Adhyaya 19

Verse 1

। सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तस्य भूपस्य सेवकाः । केचिच्च दैवयो गेन श्वापदैरर्धभक्षिताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതിനിടയിൽ ആ രാജാവിന്റെ സേവകർ എത്തി. അവരിൽ ചിലർ ദൈവയോഗവശാൽ വന്യമൃഗങ്ങൾ അർദ്ധം ഭക്ഷിച്ചവരായിരുന്നു।

Verse 2

क्षुत्पिपासातुरा दीना दुःखेन महताऽन्विताः । पदपद्धतिमार्गेण येन यातः स भूपतिः

അവർ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി, ദീനരായി, മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയവരായി; ആ രാജാവ് പോയ അതേ കാൽപ്പാത വഴിയിലൂടെയായിരുന്നു അവർ വന്നത്।

Verse 3

ते दृष्ट्वा पार्थिवं तत्र दिष्ट्यादिष्ट्येति सादरम् । ब्रुवंतः पादयोस्तस्य पतिता हर्षसंयुताः

അവിടെ രാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ ആദരത്തോടെ ‘ധന്യം, ധന്യം’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 4

ततस्तस्य नरेन्द्रस्य व्यसनं सैन्यसंभवम् । प्रोचुश्चैव यथादृष्टम नुभूतं यथाश्रुतम्

അതിനുശേഷം അവർ നരേന്ദ്രനോട് സൈന്യത്തിൽ സംഭവിച്ച ദുരന്തം അറിയിച്ചു—തങ്ങൾ കണ്ടതും അനുഭവിച്ചതും കേട്ടതും എല്ലാം യഥാതഥമായി പറഞ്ഞു।

Verse 5

अथ ते तापसाः सर्वे स च राजा ससेवकः । प्रसुप्ताः पादपस्याधः पर्णान्यास्तीर्यभूतले

അപ്പോൾ ആ തപസ്വികൾ എല്ലാവരും, സേവകരോടുകൂടിയ രാജാവും, വൃക്ഷത്തിൻ കീഴെ നിലത്ത് ഇലകൾ വിരിച്ച് ശയിച്ചു।

Verse 6

ततस्तेषां प्रसुप्तानां सर्वेषां तत्र कानने । अतिक्रांता सुखेनैव रजनी सा महात्मनाम्

പിന്നീട് ആ കാനനത്തിൽ ആ മഹാത്മാക്കൾ എല്ലാവരും നിദ്രിച്ചിരിക്കെ, ആ രാത്രി സുഖത്തോടെയും ശാന്തിയോടെയും കടന്നുപോയി।

Verse 7

ततः स प्रातरुत्थाय कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । तं मुनिं प्रणिपत्योच्चैरनुज्ञाप्य मुहु र्मुहुः

പിന്നീട് അവൻ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് പൂർവാഹ്ന നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ആ മുനിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും പുറപ്പെടാനുള്ള അനുമതി അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 8

निजैस्तैः सेवकैः सार्धं प्रस्थितः स्वपुरीं प्रति । माहिष्मतीं समुद्दिश्य दृष्ट्वा मार्गे शनैःशनैः

സ്വന്തം സേവകരോടുകൂടി അവൻ തന്റെ നഗരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു; മാഹിഷ്മതിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി വഴിയിൽ പതുക്കെ പതുക്കെ മുന്നേറി।

Verse 9

ततो निजगृहं प्राप्य कञ्चि त्कालं महीपतिः । विश्रम्य प्रययौ पश्चात्तूर्णं पुण्यं गयाशिरः

അതിനുശേഷം രാജാവ് തന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തി കുറച്ചുനേരം വിശ്രമിച്ചു; പിന്നെ താമസമില്ലാതെ പുണ്യമായ ഗയാശിരസ്സിലേക്കു വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 10

तच्च कालेन संप्राप्य स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । मांसादाय ददौ श्राद्धं श्रद्धापूतेन चेतसा

യഥാകാലം അവൻ ആ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തി സ്നാനം ചെയ്ത് കഴുകിയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു ശുദ്ധനായി. പിന്നെ മാംസാദനുവേണ്ടി ശ്രദ്ധയാൽ പവിത്രമായ ചിത്തത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി.

Verse 11

अथाऽसौ पृथिवीपालः स्वप्नांते च ददर्श तम् । दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् । विमानवरमारूढं स्तूयमानं च किंनरैः

അപ്പോൾ ആ ഭൂമിപാലൻ സ്വപ്നാന്തത്തിൽ അവനെ കണ്ടു—ദിവ്യ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച്, ദിവ്യ സുഗന്ധലേപനത്തോടെ അലങ്കരിച്ച്, ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം കയറി, കിന്നരന്മാർ സ്തുതിക്കുന്നവനായി.

Verse 12

मांसाद उवाच । प्रसादात्तव भूपाल मुक्तोऽहं प्रेतयोनितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवा लयम्

മാംസാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂപാലാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പ്രേതയോനിയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. നിനക്ക് സ്വസ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ത്രിദിവധാമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 13

ततः स प्रातरुत्थाय हर्षाविष्टो महीपतिः । विदैवतं समुद्दिश्य चक्रे श्राद्धं यथोचितम्

അതിനുശേഷം ആ മഹീപതി പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു; വിധിപ്രകാരം ദൈവത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച് യഥോചിതമായി ശ്രാദ്ധം നടത്തി.

Verse 14

सोऽपि तेनैव रूपेण तस्य संदर्शनं गतः । स्वप्नांऽते भूमिपालस्य तद्वच्चोक्त्वा दिवं गतः

അവനും അതേ രൂപത്തിൽ ഭൂമിപാലന്റെ സ്വപ്നാന്തത്തിൽ ദർശനം നൽകി; മുൻപുപോലെ അതേ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 15

ततः प्रातस्तृतीयेऽह्नि कृतघ्नस्य महीपतिः । चक्रे श्राद्धं यथापूर्वं श्रद्धापूतेन चेतसा

അതിനുശേഷം മൂന്നാം ദിവസത്തെ പ്രഭാതത്തിൽ രാജാവ് കൃതഘ്നനുവേണ്ടി മുൻപുപോലെ, ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ വീണ്ടും ശ്രാദ്ധം നടത്തി।

Verse 16

ततः सोऽपि समायातस्तस्य स्वप्ने महीपतेः । तेनैव प्रेतरूपेण दुःखेन महता वृतः

അപ്പോൾ അവനും ആ രാജാവിന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ വന്നു—അതേ പ്രേതരൂപത്തിൽ, മഹാദുഃഖം ചുറ്റിപ്പറ്റി നിൽക്കവെ।

Verse 17

कृतघ्न उवाच । न मे गतिर्महाराज संजाता पापकर्मिणः । तडागवित्तचौरस्य कृतघ्नस्य तथैव च

കൃതഘ്നൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ, പാപകർമ്മിയായ എനിക്ക് യാതൊരു സദ്ഗതിയും ലഭിച്ചിട്ടില്ല; കുളത്തിനായി മാറ്റിവെച്ച ധനം മോഷ്ടിച്ചവനും കൃതഘ്നനുമായ ഞാൻ തന്നെയാണ്।

Verse 18

तस्मात्संजायते मुक्तिर्यथा मे पार्थिवोत्तम । तथैव त्वं कुरुष्याऽद्य सत्यवाक्यपरो भव

അതിനാൽ, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുവാൻ ഇന്ന് അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുക; സത്യവാക്യത്തിൽ പരായണനായി അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുക।

Verse 19

सत्यमेव परं ब्रह्म सत्यमेव परं तपः । सत्यमेव परं ज्ञानं सत्यमेव परं श्रुतम्

സത്യമേ പരബ്രഹ്മം, സത്യമേ പരമ തപസ്സ്; സത്യമേ പരമ ജ്ഞാനം, സത്യമേ പരമ ശ്രുതി (വേദോപദേശം)।

Verse 20

सत्येन वायु र्वहति सत्येन तपते रविः । सागरः सत्यवाक्येन मर्यादां न विलंघयेत्

സത്യത്താൽ കാറ്റ് വീശുന്നു; സത്യത്താൽ സൂര്യൻ തപിക്കുന്നു. സത്യവാക്യബലത്താൽ സമുദ്രം തന്റെ പരിധി ലംഘിക്കുകയില്ല.

Verse 21

तीर्थसेवा तपो दानं स्वाध्यायो गुरुसेवनम् । सर्वं सत्यविहीनस्य व्यर्थं संजायते यतः

തീർത്ഥസേവ, തപസ്സ്, ദാനം, സ്വാധ്യായം, ഗുരുസേവ—സത്യമില്ലാത്തവന് ഇവയൊക്കെയും തീർച്ചയായും ഫലശൂന്യമാകുന്നു.

Verse 22

सर्वे धर्मा धृताः पूर्वमेकत्राऽन्यत्र चाप्यृतम् । तुलायां कौतुकाद्देवैर्जातं तत्र ऋतं गुरु

പണ്ടുകാലത്ത് എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും ഒരുവശത്ത് വെച്ചു, മറ്റുവശത്ത് ഋതവും വെച്ചു. ദേവന്മാർ കൗതുകത്തോടെ തുലാസിൽ തൂക്കിയപ്പോൾ, അവിടെ ഋതം തന്നെയാണ് കൂടുതൽ ഭാരമുള്ളതായി തെളിഞ്ഞത്.

Verse 23

तस्मात्सत्यं पुरस्कृत्य मां तारय महामते । एतत्ते परमं श्रेयस्तपसोऽपि भविष्यति

അതുകൊണ്ട് സത്യത്തെ മുൻനിർത്തി, ഹേ മഹാമതേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ഇതുതന്നെ നിനക്കു പരമ ശ്രേയസ്സാകും—തപസ്സിനേക്കാളും ഉന്നതം.

Verse 24

विदूरथ उवाच । कथं ते जायते मुक्तिर्वद मे प्रेत सत्वरम् । करोमि येन तत्कर्म यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ः

വിദൂരഥൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രേതാ, നിനക്കു മോക്ഷം എങ്ങനെ ലഭിക്കും എന്ന് വേഗം പറയുക. അതു സാധ്യമാക്കുന്ന കർമ്മം ഏതാണ്, അതി ദുഷ്കരമായാലും ഞാൻ ചെയ്യും.

Verse 25

प्रेत उवाच । चमत्कारपुरे भूप श्रीक्षेत्रे हाटकेश्वरे । आस्ते पांसुभिराच्छन्नं कलेर्भीतं गयाशिरः

പ്രേതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ചമത്കാരപുരത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ, കലിയുഗത്തെ ഭയന്ന് പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ട ഗയാശിരസ് അവിടെ കിടക്കുന്നു।

Verse 26

अधस्तात्प्लक्षवृक्षस्य दर्भस्थानैः समंततः । कालशाकैस्तथानेकैस्तिलैश्चारण्यसंभवैः

പ്ലക്ഷവൃക്ഷത്തിന്റെ കീഴിൽ ചുറ്റുമെങ്ങും ദർഭപ്പുല്ലിന്റെ ഇടങ്ങൾ ഉണ്ട്; കൂടാതെ പല കാലശാക ചെടികളും കാട്ടിൽ ജനിച്ച എള്ളും അവിടെ കാണാം।

Verse 27

तत्र गत्वा तिलैस्तैस्त्वं तैः शाकैस्तैः कुशैस्तथा । श्राद्धं देहि द्रुतं येन मुक्तिः संजायते मम

അവിടെ ചെന്നു ആ എള്ളും ആ ശാകവും ആ കുശപ്പുല്ലും കൊണ്ടു വേഗത്തിൽ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കൂ; അതിനാൽ എനിക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स दीनस्य दयान्वितः । जगाम तत्र यत्राऽस्ते स वृक्षः प्लक्षसंज्ञकः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദീനനായവനോടു കരുണയോടെ, പ്ലക്ഷമെന്ന ആ വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് അവൻ പോയി।

Verse 29

दृष्ट्वा शाकांस्तिलांस्तांस्तु दर्भांस्तेन यथोदितान् । अखनत्तत्र देशे च जलार्थे लघु कूपिकाम्

അവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ശാകവും എള്ളും ദർഭയും കണ്ട ശേഷം, വെള്ളത്തിനായി അതേ സ്ഥലത്ത് ഒരു ചെറിയ കിണർ അവൻ കുഴിച്ചു।

Verse 31

कृतमात्रे ततः श्राद्धे दिव्य रूपधरः पुमान् । विमानवरमारूढो विदूरथमथाऽब्रवीत्

ശ്രാദ്ധം പൂർത്തിയായ ഉടനെ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ച ഒരു പുരുഷൻ ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം കയറി, തുടർന്ന് വിദൂരഥനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 32

मुक्तोऽहं त्वत्प्रसादाच्च प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदशालयम्

ഹേ വിഭോ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഭയങ്കരമായ പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. നിനക്കു സ്വസ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ത്രിദശാലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 33

सूत उवाच । ततः प्रभृति सा तत्र कूपिका ख्यातिमागता । पितॄणां पुष्टिदा नित्यं गयाशीर्षसमुद्भवा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അന്നുമുതൽ അവിടെയുള്ള ആ കൂപിക പ്രസിദ്ധിയായി; അത് നിത്യമായി പിതൃകൾക്ക് പുഷ്ടി നൽകുന്നതും ഗയാശീർഷത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതുമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 34

प्रेतपक्षस्य दर्शायां यस्तस्यां श्राद्धमाचरेत् । कालशाकेन विप्रेंद्रास्तथारण्योद्भवैस्तिलैः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! പ്രേതപക്ഷത്തിലെ ദർശാ (അമാവാസി) തിഥിയിൽ അവിടെ കാളശാകവും വനത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച എള്ളും ഉപയോഗിച്ച് ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കുന്നവൻ—

Verse 35

कृंतितैश्च तथा दर्भैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं कृतघ्नप्रेततीर्थतः

—കൂടാതെ വിധിപൂർവ്വം മുറിച്ച ദർഭകളോടെ, സമ്യക് ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിച്ചാൽ, അവൻ ‘കൃതഘ്ന-പ്രേത-തീർത്ഥ’ത്തിൽ നിന്ന് സമ്പൂർണ്ണ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 36

अग्निष्वात्ताः पितृगणास्तथा बर्हिषदश्च ये । तत्र संनिहिता नित्यमाज्यपाः सोमपास्तथा

അഗ്നിഷ്വാത്തർ എന്ന പിതൃഗണങ്ങളും ബർഹിഷദ് പിതാക്കളും; കൂടാതെ ആജ്യപരും സോമപരും—അവർ എല്ലാവരും അവിടെ നിത്യമായി സന്നിഹിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 37

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । काले वा । यदि वाऽकाले पितॄणां तुष्टये सदा

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും അവിടെ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം—കാലത്തായാലും അകാലത്തായാലും—കാരണം അതിനാൽ പിതാക്കൾ എപ്പോഴും തൃപ്തരാകുന്നു।