Adhyaya 215

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सांप्रतं वद नः सूत श्राद्धकल्पस्य यो विधिः । विस्तरेण महाभाग यथा तच्चाक्षयं भवेत्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിന്റെ വിധി പറയുക. ഹേ മഹാഭാഗ! വിശദമായി പറയുക, അതിന്റെ പുണ്യഫലം അക്ഷയമാകേണ്ടതിന്ന്.

Verse 2

कस्मिन्काले प्रकर्तव्यं श्राद्धं पितृपरायणैः । कीदृशैर्ब्राह्मणैस्तच्च तथा द्रव्यैर्महामते

ഹേ മഹാമതേ! പിതൃപരായണർ ഏത് സമയത്ത് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം? കൂടാതെ എങ്ങനെയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം, ഏതു ദ്രവ്യാർപ്പണങ്ങളാൽ അത് നടത്തണം?

Verse 3

सूत उवाच । एतदर्थं पुरा पृष्टो मार्कंडेयो महामुनिः । रोहिताश्वेन विप्रेंद्रा हरिश्चन्द्र सुतेन सः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! ഇതേ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് പണ്ടുകാലത്ത് മഹാമുനി മാർകണ്ഡേയനോട് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ പുത്രൻ രോഹിതാശ്വൻ ചോദിച്ചിരുന്നു.

Verse 4

हरिश्चन्द्रे गते स्वर्गं रोहिताश्वे नृपे स्थिते । तीर्थयात्राप्रसंगेन मार्कण्डो मुनिसत्तमः

ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷം, രോഹിതാശ്വൻ രാജസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിതനായപ്പോൾ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ മാർകണ്ഡൻ (മാർകണ്ഡേയൻ) അവിടെ എത്തി.

Verse 5

सरय्वाः संगमे पुण्ये स्नानार्थं समुपस्थितः । तत्र स्नात्वा पितॄन्देवान्संतर्प्य विधिपूर्वकम्

അവൻ സരയൂവിന്റെ പുണ്യസംഗമത്തിൽ സ്നാനാർത്ഥം എത്തി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, വിധിപൂർവ്വം പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 6

प्रविष्टस्तां पुरीं रम्यामयोध्यां सत्यनामिकाम् । रोहिताश्वोऽपि तं श्रुत्वा समायातं मुनीश्वरम् । पदातिः प्रययौ तूर्णं दूरदेशं तु सम्मुखम्

അവൻ സത്യനാമപ്രസിദ്ധമായ രമ്യമായ അയോധ്യാനഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. മുനീശ്വരൻ എത്തിയെന്ന വാർത്ത കേട്ട് രോഹിതാശ്വനും പാദചാരിയായി വേഗത്തിൽ കുറെ ദൂരം ചെന്നു നേരിൽ കണ്ടുമുട്ടാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 7

ततः प्रणम्य तं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयेन समन्वि तः

അതിനുശേഷം അവൻ ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്തു, കരംകൂപ്പി നിന്നു. വിനയസമന്വിതമായി മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 8

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं मुने । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं संप्राप्तः परमां गतिम् । यत्ते पादरजोभिर्मे मूर्द्धजा विमलीकृताः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, സ്വാഗതം; ഹേ മുനേ, വീണ്ടും സുസ്വാഗതം. ഞാൻ ധന്യൻ, പുണ്യവാൻ; എനിക്ക് പരമഗതി ലഭിച്ചു—അങ്ങയുടെ പാദരജസ്സാൽ എന്റെ ശിരസ്സിലെ കേശങ്ങൾ ശുദ്ധിയായി.

Verse 9

एवमुक्त्वा गृहीत्वा तं स्वहस्तालंबनं तदा । ययौ तत्र सभास्थानं बृहत्सिंहासनाश्रयम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, അപ്പോൾ തന്റെ കൈയെ ആശ്രയമായി നൽകി അദ്ദേഹത്തെ പിടിച്ചു, മഹാസിംഹാസനം ഒരുക്കിയ സഭാമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 10

सिंहासने निवेश्याथ तं मुनिं पार्थिवोत्तमः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

ആ ഉത്തമരാജാവ് മുനിയെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി; താൻ ഭൂമിയിൽ ഇരുന്ന് കരംകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 11

ततः प्रोवाच मधुरं विनयावनतः स्थितः । निःस्पृहस्यापि विप्रेंद्र कि वाऽगमनकारणम्

അപ്പോൾ അവൻ വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നുകൊണ്ട് മധുരമായി പറഞ്ഞു— “ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നിങ്ങൾ നിഃസ്പൃഹനായിട്ടും ഇവിടെ വരാനുള്ള കാരണം എന്ത്?”

Verse 12

तद्ब्रवीहि यथातथ्यं करोमि तव सांप्रतम् । अदेयमपि दास्यामि गृहायातस्य ते विभो

“അതുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥ സത്യം പറഞ്ഞുതരുക; ഞാൻ ഉടൻ നിങ്ങളുടെ വചനപ്രകാരം ചെയ്യും. ഹേ വിഭോ! നിങ്ങൾ എന്റെ വീട്ടിൽ വന്നതിനാൽ സാധാരണയായി അദേയമായതും ഞാൻ ദാനം ചെയ്യും.”

Verse 13

मार्कंडेय उवाच । तीर्थयात्राप्रसंगेन वयमत्र समागताः । सरय्वाः संगमे पुण्ये कल्ये यास्याम्यहे पुनः

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— “തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ ഞങ്ങൾ ഇവിടെ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്നു. അടുത്ത ശുഭദിനത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും സരയൂവിന്റെ പുണ്യസംഗമത്തിലേക്ക് പോകും.”

Verse 14

निःस्पृहैरपि द्रष्टव्या धर्मवन्तो द्विजोत्तमाः । ततः प्रोक्तं पुराण ज्ञैर्ब्राह्मणैः शास्त्रदृष्टिभिः

നിഃസ്പൃഹരായവരും ധർമ്മവാന്മാരായ ദ്വിജോത്തമരെ ദർശിക്കേണ്ടതാണ്. തുടർന്ന് ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയുള്ള പുരാണജ്ഞ ബ്രാഹ്മണർ ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 15

धर्मवन्तं नृपं दृष्ट्वा लिंगं स्वायंभुवं तथा । नदीं सागरगां चैव मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

ധർമ്മവാനായ രാജാവിനെ ദർശിച്ച്, അതുപോലെ സ്വയംഭൂ ലിംഗത്തെയും, സമുദ്രഗാമിയായ നദിയെയും കണ്ടാൽ—ദിനംപ്രതി ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 16

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे पृच्छां स मुनिसत्तमः । तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं पुरःस्थं विनयान्वितम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അവനോട് ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിനയസമ്പന്നനായി മുന്നിൽ നിന്ന രാജസിംഹത്തെ കണ്ടിട്ട്।

Verse 17

कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् । कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं धनम्

നിന്റെ വേദങ്ങൾ ഫലപ്രദമായോ? നിന്റെ ശ്രവണ-അധ്യയനം സഫലമായോ? നിന്റെ ദാമ്പത്യ-ഗൃഹസ്ഥജീവിതം സഫലമാണോ? നിന്റെ ധനം സഫലമാണോ?

Verse 18

रोहिताश्व उवाच । कथं स्युः सफला वेदाः कथं स्यात्सफलं श्रुतम् । कथं स्युः सफला दाराः कथं स्यात्सफलं धनम्

രോഹിതാശ്വൻ പറഞ്ഞു—വേദങ്ങൾ എങ്ങനെ ഫലപ്രദമാകും? ശ്രവണ-അധ്യയനം എങ്ങനെ സഫലമാകും? ഗൃഹസ്ഥജീവിതം എങ്ങനെ സഫലമാകും? ധനം എങ്ങനെ സഫലമാകും?

Verse 19

मार्कंडेय उवाच । अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् । रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम्

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—വേദങ്ങൾ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ പര്യവസാനിച്ചാൽ ഫലപ്രദമാകും. ശ്രവണ-അധ്യയനം ശീലവും സദ്വൃത്തവും ആയി മാറിയാൽ സഫലം. ദാമ്പത്യം പ്രേമവും സത്പുത്ര-സന്താനവും കൊണ്ട് ഫലിക്കുന്നു. ധനം ദാനം ചെയ്ത് ധർമ്മപൂർവ്വം ഭോഗിച്ചാൽ ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 20

एवं ज्ञात्वा महाराज नान्यथा कर्तुमर्हसि

മഹാരാജാവേ, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞിട്ട് ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കരുത്.

Verse 21

चत्वार्येतानि कृत्यानि मयोक्तानि च तानि ते । यथा तानि प्रकृत्यानि लोकद्वयमभीप्सता

ഈ നാലു കര്‍ത്തവ്യങ്ങള്‍ ഞാന്‍ നിന്നോടു പ്രസ്താവിച്ചു; ഇഹലോകവും പരലോകവും—ഇരുവിന്റെയും ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്‍ അവയെ സ്വഭാവംപോലെ നിത്യമായി ആചരിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 22

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे कथाश्चित्राश्च तत्पुरः । राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां विशेषतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അവൻ അവരുടെ മുമ്പിൽ അനവധി അത്ഭുതകഥകൾ പറഞ്ഞു—രാജർഷിമാരുടെ പുരാതനചരിതങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ദേവർഷിമാരുടേതു।

Verse 23

ततः कथावसाने च कस्मिंश्चिद्द्विजसत्तमाः । पप्रच्छ तं मुनिश्रेष्ठं रोहिताश्वो महीपतिः

പിന്നീട് കഥ അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരേ, ഒരുസമയത്ത് രാജാവ് രോഹിതാശ്വൻ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 24

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि श्राद्धकल्पमहं यतः । दृश्यंते बहवो भेदा द्विजानां श्राद्धकर्मणि

ഭഗവൻ, ശ്രാദ്ധകൽപം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം ദ്വിജന്മാരുടെ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ പലവിധ ഭേദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 25

मार्कंडेय उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्पृष्टोऽस्मि नृपोत्तम । श्राद्धस्य बहवो भेदाः शाखाभेदैर्व्यवस्थिताः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ, ഹേ നൃപോത്തമ, നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതത് സത്യമായും യുക്തമാണ്; ശ്രാദ്ധത്തിന് പലവിധ ഭേദങ്ങൾ വേദശാഖാഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് നിശ്ചിതമായിരിക്കുന്നു।

Verse 26

तस्मात्ते निर्णयं वच्मि भर्तृयज्ञेन यत्पुरा । आनर्त्ताधिपतेः प्रोक्तं सम्यक्छ्राद्धस्य लक्षणम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിനക്കു സ്ഥിരനിർണ്ണയം പറയുന്നു—സമ്യക് ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ—പൂർവ്വം ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ആനർത്താധിപതിയോടു യഥാവിധി ഉപദേശിച്ചതുപോലെ।

Verse 27

भर्तृयज्ञं सुखासीनं निजाश्रमपदे नृपः । आनर्ताधिपतिर्गत्वा प्रणिपत्य ततोऽब्रवीत्

ആനർത്താധിപതി രാജാവ് തന്റെ ആശ്രമസ്ഥാനത്ത് സുഖാസീനനായിരുന്ന ഭർത്തൃയജ്ഞന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ പറഞ്ഞു।

Verse 28

आनर्त उवाच । सांप्रतं वद मे ब्रह्मञ्छ्राद्धकल्पं पित्रीप्सितम् । येन मे तुष्टिमायांति पितरः श्राद्धतर्पिताः

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഇപ്പോൾ പിതൃകൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധകൽപം എനിക്കു പറയുക; ശ്രാദ്ധതർപ്പണത്താൽ തൃപ്തരായ എന്റെ പിതാക്കൾ സന്തോഷം പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 29

कः कालो विहितः श्राद्धे कानि द्रव्याणि मे वद । श्राद्धार्हाणि तथान्यानि मेध्यानि द्वि जसत्तम । यानि योज्यानि वांछद्भिः पितृणां तृप्तिमुत्तमाम्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഏത് കാലമാണ് വിധിച്ചത്? ഏതു ദ്രവ്യങ്ങൾ? ശ്രാദ്ധാർഹവും മറ്റു മേധ്യമായ (ശുദ്ധമായ) വസ്തുക്കളും, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ—ഇവയാൽ പിതൃകൾക്ക് പരമ തൃപ്തി ലഭിക്കും; അവ എനിക്കു പറയുക।

Verse 30

कीदृशा ब्राह्मणा ब्रह्मञ्छ्राद्धार्हाः परिकीर्तिताः । कीदृशा वर्जनीयाश्च सर्वं मे विस्तराद्वद

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഏതു തരത്തിലുള്ള ബ്രാഹ്മണരാണ് ശ്രാദ്ധാർഹരെന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്? ഏതു തരത്തിലുള്ളവർ ഒഴിവാക്കേണ്ടവർ? എല്ലാം എനിക്കു വിശദമായി പറയുക।

Verse 31

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कीर्तयिष्यामि श्राद्धकल्पमनुत्तमम् । यं श्रुत्वाऽपि महाराज लभेच्छ्राद्धफलं नरः

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിനക്കു ശ്രാദ്ധകൽപമെന്ന അനുത്തമവിധി പ്രസ്താവിക്കും; അത് കേട്ടുമാത്രം കൊണ്ടും, ഹേ മഹാരാജാ, മനുഷ്യൻ ശ്രാദ്ധഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 32

श्राद्धमिदुक्षयेऽवश्यं सदा कार्यं विपश्चिता । यदि ज्येष्ठतमः सर्गः सन्तानं च तथा नृप

ചന്ദ്രക്ഷയസമയത്ത് (അമാവാസ്യയിൽ) വിവേകികൾ എപ്പോഴും ശ്രാദ്ധം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം; കാരണം വംശത്തിനും സന്തതിക്കും, ഹേ നൃപ, ഇതാണ് പരമപ്രധാന വിധി।

Verse 33

शीतार्ता यद्वदिच्छंति वह्निं प्रावरणानि च । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्सामाश्चन्द्रसंक्षयम्

തണുപ്പാൽ പീഡിതർ അഗ്നിയും പൊതികളും ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ക്ഷുധയും ക്ഷീണവും കൊണ്ടു ദുർബലമായ പിതൃകൾ ചന്ദ്രസംക്ഷയം (അമാവാസ്യ) ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 34

दरिद्रोपहता यद्वद्धनं वांछंति मानवाः । पितरस्तद्वदिच्छंति क्षुत्क्षामाश्चन्द्रसं क्षयम्

ദാരിദ്ര്യത്തിൽ പീഡിതർ ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ക്ഷുധകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച പിതൃകൾ ചന്ദ്രസംക്ഷയം (അമാവാസ്യ) ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 35

यथा वृष्टिं प्रवांछन्ति कर्षुकाः सस्यवृद्धये । तथात्मप्रीतये तेऽपि प्रवांछन्तींदुसंक्षयम्

വിളവൃദ്ധിക്കായി കർഷകർ മഴയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മതൃപ്തിക്കായി പിതൃകൾക്കും ഇന്ദുസംക്ഷയം (അമാവാസ്യ) ആഗ്രഹമാണ്।

Verse 36

यथोषश्चक्रवाक्यश्च वांछन्ति रवि दर्शनम् । पितरस्तद्वदिच्छंति श्राद्धं दर्शसमुद्भवम्

ഉഷസ്സും ചക്രവാകപ്പക്ഷിയും സൂര്യദർശനം ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, പിതൃഗണങ്ങളും ദർശ-അമാവാസ്യയോട് ബന്ധപ്പെട്ട ശ്രാദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 37

जलेनापि च यः श्राद्धं शाकेनापि करोति वाः । दर्शस्य पितरस्तृप्तिं यांति पापं प्रण श्यति

ദർശ-അമാവാസ്യാദിനത്തിൽ ആരെങ്കിലും വെറും ജലത്താലോ ലളിതമായ ശാകത്താലോ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, പിതൃഗണങ്ങൾ തൃപ്തരാകും; പാപം നശിക്കും।

Verse 38

अमावास्यादिने प्राप्ते गृहद्वारं समाश्रिता । वायुभूताः प्रवांछन्ति श्राद्धं पितृगणा नृणाम् । यावदस्तमयं भानोः क्षुत्पिपासास माकुलाः

അമാവാസ്യാദിനം വന്നാൽ പിതൃഗണങ്ങൾ വായുസ്വരൂപമായ സൂക്ഷ്മരായി മനുഷ്യരുടെ വീടുകളുടെ വാതില്ക്കൽ നിലകൊണ്ട് ശ്രാദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സൂര്യാസ്തമയം വരെ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലരായിരിക്കും।

Verse 39

ततश्चास्तं गते भानौ निराशा दुःखसंयुताः । निःश्वस्य सुचिरं यांति गर्हयंति स्ववंशजम्

പിന്നെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചാൽ അവർ നിരാശയും ദുഃഖവും സഹിതം പുറപ്പെടുന്നു; ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട് ദൂരേ പോയി തങ്ങളുടെ തന്നെ വംശജനെയെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 40

आनर्त उवाच । किमर्थं क्रियते श्राद्धममावास्यादिने द्विज । विशेषेण ममाचक्ष्य विस्तरेण यथातथम्

ആനർത്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ! അമാവാസ്യാദിനത്തിൽ ശ്രാദ്ധം എന്തിനാണ് ചെയ്യുന്നത്? ദയവായി എനിക്ക് പ്രത്യേകമായി, വിശദമായി, യഥാക്രമം പറഞ്ഞുതരുക।

Verse 41

मृताश्च पुरुषा विप्र स्वकर्मजनितां गतिम् । गच्छन्ति ते कथं तस्य सुतस्याश्रयमाययुः

ഹേ വിപ്രാ! മരിച്ച പുരുഷന്മാർ സ്വകർമ്മജനിതമായ ഗതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; എങ്കിൽ അവർ പുത്രന്റെ ആശ്രയം—അവൻ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധാദി സഹായം—എങ്ങനെ പ്രാപിക്കുന്നു?

Verse 42

एष नः संशयो विप्र सुमहान्हृदि संस्थितः

ഹേ വിപ്രാ! ഈ അതിമഹാ സംശയം ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉദിച്ച് സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 43

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग यत्त्वया व्याहृतं वचः । स्वकर्मार्हां गतिं यांति मृताः सर्वत्र मानवाः

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗാ! നീ ഉച്ചരിച്ച വാക്ക് സത്യമാണ്; എല്ലായിടത്തും മനുഷ്യർ മരിച്ച ശേഷം സ്വകർമ്മത്തിന് അർഹമായ ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 44

परं यथा समायांति वंशजस्याश्रयं प्रति । तथा तेऽहं प्रव क्ष्यामि न तथा संशयो भवेत्

എന്നാൽ അവർ വംശജന്റെ ആശ്രയത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ എത്തി ആശ്രയിക്കുന്നു എന്നത് ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കും; അങ്ങനെ സംശയം ശേഷിക്കുകയില്ല।

Verse 45

मृता यांति तथा राजन्येऽत्र केचिन्महीतले । ते जायंते न मर्त्येऽत्र यावद्वंशस्य संस्थितिः

ഹേ രാജാവേ! ഇവിടെ ഭൂമിയിൽ ചിലർ മരിച്ച ശേഷം അത്തരം അവസ്ഥയിലേക്കു പോകുന്നു; അവരുടെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം അവർ മർത്ത്യലോകത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 46

परं शुभात्मका ये च ते तिष्ठंति सुरालये । पापात्मानो नरा ये च वैवस्वतनिवासिनः

പരമ ശുഭസ്വഭാവമുള്ളവർ ദേവാലയത്തിൽ (സ്വർഗ്ഗത്തിൽ) വസിക്കുന്നു; പാപാത്മാക്കളായ മനുഷ്യർ വൈവസ്വതൻ (യമൻ) ലോകത്തിൽ പാർക്കുന്നു.

Verse 47

अन्यदेहं समाश्रित्य भुंजानाः कर्मणः फलम् । शुभं वा यदि वा पापं स्वयं विहितमात्मनः

അവർ മറ്റൊരു ദേഹം ആശ്രയിച്ച് തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലം അനുഭവിക്കുന്നു—ശുഭമോ പാപമോ—സ്വയം ചെയ്ത പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി.

Verse 48

यमलोके स्थितानां हि स्वर्गस्थानामपि क्षुधा । पिपासा च तथा राजंस्तेषां संजायतेऽधिका

യമലോകത്തിൽ ഉള്ളവർക്കും—സ്വർഗ്ഗസ്ഥർക്കും പോലും—വിശപ്പും ദാഹവും ഉണ്ടാകുന്നു; ഹേ രാജാവേ, അത് അവർക്കു കൂടുതൽ തീവ്രമാകുന്നു.

Verse 49

यावन्नरत्रयं राजन्मातृतः पितृतस्तथा । तेषां च परतो ये च ते स्वकर्म शुभाशुभम् । भुंजते क्षुत्पिपासा च न तेषां जायते क्व् चित्

ഹേ രാജാവേ, മാതൃപക്ഷത്തിലും അതുപോലെ പിതൃപക്ഷത്തിലും ഉള്ള ‘മൂന്നു പേർ’യും അവർക്കപ്പുറമുള്ളവരും ആശ്രയമായി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം—അവർ തങ്ങളുടെ കർമ്മത്തിന്റെ ശുഭാശുഭ ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു; അവർക്കെവിടെയും വിശപ്പോ ദാഹമോ ഉണ്ടാകുന്നില്ല.

Verse 50

तत्रापि पतनं तस्मात्स्थानाद्भवति भूमिप । वंशोच्छेदान्पुनः सर्वे निपतंति महीतले । त्रुटद्रज्जुनिबद्धं हि भांडं यद्वन्निराश्रयम्

ഹേ ഭൂമിപാലകാ, ആ നിലയിൽ നിന്നുമുതൽ ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്നുമുതൽ പതനം സംഭവിക്കുന്നു. വംശം ഛേദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും ഭൂമിതലത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു—പൊട്ടിയ കയറിൽ കെട്ടിയ പാത്രം ആശ്രയമില്ലാതെ വീഴുന്നതുപോലെ.

Verse 51

एतस्मात्कारणाद्यत्नः सन्तानाय विचक्षणैः । प्रकर्तव्यो मनुष्येंद्र वंशस्य स्थितये सदा

ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ നരേന്ദ്രാ, വംശത്തിന്റെ നിത്യസ്ഥിതിക്കായി വിവേകികൾ സന്താനപ്രാപ്തിക്കായി എപ്പോഴും പരിശ്രമപൂർവ്വം ശ്രമിക്കണം।

Verse 52

अपि द्वादशधा राजन्नौरसादिसमु द्भवाः । तेषामेकतमोऽप्यत्र न दैवाज्जायते सुतः

ഹേ രാജാവേ, ഔരസാദിയായി പുത്രന്മാർ പന്ത്രണ്ടുവിധമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും ഇവിടെ അവരിൽ ഒരുവനും വെറും ദൈവവശാൽ മാത്രം ജനിക്കുന്നില്ല।

Verse 53

पितॄणां गुप्तये तेन स्थाप्योऽश्वत्थः समाधिना । पुत्रवत्परिपाल्यश्च निर्विशेषं नराधिप

അതുകൊണ്ട് പിതൃകളുടെ സംരക്ഷണ-ക്ഷേമത്തിനായി ഏകാഗ്രനിശ്ചയത്തോടെ അശ്വത്ഥം സ്ഥാപിക്കണം; ഹേ നരാധിപാ, അതിനെ പുത്രനെപ്പോലെ വ്യത്യാസമില്ലാതെ പരിപാലിക്കണം।

Verse 54

यावत्संधारयेद्भूमिस्तमश्वत्थं नराधिप । कृतोद्वाहं समं शम्या तावद्वंशोऽपि तिष्ठति

ഹേ നരാധിപാ, ഭൂമി ആ അശ്വത്ഥത്തെ എത്രകാലം ധരിക്കുന്നുവോ അത്രകാലം വംശവും നിലനിൽക്കും—ശമ്യപോലെ ദൃഢമായി, വിധിപൂർവ്വം നടന്ന വിവാഹംപോലെ സ്ഥിരമായി।

Verse 55

अश्वत्थजनका मर्त्या निपत्य जगती तले । पापामुक्ताः समायांति योनिं श्रेष्ठां शुभान्विताः

ഭൂമിതലത്തിൽ അശ്വത്ഥം സ്ഥാപിച്ച് അതിന്റെ ‘ജനകർ’ ആകുന്ന മർത്ത്യർ പാപമുക്തരായി, ശുഭസമ്പന്നമായ ശ്രേഷ്ഠ യോനി (ഉത്തമ ജന്മം) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 56

एतस्मात्कारणादन्नं नित्यं देयं तथोदकम् । समुद्दिश्य पितॄन्राजन्यतस्ते तन्मयाः स्मृताः

അതുകൊണ്ട് നിത്യവും അന്നവും ജലവും പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം; ഹേ രാജാവേ, അവർ ആ അർപ്പണത്താൽ തന്നെയാണു തൃപ്തരെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 57

अदत्त्वा सलिलं सस्यं पितॄणां यो नराधिप । स्वयमश्नाति वा तोयं पिवेत्स स्यात्पितृद्रुहः । स्वर्गेऽपि च न ते तोयं लभंते नान्नमेव च

ഹേ നരാധിപാ! പിതൃകൾക്ക് ആദ്യം ജലവും അന്നവും അർപ്പിക്കാതെ സ്വയം ഭക്ഷിക്കുകയോ വെള്ളം കുടിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ പിതൃദ്രോഹിയാകുന്നു. അത്തരക്കാർ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ജലവും അന്നവും ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 58

न दत्तं वंशजैर्मर्त्यैश्चेद्व्यथां यांति दारुणाम् । क्षुत्पिपासासमुद्भूतां तस्मात्संतर्पयेत्पितॄन्

മർത്ത്യ വംശജർ അർപ്പണം നൽകാതിരുന്നാൽ പിതൃകൾ ക്ഷുധാ-തൃഷ്ണാജന്യമായ ഭീകര വ്യഥയിൽ പതിക്കുന്നു; അതിനാൽ പിതൃകളെ സന്തർപ്പിക്കണം (തർപ്പണം ചെയ്യണം).

Verse 59

नित्यं शक्त्या नरो राजन्पयोऽन्नैश्च पृथग्विधैः । तथान्यैर्वस्त्रनैवेद्यैः पुष्पगन्धानुलेपनैः

ഹേ രാജാവേ! മനുഷ്യൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് നിത്യവും പാൽയും വിവിധ അന്നങ്ങളാലും, കൂടാതെ വസ്ത്രം, നൈവേദ്യം, പുഷ്പം, സുഗന്ധം, അനുലേപനം മുതലായ അർപ്പണങ്ങളാലും (പിതൃകളെ) ആദരിക്കണം.

Verse 60

पितृमेधादिभिः पुण्यैः श्राद्धैरुच्चावचैरपि । तर्पितास्ते प्रयच्छंति कामानिष्टान्हृदि स्थितान् । त्रिवर्गं च महाराज पितरः श्राद्धतर्पिताः

പിതൃമേധം മുതലായ പുണ്യകർമ്മങ്ങളാലും, ലഘുവോ വിശേഷമോ ആയ വിവിധ ശ്രാദ്ധങ്ങളാലും തൃപ്തരായ പിതൃകൾ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഇഷ്ടകാമനകൾ നൽകുന്നു. ഹേ മഹാരാജാവേ! ശ്രാദ്ധത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ പിതൃകൾ ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമം എന്ന ത്രിവർഗവും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 61

तर्पयंति न ये पापाः स्वपितॄन्नित्यशो नृप । पशवस्ते सदा ज्ञेया द्विपदाः शृंगवर्जिताः

ഹേ നൃപാ! നിത്യമായി സ്വന്തം പിതൃഗണങ്ങളെ തർപ്പണം ചെയ്ത് തൃപ്തിപ്പെടുത്താത്ത പാപികൾ എപ്പോഴും മൃഗസമാനരായി അറിയപ്പെടണം—ദ്വിപാദികൾ, എന്നാൽ ശൃംഗരഹിതർ।

Verse 215

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धावश्यकताकारणवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസഹസ്ര ശ്ലോകസംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിൽ ‘ശ്രാദ്ധാവശ്യകതാകാരണവർണ്ണനം’ എന്ന നാമധേയമുള്ള ദ്വിശത പഞ്ചദശ അധ്യായം സമാപ്തമായി।