Adhyaya 29

Verse 1

। सूत उवाच । एवं सर्वेषु तीर्थेषु संस्थितेषु द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं ख्यातिमापन्नं समस्ते धरणीतले

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സ്ഥാപിതമായപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ആ ക്ഷേത്രം സമസ്ത ഭൂമിതലത്തിലും പ്രസിദ്ധി നേടി।

Verse 2

समस्तेभ्यस्ततोऽदूरान्मुनयः शंसितव्रताः । संश्रयंति ततो भूपास्तपोऽर्थं जरयाऽन्विताः

അവയിൽ നിന്ന് ദൂരമല്ലാതെ, പ്രശംസിത വ്രതധാരികളായ മുനിമാർ വസിക്കുന്നു; അവിടെയേ രാജാക്കളും—വാർദ്ധക്യബാധിതരായി—തപസ്സിനായി ആശ്രയം തേടുന്നു।

Verse 3

तथा ते लिंगिनो दान्ताः सिद्धिकामाः समंततः । समाश्रयंति तत्क्षेत्रं सवर्तीर्थसमा श्रयम्

അങ്ങനെ തന്നെ ലിംഗധാരികളായ ദാന്ത തപസ്വികൾ സിദ്ധി ആഗ്രഹിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെത്തി, സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും തുല്യമായ ആശ്രയസ്ഥാനമായ ആ ക്ഷേത്രത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 4

तत्र सिद्धेश्वरंनाम लिंगमस्ति द्विजोत्तमाः । सर्वसिद्धिप्रदं नृणां स्वयं सिद्धिप्रदायकम्

അവിടെ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ‘സിദ്ധേശ്വര’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് മനുഷ്യർക്കു സർവ്വ സിദ്ധികളും നൽകുന്നു, സ്വയം സിദ്ധിദായകനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 5

निर्विद्य भूतले शर्वः सर्वव्यापी सदा शिवः । हाटकेश्वरसंज्ञेऽस्मिन्क्षेत्रे देवः स्वयं स्थितः

സർവ്വവ്യാപിയായ സദാശിവൻ ശർവ്വൻ ഭൂതലത്തോട് നിർവേദം വന്നതുപോലെ, ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവൻ സ്വയം വസിക്കുന്നു.

Verse 6

लिंगरूपेण भगवान्प्रादुर्भूतः स्वयं हरः । स्मरणाद्दर्शनाच्चैव सर्वसिद्धिप्रदः सदा

ഭഗവാൻ ഹരൻ സ്വയം ലിംഗരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു; അവനെ സ്മരിക്കുന്നതിലും ദർശിക്കുന്നതിലും മാത്രം അവൻ എപ്പോഴും സർവ്വ സിദ്ധികളും നൽകുന്നു.

Verse 7

सिद्धेनाराधितो यस्मात्तस्मात्सिद्धेश्वरः स्मृतः । तस्यैव वरदानाद्धि अत्रैवावस्थितो हरः

ഒരു സിദ്ധൻ അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹം ‘സിദ്ധേശ്വരൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ഭക്തന്റെ വരദാനത്താൽ ഹരൻ ഇവിടെ തന്നേ വസിക്കുന്നു.

Verse 8

यस्तं पश्यति सद्भक्त्या शुचिः स्पृशति वा नरः । वांछितं लभते सद्यो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

യാൾ സദ്ഭക്തിയോടെ അവനെ ദർശിക്കുകയോ, ശുചിയായി അവനെ സ്പർശിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അത്യന്തം ദുർലഭമായാലും ഇഷ്ടഫലം ഉടൻ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 9

तत्र सिद्धिं गताः पूर्वं शतशः पुरुषा भुवि । दर्शनात्स्पर्शनाच्चान्ये प्रणामादपरे नराः

അവിടെ പൂർവകാലത്ത് ഭൂമിയിൽ നൂറുകണക്കിന് പുരുഷന്മാർ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു—ചിലർ ദർശനവും സ്പർശവും കൊണ്ടും, മറ്റുചിലർ ലളിതമായ പ്രണാമം കൊണ്ടും।

Verse 10

दक्षिणामूर्तिमासाद्य मन्त्रं तस्य षडक्षरम् । यो जपेच्छ्रद्धयोपेतस्तस्यायुः संप्रवर्धते

ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെ സമീപിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുന്നവന്റെ ആയുസ്സ് വളരെ വർധിക്കുന്നു।

Verse 11

यावत्संख्यं जपेन्मत्रं तावत्संख्यान्यहानि सः । आयुषः परतो मर्त्यो जीवते नात्र संशयः

അവൻ എത്ര എണ്ണത്തിൽ മന്ത്രം ജപിക്കുമോ, അത്ര എണ്ണത്തിൽ ദിവസങ്ങൾ അവനു കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെടുന്നു; മർത്ത്യൻ നിശ്ചിത ആയുസ്സിനപ്പുറവും ജീവിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 12

ऋषय ऊचुः अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वया परिकीर्तितम् । आयुषोऽप्यधिकं मर्त्यो जीवते यदि मानवः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! നീ പ്രസ്താവിച്ചതത് അത്യന്തം അത്ഭുതകരം; മനുഷ്യൻ മർത്ത്യനായിട്ടും ആയുസ്സിനെക്കാൾ അധികം ജീവിക്കുമോ?

Verse 13

सूत उवाच अत्र वः कीर्तयिष्यामि स्वयमेव मया श्रुतम् । वदतस्तत्समुद्दिश्य यद्वत्सस्य महात्मनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ സ്വയം കേട്ടതുതന്നെ നിങ്ങളോട് കീർത്തിക്കും; യദ്വത്സന്റെ പുത്രനായ ആ മഹാത്മാവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് പറഞ്ഞതിനെ യഥാതഥമായി ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 14

पुरा मे वसमानस्य पुरतोऽत्र पितुर्गृहे । आयातः स मुनिस्तत्र वत्सो नाम महाद्युतिः

ഒരു കാലത്ത്, ഞാൻ ഇവിടെ പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ മുമ്പിൽ അവിടെ മഹാദ്യുതിയുള്ള ‘വത്സ’ എന്ന മുനി എത്തി।

Verse 15

वहमानो युवावस्थां द्वादशार्कस मद्युतिः । अंगैः सर्वैस्तु रूपाढ्यः कामदेव इवापरः

അദ്ദേഹം യൗവനത്തിന്റെ പുഷ്പിതഭാവം ധരിച്ചു, പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായി; സകലാംഗങ്ങളിലും സൗന്ദര്യസമ്പന്നൻ—മറ്റൊരു കാമദേവനെപ്പോലെ।

Verse 16

मत्पित्रा स तदा दृष्टस्ततो भक्त्याऽभिवादितः । अर्घ्यं दत्त्वा ततः प्रोक्तो विश्रांतो विनयेन च

എന്റെ പിതാവ് അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു ഭക്തിയോടെ വന്ദിച്ചു. അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, വിനയത്തോടെ വിശ്രമിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 17

स्वागतं तव विप्रेंद्र कुतस्त्वमिह चागतः । आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि यथोचितम्

‘സ്വാഗതം, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നിങ്ങൾ എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? എനിക്ക് ആജ്ഞ നൽകുക—യഥോചിതമായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?’

Verse 18

वत्स उवाच । तवाश्रमपदे सूत चातुर्मास्यसमुद्भवम् । कर्तुमिच्छाम्यनुष्ठानं शुश्रूषां चेत्करोषि मे

വത്സൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! നിന്റെ ആശ്രമ-ധാമത്തിൽ ഞാൻ ചാതുർമാസ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്രതാനുഷ്ഠാനം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ എനിക്ക് ശുശ്രൂഷ ചെയ്‌താൽ, ഇവിടെ തന്നെയത് ആരംഭിക്കാം.

Verse 19

लोमहर्षण उवाच । एवं विप्र करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्त्वं मे गृहमागतः

ലോമഹർഷണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! അങ്ങനെ തന്നെയാകും; നിന്റെ ആജ്ഞ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നിർവഹിക്കും. നീ എന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്നതിനാൽ ഞാൻ ധന്യനും അനുഗൃഹീതനും ആകുന്നു.

Verse 20

एवमुक्ताथ मामाह स पिता द्विजसत्तमाः । त्वया वत्सस्य कर्तव्या शुश्रूषा नित्यमेव हि

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിന് ശേഷം എന്റെ പിതാവ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ, എന്നോട് പറഞ്ഞു—നീ വത്സനോട് നിത്യവും ശുശ്രൂഷ നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 21

ततोऽहं विनयोपेतस्तस्य कृत्यानि कृत्स्नशः । करोमि स च मे रात्रौ चित्राः कीर्तयते कथाः

പിന്നീട് ഞാൻ വിനയത്തോടെ അവന്റെ എല്ലാ കൃത്യങ്ങളും പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു; അവൻ രാത്രിയിൽ എനിക്ക് അത്ഭുതകരമായ കഥകൾ പാടിപ്പറയുമായിരുന്നു.

Verse 22

राजर्षीणां पुराणानां देवदानवरक्षसाम् । द्वीपानां पर्वतानां च स्वयं दृष्ट्वा सहस्रशः

അവൻ രാജർഷിമാരുടെയും പുരാണ-ഇതിഹാസങ്ങളുടെയും, ദേവ-ദാനവ-രാക്ഷസന്മാരുടെയും, ദ്വീപങ്ങളുടെയും പർവതങ്ങളുടെയും കഥകൾ പറഞ്ഞു—അവയെ അവൻ സ്വയം ആയിരങ്ങളായി കണ്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 23

एकदा तु मया पृष्टः कथांते प्राप्य कौतुकम् । विस्मयाविष्टचित्तेन स द्विजो द्विजसत्तमाः

ഒരു പ്രാവശ്യം കഥാന്തത്തിൽ കൗതുകം ഉദിച്ചപ്പോൾ, വിസ്മയാവിഷ്ടചിത്തനായി ഞാൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ചോദിച്ചു—അവൻ ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 24

भगवन्सुकुमारं ते शरीरं प्रथमं वयः । द्वीपानां च करोषि त्वं कथा श्चित्राः पृथक्पृथक्

ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങളുടെ ശരീരം কোমലവും ആദ്യയൗവനപുഷ്പംപോലെയും ആണ്; എങ്കിലും നിങ്ങൾ ദ്വീപങ്ങളുടെ അനവധി വിചിത്രകഥകൾ ഒന്നൊന്നായി പറയുന്നു.

Verse 25

कथं सर्वं धरापृष्ठं ससमुद्रं निरीक्षितम् । स्वल्पेन वयसा तात विस्तरतो वद

താതാ! ഇത്ര ചെറുപ്പത്തിൽ സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ മുഴുവൻ ഭൂമിപൃഷ്ഠം നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ദർശിച്ചു? ദയവായി വിശദമായി പറയുക.

Verse 26

त्वया ये कीर्तिता द्वीपाः समुद्राः पर्वतास्तथा । मनसापि न शक्यास्ते गन्तुं मर्त्यैः कथंचन

നിങ്ങൾ കീർത്തിച്ച ദ്വീപങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും—അവിടേക്ക് മർത്ത്യർക്ക് യാതൊരു വിധത്തിലും, മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും, എത്താൻ കഴിയില്ല.

Verse 27

अत्र कौतूहलं जातमश्रद्धेयं वचस्तथा । श्रुत्वा श्रद्धेयवाक्यस्य तस्मात्सत्यं प्रकीर्तय

ഇവിടെ മഹത്തായ കൗതുകം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ വചനവും വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസമെന്നു തോന്നുന്നു; അതിനാൽ വിശ്വസനീയവാക്യമുള്ള നിങ്ങൾ ദയവായി സത്യം വ്യക്തമായി പ്രഖ്യാപിക്കുക.

Verse 28

तपसः किं प्रभावोऽयं किं वा मंत्रपराक्रमः । येन पृथ्वीतलं कृत्स्नं त्वया दृष्टं मुनीश्वर

ഹേ മുനീശ്വരാ! ഇത് തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ മന്ത്രത്തിന്റെ പരാക്രമമാണോ—അതുകൊണ്ട് നീ സമസ്ത ഭൂതലവും ദർശിച്ചുവല്ലോ?

Verse 29

किं वा देवप्रसादस्तु तवौषधिकृतोऽथवा । तच्च पुण्यतमं तात त्वं मे ब्रूहि सविस्तरम्

അല്ലെങ്കിൽ ഇത് ദേവപ്രസാദമാണോ, അതോ ഏതെങ്കിലും പുണ്യൗഷധിയുടെ ഫലമാണോ? താതാ! ആ അതിപുണ്യകാരണം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 30

अथ मां स मुनिः प्राह विहस्य मुनिसत्तमाः । सत्यमेतत्त्वया ज्ञातं मम मंत्रपराक्रमम्

അപ്പോൾ ആ മുനി പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നോടു പറഞ്ഞു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠരേ—‘നീ സത്യമേ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇത് എന്റെ മന്ത്രത്തിന്റെ പരാക്രമം തന്നെയാണ്.’

Verse 31

सदाहमष्टसंयुक्तं सहस्रं शिवसन्निधौ । जपामि शिवमंत्रस्य षडक्षरमितस्य च

ഞാൻ എപ്പോഴും ശിവസന്നിധിയിൽ എട്ടോടുകൂടിയ ആയിരം ജപം ചെയ്യുന്നു; ശിവമന്ത്രത്തിന്റെ ഷഡക്ഷരപരിമിതവും ജപിക്കുന്നു.

Verse 32

त्रिकालं तेन मे जातं सुस्थिरं यौवनं मुने । अतीतानागतं ज्ञानं जीवितं च सुखोदयम्

ആ সাধനയാൽ, ഹേ മുനേ, എന്റെ യൗവനം മൂന്നു കാലങ്ങളിലും ദൃഢമായി നിലനിന്നു; ഭൂത-ഭാവി ജ്ഞാനവും, സുഖോദയമായ ജീവിതവും ലഭിച്ചു.

Verse 33

मम वर्षसहस्राणि बहूनि प्रयुतानि च । संजातानि महाभाग दृश्यते प्रथमं वयः

ഹേ മഹാഭാഗനേ! എനിക്ക് അനേകം സഹസ്ര വർഷങ്ങളും, അനവധി പ്രയുതങ്ങളും കഴിഞ്ഞുപോയി; എങ്കിലും എന്റെ വയസ് ഇന്നും ആദ്യ യൗവനമായിട്ടേ തോന്നുന്നു।

Verse 34

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विस्तरेण महामते । यथा सिद्धिर्मया प्राप्ता प्रसादाच्छंकरस्य च

ഹേ മഹാമതേ! ഇവിടെ ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി പറയും—ശങ്കരന്റെ പ്രസാദം മൂലം എനിക്ക് സിദ്ധി എങ്ങനെ ലഭിച്ചുവെന്ന്।

Verse 35

अहं हि ब्राह्मणो नाम्ना वत्सः ख्यातो महीतले । नानाशास्त्रकृताभ्यासः पुराऽसं वेदपारगः

ഞാൻ സത്യത്തിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ ‘വത്സ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. മുൻപ് ഞാൻ പല ശാസ്ത്രങ്ങളും അഭ്യസിച്ച് വേദപാരംഗതനായിരുന്നു।

Verse 36

एतस्मिन्नेव काले तु मेनका च वराप्सराः । वसंतसमये प्राप्ता मर्त्यलोके यदृच्छया

അതേ സമയത്ത്, വസന്തകാലത്ത്, ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരയായ മേനക യദൃച്ഛയായി മർത്ത്യലോകത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 37

सा गता भ्रममाणाथ काम्यकंनाम तद्वनम् । मत्तकोकिलनादाढ्यं मनोज्ञद्रुमसं कुलम्

അവൾ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് ‘കാമ്യക’ എന്ന പേരുള്ള ആ വനത്തിലേക്ക് പോയി; മത്ത കുയിലുകളുടെ കൂജനത്തോടെ നിറഞ്ഞതും മനോഹര വൃക്ഷങ്ങളാൽ സാന്ദ്രമായതുമായിരുന്നു അത്।

Verse 38

यत्रास्ते मुनिशार्दूलो देवरात इति स्मृतः । व्रतस्वाध्यायसंपन्नस्तपसा ध्वस्तकिल्विषः

അവിടെ ‘ദേവരാതൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന മുനിശാർദൂലൻ വസിച്ചു—വ്രതവും സ്വാധ്യായവും സമ്പന്നൻ, തപസ്സാൽ പാപങ്ങൾ ദഹിച്ചവൻ।

Verse 39

उपविष्टो नदीतीरे देवतार्च्चापरा यणः । श्रद्धया परया युक्त एकाकी निर्जने वने

അവൻ നദീതീരത്ത് ഉപവിരുന്ന് ദേവതാരാധനയിൽ പരായണനായിരുന്നു; പരമശ്രദ്ധയോടെ, നിർജനവനത്തിൽ ഏകാകിയായി ഇരുന്നു।

Verse 40

अथ सा पश्यतस्तस्य विवस्त्रा प्राविशज्जलम् । दिव्यरूपसमोपेता घर्मार्ता वरवर्णिनी

അപ്പോൾ അവൻ നോക്കിനിൽക്കേ അവൾ—വസ്ത്രരഹിതയായി—ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ദിവ്യരൂപസമ്പന്ന, ചൂടാൽ പീഡിത, അതിസുന്ദരി।

Verse 41

अथ तस्य मुनींद्रस्य रेतश्चस्कन्द तत्क्षणात् । दृष्ट्वा तां चारुसर्वांगीं जलमध्यं समाश्रिताम्

അപ്പോൾ ആ മുനീന്ദ്രന്റെ വീര്യം തൽക്ഷണം സ്ഖലിച്ചു; ജലമദ്ധ്യേ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന, മനോഹരസർവാംഗസുന്ദരിയെ കണ്ടപ്പോൾ।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता सारंगी सुपिपा सिता । जलमिश्रं तया रेतः पीतं सर्वमशेषतः

ഇതിനിടയിൽ അത്യന്തം ദാഹാർത്തയായ ഒരു മാൻപെൺ എത്തി; ജലത്തിൽ കലർന്ന ആ വീര്യം അവൾ മുഴുവനായി, ശേഷമില്ലാതെ, കുടിച്ചു.

Verse 43

अथ साऽपि दधे गर्भं मानुषं वै प्रभावतः । अमोघरेतसो मासे सुषुवे दशमे ततः

അപ്പോൾ അവളും അതേ പ്രഭാവശക്തിയാൽ മനുഷ്യഗർഭം ധരിച്ചു. അമോഘവീര്യത്തിന്റെ ബലത്തിൽ പത്താം മാസത്തിൽ അവൾ പ്രസവിച്ചു.

Verse 44

जनयामास दीप्तांगी कन्यां पद्मदलेक्षणाम् । तस्मिन्नेव जले पुण्ये देवराताश्रमं प्रति

അതേ പുണ്യജലത്തിൽ അവൾ ദീപ്താംഗിയായ, പദ്മദളനേത്രിയായ ഒരു കന്യയെ പ്രസവിച്ചു; ദേവരാതാശ്രമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു അവൾ പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 45

अथ तां स मुनिर्ज्ञात्वा स्वज्ञानेन स्ववीर्यजाम् । कृपया परयाविष्टो जग्राह च पुपोष च

അപ്പോൾ മുനി തന്റെ ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ അവൾ തന്റെ സ്വവീര്യജയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പരമകരുണയിൽ നിറഞ്ഞ് അവളെ സ്വീകരിച്ച് പോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 46

स्नेहेन महता युक्तः कृतकौतुकमंगलः । रक्षमाणो वने चैनां श्वापदेभ्यः प्रयत्नतः

മഹാസ്നേഹത്തോടെ കൂടെ, അവൾക്കായി മംഗള-രക്ഷാ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, വനത്തിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് അവളെ പരിശ്രമത്തോടെ കാത്തു.

Verse 47

आजहार सुमृष्टानि तत्कृते सुफलानि सः । स्वयं गत्वा सुदूरं च कानने श्वापदाकुले

അവൾക്കായി അവൻ നന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്ത ഉത്തമ ഫലങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു; കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കാനനത്തിലേക്ക് വളരെ ദൂരം സ്വയം പോയി.

Verse 48

तत्रस्था ववृधे सा च नाम्ना ख्याता मृगावती । शुक्लपक्षे यथा व्योम्नि कलेव शशलक्ष्मणः

അവിടെ തന്നെയിരുന്നു അവൾ വളർന്നു ‘മൃഗാവതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി—ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ആകാശത്ത് ചന്ദ്രകല വർധിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 49

अथ सा भ्रममाणेन मया दृष्टा मृगेक्षणा । ततोऽहं कामबाणेन तत्क्षणात्ताडितो हृदि

പിന്നെ ഞാൻ അലഞ്ഞുനടക്കുമ്പോൾ ആ മൃഗനയനിയെ കണ്ടു; അതേ ക്ഷണത്തിൽ കാമദേവന്റെ ബാണം എന്റെ ഹൃദയം തുളച്ചു.

Verse 50

विज्ञाय च कुमारीं तां सवर्णां चारुहासिनीम् । आदरेण गृहं गत्वा स मुनिर्याचितस्ततः

അവൾ സമാനസ്ഥാനമുള്ള, മനോഹരഹാസിനിയായ കുമാരിയെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അദ്ദേഹം ആദരത്തോടെ (മുനിയുടെ) ഗൃഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു; പിന്നെ മുനിയെ അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 51

प्रयच्छैनां मम ब्रह्मन्पत्न्यर्थं निज कन्यकाम् । यथात्मा पोषयिष्यामि भोजनाच्छादनादिभिः

“ഹേ ബ്രഹ്മൻ മുനിവര്യാ! നിങ്ങളുടെ ഈ സ്വന്തം കന്യയെ എനിക്ക് ഭാര്യാർത്ഥമായി ദാനം ചെയ്യുക. ആഹാരം, വസ്ത്രം മുതലായ എല്ലാ ആവശ്യങ്ങളാലും ഞാൻ അവളെ എന്നെപ്പോലെ തന്നെ പോഷിപ്പിക്കും.”

Verse 52

ततस्तेन प्रदत्ता मे तत्क्षणादेव सुन्दरी । विधिना शास्त्रदृष्टेन नक्षत्रे भग दैवते

അപ്പോൾ തന്നെ അദ്ദേഹം ആ സുന്ദരിയെ എനിക്ക് നൽകി—ശാസ്ത്രസമ്മതമായ വിധിപ്രകാരം, ഭഗദൈവതാധീന നക്ഷത്രത്തിൽ।

Verse 53

ततः कतिपयाहस्य मयोढा सा सुविस्मिता । सखीजनसमायुक्ता फलार्थं निर्गता वने

അതിനുശേഷം കുറെ ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, എന്നോടു വിവാഹിതയായ അവൾ അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ സഖിമാരോടുകൂടെ ഫലശേഖരണാർത്ഥം വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 54

अथ वीरुधसंछन्ने वने तस्मि न्सुसंस्थिते । तया न्यस्तं पदं मूर्ध्नि तृणाच्छन्नस्य भोगिनः

അപ്പോൾ വള്ളിച്ചെടികളാൽ മൂടപ്പെട്ട ആ വനത്തിൽ അകത്തു ചെന്ന അവൾ, പുല്ലിനടിയിൽ മറഞ്ഞുകിടന്ന സർപ്പത്തിന്റെ തലമേൽ കാൽ വെച്ചു।

Verse 55

सा दष्टा सहसा तेन पतिता वसुधातले । विषार्दिता गतप्राणा तत्क्षणादेव भामिनी

അത് അവളെ പെട്ടെന്ന് കടിച്ചു; അവൾ ഭൂമിയിൽ വീണു. വിഷബാധയാൽ പീഡിതയായ ആ ദീപ്തിമതി സ്ത്രീ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പ്രാണം വിട്ടു।

Verse 56

अथ सख्यः समागत्य तस्या दुःखेन दुःखिताः । शशंसुस्ता यथावृत्तं रुदन्त्यो मम सूतज

അപ്പോൾ അവളുടെ സഖിമാർ എത്തി, അവളുടെ ദുഃഖത്തിൽ ദുഃഖിതരായി, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്—ഹേ സൂതപുത്രാ—സംഭവിച്ചതെല്ലാം എനിക്ക് യഥാവിധി പറഞ്ഞു।

Verse 57

ततोऽहं सत्वरं गत्वा दृष्ट्वा तां पतितां भुवि । विलापान्कृतवान्दीनो रुदितं करुणस्वरम्

അതിനുശേഷം ഞാൻ വേഗത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു; അവൾ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു ദീനനായി, കരുണസ്വരത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കരഞ്ഞു।

Verse 58

इयं मे सुविशालाक्षी मनःप्राणसमा प्रिया । मृता भूमौ यया हीनो नाहं जीवितुमुत्सहे

വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവളും എന്റെ മനസ്സിനും പ്രാണനും തുല്യയുമായ പ്രിയതമ ഭൂമിയിൽ മരിച്ചുകിടക്കുന്നു; അവളില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല.

Verse 59

सोऽहमद्य गमिष्यामि परलोकं सहानया । प्रियारहितहर्म्यस्य जीवितस्य च किं फलम्

അതിനാൽ ഇന്ന് ഞാനും ഇവളോടൊപ്പം പരലോകത്തേക്ക് പോകും. പ്രിയതമയില്ലാത്ത കൊട്ടാരത്തിനും ജീവിതത്തിനും എന്ത് ഫലമാണുള്ളത്?

Verse 60

पुत्रपौत्रवधूभिश्च भृत्यवर्गयुतस्य च । पत्नीहीनानि नो रेजुर्गृहाणि गृहमेधिनाम्

പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും മരുമക്കളും വേലക്കാരും ഉണ്ടെങ്കിൽ കൂടിയും, പത്നിയില്ലാത്ത ഗൃഹസ്ഥന്റെ വീട് ശോഭിക്കുകയില്ല.

Verse 61

यदीयं कर्णनेत्रांता तन्वंगी मधुरस्वरा । न जीवति पृथुश्रोणी मरिष्येऽ हमसंशयम्

ചെവികൾ വരെ നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ളവളും, മെലിഞ്ഞ ശരീരമുള്ളവളും, മധുരശബ്ദമുള്ളവളും, വിസ്താരമേറിയ നിതംബമുള്ളവളും ആയ ഇവൾ ജീവിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, നിസ്സംശയം ഞാനും മരിക്കും.

Verse 62

एवं विलपमानस्य मम सूत कुलोद्वह । आगताः सुहृदः सर्वे रुरुदुस्तेऽपि दुःखिताः

ഹേ കുലശ്രേഷ്ഠനായ സൂതാ! ഞാൻ ഇപ്രകാരം വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെല്ലാം അവിടെ എത്തി; അവരും ദുഃഖിതരായി കരയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 63

रुदित्वा सुचिरं तत्र तैः समं महतीं चिताम् । कृत्वा तां संनिधायाथ प्रदत्तो हव्यवाहनः

അവിടെ ഏറെനേരം അവരോടൊപ്പം കരഞ്ഞ് ഞാൻ ഒരു മഹാചിത ഒരുക്കി. അവളെ അതിൽ വെച്ച ശേഷം ഹവ്യവാഹകനായ അഗ്നി പ്രജ്വലിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 64

तत आदाय मां कृच्छ्रान्निन्युश्च स्वगृहं प्रति । रुदन्तं प्रस्खलन्तं च मुह्यमानं पदेपदे

പിന്നീട് അവർ വലിയ പ്രയാസത്തോടെ എന്നെ എടുത്തുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി. ഞാൻ കരഞ്ഞും ഇടറിയും ഓരോ ചുവടിലും ബോധം നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 65

ततो निशावशेषेऽहमुत्थाय त्वरयाऽन्वितः । कांतादुःखपरीतात्मा गतोऽरण्यं तदेव हि

പിന്നീട് രാത്രിയുടെ അല്പം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ അതിവേഗം എഴുന്നേറ്റു. പ്രിയയുടെ ദുഃഖം ഹൃദയം നിറച്ചതിനാൽ ഞാൻ വീണ്ടും അതേ വനത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 66

कामेनोन्मत्ततां प्राप्तो भ्रममाण इतस्ततः । विलपन्नेव दुःखार्तो वने जनविवर्जिते

കാമവേദന കൊണ്ട് ഉന്മത്തനായി ഞാൻ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും അലഞ്ഞു. ജനശൂന്യമായ വനത്തിൽ ദുഃഖാർത്തനായി ഞാൻ നിരന്തരം വിലപിച്ചു.

Verse 67

क्व गतासि विशालाक्षि विजनेऽस्मिन्विहाय माम् । नाहं गृहं गमिष्यामि मम दुःखाय निर्दयः

ഹേ വിശാലനേത്രി! ഈ നിർജനസ്ഥാനത്ത് എന്നെ വിട്ട് നീ എവിടെ പോയി? ഞാൻ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങുകയില്ല; നിർദയമായ വിധി എനിക്ക് ദുഃഖമേ കാരണമാക്കിയിരിക്കുന്നു.

Verse 68

एषोऽरुणकरस्पर्शात्स्वाभां त्यजति चंद्रमाः । निशाक्षये निरुत्साहो यथाहं विधिना कृतः

ഉഷാകിരണസ്പർശത്തിൽ ചന്ദ്രൻ തന്റെ തന്നെ പ്രഭ വിട്ടുകളയുന്നു; അതുപോലെ രാത്രിക്ഷയത്തിൽ ഞാനും നിരുത്സാഹനാകുന്നു—വിധി എന്നെ ഇങ്ങനെ തന്നെയാക്കി.

Verse 69

अयं तनुः समायाति सविता रक्तमंडलः । निगदिष्यति मे वार्तां नूनं कच्चित्त्वदुद्भवाम्

ഇപ്പോൾ രക്തമണ്ഡലധാരിയായ സൗമ്യരൂപൻ സവിത സമീപത്തേക്ക് വരുന്നു. തീർച്ചയായും അവൻ എനിക്ക് ഒരു വാർത്ത പറയും—നിനക്കുറിച്ച് എന്തെങ്കിലും സംഭവിച്ചതാകാം.

Verse 70

गगनं व्यापयन्सूर्यः संतापयति मां भृशम् । बाह्ये चाभ्यंतरे कामः कथं वक्ष्यामि जीवितम्

ആകാശം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച സൂര്യൻ എന്നെ അത്യന്തം ദഹിപ്പിക്കുന്നു. കാമം പുറമേയും ഉള്ളിലുമായി എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു—ജീവിച്ചിരിപ്പിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ എങ്ങനെ പറയും?

Verse 71

करींदः स्वयमभ्येति तत्कुचाभौ समुद्वहन् । कुम्भौ गत्वा तु पृच्छामि यदि शंसति तां प्रियाम्

ഒരു ഗജേന്ദ്രൻ സ്വയം മുന്നോട്ട് വരുന്നു; അവന്റെ കപോലകുംഭങ്ങൾ അവളുടെ കുചങ്ങളുപോലെ തോന്നുന്നു. ആ കുംഭങ്ങളോടടുത്ത് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു—എന്റെ പ്രിയയെ അവൻ കാണിച്ചുതരാമോ?

Verse 72

एवं प्रलपमानस्य मम मोहो महानभूत् । भास्करांशुप्रतप्तस्य मदनाकुलितस्य च

ഇങ്ങനെ പ്രലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ എന്റെ മോഹം അത്യന്തമായി വർദ്ധിച്ചു; ഭാസ്കരകിരണങ്ങളിൽ ദഹിച്ചും മദനാൽ വ്യാകുലിതനുമായും ഞാൻ ആയിരുന്നു.

Verse 73

यंयं पश्यामि तत्राहं भ्रममाणो महावने । वृक्षं वा प्राणिनो वापि तंतं पृच्छामि मोहतः

ആ മഹാവനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ ഞാൻ എവിടെയെവിടെ ആരെയെങ്കിലും കണ്ടാലും—മരമായാലും ജീവിയായാലും—മോഹവശനായി അവരവരോടു ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 74

त्वद्दंतमुसलप्रख्यं यस्या ऊरुयुगं गज । तां बालां वद चेद्दृष्टा दयां कृत्वा ममोपरि

ഹേ ഗജമേ! നിന്റെ ദന്തങ്ങളുടെ ഉലക്കപോലെയുള്ള ബലത്തോട് സാമ്യമുള്ള ഊരുയുഗളമുള്ള ആ ബാലയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എനിക്കു കരുണ കാട്ടി അവളെക്കുറിച്ച് പറയുക।

Verse 75

त्वया जंबूक चेद्दृष्टा बिंबाफलनिभाधरा । दयिता मम तद्ब्रूहि श्रेयस्ते भविता महत्

ഹേ ജംബൂകമേ! ബിംബഫലസമാനമായ അധരങ്ങളുള്ള എന്റെ പ്രിയയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക; നിനക്കു മഹത്തായ ശ്രേയസ് ലഭിക്കും।

Verse 76

अथवा बिल्व शंस त्वं यदि बिल्वोपमस्तनी । भ्रममाणा वने दृष्टा मम प्राणसमा प्रिया

അല്ലെങ്കിൽ ഹേ ബില്വവൃക്ഷമേ! ബില്വഫലസമാനമായ സ്തനങ്ങളുള്ള, വനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന എന്റെ പ്രാണസമ പ്രിയയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ എനിക്കു പറയുക।

Verse 77

त्वत्पुष्पसदृशांगी सा मम भार्या मनस्विनी । स त्वं चंपक जानीषे यदि त्वं शंस मे द्रुतम्

ഹേ ചമ്പകവൃക്ഷമേ! അവളുടെ അവയവങ്ങൾ നിന്റെ പുഷ്പങ്ങളെപ്പോലെ; അവൾ എന്റെ മനസ്വിനിയായ ഭാര്യ. നീ അവളെ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, വേഗം എനിക്കു പറയുക।

Verse 78

मधूक तव पुष्पेण दयितायाः समौ शुभौ । कपोलौ पांडुरच्छायौ दृष्ट्वा त्वां स्मृतिमागतौ

ഹേ മധൂകവൃക്ഷമേ! നിന്റെ പുഷ്പം കണ്ടാൽ എന്റെ പ്രിയയുടെ രണ്ടു മംഗളകരമായ കവിളുകൾ—പാണ്ഡുരഛായയോടെ മനോഹരമായവ—സ്മൃതിയിൽ ഉയരുന്നു; നിന്നെ കണ്ടതോടെ ആ ഓർമ്മ വീണ്ടും മടങ്ങി വന്നു।

Verse 79

कदलीस्तंभ सुव्यक्तं प्रियायाश्च सुकोमलौ । ऊरू त्वत्तोऽपि तन्वंग्याः सत्येनात्मानमालभे

ഹേ കദളീസ്തംഭമേ! ആ തന്വംഗിയായ പ്രിയയുടെ അതിസുകോമളമായ ഊരുകൾ നിനക്കിലും അധികം മൃദുവാണെന്ന് വ്യക്തമായി തോന്നുന്നു; ഈ സത്യത്താൽ ഞാൻ ശപഥമായി എന്നെ സ്പർശിക്കുന്നു।

Verse 80

भोभो मृग न मे भार्या त्वया दृष्टाऽत्र कानने । त्वत्समे लोचने स्पष्टे कज्जलेन समावृते

ഹേ ഹേ മൃഗമേ! ഈ കാനനത്തിൽ നീ എന്റെ ഭാര്യയെ കണ്ടില്ലേ? അവളുടെ കണ്ണുകൾ നിന്റെപോലെ തന്നെ തെളിഞ്ഞും പ്രകാശമുള്ളതും, പക്ഷേ കാജലാൽ ആവൃതവുമാണ്।

Verse 82

कांतायाः पुरतो नित्यं विधत्तेंऽगं कलापकृत् । विहंगयोनि जातोऽपि वृद्ध्यर्थं पुष्पधन्वनः

തന്റെ കാന്തയുടെ മുമ്പിൽ മയൂർ നിത്യം പീലി വിരിച്ച് ശരീരം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു; പക്ഷിയോണിയിൽ ജനിച്ചിട്ടും അത് പുഷ്പധന്വൻ (കാമദേവൻ) വർദ്ധിക്കാനായി തന്നെയാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്।

Verse 83

योऽयं संदृश्यते हंसो हंसीमनुस्मरत्यसौ । गतिस्तादृङ्न चाप्यस्य मत्प्रियायाश्च यादृशी

ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്ന ഈ ഹംസം തന്റെ ഹംസിയെ ഓർക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇതിന്റെ ഗതി എന്റെ പ്രിയയുടെ ഗതിപോലെ അല്ല।

Verse 84

एक एव सुधन्योऽयं चक्रवाको विहंगमः । मुहूर्तमपि योऽभीष्टां न त्यजेच्चक्रवाकिकाम्

ഈ ഏകാകി ചക്രവാക പക്ഷി സത്യത്തിൽ ധന്യൻ; ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും തന്റെ പ്രിയ ചക്രവാകിയെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല.

Verse 85

य एष श्रूयते रावो विभ्रमं जनयन्मम । किंवा पिकसमुत्थो ऽयं किं वा मे दयितोद्भवः

ഇപ്പോൾ കേൾക്കുന്ന ഈ നിലവിളി എന്റെ ഉള്ളിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണർത്തുന്നു—ഇത് കുയിലിൽ നിന്നുയർന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ പ്രിയതയിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ചതോ?

Verse 86

मां दृष्ट्वाऽयं मृगो याति तं मृगी याति पृष्ठतः । धावमाना ममाप्येवमनुयाति पुरा प्रिया

എന്നെ കണ്ടു ഈ മാൻ ഓടിപ്പോകുന്നു; അതിന്റെ പിന്നാലെ മാൻപെൺ പോകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ എന്റെ പ്രിയയും ഒരുകാലത്ത് ഓടിയെത്തി എന്നെ പിന്തുടർന്നിരുന്നു.

Verse 87

वारणोऽयं प्रियां कांतामनुरागानुयायिनीम् । स्पर्शयत्यग्रहस्तेन मम संस्मारयन्प्रियाम

ഈ ആന സ്നേഹത്തോടെ പിന്തുടരുന്ന തന്റെ പ്രിയ കാന്തയെ തുമ്പിക്കൈയുടെ അഗ്രത്തോടെ സ്പർശിക്കുന്നു—അത് എനിക്ക് എന്റെ പ്രിയയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 88

हा प्रिये मृगशावाक्षि तप्तकांचनसंनिभे । कथं मां न विजानासि भ्रमंतमिह कानने

ഹാ പ്രിയേ! മാൻകുട്ടിപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവളേ, തപ്തസ്വർണ്ണസമം ദീപ്തിയുള്ളവളേ—ഞാൻ ഈ കാട്ടിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോഴും നീ എങ്ങനെ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല?

Verse 89

क्व सा भक्तिः क्व सा प्रीतिः क्व सा तुष्टिः क्व सा दया । निगदन्तं सुदीनं मां संभाषयसि नो यतः

ആ ഭക്തി എവിടെ, ആ പ്രീതി എവിടെ, ആ തൃപ്തി എവിടെ, ആ ദയ എവിടെ—ഞാൻ അത്യന്തം ദീനനായി വിലപിച്ചിട്ടും നീ എനോടു എന്തുകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല?

Verse 90

एवं प्रलपमानस्य मम प्राप्ताः सुहृज्जनाः । अन्वेषंतः पदं तत्र वनेषु विषमेषु च

ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുമ്പോൾ എന്റെ ഹിതൈഷികളായ സുഹൃത്തുക്കൾ അവിടെ എത്തി; അവർ വനങ്ങളിലും ദുഷ്കരമായ വഴികളിലും ആ പാതചിഹ്നം തേടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 91

ततस्तैः कोपरक्ताक्षैः प्रोक्तोऽहं सूतनंदन । भर्त्सद्भिः परुषैर्वाक्यैर्धिक्त्वां काममयाधुना

പിന്നീട് കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവർ—ഹേ സൂതനന്ദന—എന്നോട് കഠിനമായ ഭർത്ത്സനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: “ധിക് നിനക്ക്! നീ ഇപ്പോൾ കാമത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 92

त्वं किं शोचसि मूढात्मन्नशोच्यं जीवितं नृणाम् । यतस्त्वामपि शोचंतं शोचयिष्यंति चापरे

ഹേ മൂഢാത്മാവേ, നീ എന്തിന് ശോകിക്കുന്നു? മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം ശോകിക്കേണ്ടതല്ല; നീ ശോകിച്ചാലും, ഒരുനാൾ മറ്റുള്ളവർ നിനക്കായും ശോകിക്കും.

Verse 93

यूयं वयं तथा चान्ये संजाताः प्राणिनो भुवि । सर्व एव मरिष्यामस्तत्र का परिदेवना

നിങ്ങളും ഞങ്ങളും ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച മറ്റു എല്ലാ ജീവികളും—എല്ലാവരും തീർച്ചയായും മരിക്കും; അപ്പോൾ വിലാപത്തിന് എന്ത് ഇടം?

Verse 94

अदर्शनात्प्रिया प्राप्ता पुनश्चादर्शनं गता । न सा तव न तस्यास्त्वं वृथा किमनुशोचसि

അദർശനത്താൽ നീ പ്രിയയെ ‘ലഭിച്ചു’; പിന്നെയും അവൾ അദർശനമായി പോയി. അവൾ നിന്റെതല്ല, നീ അവളുടെതുമല്ല—വൃഥാ എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?

Verse 95

नायमत्यंतसंवासः कस्यचित्केनचित्सह । अपि स्वेन शरीरेण किमुतान्यैर्वृथा जनैः

ആർക്കും ആരോടും ശാശ്വത സഹവാസമില്ല. സ്വന്തം ശരീരത്തോടുകൂടി പോലും സ്ഥിരസഹചാര്യമില്ല—പിന്നെ മറ്റു ക്ഷണികജനങ്ങളോടോ?

Verse 96

मृतं वा यदि वा नष्टं योतीतमनुशोचति । स दुःखेन लभेद्दुःखं द्वावनर्थो प्रपद्यते

മരിച്ചതിനെയോ, നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെയോ, കഴിഞ്ഞുപോയതിനെയോ കുറിച്ച് തുടർച്ചയായി ശോകിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്താൽ ദുഃഖം തന്നെ നേടുന്നു; ഇരട്ട അനർത്ഥത്തിൽ പതിക്കുന്നു.

Verse 97

एवं संबोधयित्वा मां गृहीत्वा ते मुहुर्जनैः । निन्यु र्गृहं ततः सर्वे वनात्तस्मात्सुदारुणात्

ഇങ്ങനെ എന്നെ ബോധിപ്പിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ച്, അവർ പലവട്ടം എന്നെ പിടിച്ചുനിർത്തി; പിന്നെ ആ അത്യന്തം ഭീകരമായ വനത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാവരും എന്നെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 98

ततो मम गृहस्थस्य स्मरमाणस्य तां प्रियाम् । उत्पन्नः सुमहान्कोपः सर्पान्प्रति महामते

അപ്പോൾ ഞാൻ—ഗൃഹസ്ഥൻ—ആ പ്രിയയെ സ്മരിക്കുമ്പോൾ, ഹേ മഹാമതേ, സർപ്പങ്ങളോടു എന്റെ ഉള്ളിൽ അത്യന്തം മഹാക്രോധം ഉദിച്ചു.

Verse 99

ततः कोपपरीतेन प्रतिज्ञातं मया स्फुटम् । सर्पानुद्दिश्य यत्सर्वं तन्निबोधय दारुणम्

അപ്പോൾ കോപാവേശത്തിൽ ഞാൻ വ്യക്തമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. സർപ്പങ്ങളെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഞാൻ പ്രഖ്യാപിച്ച ആ ഭയങ്കര നിശ്ചയം മുഴുവനും കേൾക്കുക।

Verse 100

अद्यप्रभृति चेन्नाहं सर्पं दृष्टिवशं गतम् । निहन्मि दण्डघातेन तत्पापं स्याद्ध्रुवं मम

ഇന്നുമുതൽ എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വരുന്ന ഏതു സർപ്പത്തെയും ഞാൻ ദണ്ഡാഘാതത്തോടെ വധിക്കാതിരുന്നാൽ, ആ പാപം തീർച്ചയായും എനിക്കുതന്നെയാകും।

Verse 101

यच्च निक्षेपहर्तॄणां यच्च विश्वासघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

നിക്ഷേപം കവർന്നവർക്കും വിശ്വാസഘാതികൾക്കും ഉള്ള പാപം എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 102

यत्पापं साधुनिंदायां मातापितृवधे च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

സാധുനിന്ദയിൽ ഉള്ള പാപവും മാതാപിതൃവധത്തിലെ പാപവും എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 103

परदाररतानां च यत्पापं जीवघातिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

പരസ്ത്രീരതർക്കും ജീവഹന്തകർക്കും ഉള്ള പാപം എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 104

उक्तौ चाभिरतानां च यत्पापं गरदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

അസത്യവചനത്തിൽ രമിക്കുന്നവരുടെയും വിഷം നൽകുന്നവരുടെയും പാപം—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായി വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ, അത് എനിക്കു വരട്ടെ.

Verse 105

कृतघ्नानां च यत्पापं परवित्तापहारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

കൃതഘ്നന്മാരുടെയും പരധനം അപഹരിക്കുന്നവരുടെയും പാപം—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായി വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ, അത് എനിക്കു വരട്ടെ.

Verse 106

यत्पापं शस्त्रकर्तृणां तथा वह्निप्रदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ശസ്ത്രം നിർമ്മിക്കുന്നവരുടെയും ഹാനിക്കായി അഗ്നി കൊളുത്തുന്നവരുടെയും പാപം—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായി വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ, അത് എനിക്കു വരട്ടെ.

Verse 107

व्रतभंगेन यत्पापं व्रतिनां निंदयापि यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

വ്രതഭംഗം മൂലമുള്ള പാപവും വ്രതധാരികളെ നിന്ദിക്കുന്നതിൽ നിന്നുള്ള പാപവും—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായി വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ, അത് എനിക്കു വരട്ടെ.

Verse 108

यत्पापं भ्रूणहत्यायां मृष्टमांसाशिनां च यत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ഭ്രൂണഹത്യയുടെ പാപവും നിഷിദ്ധ/അശുദ്ധ മാംസം ഭുജിക്കുന്നവരുടെ പാപവും—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായി വന്ന സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ, അത് എനിക്കു വരട്ടെ.

Verse 109

वृक्षच्छेद प्रसक्तानां यत्पापं शल्यकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

വൃക്ഷഛേദത്തിൽ ആസക്തരായവരുടെയും ശല്യത്തെപ്പോലെ മുറിവുണ്ടാക്കുന്ന ഹിംസകരുടെയും പാപം എതായാലും, ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ അത് എനിക്കാകട്ടെ.

Verse 110

पाखंडिनां च यत्पापं नास्तिकानां च यद्भवेत् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

പാഖണ്ഡികളുടെ പാപവും നാസ്തികർക്കുള്ള ഏതു പാപമുണ്ടോ അതും, ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ അത് എനിക്കാകട്ടെ.

Verse 111

मांसमद्यप्रसक्तानां यत्पापं विटभोजिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

മാംസവും മദ്യവും ആസക്തരായവരുടെയും നീച/അശുദ്ധഭോജനത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവരുടെയും പാപം എതായാലും, ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ അത് എനിക്കാകട്ടെ.

Verse 112

मृषावादप्रसक्तानां पररंध्रावलोकिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

മിഥ്യാവാദത്തിൽ ആസക്തരായവരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെ ദോഷം/രഹസ്യം തേടിനോക്കുന്നവരുടെയും പാപം എതായാലും, ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ അത് എനിക്കാകട്ടെ.

Verse 113

यत्पापं साक्ष्यकर्तृणां धान्यसंग्रहकारिणाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

കള്ളസാക്ഷ്യം പറയുന്നവരുടെയും ധാന്യം ശേഖരിച്ചു കെട്ടിവയ്ക്കുന്നവരുടെയും പാപം എതായാലും, ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ അത് എനിക്കാകട്ടെ.

Verse 114

आखेटकरतानां च यत्पापं पाशदायिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

വേട്ട ചെയ്യുന്നവർക്കും പാശബന്ധം ഇടുന്നവർക്കും ഉള്ള പാപം എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 115

नित्यं प्रेषणकर्तॄणां यत्पापं मधुजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരെ ജോലിക്കയക്കുന്നവർക്കും തേൻജീവികൾക്കും ഉള്ള പാപം എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 116

अदृष्टदेववक्त्राणां यत्पापं मत्स्यजीविनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ദേവമുഖദർശനം ലഭിക്കാത്തവർക്കും മത്സ്യജീവികൾക്കും ഉള്ള പാപം എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 117

विवादे पृच्छमानानां पक्षपातेन जल्पताम् । भयाद्वा यदि वा लोभाद्द्वेषाद्वा कामतोऽपि वा

വിവാദത്തിൽ ചോദിക്കപ്പെട്ടിട്ടും പക്ഷപാതത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവർ—ഭയത്താലോ, ലോഭത്താലോ, ദ്വേഷത്താലോ, കാമത്താലോ പോലും।

Verse 118

यत्पापं तु भवेत्तेषां निर्दयानां दुरात्मनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

ആ നിർദയ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവർക്ക് ഏതു പാപം ഉണ്ടാകുമോ, അത് എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ।

Verse 119

कन्याविक्रयकर्तृणां यत्पापं पापसंगिनाम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

കന്യയെ വിൽക്കുന്നവർക്കും പാപസംഗത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കും ഉള്ള പാപം എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ.

Verse 120

विद्याविक्रयकर्तॄणां यत्पापं समुदाहृतम् । तन्मे स्याद्यदि नो हन्मि सर्पं दृष्टिवशं गतम्

വിദ്യ വിൽക്കുന്നവർക്കായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന പാപം എനിക്കു വരട്ടെ—എന്റെ ദൃഷ്ടിവശമായെത്തിയ ഈ സർപ്പത്തെ ഞാൻ വധിക്കാതിരുന്നാൽ.

Verse 121

एवं मया प्रतिज्ञाय कोपाविष्टेन सूतज । गृहीतो लगुडः स्थूलो वधार्थं पवनाशिनाम्

ഹേ സൂതജ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത്, കോപാവേശത്തോടെ, വായുഭക്ഷികളായ (പവനാശി) സർപ്പങ്ങളെ വധിക്കാനായി ഒരു കട്ടിയുള്ള ഭാരമേറിയ ലഗുഡം (ഗദ) കൈയിൽ എടുത്തു.

Verse 122

ततःप्रभृत्यहं भूमौ भ्रमामि लगुडायुधः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यज्य मार्गमाणो भुजंग मान्

അന്നുമുതൽ ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ലഗുഡായുധം ധരിച്ച് സഞ്ചരിച്ചു; ബ്രാഹ്മണോചിതമായ ജീവിതവൃത്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭുജംഗങ്ങളെ (സർപ്പങ്ങളെ) തേടി നടന്നു.

Verse 123

मया कोपपरीतेन बहवः पन्नगा हताः । विषोल्बणा महाकायास्तथान्ये मध्यमाधमाः

കോപത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട ഞാൻ അനേകം പന്നഗങ്ങളെ വധിച്ചു—ചിലത് മഹാകായവും ഉഗ്രവിഷമുള്ളതും; മറ്റുള്ളവ മധ്യമവും അധമവുമായിരുന്നു.

Verse 124

एकदाहं वनं प्राप्तो गहनं लगु डायुधः । शयानं तत्र चापश्यं जलसर्पं वयोऽधिकम्

ഒരിക്കൽ ഞാൻ കയ്യിൽ വടിയുമായി കൊടുംകാട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ വിശ്രമിക്കുന്ന ഒരു വയസ്സായ നീർപ്പാമ്പിനെ ഞാൻ കണ്ടു.

Verse 125

ततोऽहं दंडमुद्यम्य कालदंडोपमं रुषा । हन्मि तं यावदेवाहं स मां प्रोवाच पन्नगः

അപ്പോൾ ഞാൻ കോപത്തോടെ യമദണ്ഡുപോലെയുള്ള എന്റെ വടി ഉയർത്തി. ഞാൻ അതിനെ അടിക്കാൻ തുനിഞ്ഞപ്പോൾ ആ പാമ്പ് എന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 126

नापराध्यामि ते किंचिदहं ब्राह्मणसत्तम । संरंभात्तत्किमर्थं मां जिघांससि वयोऽधिकम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! ഞാൻ അങ്ങയോട് ഒരു തെറ്റും ചെയ്തിട്ടില്ല. പെട്ടെന്നുണ്ടായ ദേഷ്യം കാരണം വയസ്സായ എന്നെ എന്തിനാണ് കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 127

ततो मया स संप्रोक्तः कोपात्सलि लपन्नगः । महामन्युपरीतेन स्मृत्वा भार्यां मृगावतीम् । मम भार्या प्रिया पूर्वं सर्पेणासीद्विनाशिता

അപ്പോൾ കടുത്ത ദേഷ്യത്തോടെ, എന്റെ ഭാര്യ മൃഗാവതിയെ ഓർത്തുകൊണ്ട് ഞാൻ ആ നീർപ്പാമ്പിനോട് പറഞ്ഞു: എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ പണ്ട് ഒരു പാമ്പ് കൊന്നുകളഞ്ഞു.

Verse 128

ततोऽहं तेन वैरेण सूदयामि महो रगान् । अद्य त्वामपि नेष्यामि वैवस्वतगृहं प्रति । हत्वा दंडप्रहारेण तस्मादिष्टतमं स्मर

ആ പക കാരണം ഞാൻ വലിയ പാമ്പുകളെ കൊല്ലുന്നു. ഇന്ന് നിന്നെയും ഞാൻ യമപുരിയിലേക്ക് അയക്കും. വടിയുടെ അടിയേറ്റ് മരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് നിനക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടതിനെ സ്മരിച്ചുകൊള്ളുക.

Verse 129

ततः स मां पुनः प्राह भयेन महतावृतः । शृणु तावद्वचोऽस्माकं ततः कुरु यथोचितम्

അപ്പോൾ അവൻ മഹാഭയത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട് എന്നോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ആദ്യം ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക; പിന്നെ യഥോചിതം ചെയ്യുക।”

Verse 130

अन्ये ते पन्नगा विप्र ये दशंतीह मानवान् । वयं सलिलसंभूता निर्विषाः सर्परूपिणः

“ഹേ വിപ്രാ! ഇവിടെ മനുഷ്യരെ കടിക്കുന്ന മറ്റു പന്നഗങ്ങൾ ഉണ്ട്; എന്നാൽ ഞങ്ങൾ ജലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ—സർപ്പരൂപികളായിട്ടും വിഷമില്ലാത്തവർ।”

Verse 131

एवं प्रजल्पमानोऽपि स दंडेन मया हतः । सूत तत्सूदनार्थाय निर्विकल्पेन चेतसा

അങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ഞാൻ അവനെ ദണ്ഡത്തോടെ പ്രഹരിച്ചു—ഹേ സൂതാ! അവനെ വധിക്കാനെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ എന്റെ ചിത്തം സംശയമില്ലാതെ സ്ഥിരമായിരുന്നു।

Verse 132

अथासौ लगुडस्पर्शात्तत्क्षणादेव पन्नगः । द्वादशार्क प्रतीकाशो बभूव पुरुषो महान्

പിന്നീട് ലഗുഡത്തിന്റെ സ്പർശമാത്രത്തിൽ ആ പന്നഗൻ അതിക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായ മഹാപുരുഷനായി മാറി।

Verse 133

तदाश्चर्यं समालोक्य ततोऽहं विस्मयान्वितः । उक्तवांस्तं प्रणम्योच्चैः क्षम्यतामिति सादरम्

ആ അത്ഭുതം കണ്ടു ഞാൻ വിസ്മയഭരിതനായി; അവനെ നമസ്കരിച്ചു ആദരത്തോടെ ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു— “ക്ഷമിക്കണമേ।”

Verse 134

को भवान्किमिदं रूपं कृतं सर्पमयं विभो । किं वा ते ब्रह्मशापोऽयं किं वा क्रीडा सदेदृशी

ഹേ വിഭോ! നിങ്ങൾ ആരാണ്? ഈ സർപ്പമയ രൂപം എന്തുകൊണ്ട് ധരിച്ചു? ഇത് ബ്രാഹ്മണശാപമാണോ, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ അത്ഭുത ലീലയോ?

Verse 135

ततः प्रोवाच मां हृष्टः स नरः प्रश्रयान्वितः । शृणुष्वावहितो भूत्वा वृत्तांतं स्वं वदामि ते

അപ്പോൾ ആ മനുഷ്യൻ സന്തോഷത്തോടെയും വിനയത്തോടെയും എന്നോട് പറഞ്ഞു—“ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; എന്റെ വൃത്താന്തം മുഴുവനായി ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു.”

Verse 136

अहमासं पुरा विप्र चमत्कारपुरोत्तमे । युवा परमतेजस्वी धनवान्सुसमृद्धिभाक्

ഹേ വിപ്രാ! മുമ്പ് ഞാൻ ‘ചമത്കാരപുരം’ എന്ന ഉത്തമ നഗരത്തിൽ ഒരു യുവാവായിരുന്നു—മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ, ധനവാൻ, സമൃദ്ധിയാൽ സമ്പന്നൻ.

Verse 138

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र यात्रा व्यजायत । तत्र वादित्रघोषेण नादितं भुवनत्रयम्

കുറച്ച് കാലത്തിന് ശേഷം അവിടെ യാത്രാ-മഹോത്സവം ഉണ്ടായി; വാദ്യങ്ങളുടെ ഘോഷത്താൽ ത്രിലോകവും മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ നാദം ഉയർന്നു.

Verse 139

अथ तत्र समायाता मुनयः संशितव्रताः । देवस्य दर्शनार्थाय शतशोऽथ सहस्रशः

അപ്പോൾ അവിടെ ദൃഢവ്രതന്മാരായ മുനിമാർ—നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും—ദേവന്റെ ദർശനത്തിനായി ഒന്നിച്ചുകൂടി.

Verse 140

शैवाः पाशुपताश्चैव तथा कापालिकाश्च ये । महाव्रतधराश्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

ശൈവരും പാശുപതരും കാപാലികരും—മറ്റു മഹാവ്രതധാരികളും—എല്ലാവരും ശിവഭക്തിയിൽ പരായണരായി അവിടെ എത്തി।

Verse 141

एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथापरे । अब्भक्षाः फल भक्षाश्च शीर्णपर्णाशिनस्तथा

ചിലർ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു, ചിലർ നിരാഹാരികളായി; ചിലർ വായുവിനെ ആഹാരമാക്കി; ചിലർ ജലാഹാരികൾ, ചിലർ ഫലാഹാരികൾ; ചിലർ ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു।

Verse 142

तेऽभिवन्द्य यथान्यायं देवदेवं महेश्वरम् । उपाविष्टाः पुरस्तस्य कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः

അവർ യഥാവിധി ദേവദേവനായ മഹേശ്വരനെ വന്ദിച്ച്, അവന്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്ന് നാനാവിധ പുണ്യകഥാ-ചർച്ചകൾ നടത്തി।

Verse 143

राजर्षीणां पुराणानां देवेन्द्राणां च हर्षिताः । दयाधर्मसमोपेतास्तथान्येऽपि च भूरिशः

അവർ ആനന്ദത്തോടെ രാജർഷിമാരെയും പുരാണപ്രസംഗങ്ങളെയും ദേവേന്ദ്രന്മാരെയും കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു; ദയയും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞ അനേകരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 146

एवं महोत्सवे तत्र वर्तमाने महोदये । आगतो बहुभिः सार्धमहं यौवनगर्वितः

അവിടെ മഹോത്സവം പുരോഗമിച്ച മഹാശുഭോദയ സമയത്ത്, ഞാനും പലരോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി—യൗവനഗർവത്തിൽ ഉന്മത്തനായ്।

Verse 147

शिवदर्शनविद्वेषी तमसा संवृताशयः । यात्रोत्सव विनाशाय प्रेरितोऽन्यैः सुदुर्जनैः

ശിവദർശനത്തെ ദ്വേഷിക്കുന്ന, തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട ഹൃദയത്തോടെ ഞാൻ, മറ്റു ദുർജനരുടെ പ്രേരണയാൽ യാത്രോത്സവം നശിപ്പിക്കുവാൻ പ്രവൃത്തനായി.

Verse 148

जलसर्पं समादाय सुदीर्घं भीषणाकृतिम् । लेलिहानं मुहुर्जिह्वां जरया परया वृतम्

അത്യന്തം ദീർഘവും ഭീകരാകൃതിയുമുള്ള ഒരു ജലസർപ്പത്തെ എടുത്തുകൊണ്ട്—അതിന്റെ നാവ് ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ലേലിഹാനമായി ചലിക്കുകയും ദേഹം കഠിന ജരയാൽ മൂടപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കെ—അവൻ അതിനെ മുന്നിൽ നീട്ടി പിടിച്ചു.

Verse 149

ततश्च क्षिप्तवांस्तत्र महाजनसमागमे । तं दृष्ट्वा विद्रुताः सर्वे जना मृत्युभयार्दिताः

പിന്നീട് ആ മഹാജനസമാഗമത്തിൽ അവൻ അതിനെ അവിടെ എറിഞ്ഞു. അത് കണ്ടപ്പോൾ മരണഭയത്താൽ പീഡിതരായ എല്ലാവരും ഓടിപ്പോയി.

Verse 150

तत्रासीत्तापसो नाम्ना सुप्रभः शंसितव्रतः । समाधिस्थः सुशिष्याढ्यस्तपसा दग्धकिल्बिषः

അവിടെ ‘സുപ്രഭ’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു താപസൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വ്രതങ്ങളിൽ പ്രശസ്തൻ—സമാധിസ്ഥൻ, സുസിഷ്യസമ്പന്നൻ, തപസ്സാൽ പാപങ്ങൾ ദഗ്ധമായവൻ.

Verse 151

निष्कंपां सुदृढामृज्वीं नातिस्तब्धां न कुंचिताम् । ग्रीवां दधत्स्थिरां यत्नाद्गात्रयष्टिं च सर्वतः

അവൻ പരിശ്രമത്തോടെ തന്റെ ഗ്രീവയെ സ്ഥിരമായി ധരിച്ചു—അകമ്പം, അത്യന്തം ദൃഢം, ഋജു, അതിയായി കടുപ്പമല്ല കുഞ്ചിതവുമല്ല—എന്നിങ്ങനെ സർവ്വതോഭാവേന ദേഹാസനം (ഗാത്രയഷ്ടി) സ്ഥിരപ്പെടുത്തി.

Verse 152

संपश्यन्नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् । तालुमध्यगतेनैव जिह्वाग्रेणाचलेन च

അവൻ തന്റെ നാസികാഗ്രത്തിൽ ദൃഷ്ടി നിശ്ചലമാക്കി ദിക്കുകളിലേക്കു നോക്കിയില്ല. താലുവിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വെച്ച നാവിന്റെ അഗ്രം അചലമായി നിർത്തി ധ്യാനസ്ഥനായി.

Verse 155

पश्यन्पद्मासनस्थं च वैदनाथं महेश्वरम् । यमक्षरं वदंत्येव सर्वगं सर्ववेदिनम्

അവൻ പദ്മാസനത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന മഹേശ്വരൻ വൈദ്യനാഥനെ ദർശിച്ചു—അവനെയത്രേ ‘അക്ഷരം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവൻ സർവ്വവ്യാപിയും സർവ്വജ്ഞനും ആകുന്നു.

Verse 156

अनिंद्यं चाप्यभेद्यं च जरामरणवर्जितम् । पुलकांचितसर्वांगो योगनिद्रावशंगतः

അവൻ നിന്ദാരഹിതനും അഭേദ്യനും, ജരാമരണവിമുക്തനും ആയിരുന്നു. അവന്റെ സർവ്വാംഗവും രോമാഞ്ചിതമായി; അവൻ യോഗനിദ്രയുടെ അധീനതയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 158

अंगुष्ठतर्जनीयोगं कृत्वा हृदयसंगतम् । एवं तत्रोपविष्टस्य स सर्पस्तस्य विग्रहम्

അവൻ അങ്കുഷ്ഠവും തർജനിയും ചേർത്ത് അതിനെ ഹൃദയസന്നിധിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ അവിടെ ഇരുന്ന അവന്റെ ദേഹരൂപത്തോട് ആ സർപ്പം സമീപിച്ചു.

Verse 159

वेष्टयामास भोगेन निश्चलस्य महात्मनः । एतस्मिन्नंतरे शिष्यस्तस्यासीत्सुतपोऽन्वितः

ആ സർപ്പം നിശ്ചലനായ മഹാത്മാവിനെ തന്റെ കുണ്ഡലികളാൽ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, സുതപസ്സാൽ സമന്വിതനായ അവന്റെ ശിഷ്യൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 160

श्रीवर्धनैतिख्यातो नानाशास्त्रकृतश्रमः । स दृष्ट्वा सर्पभोगेन समंताद्वेष्टितं गुरुम्

ശ്രീവർധനൻ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ, നാനാശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പരിശ്രമിച്ചവൻ, തന്റെ ഗുരുവിനെ സർപ്പഭോഗം ചുറ്റുമെല്ലാം ചുറ്റിപ്പിടിച്ചതായി കണ്ടു.

Verse 161

नातिदूरस्थितं मां च ज्ञात्वा तत्कर्मकारिणम् । उवाच परुषं वाक्यं कोपसंरक्तलोचनः

ഞാൻ അതിദൂരമല്ലെന്നും ആ പ്രവൃത്തിയുടെ കര്‍ത്താവ് ഞാനാണെന്നും അറിഞ്ഞ്, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവൻ കഠിനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 162

स्फुरताधरयुग्मेन बाष्पगद्गदया गिरा । मया चेत्सुतपस्तप्तं गुरुशुश्रूषया सदा

ചുണ്ടുകൾ വിറച്ച്, കണ്ണീരാൽ തടഞ്ഞ ശബ്ദത്തിൽ അവൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ എപ്പോഴും ഗുരുശുശ്രൂഷയാൽ പ്രേരിതനായി ഉത്തമതപസ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ…”

Verse 163

निर्विकल्पेन चित्तेन यदि ध्यातो महेश्वरः । तेन सत्येन दुष्टोऽयं पापात्मा ब्राह्मणाधमः । ईदृक्कायो भवत्वाशु गुरुर्मे येन धर्षितः

“നിർവികൽപചിത്തത്തോടെ ഞാൻ മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ സത്യബലത്താൽ—എന്റെ ഗുരുവിനെ അപമാനിച്ച ഈ ദുഷ്ട പാപാത്മാവ്, ബ്രാഹ്മണാധമൻ—ഉടൻ തന്നെ എന്റെപോലെയുള്ള ദേഹം പ്രാപിക്കട്ടെ.”

Verse 164

अथाहं सर्पतां प्राप्तस्तत्क्षणादेव दारुणाम् । पश्यतां सर्वलोकानां वदतां साधुसाध्विति

അപ്പോൾ തന്നേ ആ ക്ഷണത്തിൽ ഞാൻ ഭീകരമായ സർപ്പാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു; എല്ലാവരും നോക്കി നിന്നു, ‘സാധു! സാധു!’ എന്നു പറഞ്ഞ് പ്രശംസിച്ചു.

Verse 165

अथ गत्वा समाधेः स पर्यंतं संयतो मुनिः । ददर्श निज गात्रस्थं द्विजिह्वं दारुणाकृतिम्

അപ്പോൾ സംയമനായ മുനി സമാധിയുടെ അറ്റത്തേക്ക് എത്തി, തന്റെ തന്നെ ദേഹത്തിൽ ഭയാനകമായ ദ്വിജിഹ്വ (രണ്ടുനാവുള്ള) ദാരുണാകൃതിയെ ദർശിച്ചു।

Verse 166

अथ सर्पाकृतिं मां च दुःखेन महतान्वितम् । तटस्थं भयसंत्रस्तं तथा सर्वजनं तदा

പിന്നീട് അദ്ദേഹം എന്നെ സർപ്പരൂപത്തിൽ, മഹാദുഃഖത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടവനായി, തീരത്ത് ഒരുവശത്ത് ഭയത്തോടെ വിറച്ച് നിൽക്കുന്നതായി കണ്ടു; അപ്പോൾ എല്ലാവരും ഭീതിയിലായിരുന്നു।

Verse 168

न मे प्रियं कृतं शिष्य त्वयैतत्कर्म कुर्वता । शपता ब्राह्मणं दीनंनैष धर्मस्तपस्विनाम्

ശിഷ്യാ, ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്ത് നീ എനിക്ക് പ്രിയമായതു ചെയ്തില്ല; ദീനനായ ബ്രാഹ്മണനെ ശപിക്കുന്നത് തപസ്വികളുടെ ധർമ്മമല്ല।

Verse 169

समो मानेऽपमाने च समलोष्टाश्मकांचनः । तपस्वी सिद्धिमायाति सुहृच्छत्रुसमाकृतिः

മാനാപമാനങ്ങളിൽ സമനായി, മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എന്നിവയിൽ സമദൃഷ്ടിയോടെ, സുഹൃത്തും ശത്രുവും ഒരുപോലെ കാണുന്ന തപസ്വി സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 170

तस्मादजानता वत्स शप्तोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । बाल्यभावात्प्रसादोऽस्य भूयोयुक्तो ममाज्ञया

അതുകൊണ്ട് വത്സാ, അറിയാതെ നീ ഈ ബ്രാഹ്മണനെ ശപിച്ചു; നിന്റെ ബാല്യഭാവം കാരണം, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഇപ്പോൾ അവനു കൂടുതൽ മഹത്തായ പ്രസാദം (അനുഗ്രഹം) നൽകണം, ദോഷപരിഹാരത്തിനായി।

Verse 171

अथ श्रीवर्धनः प्राह प्रणिपत्य निजं गुरुम् । अमर्षवशमापन्नः कृतांजलिपुटः स्थितः

അപ്പോൾ ശ്രീവർധനൻ തന്റെ ഗുരുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, അമർഷവശനായിരുന്നാലും, കരംകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു।

Verse 172

अज्ञानाद्यदिवा ज्ञानान्मया यद्व्याहृतं वचः । तत्तथैव न संदेहस्तस्मान्मौनं गुरो कुरु

അജ്ഞാനത്താലോ ജ്ഞാനത്താലോ ഞാൻ ഉച്ചരിച്ച വാക്കുകൾ അതുപോലെ തന്നെയെ സത്യം; ഇതിൽ സംശയമില്ല. അതിനാൽ, ഗുരോ, മൗനം പാലിക്കൂ।

Verse 173

न मृषा वचनं प्रोक्तं स्वैरेणापि गुरो मया । किं पुनर्यत्तवार्थाय तस्मान्मौनं समाचर

ഗുരോ, അശ്രദ്ധയിലുപോലും ഞാൻ അസത്യവചനം പറഞ്ഞിട്ടില്ല; നിങ്ങളുടെ കാര്യാർത്ഥം സംബന്ധിച്ചാൽ പിന്നെ എങ്ങനെ അസത്യം പറയും? അതിനാൽ മൗനം ആചരിക്കൂ।

Verse 174

पश्चादुदयते सूर्यः शोषं याति महार्णवः । अपि मेरुश्च शीर्येत न मे स्यादन्यथा वचः

സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറിൽ ഉദിച്ചാലും, മഹാസമുദ്രം വറ്റിയാലും, മേരുപർവതം പോലും ചിതറിയാലും—എന്റെ വാക്ക് മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല।

Verse 175

तमुवाच गुरुः शिष्यं स पुनः श्लक्ष्णया गिरा । जानाम्यहं न ते वाणी कथंचिज्जायतेऽन्यथा

അപ്പോൾ ഗുരു ശിഷ്യനോട് വീണ്ടും മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ വാണി എങ്ങനെയും മറ്റെങ്ങനെ ആകുന്നില്ലെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു।”

Verse 176

सदा शिष्यो वयःस्थोपि शासनीयः प्रयत्नतः । किं पुनर्बाल एव त्वं तेन त्वां वच्मि भूरिशः

ശിഷ്യൻ വയസ്സിൽ വൃദ്ധനായാലും സദാ പരിശ്രമത്തോടെ ശാസിക്കപ്പെടണം; നീയോ ഇനിയും ബാലൻ—അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപദേശിക്കുന്നു।

Verse 177

धर्मं न व्ययते कोऽपि मुनीनां पूर्वसंचितम् । तपोधर्मविहीनानां गतिस्तेषां न विद्यते

പൂർവ്വമുനിമാർ സമ്പാദിച്ച ധർമ്മത്തെ ആരും ക്ഷയിപ്പിക്കാനാവില്ല; എന്നാൽ തപസ്സും ധർമ്മവും ഇല്ലാത്തവർക്ക് ശുഭഗതി ഇല്ല।

Verse 178

तस्मात्क्षमां पुरस्कृत्य वर्तितव्यं तपस्विभिः

അതിനാൽ തപസ്വികൾ ക്ഷമയെ മുൻപിൽ വെച്ച് ആചരിക്കണം।

Verse 179

न पापं प्रति पापः स्याद्बुद्धिरेषा सनातनी । आत्मनैव हतः पापो यः पापं तु समाचरेत्

പാപത്തിന് പകരം പാപം ചെയ്യരുത്—ഇത് സനാതന ബോധമാണ്; പാപം ചെയ്യുന്ന പാപി സ്വയം തന്നാൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു।

Verse 180

दग्धः स दहते भूयो हतमेवनिहंति च । सम्यग्ज्ञानपरित्यक्तो यः पापे पापमाचरेत्

ദഗ്ധമായത് വീണ്ടും ദഹിപ്പിക്കുന്നു, ഹതമായത് വീണ്ടും ഹനിക്കുന്നു; സമ്യക് ജ്ഞാനം ഉപേക്ഷിച്ച് പാപത്തിന് പകരം പാപം ചെയ്യുന്നവൻ വിനാശം മാത്രമേ വർധിപ്പിക്കൂ।

Verse 181

उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः । अपकारिषु यः साधुः कीर्त्यते जनैः

ഉപകാരം ചെയ്യുന്നവരോടു മാത്രമേ സദ്ഗുണനായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ സദ്ഗുണത്തിൽ പ്രത്യേക മാഹാത്മ്യം എന്ത്? എന്നാൽ ഉപദ്രവിക്കുന്നവരോടും സദ്ഗുണനായിരിക്കുന്നവനെയാണ് ജനങ്ങൾ പുകഴ്ത്തുന്നത്।

Verse 182

एवमुक्त्वा स तं शिष्यं ततो मामिदमब्रवीत् । दयया परया युक्तः सुव्रतः शंसितव्रतः

ശിഷ്യനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അദ്ദേഹം എന്നോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു। പരമ കരുണയാൽ യുക്തനും വ്രതാചരണത്തിൽ പ്രസിദ്ധനുമായ സുവ്രതൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 183

नान्यथा वचनं भावि मम शिष्यस्य पन्नग । कञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व तस्मात्सर्पवपुःस्थितः

ഹേ പന്നഗ! എന്റെ ശിഷ്യന്റെ വാക്ക് മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല; അത് തീർച്ചയായും സഫലമാകും। അതിനാൽ കുറച്ചു കാലം കാത്തിരിക്കൂ—സർപ്പദേഹത്തിൽ തന്നെയിരിക്കൂ।

Verse 184

सर्प उवाच । कस्मिन्काले मुनिश्रेष्ठ शापो मेऽस्तमुपैष्यति । प्रसादं कुरु दीनस्य शापस्याज्ञानिनस्तथा

സർപ്പം പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! എന്റെ ശാപം ഏതു സമയത്ത് അവസാനിക്കും? ഞാൻ ദീനൻ; ശാപത്തിന്റെ സ്വഭാവം അറിയാത്തവൻ—എന്നോടു പ്രസാദിക്കണമേ।

Verse 185

सुव्रत उवाच । मुहूर्तमपि गीतादि यः करोति शिवालये । न तस्य शक्यते कर्तुं संख्या धर्मस्य भद्रक

സുവ്രതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭദ്രക! ശിവാലയത്തിൽ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും ഗാനം മുതലായ ഭക്തിക്രിയകൾ ചെയ്യുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന ധർമ്മഫലം എണ്ണിക്കൂട്ടാൻ കഴിയില്ല।

Verse 186

मुहूर्तमपि यो विघ्नं करोति च महोत्सवे । तस्य पापस्य नो संख्या कर्तुं शक्या हि केनचित्

മഹോത്സവത്തിൽ ഒരുമുഹൂർത്തമാത്രം പോലും തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നവന്റെ പാപത്തിന്റെ അളവ് ആരാലും കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ല।

Verse 188

शैवं षडक्षरं मंत्रं योजपेच्छ्रद्धयान्वितः । अपि ब्रह्मवधा त्पापं जातं तस्य प्रणश्यति

ശ്രദ്ധയോടെ ശൈവ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുന്നവന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യാജന്യ പാപം പോലും നശിക്കുന്നു।

Verse 189

दशभिर्दिनजं पापं विंशत्या वत्सरोद्भवम् । षडक्षरस्य जाप्येन पापं क्षालयते नरः

പത്ത് ജപം കൊണ്ട് ഒരു ദിവസത്തെ പാപം, ഇരുപത് ജപം കൊണ്ട് ഒരു വർഷത്തെ പാപം; ഷഡക്ഷര ജപം കൊണ്ട് മനുഷ്യൻ പാപം കഴുകിമാറ്റുന്നു।

Verse 190

तस्मात्त्वं जलमध्यस्थस्तं मंत्रं जप सादरम् । येन पापं क्षयं याति कृतमप्यन्यजन्मनि

അതുകൊണ്ട് നീ ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ട് ആ മന്ത്രം ആദരത്തോടെ ജപിക്ക; അതിനാൽ മറ്റുജന്മത്തിൽ ചെയ്ത പാപവും ക്ഷയിക്കുന്നു।

Verse 191

यदा त्वां जलमध्यस्थं वत्सोनाम द्विजो रुषा । ताडयिष्यति दण्डेन तदा मोक्षमवाप्स्यसि

നീ ജലമദ്ധ്യേ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ‘വത്സോ’ എന്ന പേരുള്ള ദ്വിജൻ കോപത്തോടെ ദണ്ഡംകൊണ്ട് നിന്നെ അടിക്കും—അപ്പോൾ നീ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।

Verse 192

तस्माद्गच्छ द्रुतं सर्प स्थानादस्माज्जलाशये । किञ्चिदिष्टं मया प्रोक्तो विरराम स सन्मुनिः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സർപ്പമേ, ഈ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ജലാശയത്തിലേക്ക് പോകുക. ഞാൻ ഹിതകരവും ഇഷ്ടവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ സന്മുനി മൗനമായി.

Verse 193

ततोऽहं दुःखसंयुक्तः संप्राप्तोऽत्र जलाशये । षडक्षरं जपन्मन्त्रं नित्यमेव व्यवस्थितः

അപ്പോൾ ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ നിറഞ്ഞവനായി ഈ പുണ്യജലാശയത്തിലേക്ക് വന്നു; പ്രതിദിനവും സ്ഥിരചിത്തനായി ഷഡക്ഷര മന്ത്രം നിരന്തരം ജപിച്ചു.

Verse 194

त्वत्प्रसादादहं मुक्तः सर्पत्वाद्ब्राह्मणोत्तम । किं करोमि प्रियं तेऽद्य तस्माच्छीघ्रतरं वद

ഹേ ബ്രാഹ്മണോത്തമാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ സർപ്പത്വത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്കു പ്രിയമായ ഏത് സേവ ചെയ്യണം? അതിനാൽ വേഗത്തിൽ പറയുക.

Verse 195

वत्सोनाम न सन्देहः स त्वं यः कीर्तितो मम । सुव्रतेन विमानं मे पश्यैतदुपसर्पति

നിന്റെ പേര് ‘വത്സ’ തന്നേ—സംശയമില്ല; ഞാൻ പറഞ്ഞവൻ നീയാകുന്നു. നിന്റെ ശുഭവ്രതബലത്താൽ നോക്കുക, എന്റെ വിമാനം ഇവിടെ സമീപിക്കുന്നു.

Verse 196

ततः प्रोक्तो मया सम्यक्स सर्पो दिव्यरूपधृक् । भगवन्नुपदेशं मे किञ्चिद्देहि शुभाव हम्

അപ്പോൾ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചിരുന്ന ആ സർപ്പനോട് ഞാൻ യഥാവിധി പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവൻ, എനിക്ക് മംഗളകരമായ ഏതാനും ഉപദേശം ദയചെയ്യുക.’

Verse 197

येन नो जायते दुःखं प्रियलोपसमुद्भवम् । न दारिद्यं न च व्याधिर्न च शत्रुपराभवः

ഇതിനാൽ പ്രിയവസ്തുവിന്റെ നഷ്ടത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ദുഃഖം ജനിക്കുകയില്ല; ദാരിദ്ര്യവും ഇല്ല, വ്യാധിയും ഇല്ല, ശത്രുക്കളുടെ കൈയിൽ പരാജയവും ഇല്ല।

Verse 198

अथोवाच स मां भूयः सोत्सुकः पुरुषोत्तमः । प्रश्नभारः समाख्यातस्त्वया मम द्विजोत्तम

അപ്പോൾ ആ പുരുഷോത്തമൻ വീണ്ടും ആകാംക്ഷയോടെ എന്നോടു പറഞ്ഞു— ‘ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! നീ എന്റെ ചോദ്യങ്ങളുടെ മുഴുവൻ ഭാരവും വിശദമാക്കി പറഞ്ഞു.’

Verse 199

न चैतच्छक्यते वक्तुं विमाने समुपस्थिते । विस्तरात्तु ततो वच्मि संक्षेपेण तव द्विज

ഇപ്പോൾ വിമാനം സമീപത്തായതിനാൽ വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ ഹേ ദ്വിജ, നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു।

Verse 200

शैवः षडक्षरो मन्त्रो नृणामशुभहारकः । स त्वया शक्तितो विप्र जपनीयो दिवानिशम्

ശൈവ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം മനുഷ്യരുടെ അശുഭം അകറ്റുന്നു; ഹേ വിപ്ര, നിന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് പകലും രാത്രിയും ജപിക്കണം।

Verse 201

ततः प्राप्स्यत्यसंदिग्धं यद्यद्वांछसि चेतसा । स्वर्गं वा यदि वा मोक्षं विमुक्तः सर्वपातकैः

ആ সাধനയാൽ നീ ഹൃദയത്തിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം സംശയമില്ലാതെ നേടും—സ്വർഗമോ മോക്ഷമോ—സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിവാകും।

Verse 202

मया हि सुमहत्पापं सर्वदा समनुष्ठितम् । तत्रापि मंत्रमाहात्म्यात्प्राप्ता लोका महोदयाः

ഞാൻ എപ്പോഴും അതിമഹാപാപം ആചരിച്ചിരുന്നു; എങ്കിലും മന്ത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്താൽ മഹോദയമുള്ള ഉന്നത ലോകങ്ങളെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 203

एको दानानि सर्वाणि यच्छति श्रद्धयान्वितः । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ഒരാൾ ശ്രദ്ധയോടെ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളും നൽകുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുന്നു—ഇരുവരുടെയും ഫലം സമമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 204

सर्वतीर्थाभिषेकं च कुरुतेऽन्यो नरो द्विज । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ഹേ ദ്വിജാ! ഒരാൾ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുന്നു—ഇരുവരുടെയും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 205

चांद्रायणसहस्रं तु कुरुतेऽन्यो यथोचितम् । षडक्षरं जपेदन्यो मंत्रं ताभ्यां समं फलम्

മറ്റൊരാൾ വിധിപ്രകാരം ആയിരം ചാന്ദ്രായണ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഷഡക്ഷര മന്ത്രം ജപിക്കുന്നു—ഇരുവരുടെയും ഫലം സമമാണെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 206

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते सलिलाशयः । पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे यावद्वर्षशतं नरः

മനുഷ്യൻ വർഷകാലത്ത് ആകാശത്തിൻ കീഴിൽ ശയിക്കുന്നു, ഹേമന്തത്തിൽ ജലത്തിൽ വസിക്കുന്നു, ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നി സാധന ചെയ്യുന്നു—ഇങ്ങനെ പൂർണ്ണ നൂറു വർഷം വരെ.

Verse 207

अन्यः षडक्षरं मन्त्रं शुचिः श्रद्धासमन्वितः । जपेदहर्निशं मर्त्यः फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

മറ്റൊരാൾ—ശുചിയും ശ്രദ്ധാസമന്വിതനുമായ മനുഷ്യൻ—ഷഡക്ഷരമന്ത്രം രാവും പകലും ജപിച്ചാൽ, അതിന്റെ ഫലം അവ രണ്ടിനും സമമാണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 208

पितृपक्षे सदा चैको गयायां श्राद्धमाचरेत् । अन्यः षडक्षरं मन्त्रं जपेत्ताभ्यां समं फलम्

പിതൃപക്ഷത്തിൽ ഒരാൾ എപ്പോഴും ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഷഡക്ഷരമന്ത്രം ജപിക്കുന്നു—ഫലം രണ്ടിനും സമം।

Verse 209

गोसहस्रं ददात्येकः कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । षडक्षरं जपेन्मंत्रमन्यस्ताभ्यां समं फलम्

ഒരാൾ കാർത്തിക മാസത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠ-പുഷ്കരത്തിൽ ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഷഡക്ഷരമന്ത്രം ജപിക്കുന്നു—ഫലം രണ്ടിനും സമം।