ക്ക് തന്നേ എന്റെ സ്വന്തം പുത്രിയെയും വിവാഹത്തിൽ നൽകേണ്ടതാണ്।

Verse 28

येन न स्यान्मिथो भेदस्ताभ्यां द्विजवरोत्तम । एकस्थाने स्थिताभ्यां च प्रसा दात्तव सत्तम

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജാ, ആ രണ്ടുപേരിലും പരസ്പര ഭേദമോ കലഹമോ ഉണ്ടാകാതിരിക്കുവാൻ അനുഗ്രഹം നൽകേണമേ; ഹേ സത്തമാ, അവർ ഒരേ സ്ഥലത്ത് ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളട്ടെ।

Verse 29

छांदोग्य उवाच । नागरो नागरं मुक्त्वा योऽन्यस्मै संप्रयच्छति । कन्यकां यः प्रगृह्णाति विवाहार्थं कथंचन

ഛാന്ദോഗ്യൻ പറഞ്ഞു—ഒരു നാഗരൻ നാഗരബന്ധം വിട്ട് മറ്റൊരാൾക്ക് കന്യയെ സമർപ്പിച്ചാൽ; അല്ലെങ്കിൽ ആരെങ്കിലും ഏതുവിധേനയും വിവാഹാർത്ഥം കന്യയെ സ്വീകരിച്ചാൽ—

Verse 30

स पंक्तिदूषकः पापान्नागरो न भवेदिह । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि कथंचिन्निजकन्यकाम् । अन्यस्मै नागरं मुक्त्वा निश्चयोऽयं मया कृतः

അവൻ പംക്തിദൂഷകനായ പാപിയാകുന്നു; ഇവിടെ യഥാർത്ഥ നാഗരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയില്ല। അതിനാൽ ഞാൻ ഏതുവിധേനയും നാഗരബന്ധം വിട്ട് എന്റെ സ്വന്തം കന്യയെ മറ്റൊരാൾക്ക് നൽകുകയില്ല—ഇതാണ് എന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം।

Verse 31

ब्राह्मण्युवाच । नाहं पतिं प्रयास्यामि कुमारी ब्रह्मचारिणी । देया प्रिया सखी यत्र तावद्यास्यामि तत्र च

ബ്രാഹ്മണകന്നി പറഞ്ഞു—ഞാൻ കുമാരിയായ ബ്രഹ്മചാരിണിയാണ്; ഞാൻ ഭർത്താവിന്റെ അടുക്കൽ പോകുകയില്ല। വിവാഹത്തിൽ നൽകപ്പെടുന്ന എന്റെ പ്രിയ സഖി എവിടെയുണ്ടോ, അവിടേക്കു ഞാൻ ചെന്നു അവളോടൊപ്പം തന്നെ പാർക്കും।

Verse 32

यदि तात बलान्मह्यं विवाहं त्वं करिष्यसि । विषं वा भक्षयिष्यामि साधयिष्यामि पावकम्

പിതാവേ! നീ ബലമായി എനിക്ക് വിവാഹം നടത്തിച്ചാൽ, ഞാൻ വിഷം കഴിക്കുകയോ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയോ ചെയ്യും.

Verse 33

शस्त्रेण वा हनिष्यामि स्वदेहं तात निश्चयम् । एवं ज्ञात्वा तु तात त्वं यत्क्षमं तत्समाचर

അല്ലെങ്കിൽ, പിതാവേ! ഞാൻ ഉറപ്പായി ആയുധംകൊണ്ട് എന്റെ ദേഹം തന്നെ നശിപ്പിക്കും. ഇതറിഞ്ഞ്, പിതാവേ, യുക്തവും യോഗ്യവും ആയതു ചെയ്യുക.

Verse 34

सूत उवाच । तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स विप्रो दुःखसंयुतः । स्त्रीहत्यापाप भीतस्तु तां त्यक्त्वा स्वगृहं ययौ

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവളുടെ ദൃഢനിശ്ചയം അറിഞ്ഞ് ആ ബ്രാഹ്മണൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; സ്ത്രീഹത്യാപാപഭയത്തോടെ അവളെ വിട്ട് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി.

Verse 35

सापि रेमे तया सार्धं रत्नवत्या द्विजोत्तमाः । संहृष्टहृदया नित्यं संत्यक्तपितृसौहृदा

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! അവളും രത്നവതിയോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ വസിച്ചു; നിത്യം ഹർഷഭരിതഹൃദയയായി, പിതൃസ്നേഹബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ചവളായി.

Verse 36

यौवनं सा तु संप्राप्ता रूपेणाप्रतिमा भुवि

കാലക്രമത്തിൽ അവൾ യൗവനം പ്രാപിച്ചു; രൂപസൗന്ദര്യത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അവൾക്ക് ഉപമയില്ലായിരുന്നു.

Verse 195

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये छान्दोग्यब्राह्मणकन्यावृत्तान्तवर्णनंनाम पञ्चनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീ-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, പുണ്യമായ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഛാന്ദോഗ്യ ബ്രാഹ്മണന്റെ പുത്രിയുടെ വൃത്താന്തവർണ്ണനം’ എന്ന നൂറ്റിത്തൊണ്ണൂറ്റിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 258

इयं तव सुता ब्रह्मन्सुताया मम सुप्रिया । न वियोगं सहत्यस्या मुहूर्तमपि भामिनी

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നിന്റെ ഈ പുത്രി എന്റെ പുത്രിക്കു അത്യന്തം പ്രിയയാണ്; ആ ദീപ്തിമതി കന്യ അവളിൽ നിന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും വേർപാട് സഹിക്കുകയില്ല।