Adhyaya 57

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे तथादित्यः स्थापितो द्विजसत्तमाः । भीष्मेण ब्राह्मणेंद्राणां संमतेन तथात्मना

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഭീഷ്മൻ ബ്രാഹ്മണേന്ദ്രന്മാരുടെ സമ്മതത്തോടെയും ദൃഢാന്തഃസങ്കൽപത്തോടെയും ആദിത്യദേവനെ വിധിപൂർവ്വം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 2

शंतनोर्दयितः पुत्रो गांगेय इति विश्रुतः । आसीत्पुरा वरो नृणामूर्ध्वरेताः सुविश्रुतः

ശന്തനുവിന്റെ പ്രിയപുത്രൻ ‘ഗാംഗേയൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; അവൻ പണ്ടുകാലത്ത് മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഊർദ്ധ്വരേതസ് (ബ്രഹ്മചര്യ-തേജസ്) കൊണ്ടു സുവിശ്രുതനും ആയിരുന്നു।

Verse 3

तस्यासीत्तुमुलं युद्धं भार्गवेण समं महत् । त्रयोविंशद्दिनान्येव देवासुररणोपमम् । अंबाकृते शितैः शस्त्रैरस्त्रैश्च तदनंतरम्

അവന് ഭാർഗവനോടൊപ്പം മഹത്തും തുമുലവുമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി; അത് ഇരുപത്തിമൂന്ന് ദിവസം ദേവാസുരസമരത്തെപ്പോലെ നീണ്ടു. തുടർന്ന് അംബയ്ക്കായി അവൻ മൂർച്ചയുള്ള ശസ്ത്രങ്ങളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് പോരാടി।

Verse 4

ततो ब्रह्मादयो देवाः स्वयमेव व्यवस्थिताः । ताभ्यां निवारणार्थाय शांत्यर्थं सर्वदेहिनान् । गताश्च ते समुत्थाप्य पुनरेव त्रिविष्टपम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ സ്വയം ഇടപെട്ടു. ആ ഇരുവരെയും തടയാനും സർവ്വ ദേഹികളുടെയും ശാന്തിക്കുമായി അവർ ചെന്നു അവരെ സംഘർഷത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും ത്രിവിഷ്ടപത്തിലേക്ക് (സ്വർഗത്തിലേക്ക്) മടങ്ങി।

Verse 5

अंबापि प्राप्य परमं गांगेयोत्थं पराभवम् । प्रविष्टा कोपरक्ताक्षी सुसमिद्धे हुताशने

അംബയും ഗാംഗേയനാൽ ഉണ്ടായ പരമപരാജയം പ്രാപിച്ച്, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, നന്നായി ജ്വലിച്ച ഹുതാശനത്തിൽ (അഗ്നിയിൽ) പ്രവേശിച്ചു।

Verse 6

भर्त्सयित्वा नदीपुत्रं बाष्पव्याकुललोचना । ततःप्रोवाच मध्यस्था वह्नेः कुरुपितामहम्

നദീപുത്രനെ ശാസിച്ച്, കണ്ണുനീരാൽ വ്യാകുലമായ കണ്ണുകളോടെ അവൾ പിന്നെ അഗ്നിമദ്ധ്യേ നിന്നുകൊണ്ട് കുരുപിതാമഹൻ ഭീഷ്മനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 7

यस्माद्भीष्म त्वया त्यक्ता कामार्ताहं सुदुर्मते । तस्मात्तव वधायाशु भविष्यामि पुनः क्षितौ

ഹേ ഭീഷ്മാ, ദുര്മതേ! കാമാർത്തയായ എന്നെ നീ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, നിന്റെ വധത്തിനായി ഞാൻ വേഗം വീണ്ടും ഭൂമിയിൽ ജനിക്കും।

Verse 8

स्त्रीहत्यया समायुक्तस्त्वं च नूनं भविष्यसि । प्रमाणं यदि धर्मोऽत्र स्मृतिशास्त्रसमुद्भवः

നീയും നിശ്ചയമായി സ്ത്രീഹത്യാപാപത്തിൽ ലിപ്തനാകും—ഇവിടെ ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രമാണം സ്മൃതിശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന അധികാരമെന്നാൽ।

Verse 9

ततः स घृणयाऽविष्टो भीष्मः कुरुपितामहः । मार्कंडेयं मुनिश्रेष्ठं पप्रच्छ विनयान्वितः

അപ്പോൾ കരുണയും പശ്ചാത്താപവും കൊണ്ട് ആവിഷ്ടനായ കുരുപിതാമഹൻ ഭീഷ്മൻ വിനയത്തോടെ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ മാർകണ്ഡേയനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 10

भगवन्काशिराजस्य सुतया मे प्रजल्पितम् । मम मृत्युकरं पापं सकलं ते भविष्यति

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ഭഗവൻ! കാശീരാജന്റെ പുത്രി എന്നോട് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ മൂലം—എന്റെ മരണകാരണമാകുന്ന ആ സമസ്ത പാപം സത്യമായി എനിക്കു വരുമോ?

Verse 11

तत्किं स्याद्वाक्यमात्रेण नो वा ब्राह्मणसत्तम । अत्र मे संशयस्तत्त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! വാക്കുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അതിന് ഫലമുണ്ടാകുമോ, അല്ലയോ? ഇതിൽ എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്; യഥാവിധി സത്യതത്ത്വം വ്യക്തമാക്കി പറയണമേ।

Verse 12

श्रीमार्कंडेय उवाच । आक्षिप्तस्ताडितो वापि यमुद्दिश्य त्यजेदसून् । स्त्रीजनो वा द्विजो वापि तस्य पापं तु तद्भवेत्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും അടിക്കപ്പെട്ടാലും, ആ ആക്രമിച്ചവനെ മനസ്സിൽ ഉദ്ദേശിച്ച് ആരെങ്കിലും പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ—സ്ത്രീയായാലും ദ്വിജനായാലും—ആ മരണപാപം കാരണമായവനിലേക്കുതന്നെ പതിക്കും।

Verse 13

स्त्रियं वा ब्राह्मणं वापि तस्मान्नैव प्रकोपयेत् । निघ्नंतं वा शपंतं वा यदीच्छेच्छुभमात्मनः

അതുകൊണ്ട് സ്ത്രീയെയോ ബ്രാഹ്മണനെയോ ഒരിക്കലും കോപിപ്പിക്കരുത്. അവർ അടിക്കുകയോ ശപിക്കുകയോ ചെയ്താലും, സ്വന്തം മംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അവരുടെ ക്രോധം കൂടുതൽ ഉണർത്തരുത്।

Verse 15

भीष्म उवाच । तदर्थं वद मे ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं विशुद्धये । तपो वा यदि वा दानं व्रतं नियममेव वा

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ! അതിനായി എന്റെ വിശുദ്ധിക്കുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം പറയുക—തപസ്സോ, ദാനമോ, വ്രതമോ, അല്ലെങ്കിൽ നിയമാനുഷ്ഠാനമോ?

Verse 16

मार्कंडेय उवाच । दशानां ब्राह्मणेंद्राणां यद्वधे पातकं स्मृतम् । तत्पापं स्त्रीवधे कृत्स्नं जायते भरतर्षभ

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതവൃഷഭാ! പത്തു ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരെ വധിച്ചതിന് സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പാതകം ഏതാണ്, അതേ പാപം മുഴുവനായി സ്ത്രീവധത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നു।

Verse 17

तदत्र विषये दानं न तपो न व्रतादिकम् । तीर्थसेवां परित्यज्य तस्मात्त्वं तां समाचर

ഈ വിഷയത്തിൽ തീർത്ഥസേവ കൂടാതെ ദാനമോ തപസ്സോ വ്രതങ്ങളോ ഒന്നും പര്യാപ്തമല്ല; അതിനാൽ നീ ആ തീർത്ഥസേവ തന്നെ ആചരിക്കുക.

Verse 19

ततः क्रमात्समायातो भ्रममाणो महीतले । चमत्कारपुरे क्षेत्रे नानातीर्थसमाकुले

അതിനുശേഷം ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കവേ അദ്ദേഹം ക്രമേണ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ചമത്കാരപുര ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 20

अथापश्यन्महात्मा स सुपुण्यं तद्गयाशिरः । स्नात्वा श्राद्धं च विधिवद्यावच्छ्रद्धासम न्वितः

അതിനുശേഷം ആ മഹാത്മാവ് അതിപവിത്രമായ ഗയാശിരസ്സ് ദർശിക്കുകയും, സ്നാനം ചെയ്ത് പൂർണ്ണശ്രദ്ധയോടെ വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം നിർവ്വഹിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 21

चक्रे तावन्नभोवाणी वाक्यमेतदुवाच ह । भीष्मभीष्म महाबाहो नार्हस्त्वं श्राद्धजं विधिम्

അപ്പോൾ ഒരു അശരീരി ഉണ്ടായി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "ഹേ മഹാബാഹുവായ ഭീഷ്മാ! ഭീഷ്മാ! നീ ശ്രാദ്ധവിധി അനുഷ്ഠിക്കാൻ യോഗ്യനല്ല."

Verse 22

कर्तुं स्त्रीहत्ययायुक्तस्तस्माच्छृणु वचो मम । शर्मिष्ठातीर्थमित्येव ख्यातं पातकनाशनम्

"എന്തെന്നാൽ നീ സ്ത്രീഹത്യാ പാപത്താൽ യുക്തനാണ്, അതിനാൽ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന 'ശർമ്മിഷ്ഠാ തീർത്ഥം' എന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്."

Verse 23

अस्मात्स्थानात्समीपस्थं वारुण्यां दिशि पुण्यकृत् । कृष्णांगारकषष्ठ्यां यो नरः स्नानं समाचरेत्

ഈ സ്ഥലത്തിനടുത്തായി, വരുണദിക്കിൽ (പടിഞ്ഞാറ്) പുണ്യപ്രദമായ ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ഭൗമവാരത്തോടുകൂടിയ ഷഷ്ഠീ തിഥിയിൽ ആരെങ്കിലും അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്താൽ…

Verse 24

स स्त्रीहत्याकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । तस्मादद्य दिने पुत्र भौमवारसमन्विता

അവൻ സ്ത്രീഹത്യാജന്യമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അതിനാൽ, പുത്രാ, ഇന്ന് ഭൗമവാരത്തോടുകൂടിയ ദിനമാണ്…

Verse 25

सैव षष्ठी तिथिः पुण्या तस्मात्तत्र द्रुतं व्रज । अहं तव पिता पुत्र शंतनुः पृथिवीपतिः

അതേ ഷഷ്ഠീ തിഥി പുണ്യമയമാണ്; അതിനാൽ അവിടെ വേഗത്തിൽ പോകുക. ഞാൻ നിന്റെ പിതാവാണ്, പുത്രാ—ഭൂമിപതി ശന്തനു.

Verse 26

स्त्रीहत्ययान्वितं ज्ञात्वा ततस्तूर्णमिहागतः । ततो भीष्मो द्रुतं गत्वा तत्र स्थाने समाहितः

അവൻ സ്ത്രീഹത്യാപാപഭാരത്തോടെ ഉള്ളവനെന്ന് അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം (ശന്തനു) വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി. തുടർന്ന് ഭീഷ്മനും ഉടൻ അവിടെ ചെന്നു, ആ സ്ഥലത്ത് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി നിലകൊണ്ടു.

Verse 27

स्नानं कृत्वा ततः श्राद्धं चक्रे श्रद्धासमन्वितः । ततो भूयः समागत्य स तं प्रोवाच शतनुः

സ്നാനം ചെയ്ത് അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു. തുടർന്ന് വീണ്ടും മടങ്ങിവന്ന് ശന്തനു അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു.

Verse 28

विपाप्मा त्वं कुरुश्रेष्ठ संजातोऽसि न संशयः । तस्मान्निजं गृहं गच्छ राज्यचिंतां समाचर

ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! നീ സംശയമില്ലാതെ പാപമുക്തനായിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു രാജധർമ്മവും രാജ്യഭരണ ചിന്തയും നിർവഹിക്കു.

Verse 29

ततः स विस्मयाविष्टो ज्ञात्वा तीर्थमनुत्तमम् । वासुदेवात्मिकामर्चां तथान्यां कुरुसत्तमः

അനന്തരം ആ അനുത്തമ തീർത്ഥം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് വിസ്മയാവിഷ്ടനായ കുരുസത്തമൻ അവിടെ വാസുദേവസ്വരൂപമായ ഒരു അർച്ചാമൂർത്തിയും മറ്റൊരു ദേവമൂർത്തിയും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 30

पारिजातमयीं मूर्तिं रवेर्लक्षणलक्षिताम् । सुप्रमाणां सुरूपां च श्रद्धापूतेन चेतसा

ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ ചിത്തത്തോടെ അവൻ പാരിജാതമയമായതുപോലെ ഒരു ദിവ്യമൂർത്തി നിർമ്മിച്ച് സ്ഥാപിച്ചു; അത് രവി (സൂര്യൻ)യുടെ ലക്ഷണചിഹ്നങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടതും, സൂപ്രമಾಣവും സുന്ദരരൂപവും ഉള്ളതുമായിരുന്നു.

Verse 31

तथान्यत्स्थापयामास लिंगं देवस्य शूलिनः । दुर्गां च भक्तिसंयुक्तो विधिदृष्टेन कर्मणा

അതുപോലെ ഭക്തിയോടെ, വിധിപ്രകാരം കർമ്മം നിർവഹിച്ചു, അവൻ ശൂലധാരിയായ ദേവൻ (ശിവൻ)യുടെ ലിംഗവും സ്ഥാപിച്ചു; ദുർഗാദേവിയെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 32

ततः सर्वान्समाहूय स विप्रान्पुरसंभवान् । प्रोवाच कौरवो भीष्मो विनयावनतः स्थितः

അനന്തരം അവൻ നഗരത്തിലെ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വിളിച്ചു കൂട്ടി. പിന്നെ വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ്, ആദരപൂർവ്വം നിന്നുകൊണ്ട് കൗരവ ഭീഷ്മൻ അവരോട് പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 33

मया विनिर्मितं विप्रा देवागारचतुष्टयम् । एतत्क्षेत्रे च युष्माकं दयां कृत्वा ममोपरि

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ നാലു ദേവാലയങ്ങൾ പണിതിരിക്കുന്നു. ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എന്നോടു കരുണ കാണിച്ച് ഇവയുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കുവിൻ.

Verse 34

पालयध्वं प्रयास्यामि स्वगृहं प्रति सत्वरम् । प्रेरितः पितृभिर्दिव्यैः स्वर्गमार्गसमाश्रितैः

ഇവയെ സംരക്ഷിച്ചു പരിപാലിക്കുവിൻ; ഞാൻ വേഗത്തിൽ എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. സ്വർഗ്ഗമാർഗത്തിൽ അധിഷ്ഠിതരായ എന്റെ ദിവ്യ പിതൃകൾ എന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 35

ब्राह्मणा ऊचुः । गच्छगच्छ कुरुश्रेष्ठ सुविश्रब्धः स्वमायया । वयं सर्वे करिष्यामो युष्मच्छ्रेयोऽभिवर्धनम्

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—പോകുക, പോകുക, ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ ജ്ഞാനമയ ക്രമീകരണത്തിൽ പൂർണ്ണ നിശ്ചിന്തനായി ഇരിക്ക. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ ശ്രേയസ്സും പുണ്യവർദ്ധനവും ഉണ്ടാക്കുന്ന എല്ലാം ചെയ്യും.

Verse 36

देवश्रेणिरियं राजन्या त्वयात्र विनिर्मिता । अस्याः पूजादिकं सर्वं करिष्यामः सदा वयम्

ഹേ രാജാവേ! ഈ ദേവശ്രേണി ഇവിടെ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിച്ചത്. ഇതിന്റെ പൂജ മുതലായ എല്ലാ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളും ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും നിർവഹിക്കും.

Verse 37

तवापि विनयं दृष्ट्वा परितुष्टा वयं नृप । सर्वान्प्रार्थय तस्मात्त्वं वरं स्वं मनसि स्थितम्

ഹേ നൃപാ! നിങ്ങളുടെ വിനയം കണ്ടു ഞങ്ങൾ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരാണ്. അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വരം ഞങ്ങളൊക്കെയോടും അപേക്ഷിക്കുവിൻ.

Verse 38

भीष्म उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्संतुष्टा द्विजोत्तमाः । तथाप्याशु वचः कार्यं युष्मदीयं मयाधुना

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ സന്തുഷ്ടരാകുന്നതുതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് വരമാണ്. എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ വചനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ ഉടൻ നടപ്പാക്കണം.

Verse 39

एतानि देवसद्मानि मदीयानि नरो भुवि । यो यं काममभिध्याय पूजयेच्छ्रद्धयाऽन्वितः । प्रसादादेव युष्माकं तस्य तत्स्यादसंशयम्

ഭൂമിയിലെ ഈ ദിവ്യ ദേവസദനങ്ങൾ എന്റെതന്നെ. ആരെങ്കിലും ഏതു ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ ഇവിടെ പൂജിച്ചാലും, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ അവന് അതു സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കും.

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । आदित्यस्य करिष्यामो यात्रां भाद्रपदे वयम् । सप्तम्यां सूर्यवारेण सर्वदैव समाहिताः

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഭാദ്രപദ മാസത്തിൽ ഞങ്ങൾ ആദിത്യന്റെ യാത്ര നടത്തും. ഞായറാഴ്ച വരുന്ന സപ്തമി തിഥിയിൽ, ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും സമാഹിതരായി ഭക്തിയോടെ അത് നിർവഹിക്കും.

Verse 41

तथा शिवस्य चाष्टम्यां चैत्रशुक्ले विशेषतः । चतुर्दश्यां महाभाग तव स्नेहान्न संशयः

അതുപോലെ ശിവനുവേണ്ടിയും—വിശേഷിച്ച് ചൈത്ര ശുക്ല അഷ്ടമിയിൽ. ചതുര്ദശി തിഥിയിലും, ഹേ മഹാഭാഗ, നിങ്ങളോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ—സംശയമില്ല.

Verse 42

शयने बोधने विष्णोः संप्राप्ते द्वादशीदिने । विष्णोरपि च दुर्गायाः संप्राप्ते नवमीदिने

വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനവും ബോധനവും വരുന്ന സമയത്ത്, ദ്വാദശി തിഥി എത്തിയാൽ; നവമി തിഥി എത്തിയാലും—വിഷ്ണുവിനും ദുർഗാദേവിക്കും (വ്രത-പൂജ) നടത്തപ്പെടുന്നു.

Verse 43

आश्विने शुक्लपक्षे च गीतवादित्रनिस्वनैः । महोत्सवं तथा चित्रैर्हास्यलास्यैः पृथग्विधैः

ആശ്വിന മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ഗാനങ്ങളുടെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും മുഴക്കത്തോടെ മഹോത്സവം നടത്തപ്പെടണം; നാനാവിധ വിനോദങ്ങൾ, ഹാസ്യം, വ്യത്യസ്ത നൃത്തങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അത് അലങ്കരിക്കപ്പെടണം।

Verse 44

यस्तत्र मानवो नित्यं श्रद्धया परया युतः । करिष्यति च गीतादि स यास्यति परां गतिम्

അവിടെ ആരെങ്കിലും നിത്യം പരമശ്രദ്ധയോടെ ഭജന-കീർത്തനാദി ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കും।

Verse 45

वयं तस्य भविष्यामः सदैव प्रीतमानसाः । प्रदास्यामस्तथा कामान्मनसा वांछितान्नृप

ഹേ രാജാവേ! ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും അവനോടു പ്രസന്നഹൃദയരായിരിക്കും; അവന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഇഷ്ടകാമനകളും ഞങ്ങൾ പ്രസാദിക്കും।

Verse 46

एवमुक्त्वाथ ते विप्राः स्वानि स्थानानि भेजिरे । भीष्मोऽपि हर्षसंयुक्तः स्वगृहं प्रस्थितस्ततः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വിപ്രന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി; ഭീഷ്മനും ആനന്ദസഹിതനായി പിന്നെ തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।