Adhyaya 77

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र तौ परमेश्वरौ । उमामहेश्वरौ सूत हरिश्चन्द्रेण भूभुजा

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! അവിടെ ഉള്ള ആ രണ്ടു പരമേശ്വരന്മാർ—ഉമയും മഹേശ്വരനും—എന്ന് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത്, രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്രനുമായി അവർ എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു?

Verse 2

कृतौ कथयसीत्येवं वेदिमध्यं समाश्रितौ । उतान्यौ स्थापितौ तत्र चमत्कारपुरांतिकम्

“ഇവ എങ്ങനെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു അല്ലെങ്കിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു?”—എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവർ ഇരുവരും വേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; കൂടാതെ മറ്റിരുവരെയും അവിടെ തന്നെ ചമത്കാരപുരത്തിന് സമീപം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 3

वेदिमध्यगतौ नित्यं पार्वतीपरमेश्वरौ । एतत्संश्रूयते सूत विवाहः प्रागभूत्तयोः । ओषधिप्रस्थमासाद्य पुरं हिम वतः प्रियम्

വേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പാർവതിയും പരമേശ്വരനും നിത്യവും വിരാജിക്കുന്നു। ഹേ സൂത, ഹിമവാനു പ്രിയമായ ഔഷധിപ്രസ്ഥ നഗരത്തെ പ്രാപിച്ച ശേഷം അവരുടെ വിവാഹം പൂർവകാലത്ത് നടന്നുവെന്ന് ശ്രവണമുണ്ട്।

Verse 4

अत्र नः संशयो जातः श्रद्धेयमपि ते वचः । श्रुत्वा किं वा भ्रमस्तेऽयं किं वाऽस्माकं प्रकीर्तय

ഇവിടെ ഞങ്ങൾക്ക് സംശയം ഉദിച്ചു, നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധേയമായിട്ടും. ഇത് കേട്ടപ്പോൾ—ഭ്രമം നിങ്ങളുടെതാണോ ഞങ്ങളുടേതാണോ? ദയവായി വ്യക്തമായി പറയുക।

Verse 5

सूत उवाच । नास्माकं विभ्रमो जातो युष्माकं तु द्विजोत्तमाः । परं यत्कारणं कृत्स्नं तद्ब्रवीमि निबोध्यताम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, എനിക്കൊരുവിധ ഭ്രമവും ഉണ്ടായിട്ടില്ല; സംശയം നിങ്ങളിലാണ് ഉദിച്ചത്। അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണവും യഥാർത്ഥവുമായ കാരണം ഞാൻ പറയുന്നു—ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ട് ഗ്രഹിക്കൂ।

Verse 6

य एष ओषधिप्रस्थे विवाहः प्रागभू त्तयोः । उमात्रिनेत्रयो रम्यः सर्वदेवप्रमोदकृत्

ഔഷധിപ്രസ്ഥയിൽ ഉമയും ത്രിനേത്രധാരിയായ പ്രഭുവും തമ്മിൽ പൂർവം നടന്ന ആ വിവാഹം അത്യന്തം രമണീയമായിരുന്നു; സർവ്വദേവന്മാർക്കും ആനന്ദം പകർന്നതു।

Verse 7

वैवस्वतेऽन्तरे पूर्वं संजातो द्विजसत्तमाः । सप्तमस्य तु विख्यातो युष्माकं विदितोऽत्र यः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഇത് വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിനുമുമ്പേ ഉദ്ഭവിച്ചു; ഏഴാം മന്വന്തരത്തിലും പ്രസിദ്ധമായി—ഇവിടെ നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും അറിയപ്പെട്ടതാണ്.

Verse 8

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यश्चोद्वाहस्तयोरभूत् । स्वायंभुवमनोराद्ये स संजातः सुविस्तरः

ഹാടകേശ്വര പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ആ ഇരുവരുടെയും വിവാഹം നടന്നു; അത് സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ ആദിയുഗത്തിൽ ആദ്യം ഉദ്ഭവിച്ച്, പരമ്പരാശ്രുതിയിൽ വിപുലമായി പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । विवाह ओषधिप्रस्थे यः पुरा समभूत्तयोः । पार्वतीहरयोः सूत सोऽस्माभिर्विस्तराच्छ्रुतः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ഔഷധിപ്രസ്ഥത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് പാർവതി-ഹരന്മാരുടെ വിവാഹം നടന്നത്; അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ ഞങ്ങൾ വിപുലമായി കേട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 10

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे दक्षयज्ञे मनोहरे । विवाहो वृषयानस्य मनौ स्वायंभुवे पुरा

ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രപ്രദേശത്തിലെ മനോഹരമായ ദക്ഷയജ്ഞത്തിൽ, സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ കാലത്ത് പുരാതനമായി വൃഷയാനന്റെ വിവാഹം നടന്നു.

Verse 11

सोऽस्माकं कीर्तनीयश्च त्वया सूतकुलोद्वह । विस्तरेण यथा वृत्तः एतन्न कौतुकं परम्

അതുകൊണ്ട് ഹേ സൂതകുലോദ്ദ്വഹ! ഇത് ഞങ്ങൾക്കായി നീ നിർബന്ധമായി വർണ്ണിക്കണം—എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്നത് വിപുലമായി; കാരണം ഇത് പരമ അത്ഭുതവിഷയമാണ്.

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि सर्वपातकनाशनम् । विवाहसमयं सम्यग्देवदेवस्य शूलिनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് യഥാക്രമം ദേവദേവനായ ശൂലധാരിയായ പരമേശ്വരന്റെ വിവാഹസമയത്തെ പുണ്യവൃത്താന്തം കീർത്തിക്കും; അത് സർവ്വപാപനാശകനാണ്।

Verse 13

ब्रह्मणो दक्षिणांगुष्ठाद्दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । शतानि पञ्च कन्यानां तस्य जातानि च द्विजाः

ബ്രഹ്മാവിന്റെ വലത് അങ്കുഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ ഉദ്ഭവിച്ചു; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവന് അഞ്ചുനൂറ് പുത്രിമാർ ജനിച്ചു।

Verse 14

तासां ज्येष्ठतमा साध्वी सतीनाम शुचिस्मिता । बभूव कन्यका सर्वैर्गुणैर्युक्ताऽयतेक्षणा

അവരിൽ ജ്യേഷ്ഠയായ സാധ്വീ കന്യ ‘സതി’ ആയിരുന്നു—പവിത്രമായ മൃദുസ്മിതം കൊണ്ടു ശുചിസ്മിതാ; അവൾ സർവ്വഗുണസമ്പന്നയും ദീർഘസുന്ദരനേത്രയുമായിരുന്നു।

Verse 15

न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च नागजा । तादृग्रूपाऽभवच्चान्या यादृशी सा सुमध्यमा

ദേവിമാരിലും, ഗന്ധർവകന്യകളിലും, അസുരിമാരിലും, നാഗജന്യസ്ത്രീകളിലും—ആ സുമധ്യമയായ സതിയെപ്പോലെ രൂപവതി മറ്റാരുമില്ലായിരുന്നു।

Verse 17

ततः पुण्यतमं क्षेत्रं कन्यादानस्य स क्षमम् । संध्याय ससुतामात्यः सभृत्यः समुपस्थितः

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം കന്യാദാനത്തിന് യോഗ്യമായ അതിപുണ്യക്ഷേത്രം തിരഞ്ഞെടുത്തു; സന്ധ്യാസമയത്ത് പുത്രി, മന്ത്രിമാർ, സേവകർ എന്നിവരോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി।

Verse 18

ततश्चोद्वाहयोग्यानि वसुनि विविधान्यपि । आनयामास भूरीणि मांगल्यानि विशेषतः

അനന്തരം അവൻ വിവാഹയോഗ്യമായ നാനാവിധ ധനസമ്പത്തും സാമഗ്രികളും കൊണ്ടുവന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് മംഗളകർമ്മങ്ങൾക്ക് ധാരാളം ശുഭവസ്തുക്കളും സമാഹരിച്ചു।

Verse 19

अथ चैत्रस्य शुक्लस्य नक्षत्रे भगदैवते । त्रयोदश्यां दिने भानोः समायातो महेश्वरः

പിന്നീട് ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, ഭഗദൈവത നക്ഷത്രത്തിൽ, ത്രയോദശി തിഥിയിൽ, ഭാനുവാരമായ ഞായറാഴ്ച മഹേശ്വരൻ ആഗമിച്ചു।

Verse 20

सर्वैः सुरगणैः सार्धं देवविष्णुपुरःसरैः । आदित्यैर्वसुभी रुद्रैरश्विभ्यां च तथाऽपरैः

അവൻ സർവ്വ സുരഗണങ്ങളോടും കൂടി വന്നു—മുൻപിൽ ദേവവിഷ്ണു; കൂടെ ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, അശ്വിനീദ്വയം എന്നിവരും മറ്റു ദിവ്യസത്ത്വങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 21

सिद्धैः साध्यगणैर्भूतैः प्रेतैर्वैनायकैस्तथा । गन्धर्वैश्चारणौघैश्च गुह्यकैर्यक्षराक्षसैः

സിദ്ധർ, സാധ്യഗണങ്ങൾ, ഭൂത-പ്രേതങ്ങൾ, വൈനായകർ; കൂടാതെ ഗന്ധർവർ, ചാരണസമൂഹങ്ങൾ, ഗുഹ്യകർ, യക്ഷർ, രാക്ഷസർ എന്നിവരോടും കൂടി।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे दक्षः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रययौ संमुखस्तस्य युक्तः सर्वैः सुहृद्गणैः

ഇതിനിടയിൽ ദക്ഷൻ ആനന്ദത്തിൽ രോമാഞ്ചിതനായി, തന്റെ എല്ലാ സുഹൃദ്ഗണങ്ങളോടും കൂടി, അവനെ നേരിൽ സ്വീകരിക്കാൻ മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 23

वाद्यमानैर्महावाद्यैः सूतमागधबन्दिभिः । पठद्भिः सर्वतोऽनेकैर्गायद्भिर्गायनैस्तथा

മഹാവാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും ബന്ദികളും എല്ലാടവും സ്തുതിപാഠം ചെയ്തു; ഗായകരും അതുപോലെ ഗീതങ്ങൾ ആലപിച്ചു।

Verse 24

ततः सर्वे सुरास्तत्र स्वयं दक्षेण पूजिताः । यथाश्रेष्ठं यथाज्येष्ठमुपविष्टा यथाक्रमम् । परिवार्याखिलां वेदिं मंडपांतरवर्तिनीम्

അപ്പോൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ദക്ഷൻ സ്വയം പൂജിച്ചു. പിന്നെ അവർ ശ്രേഷ്ഠതയും ജ്യേഷ്ഠതയും അനുസരിച്ച് ക്രമമായി ഇരുന്ന്, മണ്ഡപത്തിനുള്ളിലെ സമസ്ത വേദിയെ ചുറ്റി ആസീനരായി।

Verse 25

ततः पितामहं प्राह दक्षः प्रीतिपुरःसरम् । प्रणिपत्य त्वया कर्म कार्यं वैवाहिकं विभोः

അപ്പോൾ ദക്ഷൻ പ്രീതിപൂർവം പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു. നമസ്കരിച്ചു— “ഹേ വിഭോ, ഈ വൈവാഹിക കർമ്മം അങ്ങ് തന്നെ നിർവഹിക്കണം” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 26

स्वयमेव सुताऽस्माकं येन स्यात्सुभगा सती । पुत्र पौत्रवती नित्यं सुशीला पतिवल्लभा

“ഞങ്ങളുടെ പുത്രി സതി സത്യമായും സൗഭാഗ്യവതിയാകട്ടെ— നിത്യവും പുത്രപൗത്രസമ്പന്നയായി, സുഷീലമായി, ഭർത്താവിന് പ്രിയയായി ഇരിക്കട്ടെ.”

Verse 27

बाढमित्येव सोऽप्युक्त्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना । समुत्थाय ततश्चक्रे कृत्यमर्हणपूर्वकम्

അദ്ദേഹം “ബാഢം (തഥാസ്തു)” എന്നു പറഞ്ഞ്, അന്തരാത്മയിൽ ഹർഷിച്ച് എഴുന്നേറ്റ്, ആദ്യം വിധിപൂർവം അർഘ്യാദി ആദരങ്ങൾ നടത്തി, പിന്നെ ചെയ്യേണ്ട കൃത്യം നിർവഹിച്ചു।

Verse 28

संप्रदानक्रियां कृत्वा तत्रैव विधिपूर्वकम् । ततो हस्तग्रहं ताभ्यां मिथश्चक्रे यथाक्रमम् । मातॄणां पुरतो वेधाः सतीशाभ्यां यथोचितम्

അവിടെയേ തന്നെ വിധിപൂർവ്വം സംപ്രദാനക്രിയ (കന്യാദാനം) നിർവഹിച്ചു; തുടർന്ന് യഥാക്രമം ഇരുവരുടെയും പരസ്പര ഹസ്തഗ്രഹണം നടത്തിച്ചു. മാതൃഗണങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ വേധാ (ബ്രഹ്മാവ്) സതി–ഈശർക്കു യഥോചിതമായ വിവാഹവിധി അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 29

अथ वेदिं समासाद्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टं चकाराथ सुविस्तरम्

അതിനുശേഷം വേദിയിലേക്കടുത്ത്, ഗൃഹ്യസൂത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം, നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ തന്നെ, വിശദമായി സമ്പൂർണ്ണ അഗ്നികാര്യവും നിർവഹിച്ചു.

Verse 30

यथायथा स रम्याणि वीक्षतेंऽगानि कौतुकात् । सत्याः पितामहो हृष्टः कामार्तोऽभूत्तथातथा

കൗതുകത്താൽ അവൻ അവളുടെ മനോഹരമായ അവയവങ്ങളെ എത്ര എത്ര നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നുവോ, അത്ര അത്ര സത്യയുടെ പിതാമഹൻ ആനന്ദിച്ചു; അതേ അളവിൽ കാമവേദനയാൽ കാതരനുമായി.

Verse 31

तेनैकं वदनं मुक्त्वा तस्या वस्त्रावगुंठितम् । वीक्षिताऽतिस्मरार्तेन यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते

ആ ഉദ്ദേശത്തോടെ അവളുടെ വസ്ത്രാവഗുണ്ഠിതമായ ദേഹം മറച്ചുതന്നെ വെച്ച്, മുഖം മാത്രം തുറന്നുവിട്ടു; അതിസ്മരാർത്തനായ അവൻ അവളെ അങ്ങനെ നോക്കി—ആർക്കും ബുദ്ധി നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 32

न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं स व्यलोकयत् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रकटं मुखम्

ശംഭുവിനോടുള്ള ലജ്ജ കാരണം അവൻ അവളുടെ മുഖം നേരിട്ട് നോക്കിയില്ല; അവളും ലജ്ജയിൽ ആകുലയായി തന്റെ മുഖം തുറന്നുവെച്ച് പ്രകടമാക്കിയില്ല.

Verse 33

ततस्तद्दर्शनार्थाय स उपायं व्यलो कयत् । धूमद्वारेण कामार्तश्चकार च ततः परम्

അപ്പോൾ അവളെ ദർശിക്കുവാൻ അവൻ ഒരു ഉപായം ആലോചിച്ചു. കാമവ്യഥയാൽ പീഡിതനായി പുകയെ തന്നെ നിമിത്തവും ഉപകരണവും ആക്കി പിന്നെയും മുന്നോട്ടു നീങ്ങി.

Verse 34

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वाक्षित्वा विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भव स्तथा

അവൻ അഗ്നിയിൽ ധാരാളം നനഞ്ഞ ഇന്ധനങ്ങൾ എറിഞ്ഞു, അല്പാല്പമായി ഘൃതാഹുതികൾ ക്രമപ്പെടുത്തി; അതിനാൽ ഈർപ്പമുള്ള ദ്രവ്യങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ അവൻ ഉദ്ദേശിച്ചതുപോലെ പുക ഉയർന്നു.

Verse 35

एतस्मिन्नंतरे धूमः प्रादुर्भूतः समंततः । तादृग्येन तमोभूतं वेदिमूलं विनिर्मितम्

അതിനിടയിൽ എല്ലാടവും പുക ഉയർന്നു; അതിന്റെ ഘനതകൊണ്ട് വേദിയുടെ അടിഭാഗം ഇരുട്ടിൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ ആയി.

Verse 36

ततो धूमाकुलेनेत्रे भगवांस्त्रिपु रान्तकः । हस्ताभ्यां छादयामास येऽन्ये तत्र व्यवस्थिताः

പിന്നെ പുകയാൽ വിഷമിച്ച കണ്ണുകളോടെ ഭഗവാൻ ത്രിപുരാന്തകൻ തന്റെ കൈകളാൽ കണ്ണുകൾ മൂടി; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റുള്ളവരും അതുപോലെ ചെയ്തു.

Verse 37

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रं पितामहः । वीक्षयामास कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना

പിന്നെ പിതാമഹൻ വസ്ത്രം ഉയർത്തി സതിയുടെ മുഖം ദർശിച്ചു. കാമാർത്തനായിരുന്നാലും അവന്റെ അന്തരാത്മാവ് ആനന്ദത്തിൽ ഉല്ലസിച്ചു.

Verse 38

तस्य रेतः प्रचस्कन्द ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । पतितं च धरापृष्ठे तुषारचयसंनिभम्

ആ ദൃശ്യം കണ്ട മാത്രത്തിൽ അവന്റെ രേതസ് സഹസാ സ്ഖലിച്ചു; അതിവേഗം ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്ത് വീണത് തുഷാരക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 39

ततश्च सिकतौघेना तत्क्षणात्पद्मसंभवः । छादयामास तद्रेतो यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ പദ്മസംഭവനായ ബ്രഹ്മാവ് മണലിന്റെ പ്രബലപ്രവാഹംകൊണ്ട് ആ രേതസ് മൂടി; ആരും അതറിയാതിരിക്കുവാൻ.

Verse 40

अथ तद्भगवाञ्च्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोऽवस्कन्दनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

അനന്തരം ഭഗവാൻ ശംഭു ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അതറിഞ്ഞു; രേതസ് സ്ഖലിപ്പിച്ച ആ പ്രവൃത്തിയിൽ കോപിച്ച് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 41

किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । नैवार्हा मम कान्ताया वक्त्रवीक्षाऽनुरागतः

ഹേ പാപീ! ഇതെന്തു ചെയ്തിരിക്കുന്നു? നീ നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഇത്തരമാചരണത്തിൽ ആസക്തനായ നീ, എന്റെ പ്രിയ ദേവിയുടെ മുഖം ദർശിക്കാൻ അർഹനല്ല.

Verse 43

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्मजालं न विंदितम् । त्रैलोक्येऽपि मयाऽप्यस्ति गूढं तत्स्यात्कथं विधे । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांतगम्

നീ ‘എനിക്ക് അറിയാം’ എന്നു കരുതുന്നു; എന്നാൽ ഈ കർമ്മജാലം ശങ്കരനും അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ത്രിലോകത്തിൽ എനിക്കും ചിലത് ഗൂഢമായി നിലനിൽക്കും; അപ്പോൾ, ഹേ വിധാതാവേ, എല്ലാം എങ്ങനെ അറിയാൻ കഴിയും? മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ജംഗമ-സ്ഥാവരമായ എല്ലാറ്റിന്റെയും മദ്ധ്യത്തിൽ ഞാൻ നിലകൊള്ളുന്നു—എള്ളിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന എണ്ണപോലെ, ഹേ മൂഢാ!

Verse 44

तस्मात्स्पृश निजं शीर्षं ब्रह्मन्नेतदसंशयम् । यावदेवं गते ब्रह्मा शिरः स्पृशति पाणिना । तावत्तत्र स्थितः साक्षात्तद्रूपो वृषवाहनः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നിന്റെ സ്വന്തം ശിരസ് സ്പർശിക്കൂ—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ബ്രഹ്മാവ് കൈകൊണ്ട് തല സ്പർശിച്ച അതേ ക്ഷണത്തിൽ വൃഷവാഹനനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ അതേ രൂപം ധരിച്ചു സാക്ഷാൽ അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 45

ततो लज्जापरीतांगः स्थितश्चाधोमुखो द्विजाः । इन्द्राद्यैरमरैः सर्वैः सहितः सर्वतः स्थितैः

അപ്പോൾ ലജ്ജയാൽ മൂടപ്പെട്ട ശരീരത്തോടെ അവൻ മുഖം താഴ്ത്തി നിന്നു, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ. ഇന്ദ്രൻ മുതലായ എല്ലാ അമരദേവന്മാരും ചുറ്റുമെങ്ങും നിന്നുകൊണ്ട് അവനോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 46

अथाऽसौ लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रोवाच च स्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति

പിന്നീട് ലജ്ജയാൽ ആവിഷ്ടനായി അവൻ മഹേശ്വരനെ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു; സ്തുതി ചെയ്ത്—“ക്ഷമിക്കണമേ, ക്ഷമിക്കണമേ” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 47

अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं प्राय श्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च यथान्यायं येन पापं प्रयाति मे

ഈ പാപത്തിന്റെ ശുദ്ധിക്കായി, ഹേ പ്രഭോ, യഥോചിതമായ പ്രായശ്ചിത്തം അരുളിച്ചെയ്യുക. കൂടാതെ ന്യായപ്രകാരം വേണ്ട ശിക്ഷ/നിയമനിഗ്രഹവും വിധിക്കണം; അതുവഴി എന്റെ പാപം അകലട്ടെ।

Verse 48

श्रीभगवानुवाच । अनेनैव तु रूपेण मस्तकस्थेन वै ततः । तपः कुरु समाधिस्थो ममाराधनतत्परः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഇതേ രൂപം ശിരസ്സിൽ സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് തപസ്സു ചെയ്യുക. സമാധിയിൽ നിലകൊണ്ട് എന്റെ ആരാധനയിൽ പൂർണ്ണമായി തത്പരനാകുക.”

Verse 49

ख्यातिं यास्यति सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्म नाम्

ഈ തീർത്ഥം ഭൂമിയിലുടനീളം ‘രുദ്രശിരഃ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിക്കും; തേജസ്സുള്ള ദ്വിജന്മാരുടെ എല്ലാ ധർമ്മകൃത്യങ്ങളും സഫലമാക്കുന്നതായിരിക്കും।

Verse 50

मानुषाणामिदं कृत्यं यस्माच्चीर्णं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले

നീ ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർക്കു യോജ്യമായ ഈ കൃത്യം നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞതിനാൽ, നീ മനുഷ്യനായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കും।

Verse 51

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा पृच्छां करिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि भगवांस्त्रिपुरांतकः

കൂടാതെ ആരെങ്കിലും നിന്നെ ഈ രൂപത്തിൽ കണ്ടു ചോദിക്കും—‘ഭഗവൻ ത്രിപുരാന്തകാ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശിരസ്സിന്മേൽ ഇതെന്ത്?’—

Verse 52

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्च शृणोति यः । परदारकृतात्पापात्ततो मुक्तिं प्रयास्यति

അപ്പോൾ ഭക്തിയോടെയുള്ള കൗതുകത്തോടെ നിന്റെ സമസ്ത ചരിതവും കേൾക്കുന്നവൻ, പരസ്ത്രീസംബന്ധത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി പിന്നെ മോക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്യും।

Verse 53

यथायथा जनस्त्वेतत्कृत्यं ते कीर्तयिष्यति । तथातथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति

ജനങ്ങൾ നിന്റെ ഈ കൃത്യം എത്ര എത്രമായി കീർത്തിക്കും, അത്ര അത്രമായി ഈ പാപത്തിൽ നിന്ന് നിനക്ക് ശുദ്ധി ലഭിക്കും।

Verse 54

एतदेव हि ते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम् । जनहास्यकरं लोके तव गर्हाकरं परम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇതുതന്നെയാണ് നിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടത്—ലോകത്തിൽ നിന്നെ ജനഹാസ്യത്തിന്റെ പാത്രമാക്കി, നിനക്കു പരമ നിന്ദ വരുത്തുന്നതു.

Verse 55

एतच्च तव वीर्यं तु पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्व्यर्थं भविष्यति

നിന്റെ ഈ വീര്യം വേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു. കാമാർത്തനായിരുന്നപ്പോൾ ഞാൻ അത് കണ്ടു; ഇത് വ്യർത്ഥമാകുകയില്ല.

Verse 56

यावन्मात्रैः परिस्पृष्टमेतत्सैकतरेणुभिः । तावन्मात्रा भविष्यंति मुनयः संशितव्रताः

ഇത് മണൽരേണുക്കൾ എത്രമാത്രം സ്പർശിച്ചുവോ, അത്രയേറെ അളവിൽ ദൃഢവ്രതന്മാരായ മുനിമാർ ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 57

वालखिल्या इति ख्याताः सर्वेंऽगुष्ठप्रमाणकाः । तपोवीर्यसमोपेताः शापानुग्रहकारकाः

അവർ ‘വാലഖില്യർ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരാകും—എല്ലാവരും അങ്കുഷ്ഠപ്രമാണമുള്ളവർ, തപോവീര്യസമ്പന്നർ, ശാപവും അനുഗ്രഹവും ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ളവർ.

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे तस्माद्वेदिमध्याच्च तत्क्षणात् । अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् । अंगुष्ठकप्रमाणानि निष्क्रान्तानि द्विजोत्तमाः

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ വേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഭാവിതാത്മാക്കളായ മുനിമാരുടെ എൺപത്തിയെട്ടായിരം പേർ—അങ്കുഷ്ഠപ്രമാണമുള്ളവർ—പുറത്തുവന്നു, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ!

Verse 59

ततस्ते प्रणिपत्योच्चैः प्रोचुर्देवं पितामहम् । स्थानं दर्शय नस्तात तपोऽर्थं कलिवर्जितम्

അപ്പോൾ അവർ പ്രണാമം ചെയ്ത് ഉച്ചത്തിൽ ദേവ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു— “പിതാവേ! തപസ്സിനായി കലിദോഷം ഇല്ലാത്ത സ്ഥലം ഞങ്ങൾക്ക് കാണിച്ചുതരണമേ।”

Verse 60

पितामह उवाच । अस्मिन्क्षेत्रे मया सार्धं कुरुध्वं पुत्रकास्तपः । गमिष्यथ परां सिद्धिं येन लोके सुदुर्लभाम्

പിതാമഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “എൻ പുത്രന്മാരേ! ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എനോടൊപ്പം തപസ്സു ചെയ്‍വിൻ. അതിനാൽ ലോകത്തിൽ അത്യന്തം ദുർലഭമായ പരമസിദ്ധി നിങ്ങൾ പ്രാപിക്കും।”

Verse 61

ते तथेति प्रतिज्ञाय कृत्वा तत्राश्रमं शुभम् । वालखिल्यास्तपश्चक्रुः संसिद्धिं च परां गताः

അവർ “തഥാസ്തു” എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അവിടെ ശുഭമായ ആശ്രമം പണിതു. പിന്നെ വാലഖില്യർ തപസ്സു ചെയ്ത് പരമ സംസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 62

अथ ब्रह्मापि तत्कर्म सर्वं वैवाहिकं क्रमात् । समाप्तिमनयत्प्रोक्तं यच्छ्रुतौ तेन च स्वयम्

പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവും ശ്രുതിയിൽ നിർദേശിച്ചതുപോലെയും പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെയും ക്രമമായി ആ മുഴുവൻ വൈവാഹിക കർമ്മം സമാപ്തിയിലാക്കി.

Verse 63

पतत्सु पुष्पवर्षेषु समन्ताद्गगनांगणात् । वाद्यमानेषु वाद्येषु गीय मानैश्चगीतकैः

ആകാശവിസ്താരത്തിൽ നിന്നു ചുറ്റുമെങ്ങും പുഷ്പവർഷം പതിയുമ്പോൾ, വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുകയും മധുരഗീതങ്ങൾ ആലപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

Verse 64

पठत्सु विप्रमुख्येषु नृत्यमानासु रागतः । रंभादिषु पुरन्ध्रीषु देवानां दृङ्मनोहरम्

ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ, രംഭാദി അപ്സരസ്സുകൾ രാഗഭാവത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തപ്പോൾ, ആ ദൃശ്യം ദേവന്മാരുടെ കണ്ണിനും മനസ്സിനും അത്യന്തം മനോഹരമായി തോന്നി।

Verse 65

एवं महोत्सवो जज्ञे तत स्तुंबुरुपूर्वकैः । गीयमानेषु गीतेषु यथापूर्वं त्रिविष्टपे

ഇങ്ങനെ മഹോത്സവം ഉദിച്ചു; തുംബുരു മുതലായവർ പാടിയ ഗീതങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, അത് പൂർവകാലത്തെ ത്രിവിഷ്ടപ (സ്വർഗ്ഗ) ഉത്സവംപോലെ തോന്നി।

Verse 66

अथ कर्मावसाने स भगवांस्त्रिपुरांतकः । प्रोवाच पद्मजं भक्त्या दक्षिणां ते ददामि किम्

പിന്നെ കർമ്മം സമാപിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ ത്രിപുരാന്തകൻ (ശിവൻ) ഭക്തിയോടെ പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നോട് പറഞ്ഞു—“നിനക്കു ദക്ഷിണ നൽകാം; എന്താണ് ആഗ്രഹം?”

Verse 67

वैवाहिकी सुरश्रेष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! വൈവാഹിക ദക്ഷിണ അത്യന്തം ദുർലഭമായാലും, മഹാഭാഗാ, വേഗം പറയുക; എനിക്കു നൽകാനാകാത്തത് ഒന്നുമില്ല।

Verse 68

पितामह उवाच । अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां सुरेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പറഞ്ഞു—“ഹേ സുരേശ്വരാ! ഇതേ രൂപത്തിൽ ഈ വേദിഭൂമിയിൽ നീ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളണം, മനുഷ്യരുടെ പാപശുദ്ധിക്കായി।”

Verse 69

येन ते सन्निधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशिशेखर । तपः करोमि नाशाय पापस्यास्य महत्तमम्

ഹേ ശശിശേഖരാ! നിന്റെ സന്നിധിയിൽ എന്റെ ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ച്, ഈ മഹാപാപത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ നാശത്തിനായി ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു।

Verse 70

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारेण यो भक्त्या वीक्षयिष्यति मानवः । तदैव तस्य पापानि प्रयास्यन्ति च संक्षयम्

ചൈത്ര ശുക്ല ത്രയോദശിയിൽ, ഭഗദൈവത നക്ഷത്രത്തിൽ, ഞായറാഴ്ച ഭക്തിയോടെ (ഈ പുണ്യസന്നിധി) ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ പാപങ്ങൾ അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ ക്ഷയിച്ച് നശിക്കും।

Verse 71

या नारी दुर्भगा वन्ध्या काणा रूपविवर्जिता । साऽपि त्वद्दर्शनादेव भविष्यति सुरूपधृक् । प्रजावती सुभोगाढ्या सुभगा नात्र संशयः

ഏതു സ്ത്രീ ദുർഭാഗ്യവതി, വന്ധ്യ, കാണി അല്ലെങ്കിൽ രൂപഹീനയായാലും—നിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ അവളും സുന്ദരരൂപം ധരിക്കും; സന്താനവതി, സദ്ഭോഗ-സമ്പത്താൽ സമൃദ്ധയും സൗഭാഗ്യവതിയും ആവും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 72

महेश्वर उवाच । हिताय सर्वलोकानां वेद्यामस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्यात्व द्वचनाद्विधे

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സകല ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി, ഈ വേദിയിൽ സ്ഥാപിതനായി, ഞാൻ പത്നിയോടുകൂടെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളും. ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ)! നിന്റെ വചനത്താൽ ഇതിനെ സത്യമാക്കുക।

Verse 73

सूत उवाच । एवं स भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । विद्यते वेदिमध्यस्थो लोकानां पापनाशनः ०

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ) പത്നിയോടുകൂടെ അവിടെ വേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ വിരാജിക്കുന്നു; ജനങ്ങളുടെ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ ആകുന്നു।

Verse 74

एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषनाथस्य मनौ स्वायंभुवे द्विजाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! പുരാതനകാലത്ത് നടന്നതുപോലെ ഇതെല്ലാം നിങ്ങളോട് ഞാൻ പറഞ്ഞു—സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ കാലത്ത് വൃഷനാഥന്റെ വിവാഹം.

Verse 76

कन्या च सुखसौभाग्य शीलाचारगुणान्विता । तथा स्यात्पुत्रिणी साध्वी पतिव्रतपरायणा

ആ കന്യക സുഖവും സൗഭാഗ്യവും പ്രാപിച്ച്, ശീലാചാരഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നയാകും; അവൾ പുത്രവതിയായി, സാധ്വിയായി, പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ പരായണയാകും.

Verse 79

विवाहसमये प्राप्ते प्रारम्भे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रं संपूज्य वृषभध्वजम् । तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत्

വിവാഹസമയം വന്നപ്പോൾ അല്ലെങ്കിൽ ആരംഭത്തിൽ, അവ്യഗ്രചിത്തത്തോടെ വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ)നെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് ഈ ആഖ്യാനം ശ്രവിക്കുന്നവന്—എല്ലാ വൈവാഹിക കർമങ്ങളും നിർവിഘ്നമാകും.