Adhyaya 9

Verse 1

। सूत उवाच । अथ शक्रः समाहूय प्रोचे संवर्तकानिलम् । हाटकेश्वरजेक्षेत्रे महान्नागबिलोऽस्ति वै

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സംവർതകവായുവിനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു—‘ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ വാസ്തവത്തിൽ ഒരു മഹത്തായ നാഗബിലം ഉണ്ട്.’

Verse 2

तं पूरय ममादेशाद्द्रुतं गत्वाऽभिपांसुभिः । येन न स्याद्गतिस्तत्र कस्यचिन्मृत्युधर्मिणः

‘എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വേഗത്തിൽ ചെന്നു ആ ബിലവിള്ളൽ മണലാൽ നിറയ്ക്കുക; അങ്ങനെ മരണധർമ്മികളായ ആര്ക്കും അവിടെ പോകുവാൻ വഴി ഉണ്ടാകരുത്.’

Verse 3

वायुरुवाच । तवादेशान्मया पूर्वं पूरितो विवरो यदा । लिंगोद्भवस्तदा शापः प्रदत्तो मे पुरारिणा

വായു പറഞ്ഞു—‘മുമ്പ് നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ആ വിള്ളൽ നിറച്ചപ്പോൾ, ലിംഗോദ്ഭവകാലത്ത് ത്രിപുരാരി (ശിവൻ) എനിക്ക് ശാപം നൽകി.’

Verse 4

यस्माल्लिंगं ममैतद्वै त्वया पांसुभिरावृतम् । तस्मात्समानधर्मा त्वं गन्धवाहो भविष्यसि

‘നീ എന്റെ ഈ ലിംഗത്തെ മണലാൽ മൂടിയതിനാൽ, നീ സമാനധർമ്മനായി ഗന്ധവാഹകൻ (ഗന്ധം വഹിക്കുന്നവൻ) ആകും.’

Verse 5

यद्वत्कर्पूरजं गन्धं समग्रं त्वं हि वक्ष्यसि । अमेध्यसंभवं तद्वन्मम वाक्यादसंशयम्

നീ കർപ്പൂരജന്യ സുഗന്ധം പൂർണ്ണമായി വഹിക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ വാക്കുകൊണ്ട് സംശയമില്ലാതെ അശുദ്ധിയിൽ നിന്നുയരുന്ന ദുർഗന്ധവും നീ വഹിക്കും।

Verse 6

तस्मात्कुरु प्रसादं मे विदित्वैतत्सुरेश्वर । कृत्येऽस्मिन्स्म र्यतामन्यस्त्रिपुरारेर्बिभेम्यहम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുരേശ്വരാ, ഇതറിഞ്ഞ് എനിക്കു പ്രസാദം കാട്ടണമേ. ഈ കാര്യത്തിൽ മറ്റൊരാളെ നിയോഗിക്കണം; ത്രിപുരാരി (ശിവൻ) എന്നെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 7

ततः संचिंतयामास पूरणं त्रिदशाधिपः । तस्य नागबिलस्यैव नैव किंचिदवैक्षत

അപ്പോൾ ത്രിദശാധിപൻ (ഇന്ദ്രൻ) അതിനെ നിറയ്ക്കാനുള്ള മാർഗം ആലോചിച്ചു; എന്നാൽ ആ നാഗബിലം നിറയ്ക്കാൻ ഒരു ഉപായവും അവന് കാണാനായില്ല.

Verse 8

ततस्तं प्राह देवेज्यःस्वय मेव शतक्रतुम् । कस्मात्त्वं व्याकुलीभूतः कृत्येऽस्मिंस्त्रिदशाधिप

അപ്പോൾ ദേവേജ്യൻ (ബൃഹസ്പതി) സ്വയം ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)നോട് പറഞ്ഞു—ഹേ ത്രിദശാധിപാ, ഈ കാര്യത്തിൽ നീ എന്തുകൊണ്ട് വ്യാകുലനായിരിക്കുന്നു?

Verse 9

अस्ति पर्वतमुख्योऽत्र नाम्ना ख्यातो हिमालयः । तस्य पुत्रत्रयं जातं तच्च शक्र शृणुष्व मे

ഇവിടെ പർവ്വതങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ‘ഹിമാലയം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായവൻ ഉണ്ട്. അവനു മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—ഹേ ശക്രാ, അത് എന്നിൽ നിന്നു കേൾക്കുക.

Verse 10

मैनाकः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नंदिवर्धनः । रक्तशृंगस्तृतीयस्तु पर्वतः परिकीर्तितः

ആദ്യത്തേത് മൈനാകൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; രണ്ടാമത്തേത് നന്ദിവർധനൻ; മൂന്നാമത്തെ പർവ്വതം ‘രക്തശൃംഗം’ (ചുവന്ന ശിഖരം) എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 11

स मैनाकः समुद्रांतः प्रविष्टः शक्र ते भयात् । पक्षाभ्यां सहितोऽद्यापि स तत्रैव व्यवस्थितः

ഹേ ശക്രാ (ഇന്ദ്രാ)! നിന്റെ ഭയത്താൽ ആ മൈനാകപർവ്വതം സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; ഇന്നും ചിറകുകളോടെ അവിടെ തന്നെയുണ്ട്।

Verse 12

नंदिवर्धन इत्येष द्वितीयः परिकीर्तितः । वसिष्ठाश्रमजो रन्ध्रस्ते न कृत्स्नः प्रपूरितः

ഇത് രണ്ടാമത്തേത് ‘നന്ദിവർധനം’ എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. വസിഷ്ഠാശ്രമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ പിളർപ്പ് (രന്ധ്രം) (നിനക്കാൽ) ഇനിയും പൂർണ്ണമായി നിറച്ചിട്ടില്ല।

Verse 13

हिमाचलसमादेशाद्वसिष्ठस्य च सन्मुनेः । देवभूमिं परित्यज्य स गतस्तत्र सत्वरम्

ഹിമാചലന്റെ ആജ്ഞയാലും സന്മുനി വസിഷ്ഠന്റെ വചനത്താലും, അവൻ ദേവഭൂമി ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗത്തിൽ അവിടേക്ക് പോയി।

Verse 14

तृतीयस्तिष्ठतेऽद्यापि रक्तशृंगः स्मृतोऽत्र यः । तमानय सहस्राक्ष बिलं सार्पं प्रपूरय

ഇവിടെ മൂന്നാമത്തേതും ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു; അത് ‘രക്തശൃംഗം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ സഹസ്രാക്ഷാ (ഇന്ദ്രാ)! അതിനെ കൊണ്ടുവന്ന് സർപ്പബിലം നിറയ്ക്കുക।

Verse 15

नान्यथा पूरितुं शक्यो बिलोऽयं त्रिदशाधिप । तं मुक्त्वा पर्वत श्रेष्ठं सत्यमेतन्मयोदितम्

ഹേ ത്രിദശാധിപാ! ഈ ബിലം മറ്റൊരു മാർഗ്ഗത്താലും നിറയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല. ആ പർവതശ്രേഷ്ഠനെ മോചിപ്പിക്കാതെ ഇത് സിദ്ധിക്കുകയില്ല—ഇതാണ് ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്ന സത്യം.

Verse 16

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा देवपूज्यस्य वचनं त्रिदशाधिपः । जगाम सत्वरं तत्र स यत्रास्ते हिमालयः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവപൂജ്യനായ ആ മഹാത്മാവിന്റെ വചനം കേട്ട ത്രിദശാധിപൻ (ഇന്ദ്രൻ) വേഗത്തിൽ ഹിമാലയം നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

Verse 17

ततः प्रोवाच तं गत्वा सामपूर्वमिदं वचः । हिमाचलं गिरिश्रेष्ठं सिद्धचारणसेवितम्

പിന്നീട് അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, സാമത്തോടെ ആരംഭിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹിമാചലാ, ഗിരിശ്രേഷ്ഠാ, സിദ്ധ-ചാരണസേവിതാ!

Verse 18

इन्द्र उवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे महान्नागबिलः स्थितः । तेन गत्वा नरा देवं पाताले हाटकेश्वरम्

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ മഹാനാഗബിലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവിടെ ചെന്നാൽ മനുഷ്യർ പാതാളസ്ഥനായ ഹാടകേശ്വരദേവനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 19

पूजयिष्यंति ये केचिदपि पापपरायणाः । मया सार्धं करिष्यंति ततः स्पर्द्धां नगोत्तम

ഹേ നഗോത്തമാ! പാപപരായണരായവർ പോലും അവിടെ പൂജ ചെയ്യും; തുടർന്ന് പുണ്യത്തിൽ എന്നോടൊപ്പം മത്സരിക്കുവാൻ തുടങ്ങും.

Verse 20

तस्मात्पुत्रमिमं तत्र रक्तशृंगं हिमालय । प्रेषयस्व बिलो येन पूर्यते सोऽहिसंभवः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഹിമാലയാ! നിന്റെ പുത്രൻ രക്തശൃംഗനെ അവിടേക്ക് അയയ്ക്കുക; അവനാൽ ആ സർപ്പജന്യ ‘നാഗബില’ ഗുഹ പൂർണ്ണമാകും।

Verse 21

कुरुष्व त्वं ममातिथ्यं गृहप्राप्तस्य पर्वत । आत्मपुत्रप्रदानेन कीर्तिं प्राप्स्यस्यलौकिकीम्

ഹേ പർവ്വതമേ! നിന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തിയ എന്നെ അതിഥിയായി സത്കരിക്കൂ; സ്വന്തം പുത്രനെ അർപ്പിച്ചതാൽ നീ ലോകാതീതമായ, ലോകപ്രസിദ്ധമായ കീർത്തി നേടും।

Verse 22

बाढमित्येव सोऽप्युक्त्वा पूजयित्वा च देवपम् । ततः प्रोवाच तं पुत्रं रक्तशृंगं हिमालयः

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് അവനും സമ്മതിച്ചു; ദേവാധിപനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു. പിന്നെ ഹിമാലയം പുത്രൻ രക്തശൃംഗനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 23

तवार्थाय सहस्राक्षः पुत्र प्राप्तो ममांतिकम् । तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र यत्र नागबिलः स्थितः

പുത്രാ! നിന്റെ കാര്യമെന്നോണം സഹസ്രാക്ഷൻ എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് നാഗബില സ്ഥിതിചെയ്യുന്നിടത്തേക്ക് വേഗം പോകുക।

Verse 24

पूरयित्वा ममादेशात्तं त्वं शक्रस्य कृत्स्नशः । सुखी भव सहानेन तथान्यैः सुरसत्तमैः

എന്റെ ആജ്ഞാനുസാരം ശക്രന്റെ ആ കല്പന പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു, അവനോടും മറ്റ് ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരോടും കൂടി സുഖിയായി ഇരിക്കൂ।

Verse 25

रक्तशृंग उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि मर्त्य भूमौ कथंचन । यत्र कण्टकिनो वृक्षा रूक्षाः फलविवर्जिताः

രക്തശൃംഗൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഒരുവിധത്തിലും ആ മർത്ത്യഭൂമിയിലേക്കു പോകുകയില്ല; അവിടെ മുള്ളുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ രൂക്ഷവും വരണ്ടതും ഫലരഹിതവുമാണ്.

Verse 26

न सिद्धा न च गंधर्वा न देवा न च किंनराः । न च तीर्थानि रम्याणि न नद्यो विमलोदकाः

അവിടെ സിദ്ധന്മാരുമില്ല, ഗന്ധർവന്മാരുമില്ല, ദേവന്മാരുമില്ല, കിന്നരന്മാരുമില്ല; മനോഹരമായ തീർത്ഥങ്ങളുമില്ല, നിർമ്മലജലമുള്ള നദികളും ഇല്ല.

Verse 27

तथा पापसमाचारा मनुष्याः शीलवर्जिताः । दुष्टचित्ताः सदा सर्वे तिर्यग्योनिगता अपि

കൂടാതെ അവിടെയുള്ള മനുഷ്യർ പാപാചാരത്തിൽ ലീനരായി, ശീലരഹിതരായിരിക്കുന്നു; എല്ലാവരും എപ്പോഴും ദുഷ്ടചിത്തർ, തിർയ്യക്‌യോനിയിൽ പതിച്ചവരെപ്പോലെ.

Verse 28

तथा मम नगश्रेष्ठ पक्षौ द्वावपि कर्तितौ । शक्रेण तेन नो शक्तिर्गंतुमस्ति कथंचन

കൂടാതെ, ഹേ നഗശ്രേഷ്ഠാ! എന്റെ രണ്ടു ചിറകുകളും ആ ശക്രൻ മുറിച്ചുകളഞ്ഞു; അതിനാൽ എനിക്ക് ഒരുവിധത്തിലും പോകാനുള്ള ശക്തിയില്ല.

Verse 29

तस्मात्कंचित्सहस्राक्ष उपायं तत्कृते परम् । चिंतयत्वेव मां मुक्त्वा सत्यमेतन्मयोदितम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സഹസ്രാക്ഷാ! അതിനായി പരമമായ ഉപായം ചിന്തിച്ച്, എന്നെ ഈ ബാധ്യതയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കൂ; ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്.

Verse 30

शक्र उवाच । अह त्वां तत्र नेष्यामि स्वहस्तेन विदारितम् । तत्रापि सुशुभा वृक्षा भविष्यंति तवाश्रयाः

ശക്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് വഴി പിളർത്തി നിന്നെ അവിടെ കൊണ്ടുപോകും. അവിടെയും നിന്റെ ആശ്രയമായി അതിശോഭനമായ വൃക്ഷങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 31

तथा पुण्यानि तीर्थानि देवतायतनानि च । समंतात्ते भविष्यंति मुनीनामाश्रमास्तथा

അതുപോലെ പുണ്യ തീർത്ഥങ്ങളും ദേവതാലയങ്ങളും നിന്റെ ചുറ്റും എല്ലാടവും ഉദ്ഭവിക്കും; അതുപോലെ മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളും സ്ഥാപിതമാകും.

Verse 32

अत्रस्थस्य प्रभावो यस्तव पर्वत नंदन । मद्वाक्यात्तत्र संस्थस्य कोटिसंख्यो भविष्यति

ഹേ പർവ്വതനന്ദന! ഇവിടെ വസിക്കുമ്പോൾ നിനക്കുള്ള പ്രഭാവം, എന്റെ വാക്കിനാൽ അവിടെ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നവനിൽ കോടിമടങ്ങായി വർദ്ധിക്കും.

Verse 33

तथा ये मानवास्तत्र पापात्मानोऽपि भूतले । विपाप्मानो भविष्यंति सहसा तव दर्शनात्

അവിടെ ഭൂതലത്തിലുള്ള മനുഷ്യർ—പാപസ്വഭാവമുള്ളവരായാലും—നിന്റെ ദർശനം മാത്രത്താൽ പെട്ടെന്ന് പാപരഹിതരാകും.

Verse 34

तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र मया सार्धं नगात्मज । न चेद्वज्रप्रहारेण करिष्यामि सहस्रधा

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നാഗത്മജ, എന്നോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ അവിടെ പോകുക; അല്ലെങ്കിൽ വജ്രപ്രഹാരത്തോടെ നിന്നെ സഹസ്രധാ ആക്കും.

Verse 35

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रक्तशृंगो भयान्वितः । प्रविष्टः सहसागत्य तस्मिन्नागबिले गतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ രക്തശൃംഗൻ ഭയാകുലനായി. ഉടൻ വന്ന് പ്രവേശിച്ച് ആ നാഗബിലത്തിലേക്ക് ചെന്നു.

Verse 36

निमग्नो ब्राह्मणश्रेष्ठा नासाग्रं यावदेव हि । शृंगैर्मनोरमैस्तुं गैः समग्रैः सहितस्तदा । वृक्षगुल्मलताकीर्णै रम्यपक्षिनिषेवितैः

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവൻ മൂക്കിന്റെ അഗ്രം വരെയേ മുങ്ങിയിരുന്നുള്ളു. അപ്പോൾ ആ സ്ഥലം മനോഹരവും സമഗ്രമായ ശിഖരങ്ങളാൽ ശോഭിതവും, വൃക്ഷ-ഗുല്മ-ലതകളാൽ നിറഞ്ഞതും, രമ്യ പക്ഷികൾ സേവിക്കുന്നതുമായിരുന്നു.

Verse 37

एवं संस्थाप्य तं शक्रो हिमाचलसुतं नगम् । ततः प्रोवाच सहृष्टो वरो मत्तः प्रगृह्यताम्

ഇങ്ങനെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഹിമാചലസുതനായ ആ പർവ്വതത്തെ സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഹർഷത്തോടെ പറഞ്ഞു—“എന്നിൽ നിന്നൊരു വരം സ്വീകരിക്കൂ.”

Verse 38

रक्तशृंग उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टः सुरेश्वर । किं वरेण करिष्यामि त्वत्प्रसादादहं सुखी

രക്തശൃംഗൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുരേശ്വരാ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായിരിക്കുന്നതുതന്നെ ഞങ്ങളുടെ വരം. മറ്റൊരു വരം കൊണ്ട് ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഇതിനകം സന്തുഷ്ടനാണ്.

Verse 39

इन्द्र उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्यादपि स्वप्ने नगात्मज । किं पुनर्दर्शने जाते कृते कृत्ये विशेषतः

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാഗാത്മജാ, എന്റെ ദർശനം സ്വപ്നത്തിലുപോലും വ്യർത്ഥമാകുന്നില്ല. പിന്നെ നേരിൽ ദർശനം ലഭിക്കുമ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കൃത്യം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, അത് എങ്ങനെ വ്യർത്ഥമാകും?

Verse 41

इन्द्र उवाच । भविष्यति महीपालश्चमत्कार इति स्मृतः । तव मूर्धनि विप्रार्थं स पुरं स्थापयिष्यति

ഇന്ദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—‘ചമത്കാര’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവ് ഭാവിയിൽ ഉദിക്കും. ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹിതാർത്ഥം നിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിക്കും.

Verse 42

तत्र ब्राह्मणशार्दूला वेदवेदांगपारगाः । विभवं तव निःशेषं भजिष्यंति प्रहर्षिताः

അവിടെ വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതരായ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ ഹർഷിതരായി നിന്റെ സമസ്ത വൈഭവം അനുഭവിച്ച് മഹിമ പാടും.

Verse 43

तथाहं चैत्रमासस्य चतुर्दश्यां नगात्मज । कृष्णायां स्वयमागत्य शृंगे मुख्यतमे तव

ഹേ നാഗാത്മജാ! ചൈത്രമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഞാൻ സ്വയം വന്ന് നിന്റെ അത്യുത്തമ ശിഖരത്തിൽ എത്തും.

Verse 44

पूजयिष्यामि देवेशं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । सर्वैर्देवगणैः सार्धं तथा किंनरगुह्यकैः

ഞാൻ ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ദേവേശനെ പൂജിക്കും—സകല ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടെ, കിന്നരന്മാരും ഗുഹ്യകരും സഹിതം.

Verse 45

तमेकं दिवसं चात्र शृंगे तव हरः स्वयम् । अस्माभिः सहितस्तुष्टो निवासं प्रकरिष्यति

ഇവിടെ നിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ഒരു ദിവസം സ്വയം ഹരൻ—ഞങ്ങളോടൊപ്പം സന്തുഷ്ടനായി—വാസം ചെയ്യും.

Verse 46

प्रभावस्तेन ते मुख्य स्त्रैलोक्येऽपि भविष्यति । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

ഇതിനാൽ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ, നിന്റെ മഹിമ ത്രൈലോക്യത്തിലും പ്രസിദ്ധമാകും. നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഞാൻ ഇപ്പോൾ ത്രിദിവ-ധാമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 47

सूत उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततः प्राप्तस्त्रिविष्टपम् । रक्तशृंगोऽपि तस्थौ च व्याप्य नागबिलं तदा

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവിടെ നിന്ന് ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാപിച്ചു. രക്തശൃംഗനും അന്നേരം നാഗബിലം വ്യാപിച്ച് അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 48

तस्योपरि सुमुख्यानि तीर्थान्यायतनानि च । संजातानि मुनीनां च संजाताश्च तथाऽश्रमाः

ആ സ്ഥലത്തിന്മേൽ അനേകം ഉത്തമ തീർത്ഥങ്ങളും പുണ്യായതനങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു. അതുപോലെ മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളും അവിടെ പിറന്നു।