Adhyaya 224

Verse 1

आनर्तौवाच । श्रुता मया महाभाग श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्च ये । ये च त्याज्यास्तथा पुत्रा बहवश्चैव सुव्रत

ആനർത്താ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ! ശ്രാദ്ധത്തിന് അർഹരായ ബ്രാഹ്മണരെക്കുറിച്ചും, ഒഴിവാക്കേണ്ടവരെക്കുറിച്ചും ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ പുത്രന്മാരുടെ പലവിധങ്ങളെയും, ഹേ സുവ്രത!

Verse 2

सांप्रतं कथयाऽस्माकं मन्त्रपूर्वश्च यो विधिः । गृहस्थेन सदा कार्यः पितॄणां परितुष्टये

ഇപ്പോൾ ദയവായി മന്ത്രപൂർവമായ ആ വിധി ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക; പിതൃകളുടെ പൂർണ്ണ തൃപ്തിക്കായി ഗൃഹസ്ഥൻ എപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടത് അതാണ്।

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । प्रणम्यामंत्रिता ये च श्राद्रार्थं ब्राह्मणोत्तमाः । आनीय कुतपे काले तान्सर्वान्प्रार्थयेदि दम्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ശ്രാദ്ധാർത്ഥമായി നമസ്കരിച്ചു ക്ഷണിച്ച ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണരെ കുതപകാലത്ത് കൊണ്ടുവന്ന്, അവരെല്ലാവരോടും ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കണം।

Verse 4

आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवंतु ते

ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ, മഹാബലമുള്ള വിശ്വേദേവന്മാർ വരിക. ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഏവർക്കെവിടെ ഏതു വിധിഭാഗം നിശ്ചിതമോ, അവർ അവിടെ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കട്ടെ.

Verse 5

एवमभ्यर्च्य तान्सर्वांस्ततः कृत्वा प्रदक्षिणाम् । जानुनी भूतले न्यस्य ततश्चार्घं प्रदापयेत्

ഇങ്ങനെ അവരെല്ലാവരെയും ആരാധിച്ച്, തുടർന്ന് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം. പിന്നെ വിനയത്തോടെ ഇരുകാൽമുട്ടുകളും ഭൂമിയിൽ വച്ച്, അതിനുശേഷം അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 6

मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഈ മന്ത്രത്താൽ, പുഷ്പം, അക്ഷതം, ചന്ദനം എന്നിവയോടെ, ഞാൻ നൽകിയ ഈ അർഘ്യം ദ്വിജോത്തമർ സ്വീകരിക്കട്ടെ; പാദപ്രക്ഷാളനാർത്ഥം എനിക്ക് പ്രിയമായതു നിർവഹിക്കട്ടെ.

Verse 7

एवमुक्त्वा महीपृष्ठे अनुलिप्ते ततः परम् । साक्षतान्प्रक्षिपेद्दर्भान्विश्वेदेवान्प्रकीर्तयन्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, നന്നായി ലേപിച്ച് ഒരുക്കിയ നിലത്ത്, തുടർന്ന് അക്ഷതത്തോടുകൂടിയ ദർഭകൾ വെക്കണം; വിശ്വേദേവന്മാരുടെ നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം.

Verse 8

अपसव्यं ततः कृत्वा दर्भांस्तिलसमन्वितान् । द्विगुणान्प्रक्षिपेद्भूमौ पितॄनुद्दिश्य चात्मनः

തുടർന്ന് അപസവ്യമായി (യജ്ഞോപവീതം വലത്തേക്ക്) ധരിച്ചു, എള്ളോടുകൂടിയ ദർഭകൾ ഇരട്ടിയായി ഭൂമിയിൽ വെക്കണം; അവയെ തന്റെ പിതൃകൾക്കായി സമർപ്പിക്കണം.

Verse 9

एवं सर्वाः क्रियाः कार्या दैविका सव्यपूर्विकाः । पैतृकाश्चापसव्येन मुक्त्वा नांदीमुखान्पितॄन्

ഇങ്ങനെ എല്ലാ ദൈവിക കര്‍മ്മങ്ങളും സവ്യ-ക്രമത്തില്‍ ആരംഭിച്ച് ചെയ്യേണ്ടതാണ്; പിതൃകര്‍മ്മങ്ങള്‍ അപസവ്യ വിധിയില്‍—നാന്ദീമുഖ പിതൃകളെ ഒഴിവാക്കി।

Verse 10

सर्वे पूर्वामुखाः स्थाप्या युग्माश्च शक्तितो नृप । पितरो मातृपक्षीयाः स्थाप्याश्चोदङ्मुखास्तथा

ഹേ രാജാവേ! എല്ലാ (ആഹ്വാന-സ്ഥാനങ്ങൾ/പാത്രങ്ങൾ) കിഴക്കോട്ടു മുഖമായി സ്ഥാപിക്കണം; കഴിവനുസരിച്ച് ജോടികളായും. എന്നാൽ മാതൃപക്ഷത്തിലെ പിതൃകളെ അതുപോലെ വടക്കോട്ടു മുഖമായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 11

एकैकं वा त्रयो वाऽपि स्युरेकैकं वा पृथक्पृथक । पैतृकान्स्थाप्प चक्रेण पितॄणां परितुष्टये

ഒന്നൊന്നായി, അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നുപേരെ ഒരുമിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ വേർതിരിച്ച് ഒന്നൊന്നായി—പൈതൃക പിതൃകളെ വൃത്താകാര ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; അങ്ങനെ പിതൃകൾ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തരാകും।

Verse 12

षष्ठ्या विभक्त्या तु तेषामासनं च प्रदापयेत् । ऋजुभिः साक्षतैर्दर्भैः सोदकैर्दक्षिणांगतः

ഷഷ്ഠീ വിഭക്തിയുടെ മന്ത്രപ്രയോഗത്തോടെ അവർക്കു ആസനം സമർപ്പിക്കണം; നേരായ ദർഭ, അക്ഷത, ജലം എന്നിവയോടെ തെക്കുദിശയിലേക്കു ക്രമമായി നീങ്ങണം।

Verse 13

विषमौ द्विगुणैर्दर्भैः सतिलैर्वामपार्श्वतः । पाणौ तोयं परिक्षिप्य न दर्भांस्तु कथं चन

ഇടത് വശത്ത് വിധിപ്രകാരം വിഷമമായി, ഇരട്ട ദർഭയും എള്ളും ചേർത്ത് (വിന്യാസം) ചെയ്യണം; കൈയിൽ ജലം തളിച്ച്, ദർഭയെ സംബന്ധിച്ച് ഒരിക്കലും തെറ്റ് വരുത്തരുത്।

Verse 14

यो हस्ते चासनं दद्याच्चेद्दार्भं बुद्धिवर्जितः । पितरो नासने तत्र प्रकुर्वंति निवेशनम्

വിവേകമില്ലാതെ ഒരാൾ ദർഭാസനം കൈയിൽ കൊടുത്താൽ, അവിടെ പിതൃകൾ ആ ആസനത്തിൽ അധിവസിക്കുകയില്ല।

Verse 15

आवाहनं प्रकर्तव्यं विभक्त्या च द्वितीयया । येनागच्छंति ते सर्वे समाहूताः पृथक्पृथक्

ആവാഹനം ദ്വിതീയ വിഭക്തിയോടെ ചെയ്യണം; അങ്ങനെ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടവർ എല്ലാവരും തീർച്ചയായും വരുന്നു।

Verse 16

अन्यया च विभक्त्या चेत्पितॄनावाहयेत्क्वचित् । नागच्छंति महाभागा यद्यपि स्युर्बुभुक्षिताः

മറ്റൊരു വിഭക്തിയോടെ എവിടെയെങ്കിലും പിതൃകളെ ആഹ്വാനിച്ചാൽ, അവർ മഹാന്മാർ വിശപ്പുള്ളവരായാലും വരികയില്ല।

Verse 17

विश्वेदेवास आगत मंत्रेणानेन पार्थिव । तेषामावाहनं कार्यमक्षतैश्च शिरोंऽतिकात्

ഹേ രാജാവേ, ‘വിശ്വേദേവാസ ആഗത’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ വിശ്വേദേവരെ ആവാഹിക്കണം; അവരുടെ ആവാഹനം ശിരസ്സിന് മീതെ നിന്ന് അക്ഷതം കൊണ്ട് ചെയ്യണം।

Verse 18

उशंतस्त्वेति च तिलैः पितॄनावाहयेत्ततः । आयंतु न इति जपेत्ततः पार्थिवसत्तम

അതിനുശേഷം ‘ഉശന്തസ്ത്വേ…’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ എള്ളോടുകൂടെ പിതൃകളെ ആവാഹിക്കണം; പിന്നെ, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, ‘ആയന്തു നഃ’—‘ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ’—എന്ന് ജപിക്കണം।

Verse 19

शन्नो देवीति मंत्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

‘ശന്നോ ദേവീ…’ എന്ന മന്ത്രം ‘സ്വാഹാ’ സഹിതം ജപിച്ച്, പിതൃകളുടെ അർഘ്യപാത്രങ്ങളിൽ അതുപോലെ ജലം ഒഴിക്കണം।

Verse 20

यवोऽसि यवयास्मद्द्वेत्यक्षतांस्तत्र निक्षिपेत् । चंदनं गंधपुष्पाणि धूपं दद्याद्यथाक्रमम् । सपवित्रेषु हस्तेषु दद्यादर्घ्यं समाहितः

‘യവോऽസി യവയാസ്മദ്ദ്വേ…’ മന്ത്രം ജപിച്ച് അവിടെ അക്ഷതം നിക്ഷേപിക്കണം। തുടർന്ന് ക്രമമായി ചന്ദനം, സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ, ധൂപം അർപ്പിക്കണം। പവിത്രം ധരിച്ച കൈകളാൽ, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 21

या दिव्या इति मन्त्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

‘യാ ദിവ്യാ…’ എന്ന മന്ത്രം ‘സ്വാഹാ’ സഹിതം ജപിച്ച്, പിതൃകളുടെ അർഘ്യപാത്രങ്ങളിൽ അതുപോലെ ജലം ഒഴിക്കണം।

Verse 22

तिलोऽसि सोमदैवत्यो गोसवे देवनिर्मितः । प्रत्नवद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄनिमांल्लोकान्प्रीणाहि नः स्वधेति प्रक्षिपेत्तिलान्

‘തിലോऽസി സോമദൈവത്യോ… സ്വധേ, ഈ ലോകങ്ങളിൽ ഞങ്ങളുടെ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുക’ എന്ന് മന്ത്രം ജപിച്ച് എള്ള് അർപ്പണത്തിൽ ഇടണം।

Verse 23

यादिव्येति च मन्त्रेण ततो ह्यर्घ्यं प्रदापयेत् । पितृपात्रे समादाय अर्घ्यपात्राणि कृत्स्नशः

പിന്നീട് ‘യാ ദിവ്യാ…’ മന്ത്രത്തോടെ അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം—പിതൃപാത്രം എടുത്ത് എല്ലാ അർഘ്യപാത്രങ്ങളും യഥാക്രമം പൂർണ്ണമായി ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 24

अधोमुखं च तत्पात्रं मन्त्रवत्स्थापयेत्ततः । आयुष्कामस्तु तत्तोयं लोचनाभ्यां न वीक्षयेत्

അതിനുശേഷം മന്ത്രസഹിതമായി ആ പാത്രം വായ്‌താഴെയാക്കി സ്ഥാപിക്കണം. ദീർഘായുസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആ ജലം കണ്ണുകളാൽ നോക്കരുത്.

Verse 25

ततस्तु चन्दनादीनि दीपांतानि समाददेत् । ततः पाकं समादाय पृच्छेद्विप्रान्द्विजो त्तमान्

പിന്നീട് ചന്ദനം മുതലായവ മുതൽ ദീപം വരെ ഉള്ള ഉപചാരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കണം. തുടർന്ന് പാകം (ശ്രാദ്ധാന്നം) എടുത്ത് ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് വിധിയെക്കുറിച്ച് വിനയത്തോടെ ചോദിക്കണം.

Verse 26

अहमग्नौ करिष्यामि होमं पितृसमुद्भवम् । अनुज्ञा दीयतां मह्यमपसव्याश्रितस्य भोः

ഞാൻ പിതൃന്മാരുടെ നിമിത്തം ഉദ്ഭവിച്ച ഹോമം അഗ്നിയിൽ നിർവഹിക്കും. ഹേ പൂജ്യരേ, അപസവ്യവിധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എനിക്ക് അനുമതി തരുക.

Verse 27

कुरुष्वेति च तैः प्रोक्ते गत्वाग्नि शरणं ततः । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः

അവർ ‘ചെയ്യൂ’ എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ അഗ്നിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ‘കവ്യവാഹന അഗ്നയേ സ്വാഹാ’—ഇതാണ് ആദ്യ ആഹുതി.

Verse 28

सोमाय पितृमते स्वधेति च ततः परम् । हुतमन्नं च शेषं च श्राद्धार्हेभ्यः प्रदीयते

അടുത്തതായി ‘പിതൃപ്രിയനായ സോമായ സ്വധാ’ എന്നു ചൊല്ലി ആഹുതി നൽകണം. അഗ്നിയിൽ ഹുതമായ അന്നവും ശേഷിക്കുന്ന അന്നവും ശ്രാദ്ധാർഹർക്കു നൽകണം.

Verse 29

इष्टमन्नं ततो दत्त्वा पात्रमालभ्य संजपेत् । विप्रांगुष्ठं समादाय पाकमध्ये निधाय च

അതിനുശേഷം ഇഷ്ടമായ അന്നം ദാനം ചെയ്ത് പാത്രം സ്പർശിച്ച് മൃദുവായി മന്ത്രം ജപിക്കണം. പിന്നെ ബ്രാഹ്മണന്റെ അങ്കുഷ്ഠം എടുത്ത് പാകന്നത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലും വെക്കണം.

Verse 30

पृथिवी ते पात्रमादाय वैष्ण व्या च ऋचा तथा । स्वहस्तेन न वै दद्यात्प्रत्यक्षं लवणं तथा

പൃഥ്വിയെ തന്നെ പാത്രമായി കരുതി വൈഷ്ണവീ ഋക് ഉച്ചരിക്കണം. ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് നേരിട്ട് ഉപ്പ് നൽകരുത്.

Verse 31

स्वहस्तेन च यद्दत्तं प्रत्यक्षलवणं नृप । तच्छ्राद्धं व्यर्थतां याति धृते दत्तेर्द्धभुक्तके । तृप्ताञ्ज्ञात्वा ततो विप्रानग्रे त्वन्नं परिक्षिपेत्

ഹേ രാജാവേ! സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് നേരിട്ട് ഉപ്പ് നൽകിയാൽ ആ ശ്രാദ്ധം വ്യർത്ഥമാകും. വിളമ്പിയ അന്നം പകുതി ഭുജിച്ചതിനുശേഷം, ബ്രാഹ്മണർ തൃപ്തരെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവരുടെ മുമ്പിൽ വിധിപ്രകാരം ശേഷിച്ച അന്നം വെക്കണം.

Verse 32

अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिम्

എന്റെ കുലത്തിലെ അഗ്നിദഗ്ധരായ ജീവികളും അദഗ്ധരായ ജീവികളും—ഭൂമിയിൽ അർപ്പിച്ചതാൽ തൃപ്തരാകട്ടെ; തൃപ്തരായി പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 33

सकृत्सकृज्जलं दत्त्वा गायत्रीत्रितयं जपेत् । मधुवातेति संकीर्त्य ततः पृच्छेद्द्विजोत्तमान्

ഒരിക്കൽ വീണ്ടും ജലം അർപ്പിച്ച് മൂന്ന് ഗായത്രികൾ ജപിക്കണം. ‘മധുവാതാ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് ശേഷം ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് (തൃപ്തിയെക്കുറിച്ച്) ചോദിക്കണം.

Verse 34

तृप्ताः स्थ इति राजेन्द्र अनुज्ञां प्रार्थयेत्ततः । बन्धूनां भोजनार्थाय शेषस्यान्नस्य भक्तिमान्

“നിങ്ങൾ തൃപ്തരാണോ?” എന്ന് ചോദിച്ച്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, തുടർന്ന് അനുമതി അപേക്ഷിക്കണം; ഭക്തിയോടെ ശേഷിച്ച അന്നം ബന്ധുക്കളുടെ ഭോജനാർത്ഥം വിനിയോഗിക്കണം।

Verse 35

उच्छिष्टसन्निधौ पश्चात्पितृवेदिं समाचरेत् । पितृविप्रासनस्थानां नोच्छिष्टं द्विजसन्निधौ

പിന്നീട് ഉച്ഛിഷ്ടം ഉള്ള സമീപത്ത് പിതൃവേദി-കർമ്മം ആചരിക്കണം; എന്നാൽ ദ്വിജരുടെ സന്നിധിയിൽ പിതൃ-വിപ്രരുടെ ആസനസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് സമീപം ഉച്ഛിഷ്ടം വെക്കരുത്।

Verse 36

ततो वेदिं समाधाय पैतृकीं दक्षिणाप्लवाम् । तस्यां दर्भान्समाधाय कुर्याच्चैवावनेजनम्

അതിനുശേഷം തെക്കോട്ടു ചായുന്ന പൈതൃക വേദി ശരിയായി ഒരുക്കി, അതിൽ ദർഭകൾ വെച്ച്, അവനേജനം (ശുദ്ധി-പ്രക്ഷാലനം) നടത്തണം।

Verse 37

विभक्त्या पूर्वया पश्चात्पिंडान्दद्याद्यथाक्रमम् । भूयोऽप्यत्र जलं दद्यात्पितृतीर्थेन पार्थिव । सूत्रं च प्रतिपिण्डे वै दयात्तेषु पृथक्पृथक्

വിധിപ്രകാരം വിഭജിച്ച് ക്രമമായി പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം; പിന്നെയും, ഹേ പാർഥിവാ, പിതൃതീർത്ഥവിധിയിൽ അവിടെ ജലം അർപ്പിക്കണം; ഓരോ പിണ്ഡത്തിനും വേറേവേറെ സൂത്രം വെക്കണം।

Verse 38

यः सूत्रं पूर्वपिण्डेषु सततं विनियोजयेत् । स विरोधं चरेत्तेषां त्रोटनाच्च परस्परम्

മുൻപുള്ള പിണ്ഡങ്ങളിൽ ഒരേ സൂത്രം തുടർച്ചയായി വിനിയോഗിക്കുന്നവൻ അവർക്കിടയിൽ പരസ്പരവിരോധം ഉണ്ടാക്കുന്നു; അതിനാൽ ഭംഗവും വേർപാടും സംഭവിക്കുന്നു।

Verse 39

ततः संपूजयेत्सर्वान्पिंडान्यद्वद्द्विजोत्तमान् । आचम्य प्रक्षाल्य तथा हस्तौ पादौ च पार्थिव

അതിനുശേഷം വിധിപൂർവ്വം എല്ലാ പിണ്ഡങ്ങളെയും ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും പൂജിക്കണം. ആചമനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി, ഹേ രാജാവേ, കൈകളും പാദങ്ങളും കഴുകണം.

Verse 40

नमस्कृत्य पितॄन्पश्चात्सुप्रोक्षितं ततः परम् । कृत्वा सव्येन राजेन्द्र याचयित्वा वराशिषः

പിതൃകളെ നമസ്കരിച്ചു, തുടർന്ന് പവിത്രജലത്തോടെ യഥാവിധി പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, സവ്യ (ഇടത്) രീതിപ്രകാരം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി മംഗളാശീർവാദം അപേക്ഷിക്കണം.

Verse 41

अक्षय्यसलिलं देयं षष्ठ्या चैव ततः परम् । पवित्राणि समादाय ऊर्ध्वं स्वधेति कीर्तयेत् । अस्तु स्वधेति तैरुक्ते पिंडोपरि परिक्षिपेत्

‘അക്ഷയ്യ-സലിലം’ അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ഷഷ്ഠി ഭാഗം/ക്രമത്തിലും നൽകണം. പവിത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ ‘സ്വധാ’ എന്നു ജപിക്കണം. അവർ ‘അസ്തു സ്വധാ’ എന്നു പറഞ്ഞാൽ പിണ്ഡത്തിന്മേൽ തളിക്കണം.

Verse 42

ततो मधु समादाय पायसं च तिलोदकम् । ऊर्जस्वेति च मन्त्रेण पितॄणामुपरिक्षिपेत् ओ

പിന്നീട് തേൻ, പായസം, തിലോദകം എന്നിവ എടുത്ത് ‘ഊർജസ്വേ’ മന്ത്രം ചൊല്ലി പിതൃകൾക്കായി (അർപ്പണത്തിന്മേൽ) തളിക്കണം.

Verse 43

उत्तानमर्घपात्रं तु कृत्वा दद्याच्च दक्षिणाम् । हिरण्यं देवतानां च पितॄणां रजतं तथा

അർഘ്യപാത്രം ഉർദ്ധ്വമുഖമായി വെച്ച് ദക്ഷിണ നൽകണം. ദേവതകൾക്ക് സ്വർണം, പിതൃകൾക്ക് അതുപോലെ വെള്ളിയും നൽകണം.

Verse 44

ततः स्वस्त्युदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः । न स्त्रीभिर्न च बालेन नान्ये नैव च केनचित्

അതിനുശേഷം പിതൃന്മാരെ ആദ്യം സ്മരിച്ച് ഇടത്തുഭാഗത്ത് നിന്ന് ‘സ്വസ്ത്യുദകം’ അർപ്പിക്കണം. ഈ കർമ്മം സ്ത്രീകൾക്കും ബാലനും മറ്റാര്ക്കും (അർഹ കർത്താവിന്റെ പകരം) ചെയ്യാൻ പാടില്ല.

Verse 45

श्राद्धीयविप्रपात्रं च स्वयमेव प्रचालयेत्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ബ്രാഹ്മണ ഗ്രാഹകനായി നിശ്ചയിച്ച പാത്രം/ക്രമീകരണം താനേ കൈകാര്യം ചെയ്ത് നടത്തണം.

Verse 46

ततः कृतांजलिर्भूत्वा प्रार्थयेत्पार्थिवोत्तम । अघोराः पितरः सन्तु अस्मद्गोत्रं विवर्द्धताम्

പിന്നീട് കൃതാഞ്ജലിയായി, ഹേ ഉത്തമ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കണം— “ഞങ്ങളുടെ പിതൃന്മാർ അഘോരരായി ശാന്തരാകട്ടെ; ഞങ്ങളുടെ ഗോത്രം/വംശം വർദ്ധിക്കട്ടെ.”

Verse 47

दातारो नोऽभिवर्धंतां वेदाः सन्ततिरेव नः । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुधेयं च नोऽस्त्विति

“ഞങ്ങളിലെ ദാതാക്കൾ വർദ്ധിക്കട്ടെ; വേദങ്ങൾ/വേദവിദ്യ ഞങ്ങളോടൊപ്പം നിലനിൽക്കട്ടെ, ഞങ്ങളുടെ സന്തതി പരമ്പര തുടരട്ടെ. ഞങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകരുത്; പങ്കിടാൻ യോഗ്യമായ സമൃദ്ധി ഞങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടാകട്ടെ.”

Verse 48

अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमद्दि । याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कश्चन

“ഞങ്ങൾക്ക് അന്നം ധാരാളമായി ഉണ്ടാകട്ടെ, ആദരിക്കേണ്ട അതിഥികളെ ഞങ്ങൾ ലഭിക്കട്ടെ. ഞങ്ങളോട് അപേക്ഷിക്കുന്നവർ ഉണ്ടാകട്ടെ (ഞങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യാൻ), ഞങ്ങളിലാരും ഒരിക്കലും യാചകനാകരുത്.”

Verse 49

एता एवाशिषः सन्तु विश्वेदेवाः प्रीयंतां ततः । स्वस्त्यर्थमुदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः

ഈ ആശീർവാദങ്ങൾ തന്നെ സഫലമാകട്ടെ; വിശ്വേദേവന്മാർ പ്രസന്നരാകട്ടെ. തുടർന്ന് മംഗളാർത്ഥം ജലാർപ്പണം ചെയ്യണം—ആദ്യം പിതൃകൾക്ക്, ഇടത്തുഭാഗത്ത് നിന്ന്.

Verse 51

पादावमर्दनं कृत्वा आसीमांतमनुव्रजेत् । बलिं च निक्षिपेत्तस्माद्भोजनं च समाचरेत्

പാദമർദ്ദനം ചെയ്ത്, മര്യാദാ-പരിധിവരെ ആദരത്തോടെ അനുഗമിക്കണം. തുടർന്ന് അവിടെ ബലി നിക്ഷേപിക്കണം; പിന്നെ വിധിപൂർവ്വം ഭോജനം ചെയ്യണം.

Verse 52

मौनेन दृश्यते सूर्यो यावत्तावन्नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! സൂര്യൻ ദൃശ്യമാകുന്നത്ര സമയം മൗനം പാലിക്കണം.

Verse 53

यश्चैवास्तमिते सूर्ये भुंक्ते च श्राद्धकृन्नरः । व्यर्थतां याति तच्छ्राद्धं तस्माद्भुंजीत नो निशि

ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന പുരുഷൻ സൂര്യാസ്തമയത്തിനു ശേഷം ഭോജനം ചെയ്താൽ ആ ശ്രാദ്ധം നിഷ്ഫലമാകും; അതുകൊണ്ട് രാത്രിയിൽ ഭോജനം ചെയ്യരുത്.

Verse 224

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിൽ ‘ശ്രാദ്ധവിധി-വർണ്ണനം’ എന്ന 224-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.