Adhyaya 254

Verse 1

शूद्र उवाच । इदमाश्चर्यरूपं मे प्रतिभाति वचस्तव । यद्यपि स्यान्महाक्लेशो वदतस्तव सुव्रत

ശൂദ്രൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ വചനങ്ങൾ എനിക്ക് അത്ഭുതരൂപമായി തോന്നുന്നു. ഹേ സുവ്രതാ! പറയുമ്പോൾ നിനക്ക് മഹാക്ലേശം വന്നാലും പോലും…

Verse 2

तथापि मम भाग्येन मत्पुण्यैर्मद्गृहं गतः । न तृप्ये त्वन्मुखांभोजाच्च्युतं वाक्यामृतं पुनः

എങ്കിലും എന്റെ ഭാഗ്യവും എന്റെ പുണ്യഫലവും കൊണ്ടു നിങ്ങൾ എന്റെ വീട്ടിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ പദ്മമുഖത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന വാക്യാമൃതം വീണ്ടും വീണ്ടും പാനം ചെയ്താലും എനിക്ക് തൃപ്തിയില്ല.

Verse 3

पिबन्गौरीकथाख्यानं विशेषगुणपूरितम् । कथं महेश्वरो नृत्यं चकार सुरसंवृतः

വിശേഷഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഗൗരീകഥ പാനം ചെയ്യുന്നപോലെ ശ്രവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ദേവസംഘം ചുറ്റിനിന്ന മഹേശ്വരൻ എങ്ങനെ നൃത്തം ചെയ്തു?

Verse 4

चातुर्मास्ये कथं जातं कि ग्राह्यं व्रतमुच्यते । अनुग्रहं कृतवती सा कथं को ह्यनुग्रहः

ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് ഇത് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? അപ്പോൾ ഏത് വ്രതമാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്? അവൾ എങ്ങനെ അനുഗ്രഹം ചെയ്തു—ആ അനുഗ്രഹം തന്നെയെന്ത്?

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे द्विजोत्तम । भगवान्पूज्यते लोके ममानुग्रहकारकः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് വിശദമായി പറയുക. എനിക്ക് അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്ന ആ ഭഗവാൻ ലോകത്തിൽ പൂജ്യനാകുന്നു.

Verse 6

प्रसन्नवदनो भूत्वा स्वस्थः कथय सुव्रत । गालवश्चापि तच्छ्रुत्वा पुनराह प्रहृष्टवान्

ഹേ സുവ്രതാ! പ്രസന്നമുഖത്തോടെ, സ്ഥിരചിത്തനായി നീ പറയുക. അത് കേട്ട് ഗാലവനും ഹർഷിതനായി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 7

गालव उवाच । इतिहासमिमं पुण्यं कथयामि तवानघ । शृणुष्वावहितो भूत्वा यज्ञायुतफलप्रदम्

ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അനഘാ! ഈ പുണ്യ ഇതിഹാസം ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; ഇത് പത്തായിരം യജ്ഞങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 8

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते हरो भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मचर्यव्रतपरः प्रहृष्टवदनोऽभवत्

ചാതുർമാസ്യകാലം എത്തിയപ്പോൾ ഭക്തിസമന്വിതനായ ഹരൻ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ തൽപരനായി ഹർഷോജ്ജ്വലമുഖനായി.

Verse 9

देवतानां च संकल्पं महर्षीणां चकार ह । समागत्य ततो देवा मन्दराचलमास्थिताः

അദ്ദേഹം ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും ആശയത്തോടൊത്തു ഒരു സംकल्पം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ദേവഗണം ഒന്നിച്ചു കൂടി മന്ദരാചലത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്തു.

Verse 10

प्रणम्य ते महेशानं तस्थुः प्रांजलयोऽग्रतः । तानुवाच सुरान्सर्वान्हरो दृष्ट्वा समागतान्

മഹേശാനനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവർ കൈകൂപ്പി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു. സമാഗമിച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കണ്ട ഹരൻ അവരോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 11

पार्वत्याभिहितं प्राह कस्मिन्कार्यांतरे सति । मया नियुक्तेऽभिनये यत्र साहाय्यकारिणः

അവൻ പാർവതി പറഞ്ഞ വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചു പറഞ്ഞു— “മറ്റെന്ത് കാര്യത്തിനാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്? ഞാൻ നിയോഗിച്ച ഈ ലീലാഭിനയത്തിൽ നിങ്ങൾ എന്റെ സഹായികളാകേണ്ടതല്ലേ?”

Verse 12

भवंत्विंद्रपुरोगाश्च चातुर्मास्ये समागते । ते तथोचुश्च संहृष्टा नमस्कृत्य च शूलिनम्

“തഥാസ്തു—ചാതുർമാസ്യം വന്നാൽ ഇന്ദ്രനെ മുൻനിർത്തി ഞങ്ങൾ സമാഗമിക്കും।” എന്ന് അവർ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു; ശൂലധാരിയായ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു സമ്മതിച്ചു.

Verse 13

स्वंस्वं भवनमाजग्मुर्विमानैः सूर्यसन्निभैः । तथाऽषाढे शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां महेश्वरः

അവർ സൂര്യസന്നിഭമായ വിമാനം കയറി തത്തത്തം ഭവനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. തുടർന്ന് ആഷാഢ ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ) …

Verse 14

प्रनर्त्तयितुमारेभे भवानीतोषणाय च । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे तत्र जग्मुर्महर्षयः

ഭവാനിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനായി അദ്ദേഹം നൃത്തം ആരംഭിച്ചു. പർവ്വതശ്രേഷ്ഠമായ മന്ദരത്തിലേക്ക് മഹർഷിമാർ അവിടെ (ദർശനാർത്ഥം) എത്തി.

Verse 15

नारदो देवलो व्यासः शुकद्वैपायनादयः । अंगिराश्च मरीचिश्च कर्दमश्च प्रजापतिः

നാരദൻ, ദേവലൻ, വ്യാസൻ, കൂടാതെ ശുകനും ദ്വൈപായനപരമ്പരയിലെ മറ്റുള്ളവരും; അങ്ങിരസൻ, മരീചി, പ്രജാപതി കർദമൻ—(എല്ലാവരും അവിടെ എത്തി)।

Verse 16

कश्यपो गौतमश्चात्रिर्वसिष्ठो भृगुरेव च । जमदग्निस्तथोत्तंको रामो भार्गव एव च

കശ്യപൻ, ഗൗതമൻ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, ഭൃഗു; അതുപോലെ ജമദഗ്നി, ഉത്തങ്കൻ, ഭാര്ഗവ രാമൻ (പരശുരാമൻ) എന്നിവരും അവിടെ എത്തി।

Verse 17

अगस्त्यश्च पुलोमा च पुलस्त्यः पुलहस्तथा । प्रचेताश्च क्रतुश्चैव तथैवान्ये महर्षयः

അഗസ്ത്യൻ, പുലോമാ, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ; പ്രചേതാ, ക്രതുവും—അതുപോലെ മറ്റു അനേകം മഹർഷികളും അവിടെ വന്നു ചേർന്നു।

Verse 18

सिद्धा यक्षाः पिशाचाश्च चारणाश्चारणैः सह । आदित्या गुह्यकाश्चैव सा ध्याश्च वसवोऽश्विनौ

സിദ്ധന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, പിശാചന്മാർ; ചാരണർ അവരുടെ ചാരണരോടൊപ്പം; ആദിത്യർ, ഗുഹ്യകർ, സാധ്യർ, വസുക്കൾ, ഇരട്ട അശ്വിനികളും അവിടെ എത്തി।

Verse 19

एते सर्वे तथेन्द्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । समाजग्मुर्महेशस्य नृत्यदर्शनलालसाः

ഇവരെല്ലാവരും—ഇന്ദ്രാദികൾ, മുൻപിൽ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും നിൽക്കേ—മഹേശന്റെ നൃത്തദർശനം കാണാനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി।

Verse 20

ततो गणा नंदिमुखा रत्नानि प्रददुस्तथा । भूषणानि च वासांसि मुन्यादिभ्यो यथाक्रमम्

പിന്നീട് നന്ദിമുഖൻ നേതൃത്വം നൽകിയ ഗണങ്ങൾ രത്നങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്തു; മുണിമാർ മുതലായവർക്ക് ക്രമമായി ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും കൂടി നൽകി।

Verse 21

ततो वाद्यसहस्रेषु वादित्रेषु समंततः । सर्वैर्जयेति चैवोक्ता भगवा न्व्रतमादिशत्

അപ്പോൾ ചുറ്റുമെങ്ങും ആയിരക്കണക്കിന് വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി, എല്ലാവരും “ജയം” എന്നു ജയഘോഷം ചെയ്തു; അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഒരു വ്രതം (പവിത്രാനുഷ്ഠാനം) നിർദ്ദേശിച്ചു।

Verse 22

भवानी हृष्टहृदया महादेवं व्यलोकयत् । जया च विजया चैव जयन्ती मंगलारुणा

ഭവാനി ഹർഷഭരിതമായ ഹൃദയത്തോടെ മഹാദേവനെ ദർശിച്ചു; അവളോടൊപ്പം ജയാ, വിജയാ, കൂടാതെ മംഗളകരമായ അരുണവർണ്ണ ജയംതിയും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 23

चतुष्टयसखीमध्ये विर राज शुभानना । तस्याः सान्निध्ययोगेन जगद्भाति गुणोत्तरम्

നാലു സഖിമാരുടെ മദ്ധ്യേ ശുഭമുഖിയായ ദേവി രാജശോഭയോടെ ദീപ്തയായി; അവളുടെ സാന്നിധ്യശക്തിയാൽ ലോകം ഗുണത്തിലും ഉന്നതിയിലും ഉയർന്നതായി തോന്നി।

Verse 24

यस्याः शरीरजा शोभा वर्णितुं नैव शक्यते । ईशोऽपि गणकोटीभिर्ना नावक्त्त्राभिरीक्षितः

അവളുടെ ദേഹജന്യ ശോഭയെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയില്ല; സ്വയം ഈശ്വരനും കോടിക്കണക്കിന് ഗണങ്ങളോടും അനേകം മുഖങ്ങളോടും കൂടി നോക്കിയിട്ടും അവളുടെ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ അറ്റം കണ്ടെത്താനായില്ല।

Verse 25

पिशाचभूतसंघैश्च वृतः परमशोभनः । स्वर्णवेत्रधरो नन्दी बभौ कपिमुखोऽग्रतः

പിശാച-ഭൂതസംഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട പരമശോഭനനായ നന്ദി, സ്വർണ്ണദണ്ഡം ധരിച്ചു, മുൻഭാഗത്ത് കപിമുഖസദൃശമായ മുഖത്തോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 26

विद्याधराश्च गंधर्वाश्चि त्रसेनादयस्तथा । चित्रन्यस्ता इव बभुस्तत्र नागा मुनीश्वराः

അവിടെ വിദ്യാധരന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും—ചിത്രസേനാദികളും—ഉപസ്ഥിതരായിരുന്നു. നാഗന്മാരും മഹർഷിമാരും ചിത്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചതുപോലെ ദൃശ്യമാനരായി തോന്നി.

Verse 27

श्रीरागप्रमुखा रागास्तस्य पुत्रा महौजसः । अमूर्त्ताश्चैव ते पुत्रा हरदेव समुद्भवाः

ശ്രീരാഗപ്രമുഖമായ രാഗങ്ങൾ അവന്റെ മഹാതേജസ്സുള്ള പുത്രന്മാരായിരുന്നു. ആ പുത്രന്മാർ സത്യത്തിൽ അമൂർത്തർ; ഹരദേവനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവർ.

Verse 28

एकैकस्य च षड्भार्याः सर्वासां च पितामहः । ताभिः सहैव ते रागा लीलावपुर्धरास्तथा

അവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ആറു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാവർക്കും ഒരേ പിതാമഹൻ. ആ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ആ രാഗങ്ങളും ലീലാമയ രൂപം ധരിച്ചു.

Verse 29

प्रादुर्बभूवुः सहसा चिंतितास्तेन शंभुना । तेषां नामानि ते वच्मि शृणुष्व त्वं महाधन

ശംഭു വെറും ചിന്തിച്ചതുമാത്രത്തിൽ അവർ പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇനി അവരുടെ നാമങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു—ഹേ മഹാധന, ശ്രവിക്കൂ.

Verse 30

श्रीरागः प्रथमः पुत्र ईश्वरस्य विमोहनः । आसां चक्रे भ्रुवोर्मध्ये परब्रह्म प्रदायकः

ഈശ്വരന്റെ ആദ്യപുത്രൻ ശ്രീരാഗൻ മനോഹരനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഭ്രൂമധ്യേ തിലകചിഹ്നം സ്ഥാപിച്ചു; അത് പരബ്രഹ്മജ്ഞാനം പ്രസാദിക്കുന്നതാണ്.

Verse 31

तन्मध्यश्चैव माहेशात्समुद्भूतो गणोत्तमः । द्वितीयोऽथ वसन्तोऽभूत्कटिदेशान्महायशाः

അതു തന്നെയുള്ള മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് മഹേശ്വരനിൽ നിന്നു ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ഗണനായകൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. പിന്നെ രണ്ടാമൻ—മഹായശസ്സുള്ള വസന്തൻ—കടി പ്രദേശത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 32

महदंकश्च भूतानां चक्राच्चैव विशुद्धितः । पंचमस्तु तृतीयोऽभूत्सुतो विश्वविभूषणः

വിശുദ്ധി ചക്രത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെട്ട മഹത്തായ ‘അങ്ക’ ഉദ്ഭവിച്ചു. പിന്നെ അഞ്ചാമത്തെ രൂപമായി മൂന്നാമത്തെ പുത്രൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—അവൻ വിശ്വവിഭൂഷണൻ.

Verse 33

महेश्वरहृदो जातं चक्रं चैवमनाहतम् । नासादेशात्समुद्भूतो भैरवो भैरवः स्वयम्

മഹേശ്വരന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് അനാഹത ചക്രം ഉദ്ഭവിച്ചു. പിന്നെ നാസികാ പ്രദേശത്തിൽ നിന്ന് ഭൈരവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—സ്വയംഭൂ ഭൈരവൻ തന്നെ.

Verse 34

मणिपूरकनामेदं चक्रं तद्धि विमुक्तिदम् । पंचाशच्च तथा वर्णा अंका नाम महेश्वरात्

ഈ ചക്രം ‘മണിപൂരക’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഇത് നിശ്ചയമായും വിമുക്തി നൽകുന്നു. കൂടാതെ അമ്പത് വർണങ്ങളും—‘അങ്കാ’ എന്ന പേരിൽ—മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതായി പറയുന്നു.

Verse 35

राशयो द्वादश तथा नक्षत्राणि तथैव च । स्वाधिष्ठानसमुद्भूता जगद्बीजसमन्विताः

പന്ത്രണ്ട് രാശികളും അതുപോലെ നക്ഷത്രങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം സ്വാധിഷ്ഠാനത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചു, ജഗദ്-ബീജശക്തിയാൽ സമന്വിതമായി.

Verse 36

क्षणेन वृद्धिमायांति ततो रेतः प्रवर्तते । रेतसस्तु जगत्सृष्टं तदीशजननेंद्रियम्

ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വർദ്ധിക്കുന്നു; തുടർന്ന് രേതഃ (വീര്യം) പ്രവഹിക്കുന്നു. ആ രേതസ്സിൽ നിന്നാണ് ലോകസൃഷ്ടി—അതേ കർത്താവിന്റെ ജനനേന്ദ്രിയം.

Verse 37

आधाराच्च महान्षष्ठो नटो नारायणोऽभवत् । महेशवल्लभः पुत्रो नीलो विष्णुपराक्रमः

ആധാരത്തിൽ നിന്ന് മഹത്തായ ആറാമൻ ഉദ്ഭവിച്ചു—നടസ്വരൂപനായ നാരായണൻ. മഹേശനു പ്രിയനായവന്റെ പുത്രൻ നീലൻ; വിഷ്ണുസമമായ പരാക്രമമുള്ളവൻ.

Verse 38

एते मूर्तिधरा रागा जाता भार्यासहायिनः । भार्यास्तेषां समुद्भूताः शिरोभागात्पिनाकिनः

ഈ രാഗങ്ങൾ മൂർത്തിധാരികളായി ഭാര്യമാരോടുകൂടെ സഹചാരികളായി ജനിച്ചു. അവരുടെ ഭാര്യമാർ പിനാകി (ശിവൻ)ന്റെ ശിരോഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 39

षट्त्रिंशत्परिमाणेन ततस्तास्त्वं निशामय । गौरी कोलाहली धीरा द्राविडी माल कौशिकी

പിന്നീട് മുപ്പത്താറിന്റെ പരിമാണത്തിൽ, ഇപ്പോൾ അവരെ കേൾക്കുക—ഗൗരീ, കോലാഹലീ, ധീരാ, ദ്രാവിഡീ, മാല, കൗശികീ.

Verse 40

षष्ठी स्याद्देवगांधारी श्रीरागत्य प्रिया इमाः । आन्दोला कौशिकी चैव तथा चरममंजरी

ആറാമത് ദേവഗാന്ധാരീ. ഇവ ശ്രീരാഗത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ടവ; കൂടാതെ ആന്ദോലാ, കൗശികീ, ചരമമഞ്ജരീ എന്നും പറയുന്നു.

Verse 41

गंडगिरी देवशाखा राम गिरी वसन्तगा । त्रिगुणा स्तम्भतीर्था च अहिरी कुंकुमा तथा

ഗണ്ഡഗിരീ, ദേവശാഖാ, രാമഗിരീ, വസന്തഗാ; ത്രിഗുണാ, സ്തംഭതീർത്ഥാ, അഹിരീ കൂടാതെ കുങ്കുമാ—ഇവയാണ് ഇവിടെ കീർത്തിച്ച നാമങ്ങൾ.

Verse 42

वैराटी सामवेरी च षड्भार्याः पंचमे मताः । भैरवी गुर्जरी चैव भाषा वेलागुली तथा

വൈരാട്ടീയും സാമവേരിയും—ഇവ പഞ്ചമഗണത്തിലെ ആറു ഭാര്യമാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ ഭൈരവീ, ഗുർജരീ, ഭാഷാ, വേലാഗുലീയും ഉണ്ട്.

Verse 43

कर्णाटकी रक्तहंसा षड्भार्या भैरवानुगाः । बंगाली मधुरा चैव कामोदा चाक्षिनारिका

കർണാടകീയും രക്തഹംസയും—ഈ ആറു ഭാര്യമാർ ഭൈരവനെ അനുഗമിക്കുന്നവർ; കൂടാതെ ബംഗാളീ, മധുരാ, കാമോദാ, ആക്ഷിനാരികാ എന്നിവയും കീര്ത്തിതം.

Verse 44

देवगिरी च देवाली मेघ रागानुगा इमा । त्रोटकी मीडकी चैव नरादुम्बी तथैव च

ദേവഗിരീയും ദേവാലിയും—ഇവ മേഘരാഗത്തെ അനുഗമിക്കുന്ന രാഗിണികൾ; കൂടാതെ ത്രോട്ടകീ, മീഡകീ, നരാദുംബീ എന്നിവയും ഉണ്ട്.

Verse 45

मल्हारी सिन्धुमल्हारी नटनारायणानुगाः । एता हि गिरिशं नत्वा महेशं च महेश्वरीम्

മൽഹാരിയും സിന്ധുമൽഹാരിയും നട്ടനാരായണനെ അനുഗമിക്കുന്നവർ. ഇവർ ഗിരീശനെ നമസ്കരിച്ചു മഹേശനെയും മഹേശ്വരിയെയും വന്ദിക്കുന്നു.

Verse 46

स्वमूर्त्तिवाहनोपेताः स्वभर्तृसहिताः स्थिताः । ब्रह्मा मृदंगवाद्येन तोषयामास शंकरम्

സ്വന്തം സ്വരൂപങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ധരിച്ച്, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കളോടുകൂടി അവർ അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് മൃദംഗവാദ്യത്തോടെ ശങ്കരനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.

Verse 47

चतुरक्षरवाद्येन सुवाद्यं चाकरोत्पुनः । तालक्रियां महेशाय दर्शयामास केशवः

വീണ്ടും ‘ചതുരക്ഷര’ എന്ന വാദ്യത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം അത്യുത്തമമായ സംഗീതം ഉളവാക്കി. കേശവൻ മഹേശനുവേണ്ടി താളക്രിയ (ലയപ്രദർശനം) കാണിച്ചു.

Verse 48

वायवस्तत्र वाद्यं च चक्रुः सुस्वरमोजसा । महेन्द्रो वंशवाद्यं च सुगिरं सुस्वरं बहुः

അവിടെ വായുക്കൾ മഹാ ഓജസ്സോടെ സുസ്വരമായ വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കി. മഹേന്ദ്രനും വംശീ (കുഴൽ) വാദനത്തിലൂടെ അനേകം മധുരവും സുസ്വരവുമായ നാദങ്ങൾ ഉയർത്തി.

Verse 49

वह्निः शूर्परवं चक्रे पणवं च तथाश्विनौ । उपांगवादनं चक्रे सोमः सूर्यः समंततः

വഹ്നി ശൂർപ്പ-വാദ്യത്തിന്റെ നാദം ഉയർത്തി; അശ്വിനികൾ പണവം മുഴക്കി. സോമനും സൂര്യനും എല്ലാടവും ഉപാംഗ-വാദനം (സഹായക വാദ്യം) നടത്തി.

Verse 50

घंटानां वादनं चक्रुर्गणाः शतसहस्रशः । मुनीश्वरास्तथा देव्यः पार्वतीसहितास्तथा

ശതസഹസ്രങ്ങളായ ഗണങ്ങൾ ഘണ്ടകൾ മുഴക്കി. അതുപോലെ മുനീശ്വരന്മാരും ദേവിമാരും പാർവതിയോടുകൂടി അവിടെ സന്നിഹിതരായി പങ്കെടുത്തു.

Verse 51

स्वर्णभद्रासनेष्वेते ह्युपविष्टा व्यलोकयन् । शृंगाणां वादनं चक्रुर्वसवः समहोरगाः

അവർ സ്വർണ്ണമയ മംഗളാസനങ്ങളിൽ ഉപവിഷ്ടരായി ദർശിച്ചു നിന്നു; വസുക്കൾ മഹാനാഗങ്ങളോടുകൂടെ ശൃംഗനാദം മുഴക്കി.

Verse 52

भेरीध्वनिं तथा साध्या वाद्यान्यन्ये सुरोत्तमाः । झर्झरीगोमुखादीनि साध्याश्चक्रुर्महोत्सवे

ആ മഹോത്സവത്തിൽ സാധ്യർ ഭേരിയുടെ ഗംഭീരധ്വനി മുഴക്കി; മറ്റു ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ ഝർഝരീ, ഗോമുഖം മുതലായ വിവിധ വാദ്യങ്ങൾ വാദിച്ച് മംഗളനാദം നിറച്ചു.

Verse 53

तन्त्रीलयसमायुक्ता गंधर्वा मधुर स्वराः । सुवर्णशृंगनादं च चक्रुः सिद्धाः समंततः

തന്ത്രി-ലയത്തോടെ യുക്തരായ മധുരസ്വര ഗന്ധർവർ ഗാനം ചെയ്തു; ചുറ്റുമെങ്ങും സിദ്ധർ സ്വർണ്ണശൃംഗനാദവും മുഴക്കി.

Verse 54

ततस्तु भगवानासीन्महानटवपुर्धरः । मुकुटाः पंचशीर्षे तु पन्नगैरुपशोभिताः

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ മഹാനടന്റെ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷനായി; അവന്റെ മകുടത്തിൽ പഞ്ചശിരസ്സുള്ള നാഗങ്ങൾ അലങ്കാരമായി ശോഭിച്ചു.

Verse 55

जटा विमुच्य सकला भस्मोद्धूलितविग्रहः । बाहुभिर्दशभिर्युक्तो हारकेयूरसंयुतः

അവൻ തന്റെ സമസ്ത ജടകളും അഴിച്ചു വിട്ടു; പവിത്രഭസ്മം പുരണ്ട ദേഹത്തോടെ; ദശഭുജനായി ഹാരവും കേയൂരങ്ങളും ധരിച്ചു ശോഭിച്ചു.

Verse 56

त्रैलोक्यव्यापकं रूपं सूर्यकोटिसमप्रभम् । कृत्वा ननर्त्त भगवान्भासुरं स महानगे

ത്രൈലോക്യവ്യാപകമായ രൂപം ധരിച്ചു, കോടി സൂര്യന്മാരുടെ തുല്യപ്രഭയിൽ ദീപ്തനായി, ആ മഹാനഗരത്തിൽ ഭഗവാൻ ഭാസ്വരനായി നൃത്തം ചെയ്തു।

Verse 57

ततं वीणादिकं वाद्यं कांस्यतालादिकं घनम् । वंशादिकं तु वादित्रं तोमरादिकनामकम्

അവിടെ വീണ മുതലായ തന്ത്രി-വാദ്യങ്ങൾ, കാംസ്യതാളം മുതലായ ഘന-വാദ്യങ്ങൾ, വംശി മുതലായ വായു-വാദ്യങ്ങൾ, കൂടാതെ തോമര മുതലായ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വാദ്യങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 58

चतुर्विधं ततो वाद्यं तुमुलं समजायत । तालानां पटहादीनां हस्तकानां तथैव च

അതിനുശേഷം നാലുവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു—താളങ്ങളുടെ, പടഹ മുതലായ മുരശുകളുടെ, അതുപോലെ കൈകൊണ്ട് വായിക്കുന്ന വാദ്യങ്ങളുടെയും।

Verse 59

मानानां चैव तानानां प्रत्यक्षं रूपमाबभौ । सुकंठं सुस्वरं मुक्तं सुगम्भीरं महास्वनम्

മാനങ്ങളും താനങ്ങളും പ്രത്യക്ഷരൂപം കൈക്കൊണ്ടതുപോലെ തെളിഞ്ഞു—മധുരകണ്ഠം, സുസ്വരം, അഖണ്ഡം, ഗംഭീരം, മഹാനാദം നിറഞ്ഞത്।

Verse 60

विश्वावसुर्नारदश्च तुंबुरुश्चैव गायकाः । जगुर्गंधर्वपतयोऽप्सरसो मधुरस्वराः

വിശ്വാവസു, നാരദൻ, തുംബുരു—ഈ ഗായകർ പാടി; ഗന്ധർവാധിപതികളും മധുരസ്വരമുള്ള അപ്സരസ്സുകളും കൂടി ഗാനത്തിൽ ചേർന്നു।

Verse 61

ग्रामत्रयसमोपेतं स्वरसप्तकसंयुतम् । दिव्यं शुद्धं च सांकल्पं तत्र गेयमवर्त्तत

അവിടെ പുണ്യസങ്കൽപ്പത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ദിവ്യവും ശുദ്ധവും ആയ ഗാനം ഉദിച്ചു—ത്രിഗ്രാമസമുപേതം, സപ്തസ്വരസംയുതം।

Verse 62

पर्वतोऽपि महानादं हरपादतलाहतः । भ्रमिभिर्भ्रमयंस्तत्र महीं सपुरकाननाम्

ഹരന്റെ പാദതലാഘാതത്തിൽ പർവ്വതവും മഹാനാദം മുഴക്കി; തന്റെ ചുഴലിവട്ടങ്ങളാൽ അവിടെ നഗരങ്ങളും വനങ്ങളും സഹിതം ഭൂമിയെ കുലുക്കി തളർത്തി।

Verse 63

हस्तकांश्चतुराशीतिं स ससर्ज सदाशिवः । ललाटफलकस्वेदात्सूतमागधबंदिनः

തന്റെ ലലാടഫലകത്തിലെ വിയർപ്പിൽ നിന്ന് സദാശിവൻ എൺപത്തിനാലു ‘ഹസ്തക’ങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു—സൂതന്മാർ, മാഗധന്മാർ, വന്ദി-സ്തുതികാർ।

Verse 64

महेशहृदयाज्जाता गंधर्वा विश्वगायकाः । ते मूर्त्ता देवदेवस्य सुरंगालयसंयुताः

മഹേശന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ലോകഗായകരായ ഗന്ധർവ്വർ ജനിച്ചു; അവർ ദേവദേവന്റെ മൂർത്തിമാന സേവകർ, ദിവ്യ ആലയശോഭയോടെ സമന്വിതർ।

Verse 65

प्रेक्षकाणामृषीणां च चक्रुराश्चर्यमोजसा । किन्नराः पुष्पवर्षाणि ससृजुः स्वैर्गुणैरिह

കാണുന്ന ഋഷിമാരുടെ മുമ്പിൽ അവർ തങ്ങളുടെ ഓജസ്സാൽ അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്തു; കിന്നരർ തങ്ങളുടെ ഗുണവൈഭവത്താൽ അവിടെ പുഷ്പവൃഷ്ടി വരുത്തി।

Verse 66

एवं चतुर्षुमासेषु यदा नृत्यमजायत । अतिक्रांता शरज्जाता निर्मलाकाशशोभिता

ഇങ്ങനെ നാലുമാസം നൃത്തം തുടർന്നപ്പോൾ മഴക്കാലം കടന്നു; നിർമലവും ദീപ്തവുമായ ആകാശശോഭയോടെ ശരദൃതു എത്തി।

Verse 67

पद्मखंडसमाच्छन्नसरोवरमुखांबुजा । फलवृक्षौषधीभिश्च किंचित्पांडुमुखच्छविः

പദ്മഗുച്ചങ്ങൾ സരോവരങ്ങളുടെ മുഖം മൂടി; ഫലവൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധികളും സമൃദ്ധമായി, ഭൂമി അല്പം പാണ്ഡുരമായ മൃദുല ദീപ്തി ധരിച്ചു।

Verse 68

ऊर्जशुक्लचतुर्दश्यां प्रसन्ना गिरिजा तदा । समाप्तव्रतचर्यः स ईश्वरोऽपि तदा बभौ

ഊർജ (കാർത്തിക) ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ഗിരിജ പ്രസന്നയായി; വ്രതചര്യ സമാപിച്ച ഈശ്വരനും അന്ന് ദീപ്തിയായി പ്രകാശിച്ചു।

Verse 69

सा चोवाच तदा शंभुं विकचस्वरलोचना । विप्रशापपातितं च यदा लिंगं भविष्यति

അപ്പോൾ അവൾ—വികസിച്ച പദ്മംപോലെ ദീപ്തമായ കണ്ണുകളോടെ—ശംഭുവിനോട് പറഞ്ഞു: “ബ്രാഹ്മണശാപത്താൽ പതിതമായ ലിംഗം എപ്പോൾ പ്രത്യക്ഷമാകുമോ…”

Verse 70

नर्मदाजलसंभूतं विश्वपूज्यं भविष्यति । एवमुक्त्वा ततस्तुष्टा हरस्तोत्रं चकार ह

“നർമദാജലത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതു സർവ്വലോകവും പൂജിക്കുന്നതായിരിക്കും.” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ തൃപ്തയായി; തുടർന്ന് ഹരസ്തോത്രം രചിച്ചു।

Verse 71

नमस्ते देवदेवाय महादेवाय मौलिने । जगद्धात्रे सवित्रे च शंकराय शिवाय च

ദേവദേവാ, മൗലിധര മഹാദേവാ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ജഗദ്ധാതാവേ, സവിതൃ-പ്രേരകാ, ശങ്കരാ, ശിവാ—പ്രണാമം.

Verse 73

नमो ब्रह्मण्य देवाय सितभूतिधराय च । पंचवक्त्राय रूपाय नीरूपाय नमोनमः

ബ്രാഹ്മണ്യദേവാ, ധർമ്മരക്ഷക പ്രഭുവേ—നമസ്കാരം; ശ്വേത ഭസ്മധരാ—പ്രണാമം. പഞ്ചവക്ത്ര രൂപമായും, രൂപാതീതനായും ഉള്ള നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമോ നമഃ.

Verse 74

सहस्राक्षाय शुभ्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । अन्धकासुरमोक्षाय पशूनां पतये नमः

സഹസ്രാക്ഷാ, ശുഭ്ര-ശുദ്ധാ, കൃത്തിവാസാ—നിനക്കു നമസ്കാരം. അന്ധകാസുരമോചകാ, പശുപതീ—സകല ജീവികളുടെ അധിപതിക്ക്—പ്രണാമം.

Verse 76

विप्रवह्निमुखाग्राय हराय च भवाय च । शंकराय महेशाय ईश्वराय नमो नमः

വിപ്രരുടെ യജ്ഞാഗ്നി-മുഖത്തിൽ അഗ്രഗണ്യനായ (ഹവിഗ്രാഹി) പ്രഭുവേ—നമസ്കാരം. ഹരാ, ഭവാ, ശങ്കരാ, മഹേശാ, ഈശ്വരാ—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമോ നമഃ.

Verse 77

नमः कृष्णाय शर्वाय त्रिपुरांतक हारिणे । अघोराय नमस्तेऽस्तु नमस्ते पुरुषाय ते

കൃഷ്ണവർണ്ണനായ ശർവാ, ത്രിപുരാന്തക (ത്രിപുരസംഹാരക) പ്രഭുവേ—നമസ്കാരം. അഘോരാ—പ്രണാമം; ഹേ പരമപുരുഷാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 78

सद्योजाताय तुभ्यं भो वामदेवाय ते नमः । ईशानाय नमस्तुभ्यं पंचास्याय कपालिने

ഹേ പ്രഭോ! സദ്യോജാത രൂപത്തിൽ നിനക്കു നമസ്കാരം, വാമദേവ രൂപത്തിൽ പ്രണാമം. ഈശാന രൂപത്തിൽ നിനക്കു വന്ദനം—ഹേ പഞ്ചമുഖാ, കപാലധാരീ!

Verse 79

विरूपाक्षाय भावाय भगनेत्रनिपातिने । पूषदंतनिपाताय महायज्ञनिपातिने

വിരൂപാക്ഷാ, ഭാവസ്വരൂപാ! നിനക്കു നമസ്കാരം—ഭഗന്റെ കണ്ണ് വീഴ്ത്തിയവനേ, പൂഷന്റെ പല്ല് തകർത്തവനേ, മഹായജ്ഞത്തിന്റെ അഹങ്കാരം അടക്കിയവനേ!

Verse 80

मृगव्याधाय धर्माय कालचक्राय चक्रिणे । महापुरुषपूज्याय गणानां पतये नमः

മൃഗവ്യാധ രൂപത്തിലും, ധർമ്മസ്വരൂപത്തിലും, കാലചക്രത്തിലും അതിന്റെ ചക്രധാരിയിലും നമസ്കാരം. മഹാപുരുഷന്മാർ പൂജിക്കുന്ന, ഗണങ്ങളുടെ പതി ഗണപതിക്ക് പ്രണാമം.

Verse 82

गुणातीताय गुणिने सूक्ष्माय गुरवेऽपि च । नमो महास्वरूपाय भस्मनो जन्मकारिणे

ഗുണാതീതനായിട്ടും സർവ്വഗുണങ്ങളുടെ അധിപൻ, സൂക്ഷ്മനും ഗുരുസ്വരൂപനും ആയ നിനക്കു നമസ്കാരം. മഹാസ്വരൂപാ, പവിത്ര ഭസ്മത്തിന്റെ ജനകനേ, നിനക്കു വന്ദനം.

Verse 83

वैराग्यरूपिणे नित्यं योगाचार्याय वै नमः । मयोक्तमप्रियं देव स्मरसंहारकारक

വൈരാഗ്യസ്വരൂപാ, യോഗാചാര്യാ! നിനക്കു നിത്യ നമസ്കാരം. ഹേ ദേവാ, സ്മരസംഹാരകാ! ഞാൻ പറഞ്ഞ അപ്രിയ വചനങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 84

क्षंतुमर्हसि विश्वेश शिरसा त्वां प्रसादये । शापानुग्रह एवैष कृतस्ते वै न संशयः

ഹേ വിശ്വേശ്വരാ! ക്ഷമിക്കുവാൻ അർഹനാകുന്നു നീ; ശിരസ്സ് നമിച്ച് ഞാൻ നിന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് നിനക്കു ശാപവും അനുഗ്രഹവും—ഇരുവരൂപമായിത്തന്നെ സംഭവിച്ചു; സംശയമില്ല.

Verse 85

ममापराधजो मन्युर्न कार्यो भवताऽनघ । एवं प्रसादितः शंभुर्हृष्टात्मा त्रिदशैः सह

ഹേ അനഘാ! എന്റെ അപരാധത്തിൽ നിന്നുയർന്ന കോപം നീ സ്വീകരിക്കരുത്. ഇങ്ങനെ പ്രസാദിതനായ ശംഭു (ശിവൻ) ത്രിദശന്മാരോടുകൂടെ ഹൃദയം നിറഞ്ഞു ഹർഷിച്ചു.

Verse 86

तीर्णव्रतपरानंदनिर्भरः प्राह तामुमाम् । य इमां मत्स्तुतिं भक्त्या पठिष्यति तवोद्गताम् । तस्य चेष्टवियोगश्च न भविष्यति पार्वति

വ്രതം പൂർത്തിയാക്കി പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞവനായി അവൻ ഉമയോടു പറഞ്ഞു—ഹേ പാർവതി! നിനക്കാൽ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ട എന്റെ ഈ സ്തുതിയെ ഭക്തിയോടെ ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്‌താൽ, അവന്‍ തന്റെ അഭീഷ്ടത്തോടു വേർപാട് ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 87

जन्मत्रयधनैर्युक्तः सर्वव्याधिविवर्जितः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानंते यास्यति मत्पुरम्

അവൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളുടെ ധനസമ്പത്തോടെ യുക്തനായി, സർവ്വവ്യാധികളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകും. ഇവിടെ നാനാവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവസാനം എന്റെ പുരത്തിലേക്ക് (ലോകത്തിലേക്ക്) പോകും.

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महेशोऽपि स्वमंगं प्रददौ ततः । वैष्णवं वामभागं सा प्रतिजग्राह पार्वती

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹേശൻ പിന്നെ തന്റെ ദേഹത്തിലെ ഒരു അംശം നൽകി. പാർവതി വാമഭാഗത്ത് വൈഷ്ണവ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 89

शर्वं कपालहस्तं च ग्रीवार्द्धे गरलान्वितम् । रुण्डमालार्द्धहारं च सितगौरं समंततः

അവർ ശർവനെ ദർശിച്ചു—കയ്യിൽ കപാലം ധരിച്ച്, കണ്ഠത്തിന്റെ അർദ്ധഭാഗം ഗരലചിഹ്നിതം; റുണ്ടമാലയെ അർദ്ധഹാരമായി ധരിച്ചു, എല്ലാടവും ശ്വേത-ഗൗര പ്രഭയിൽ ദീപ്തനായി വിരാജിച്ചു।

Verse 90

ब्रह्मांडकोटिजनकं जटाभिर्भूषितं शिरः । सित द्युतिकलाखंडरत्नभासावभासितम्

അവർ ആ ശിരസ്സിനെ കണ്ടു—കോടിക്കണക്കിന് ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ ജനകമായത്, ജടകളാൽ ഭൂഷിതം; ശ്വേത ദ്യുതിയുടെ ഖണ്ഡങ്ങളുപോലുള്ള രത്നപ്രഭയിൽ എല്ലാടവും പ്രകാശിതം।

Verse 91

गंगाधराय मृडिने भवानीप्रियकारिणे । जगदानंददात्रे च ब्रह्मरूपाय ते नमः

ഹേ ഗംഗാധരാ, ഹേ മൃഡാ! ഹേ ഭവാനീപ്രിയകാരിണേ! ജഗദാനന്ദദാതാവേ, ബ്രഹ്മരൂപനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 92

मत्स्य वाहनसंयुक्तमन्यतो वृषभांकितम् । एकतः पार्षदैः सेव्यमन्यतः सखिसेवितम्

ഒരു വശത്ത് മത്സ്യവാഹിനിയോടു സംയുക്തമായ രൂപം, മറ്റെ വശത്ത് വൃഷഭചിഹ്നിതം; ഒരു വശത്ത് പാർഷദർ സേവിക്കുന്നു, മറ്റെ വശത്ത് സഖിമാർ പരിചരിക്കുന്നു।

Verse 93

रूपमेवंविधं दृष्ट्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः । तुष्टुवुः परया भक्त्या तेजोभूषितलोचनम्

ഇത്തരത്തിലുള്ള രൂപം കണ്ട ബ്രഹ്മാദി ദേവഗണങ്ങൾ പരമഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചു—തേജസ്സാൽ ഭൂഷിതമായ നേത്രങ്ങളുള്ളവനെ।

Verse 94

त्वमेको भगवान्सर्वव्यापकः सर्वदेहिनाम् । पितृवद्रक्षकोऽसि त्वं माता त्वं जीवसंज्ञकः

നീ തന്നെയാണ് ഏക ഭഗവാൻ, എല്ലാ ദേഹധാരികളിലും സർവ്വവ്യാപി. നീ പിതാവുപോലെ രക്ഷകൻ; നീ മാതാവ്; നീ തന്നെയാണ് പ്രാണതത്ത്വം.

Verse 95

साक्षी विश्वस्य बीजं त्वं ब्रह्मांडवशकारकः । उत्पद्यंते विलीयंते त्वयि ब्रह्मांडकोटयः

നീ വിശ്വത്തിന്റെ സാക്ഷി; അതിന്റെ ബീജവും നീ; ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളെ വശപ്പെടുത്തുന്ന അധിപതിയും നീ. നിനക്കുള്ളിൽ അനന്ത കോടി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ ഉദിച്ച്, നിനക്കുള്ളിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു.

Verse 96

ऊर्मयः सागरे नित्यं सलिले बुद्बुदा यथा । अहं कदा चित्ते नेत्रात्कदाचित्तव भालतः

സമുദ്രത്തിൽ നിത്യം തരംഗങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെയും, ജലത്തിൽ ബുഡ്ബുഡങ്ങൾ പൊങ്ങുന്നതുപോലെയും, അങ്ങനെ ഞാൻ—ഒരിക്കൽ നിന്റെ കണ്ണിൽ നിന്ന്, മറ്റൊരിക്കൽ നിന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന്—പ്രകടിക്കുന്നു.

Verse 97

क्वचित्संगे शिवादेव्या प्राहुर्भूत्वा सृजे जगत् । तवाज्ञाकरिणः सर्वे वयं ब्रह्मादयः सुराः

ചിലപ്പോൾ ശിവാ ദേവിയോടുള്ള സംഗമത്തിൽ നീ സൃഷ്ടികർത്തൃരൂപമായി ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും—ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ—നിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവരത്രേ.

Verse 98

अनंतवैभवोऽनंतोऽनंतधामाऽस्यनंतकः । अनंतः सर्वभंगाय कुरुषे रूपमद्भुतम्

നീ അനന്ത വൈഭവമുള്ളവൻ, അനന്തസ്വരൂപൻ, അനന്തധാമമുള്ളവൻ—ഹേ അനന്താ! സർവ്വരൂപങ്ങളുടെ ഭംഗം (പ്രളയം) വരുത്താൻ നീ അത്ഭുതമായ ഒരു രൂപം ധരിക്കുന്നു.

Verse 99

भवानि त्वं भयं नित्यमशिवानां पवित्रकृत् । शिवा नामपि दात्री त्वं तपसामपि त्वं फलम्

ഹേ ഭവാനീ! നീ അശിവന്മാർക്കു നിത്യഭയസ്വരൂപിണി, പവിത്രത വരുത്തുന്നവളുമാണ്. ‘ശിവാ’ എന്ന നാമത്തിന്റെ ദാത്രിയും നീ തന്നെ; തപസ്സുകളുടെ ഫലവും നീ തന്നെ.

Verse 100

यः शिवः स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स सदाशिवः । इत्यभेदमतिर्जाता स्वल्पा नस्त्वत्प्रसादतः

ശിവൻ ആരോ അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു; വിഷ്ണു ആരോ അവൻ തന്നെയാണ് സദാശിവൻ. ഹേ ദേവീ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങളിൽ—അൽപമായെങ്കിലും—അഭേദബോധം ഉദിച്ചു.

Verse 104

गालव उवाच । तद्दिव्यरूपमतुलं भुवि ये मनुष्याः संसारसागरसमुत्तरणैकपोतम् । संचिन्तयंति मनसा हृतकिल्बिषास्ते ब्रह्मस्वरूपमनुयांति विमुक्तसंगाः

ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർ ആ അതുല്യ ദിവ്യരൂപത്തെ, സംസാരസാഗരം കടത്തുന്ന ഏക നൗകയെ, മനസ്സാൽ ധ്യാനിച്ചാൽ അവരുടെ പാപങ്ങൾ നീങ്ങും; ആസക്തിമുക്തരായി അവർ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം പ്രാപിക്കും.

Verse 254

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये हरतांडवनर्त्तनवर्णनंनाम चतुःपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യം, ശേഷശായീ ഉപാഖ്യാനം, ബ്രഹ്മാ-നാരദ സംവാദം, ചാതുർമാസ്യമാഹാത്മ്യം എന്നിവയുടെ അന്തർഗതമായ ‘ഹരന്റെ താണ്ഡവനൃത്തവിവരണം’ എന്ന 254-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.