Adhyaya 237

Verse 1

नारद उवाच । कदा विधिनिषेधौ च कर्तव्यौ विष्णुसन्निधौ । युष्मद्वाक्यामृतं पीत्वा तृप्तिर्मम न विद्यते

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! വിഷ്ണുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ വിധിയും നിഷേധവും എപ്പോൾ ആചരിക്കണം? നിങ്ങളുടെ വാക്യാമൃതം പാനം ചെയ്തിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തി ഉദിക്കുന്നില്ല.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । कर्कसंक्रांतिदिवसे विष्णुं संपूज्य भक्तितः । फलैरर्घ्यः प्रदातव्यः शस्तजंबूफलैः शुभैः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—കർക്കസംക്രാന്തിദിവസം ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിച്ച്, ശുഭവും ഉത്തമവുമായ ജംബൂ (ഞാവൽ) ഫലങ്ങളോടുകൂടി ഫലങ്ങളാൽ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം।

Verse 3

जंबूद्वीपस्य संज्ञेयं फलेन च विजायते । मन्त्रेणानेन विप्रेंद्र श्रद्धाधर्मसुसंयतैः

ഈ ജംബൂഫലത്തിലൂടെയാണ് ‘ജംബൂദ്വീപം’ എന്ന നാമത്തിന്റെ അർത്ഥം ഗ്രഹിക്കേണ്ടത്; അതു ആ ഫലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചതുപോലെ. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ശ്രദ്ധയും ധർമ്മവും പാലിക്കുന്ന സംയമികൾ ഈ മന്ത്രത്തോടെ ഇത് ചെയ്യണം।

Verse 4

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यत्र क्वापि भवेन्मम । तन्मया वासुदेवाय स्वयमात्मा निवेदितः

അടുത്ത ആറുമാസത്തിനുള്ളിൽ എവിടെയെങ്കിലും എനിക്ക് മരണം സംഭവിച്ചാൽ, ഞാൻ സ്വമേധയാ എന്റെ ആത്മാവിനെ വാസുദേവനു സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 5

इति मंत्रेणार्घ्यम् । ततो विधिनिषेधौ च ग्राह्यौ भक्त्या हरेः पुरः । चातुर्मास्ये समायाते सर्वलोकमहासुखे

ഇങ്ങനെ മന്ത്രത്തോടുകൂടി അർഘ്യം. തുടർന്ന് ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ ഭക്തിയോടെ വിധിയും നിഷേധവും സ്വീകരിച്ച് പാലിക്കണം; സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും മഹാസുഖം നൽകുന്ന ചാതുർമാസ്യം വന്നപ്പോൾ।

Verse 6

विधिर्वेदविधिः कार्यो निषेधो नियमो मतः । विधिश्चैव निषेधश्च द्वावेतौ विष्णुरेव हि

വിധി വേദവിധിപ്രകാരം ചെയ്യേണ്ടത്; നിഷേധം നിയമരൂപമായ സംയമമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ വിധിയും നിഷേധവും—ഈ രണ്ടും വിഷ്ണുതന്നെയാണ്।

Verse 7

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्य एव जनार्दनः । विष्णोः कथा विष्णुपूजा ध्यानं विष्णोर्नतिस्तथा

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി ജനാർദനനെയേ സേവിക്കണം—വിഷ്ണുകഥ, വിഷ്ണുപൂജ, വിഷ്ണുധ്യാനം, കൂടാതെ വിഷ്ണുവിന് പ്രണാമം കൊണ്ടും।

Verse 8

सर्वमेव हरिप्रीत्या यः करोति स मुक्तिभाक् । वर्णाश्रमविधेर्मूर्तिः सत्यो विष्णुः सनातनः

ഹരിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവാൻ എല്ലാകർമ്മങ്ങളും ചെയ്യുന്നവൻ മോക്ഷഭാഗ്യൻ ആകുന്നു. സത്യനും സനാതനനും ആയ വിഷ്ണുവേ വർണാശ്രമവിധിയുടെ സാക്ഷാത് മൂർത്തിയാണ്।

Verse 10

नारद उवाच । किं व्रतं किं तपः प्रोक्तं ब्रह्मन्ब्रूहि सविस्तरम् । सुप्ते देवे मया कार्यं कृतं यच्च महाफलम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഏത് വ്രതവും ഏത് തപസ്സും ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു? വിശദമായി പറയുക. ദേവൻ യോഗനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ഏത് ആചരണം ചെയ്യണം, മഹാഫലം നൽകുന്നതായി?

Verse 11

ब्रह्मोवाच । व्रतं विष्णुव्रतं विद्धि विष्णुभक्तिसमन्वितम् । तपश्च धर्मवर्तित्वं कृच्छ्रादिकमथापि वा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വ്രതം വിഷ്ണുവ്രതമെന്നു അറിയുക; അത് വിഷ്ണുഭക്തിയോടുകൂടിയതാണ്. തപസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരമായ ആചരണം; അല്ലെങ്കിൽ കൃച്ഛ്രാദി പ്രായശ്ചിത്ത-തപസ്സുകളും.

Verse 12

शृणु व्रतस्य माहात्म्यं वक्ष्यामि प्रथमं तव । ब्रह्मचर्यव्रतं सारं व्रतानामुत्तमं व्रतम्

വ്രതത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം കേൾക്കുക; ആദ്യം ഞാൻ നിനക്കത് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം വ്രതങ്ങളുടെ സാരം—ഏറ്റവും ഉത്തമ വ്രതം.

Verse 13

ब्रह्मचर्यं तपः सारं ब्रह्मचर्यं महत्फलम् । क्रियासु सकलास्वेव ब्रह्मचर्यं विवर्द्धयेत्

ബ്രഹ്മചര്യം തപസ്സിന്റെ സാരം; ബ്രഹ്മചര്യം മഹാഫലം നൽകുന്നു. എല്ലാ ധാർമ്മിക ക്രിയകളിലും വിധികളിലും ബ്രഹ്മചര്യം സദാ വർദ്ധിപ്പിച്ച് പാലിക്കണം.

Verse 14

ब्रह्मचर्यप्रभावेण तप उग्रं प्रवर्त्तते । ब्रह्मचर्यात्परं नास्ति धर्मसाधन मुत्तमम्

ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഉഗ്രതപസ് ഫലപ്രദമായി മുന്നേറുന്നു. ബ്രഹ്മചര്യത്തേക്കാൾ ഉത്തമമായ ധർമ്മസാധനം മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 15

चातुर्मास्ये विशेषेण सुप्ते देवे गुणोत्तरम् । महाव्रतमिदं लोके तन्निबोध सदा द्विज

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച്—ദേവൻ ശയനത്തിലിരിക്കുന്നപ്പോൾ—ഈ വ്രതം അത്യന്തം പുണ്യവർദ്ധകമാണ്. ഹേ ദ്വിജ, അറിക: ലോകത്തിൽ ഇതിനെ മഹാവ്രതമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 16

नारायणमिदं कर्म यः करोति न लिप्यते । शतत्रयं षष्टियुतं दिनमाहुश्च वत्सरे

ഈ കർമ്മം നാരായണനു സമർപ്പിതം; ഇത് ചെയ്യുന്നവൻ പാപലേപത്തിൽപ്പെടുകയില്ല. കൂടാതെ, ഒരു വർഷത്തിൽ മുന്നൂറ് അറുപത് ദിവസമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 17

तत्र नारायणो देवः पूज्यते व्रतकारिभिः । सत्क्रियाममुकीं देव कारयिष्यामि निश्चयः

അവിടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ നാരായണദേവനെ പൂജിക്കുന്നു. (സങ്കൽപ്പം:) ‘ഹേ ദേവാ, ഈ പവിത്ര സത്ക്രിയ ഞാൻ നിശ്ചയമായി നിർവഹിപ്പിക്കും.’

Verse 18

कुरुते तद्व्रतं प्राहुः सुप्ते देवे गुणोत्तरम् । वह्निहोमो विप्रभक्तिः श्रद्धा धर्मे मतिः शुभा

ആ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം എന്നു അവർ പറയുന്നു; ദേവൻ യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പുണ്യം കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠമാകുന്നു. അഗ്നിഹോമം, ബ്രാഹ്മണഭക്തി, ധർമ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധ, മനസ്സിന്റെ ശുഭപ്രവണത—ഇവയാണ് അതിന്റെ സഹായഗുണങ്ങൾ.

Verse 19

सत्संगो विष्णुपूजा च सत्यवादो दया हृदि । आर्जवं मधुरा वाणी सच्चरित्रे सदा रतिः

സത്സംഗം, വിഷ്ണുപൂജ, സത്യവചനം, ഹൃദയത്തിലെ ദയ; ആర్జവം, മധുരവാണി, സദാചാരത്തിൽ നിത്യാനുരക്തി—ഇവയാണ് ധർമ്മശാസനത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 20

वेदपाठस्तथाऽस्तेयमहिंसा ह्रीः क्षमा दमः । निर्लोभताऽक्रोधता च निर्मोहोऽममताऽर तिः

വേദപാഠം, അസ്തേയം, അഹിംസ, ഹ്രീ, ക്ഷമ, ദമം; നിർലോഭത, അക്രോധത, നിർമ്മോഹം, അമമത, വൈരാഗ്യം—ഇവ വ്രതത്തെ നിലനിർത്തുന്ന ഗുണങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 21

श्रुतिक्रियापरं ज्ञानं कृष्णार्पितमनोगतिः । एतानि यस्य तिष्ठंति व्रतानि ब्रह्मवित्तम

ശ്രുതിവിഹിത കർമങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ജ്ഞാനവും, കൃഷ്ണനിൽ അർപ്പിതമായ മനോഗതിയും—ഇവ ആരിൽ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവൻ ബ്രഹ്മവിദുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 22

जीवन्मुक्तो नरः प्रोक्तो नैव लिप्य ति पातकैः । व्रतं कृतं सकृदपि सदैव हि महाफलम्

അത്തരം മനുഷ്യൻ ‘ജീവന്മുക്തൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; പാപങ്ങൾ അവനെ ലിപ്തമാക്കുകയില്ല. ഒരിക്കൽ ചെയ്ത വ്രതം പോലും നിശ്ചയമായി എപ്പോഴും മഹാഫലപ്രദമാണ്.

Verse 23

चातुर्मास्ये विशेषेण ब्रह्मचर्यादिसेवनम् । अव्रतेन गतं येषां चातुर्मास्यं सदा नृणाम्

ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് പ്രത്യേകമായി ബ്രഹ്മചര്യാദി നിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കണം. എന്നാൽ ആരുടെയോ ചാതുർമാസ്യം വ്രതമില്ലാതെ തന്നെ എപ്പോഴും കടന്നുപോകുന്നുവോ—

Verse 24

धर्मस्तेषां वृथा सद्भिस्तत्त्वज्ञैः परिकीर्तितः । सर्वेषामेव वर्णानां व्रतचर्या महाफलम्

അവരുടെ ധർമ്മം സജ്ജനരും തത്ത്വജ്ഞരും ‘വൃഥാ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എല്ലാ വർണങ്ങൾക്കും വ്രതാചരണം മഹാഫലദായകമാണ്.

Verse 25

स्वल्पापि विहिता वत्स चातुर्मा स्ये सुखप्रदा । सर्वत्र दृश्यते विष्णुर्व्रतसेवापरैर्नृभिः

ഹേ വത്സാ! ചാതുർമാസ്യത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ച ചെറിയ അനുഷ്ഠാനവും സുഖപ്രദമാണ്. വ്രതസേവയിൽ ലീനരായവർ സർവത്ര വിഷ്ണുവിനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 26

चातुर्मास्ये समायाते पालयेत्तत्प्रयत्नतः

ചാതുർമാസ്യം വന്നാൽ അതിനെ പരിശ്രമത്തോടെ പാലിക്കണം.

Verse 27

भजस्व विष्णुं द्विजवह्नितीर्थवेदप्रभेदमयमूर्तिमजं विराजम् । यत्प्रसादाद्भवति मोक्षमहातरुस्थस्तापं न यास्यति भवार्कसमुद्भवं तम्

വിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്ക—അവൻ അജൻ, വിരാജമാനൻ; അവന്റെ മൂർത്തി ദ്വിജർ, യജ്ഞാഗ്നി, തീർത്ഥങ്ങൾ, വേദങ്ങളുടെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മയമാണ്. അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ সাধകൻ മോക്ഷരൂപ മഹാവൃക്ഷത്തിൽ ആശ്രയിച്ചു, ഭവസൂര്യത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന താപത്തിൽ ദഗ്ധനാകുകയില്ല.

Verse 29

चातुर्मास्ये विशेषेण जन्मकष्टादिनाशनम् । हरिरेव व्रताद्ग्राह्यो व्रतं देहेन कारयेत् । देहोऽयं तपसा शोध्यः सुप्ते देवे तपोनिधौ

ചാതുര്മാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകമായി ഈ വ്രതം ജന്മകഷ്ടാദികളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. വ്രതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഹരിയേ; ദേഹത്താൽ തന്നെ വ്രതാചരണം ചെയ്യണം. തപോനിധിയായ ദേവൻ യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുമ്പോൾ ഈ ദേഹം തപസ്സാൽ ശുദ്ധീകരിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 237

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये व्रतमहिमवर्णनंनाम सप्तत्रिं शदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കാന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്ര്യ സംഹിതയിൽ, ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ, ബ്രഹ്മാ‑നാരദ സംവാദത്തിൽ, ചാതുര്മാസ്യമാഹാത്മ്യ സംബന്ധമായ ‘വ്രതമഹിമാവർണനം’ എന്ന 237‑ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.