Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ മറ്റൊരു അനുത്തമ നാഗതീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തവന് ഒരിക്കലും സർപ്പഭയം ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

അവിടെ ശ്രാവണപഞ്ചമിയിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും അവന് ഒരിക്കലും സർപ്പഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല—അവന്റെ കുലത്തിലും പോലും ഇല്ല.

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

അവിടെ പുരാതനകാലത്ത് മാതാവിന്റെ ശാപത്താൽ പീഡിതരായ ശേഷപ്രമുഖ നാഗങ്ങൾ, മോക്ഷഹേതുവായി ഹുതാശനമായ അഗ്നിയെ ഉപായമാക്കി തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

ഭൂമിയിൽ കംബലനും അശ്വതരനും എന്ന രണ്ട് നാഗങ്ങൾ പ്രസിദ്ധരായിരുന്നു. അവർ അവിടെ കഠിനതപസ്സു ചെയ്ത് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

അനന്തനും വാസുകിയും, മഹാബലനായ തക്ഷകനും; നാഗേന്ദ്രനായ കർക്കോടനും, മറ്റൊരനായ മണികണ്ഠനും—ഇവരും (അവരിൽ) ഉൾപ്പെടുന്നു।

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

അതുപോലെ ഐരാവതൻ, ശംഖൻ, പുണ്ഡരീകൻ, മഹാവിഷൻ. ശേഷനെ അഗ്രനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ഇവരാണ് ഇവിടെ ഒമ്പത് നാഗനായകർ।

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

ഇവരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും കൂടി, അവരുടെ അസംഖ്യ വിഭൂതികളാൽ, ഈ സമസ്ത ധരണീതലവും വ്യാപിച്ചു നിറഞ്ഞു।

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

അപ്പോൾ ആ കപടവും ദുഷ്ടവുമായ സർപ്പങ്ങൾ നിരന്തരം ജനങ്ങളെ വിഴുങ്ങിത്തുടങ്ങി; അവരുടെ അത്യധികസംഖ്യയും വെറും സ്പർശമാത്രവും കൊണ്ടുതന്നെ, മനുഷ്യർക്കു കുറ്റമില്ലാതെയും।

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

അതുകൊണ്ട് ഈ എല്ലാ പ്രജകളും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ഞങ്ങൾ പീഡിതരാണ്; സർപ്പങ്ങളിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।”

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

സകല ഭൂതലവും ജനശൂന്യമാകുന്നതിന് മുമ്പേ—കാരണം വിഷം നിറഞ്ഞ അതിഭീകര സർപ്പങ്ങൾ എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു—

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ശേഷാദിയായ ആ ഒമ്പത് നേതാക്കളോട് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം സന്തതിയെ നിയന്ത്രിച്ച് സംരക്ഷിക്കുവിൻ; ഈ പ്രജകൾ വിഴുങ്ങപ്പെടുന്നു!”

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

എന്നാൽ അവരുടെ അത്യധികസംഖ്യ കാരണം പ്രജകളുടെ സംരക്ഷണം യഥാർത്ഥത്തിൽ സാധ്യമായില്ല; കാരണം തടഞ്ഞിട്ടും അവർ പ്രജാനാശം വരുത്തിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു।

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

അനന്തരം ധർമ്മോചിതമായ കോപത്തിൽ ആകുലനായ ബ്രഹ്മാവ് ആ കുലാധിപന്മാരെ വിളിച്ചു; സർവ്വദേവസമാഗമമായ മഹാസഭയിൽ സ്വയം അവരോട് പ്രസംഗിച്ചു।

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

കാരണം സർപ്പങ്ങൾ കുറ്റമില്ലാതെയും ജീവികളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; തടഞ്ഞാലും അവർ വിരമിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവരെ ശിക്ഷിച്ച് നിയന്ത്രിക്കുന്നു।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

അത് കേട്ട് സർപ്പങ്ങളുടെ ഒൻപത് നായകർ വിറച്ചു; കൈകൂപ്പി ഉടൻ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

ഭഗവൻ! ഞങ്ങൾക്ക് വളഞ്ഞ (കുടില) ജാതിവംശരേഖ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്; എന്നാൽ ജാതിധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവരോട് നിങ്ങൾ എന്തിന് കോപിക്കുന്നു?

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ തന്നെയാണ് നിങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചതെന്നും, വിധിവശാൽ നിങ്ങൾ വിഷത്തിൽ ഉഗ്രരാണെന്നും ആയാലും; കുറ്റമില്ലാതെ ഈ ജീവികളെ നിങ്ങൾ എന്തിന് ഭക്ഷിക്കുന്നു?

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

നാഗങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! മനുഷ്യരോടുള്ള ഞങ്ങളുടെ യുക്തമായ മર્યാദ നിശ്ചയിക്കണമേ; അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യവರ್ಜിതമായ വാസസ്ഥലം ഞങ്ങൾക്ക് ദാനം ചെയ്യണമേ।

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

ആ പാരീക്ഷിത് യാഗത്തിൽ ചിത്രഭാനുവാൽ എല്ലാടവും ദഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സർപ്പങ്ങൾക്ക് രക്ഷാമാർഗം ആലോചിക്കണമേ।

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

ഹേ പ്രപിതാമഹാ! എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഞങ്ങളുടെ സന്തതി മുറിഞ്ഞുപോകാതിരിക്കുവാൻ നീ ചെയ്യേണ്ടതാകുന്നു।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—എവിടെയോ ‘ജരത്കാരു’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ദ്വിജൻ ഭവിക്കും; സന്താനാർത്ഥം ഭൂമിയിൽ ഭാര്യയെ അന്വേഷിക്കും।

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ‘ജരത്കന്യാ’ എന്ന ശോഭയുള്ള കന്യയും ഉണ്ടാകും; ശ്രേഷ്ഠവർണ്ണയയായ അവളെ പുത്രാർത്ഥം ആദരത്തോടെ അവനു നൽകണം।

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

ആ ഇരുവരിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന പുത്രൻ ശേഷിക്കുന്ന നാഗങ്ങളെ രക്ഷിക്കും—ശുദ്ധാചാരമുള്ളവരെയും മര്യാദാസീമകളിൽ സ്ഥിരമായവരെയും।

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

സുതല, നിതല, വിതല എന്നിവയുടെ താഴെ, അവയ്ക്കും അധോസ്ഥിതമായ നാലാം പ്രദേശത്ത്, ഭൂമിയിൽ നിങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിക്കപ്പെടും।

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

എൻറെ ദാനമായ ആ സ്ഥലം അത്യന്തം രമണീയവും സർവ്വഭോഗസമന്വിതവും ആകുന്നു; അതിനാൽ ഭൂതലം ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടേക്കുതന്നെ പോകുവിൻ।

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

എൻറെ ശാസനപ്രകാരം വേഗം അവിടെ ചെന്നു, പുത്ര-പൗത്രസഹിതം, സദ്ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുവിൻ—ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ।

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

നാഗങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ പദ്മജ! അവിടെ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലും ഞങ്ങൾക്ക് ഭൂമിയിൽ വസിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ മര്യാദ പാലിച്ച് മനുഷ്യരോടൊപ്പം വസിക്കാവുന്ന യോജ്യസ്ഥലം ഞങ്ങൾക്ക് കാണിച്ചുതരുക।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ തിഥി ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് ഭൂമിതലത്തിൽ ദത്തമായി നൽകിയിരിക്കുന്നു. പഞ്ചമിയിൽ ശേഷിക്കുന്ന സമയം അവിടെ രസാതലത്തിൽ തന്നെ കഴിക്കണം.

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

അവിടെ എത്തിയ ദോഷരഹിത മനുഷ്യരെ ഹാനിക്കരുത്; അവരുടെ അവയവങ്ങൾ മന്ത്രരക്ഷിതങ്ങളാണ്, കൂടാതെ ഔഷധങ്ങളാൽ യഥോചിത പരിചരണം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

ഹേ നാഗസത്തമാ! ചമത്കാരപുരം എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഭൂമിയിൽ കുലമുഖ്യരായ ശ്രേഷ്ഠ നാഗങ്ങൾക്ക് ഞാൻ സദാ വാസസ്ഥാനം ദത്തമായി നൽകിയിരിക്കുന്നു.

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

സൂതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ നാഗങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി; കുലമുഖ്യർ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി.

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

അവിടെ ശ്രാവണ പഞ്ചമിയിൽ ആ നാഗങ്ങളെ പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, അവരുടെ തന്നെ പ്രസാദത്താൽ തന്റെ അഭീഷ്ടഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

ആ ഭക്തന്റെ വംശത്തിലും സർപ്പഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല; പാപവും പതിയുകയില്ല; രോഗമില്ല, ഉപദ്രവമില്ല, എവിടെയും ഭൂതഭയവും ഉണ്ടാകില്ല।

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

ആ തീർത്ഥത്തിൽ പുത്രനില്ലാത്തവൻ പുത്രകാമനയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, അവൻ വിശിഷ്ടനായ പുത്രനെ പ്രാപിച്ച് പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് സത്യമായി വിമുക്തനാകും।

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

അതുപോലെ വന്ധ്യയായ സ്ത്രീ ശ്രാവണമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് പഞ്ചമിദിനം സൂര്യോദയസമയത്ത് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൾ ഉടൻ തന്നെ വംശോദ്ധാരണക്ഷമനായ പുത്രനെ ലഭിക്കും।

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

അവിടെ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ആചരിച്ചാൽ, അവൻ എല്ലാ രോഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനായി സുന്ദരരൂപവും വിനയവും പ്രാപിക്കും; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനും സ്നാനത്താൽ വീണ്ടും ഭാഗ്യം നേടും।

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

അതിനുശേഷം ശ്രാവണമാസത്തിലെ പഞ്ചമിദിനം നാഗദേവന്മാരെ പൂജിക്കണം; അവൻ എല്ലാ ശത്രുസമൂഹങ്ങളെയും ജയിച്ച് വീണ്ടും രാജ്യം പ്രാപിക്കും।

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

സർപ്പദംശം മൂലം മനുഷ്യർക്കു മരണം സംഭവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, പ്രേതഭാവത്തിൽ പതിക്കുന്നതിനാൽ അവർക്കു യാതൊരു വിധത്തിലും മോക്ഷം ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നതുവരെ (വിമോചനം) ലഭിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ സർപ്പദംശം മൂലം മരിച്ചവനുവേണ്ടി ആ അഹിസംഭവ തീർത്ഥത്തിൽ പരമശ്രമത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നിർവ്വഹിക്കണം.

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പുരാതനകാലത്തെ ഒരു ശുഭകഥ പറയാം—രാജർഷി ഇന്ദ്രസേനന്റെ കഥ, അത് സർവ്വപാപനാശിനിയാണ്.

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

ഇന്ദ്രസേനൻ എന്ന മഹീപാലൻ പണ്ടുണ്ടായിരുന്നു; ശത്രുക്കളുടെ ദർപ്പം തകർക്കുന്നവൻ. ആ മഹാത്മാവ് സഹസ്ര അശ്വമേധ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു.

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

അനന്തരം ദൈവയോഗത്താൽ ശുഭശയനത്തിൽ നിദ്രിച്ചിരുന്ന രാജാവ് ഇന്ദ്രസേനനെ സർപ്പം ദംശിച്ചു; അവൻ പ്രാണമുക്തനായി. ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നേ അവൻ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആയുസ്സിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടു.

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

അതിനുശേഷം അവന്റെ പ്രിയപുത്രൻ പിതാവിന്റെ ഉദ്ദേശത്തോടെ സ്മൃതികളിൽ നിർദേശിച്ചതുപോലെ എല്ലാ പ്രേതകർമ്മങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ഭക്തിയോടെ നിർവഹിച്ചു।

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

ഗംഗയിൽ അസ്ഥിവിസർജനം നടത്തി അവൻ ഷോഡശ ശ്രാദ്ധങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; തുടർന്ന് ഗയയിൽ ചെന്നു ശ്രദ്ധയോടെ അവിടെയും ശ്രാദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

പിന്നീട് സ്വപ്നത്തിനുള്ളിൽ അവന്റെ പിതാവ്—ആ രാജാവ്—പ്രത്യക്ഷനായി; ദുഃഖത്തോടെ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളുള്ള പുത്രനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

മകനേ, സർപ്പമരണത്തിന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ പ്രേതാവസ്ഥയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ അർപ്പിച്ചതൊന്നും എനിക്ക് ലഭിക്കുന്നില്ല।

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

അതുകൊണ്ട് നീ വേഗത്തിൽ ചമത്കാരപുരം എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുക; അവിടത്തെ തീർത്ഥത്തിൽ എന്റെ കാരണത്താൽ സർപ്പന്മാർക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുക, മകനേ।

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

ഈ തീർത്ഥവും കർമവും മൂലം എനിക്ക് ഈ ഭയങ്കര പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ലഭിക്കും. പിന്നെ അവൻ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് രാജവചനം സ്മരിച്ചു.

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

പിതാവിന്റെ പ്രേതരൂപദുഃഖത്തിൽ വ്യാകുലനായി അവൻ വേഗത്തിൽ ആ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി. പിന്നെ ശ്രാവണമാസത്തിലെ പഞ്ചമി ദിനത്തിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തി.

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രദ്ധയോടെ അവൻ പുരോഹിതനെ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി. തുടർന്ന് മുമ്പുപോലെ തന്നെ അവന് വീണ്ടും ദർശനം ലഭിച്ചു.

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

മകനേ, ഇവിടെ ശ്രാദ്ധം ഫലപ്രദമാകുന്നതിന്റെ കാരണം കേൾക്കുക. ഇവിടെ ചമത്കാരപുരത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ് ശ്രാദ്ധാർഹർ.

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

മറ്റിടങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നവർ—വൈകല്യമുള്ളവർ മുതലായവർ—അവർക്കും ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ (ദോഷമില്ല). ഇവിടെ ചെയ്യുന്ന ഏതൊരു ദാനമോ വ്രതമോ എല്ലാം സാർത്ഥകവും ഫലപ്രദവും ആകുന്നു.

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണർക്കു യോഗ്യമായ, യജ്ഞധർമ്മത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മറ്റേതൊരു കർമവും—അവരുടെ വചനമാത്രത്താൽ—ഖണ്ഡിതമായാലും പൂർണ്ണമാകുന്നു. എന്നാൽ അവർ സന്നിഹിതരല്ലെങ്കിൽ, പൂർണ്ണമായ കർമവും വ്യക്തമായി വ്യർത്ഥമായി ഫലഹീനമാകും.

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

അതുകൊണ്ട് ഈ നഗരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്ന്, തുടർന്ന് എന്റെ നാമത്തിൽ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്ക; അതിനാൽ മോക്ഷം ജനിക്കുന്നു.

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

അപ്പോൾ അവൻ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, പിതാവിന്റെ വചനം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി, ആ ഉത്തമ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

അതിനുശേഷം രാജാവ് ശ്രാദ്ധത്തിന് യോഗ്യരായ ബ്രാഹ്മണരെ അന്വേഷിച്ചു; എങ്കിലും പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരാളെയും കണ്ടെത്തിയില്ല—കാരണം അവിടെയുള്ള ബ്രാഹ്മണർ ധനസമ്പന്നരായിരുന്നു.

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

അവിടെ ആരും ദുഃഖിതരായിരുന്നില്ല; ദരിദ്രരും ദുഃഖിതരായിരുന്നില്ല. ആരും അകർമ്മത്തിൽ ലീനരായിരുന്നില്ല; ആരും പാഖണ്ഡമോ കപടാചാരമോ പിന്തുടർന്നതുമില്ല.

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും ഉത്സവങ്ങളുടെ മഹാനാദം മുഴങ്ങി; വീടുവീടായി പർവ്വാഘോഷങ്ങൾ. വേദവിദ്യയുടെ ആനന്ദവും സ്മൃതിനിഷ്ഠ വാദങ്ങളും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

യാജ്ഞികരുടെ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന നാദങ്ങൾ കേൾക്കപ്പെട്ടു. അവിടെ ക്ഷാമമില്ല, രോഗമില്ല, ജനങ്ങൾക്ക് അകാലമരണം ഇല്ല; ബ്രാഹ്മണസേവിതമായ ആ നഗരത്തിൽ ആരെയും മരണം ബാധിച്ചില്ല.

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

ഋതുക്കനുസരിച്ച് മഴ പെയ്തു; വിളകൾ ഗുണവത്തായി സമൃദ്ധമായി. പശുക്കൾ ധാരാളം പാൽ നൽകി; ആടുകളുടെയും ചെമ്മരിയാടുകളുടെയും പാലും പ്രചുരമായിരുന്നു.

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

ശ്രാദ്ധാർത്ഥം രാജാവ് ഏത് ഏത് വിപ്രനെ അപേക്ഷിച്ചുവോ, ആ ആ വിപ്രൻ കോപം നിറഞ്ഞ് കടുത്ത വാക്കുകളാൽ അവനെ ശാസിച്ചു.

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

“ധിക് ധിക്! പാപാചാരിയേ, ക്ഷത്രിയരിൽ അധമനേ! ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ നിന്റെ അന്നം കഴിക്കുമോ—വിശേഷിച്ച് പ്രേതശ്രാദ്ധത്തിൽ?”

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

അതുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ പോകുക—ഏതെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ നിന്നെ ശപിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ; അല്ലെങ്കിൽ കോപത്തിൽ നിന്നെ വധിച്ച് നിന്റെ സ്വർഗ്ഗമാർഗം തടയും।

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ദുഃഖിതനായ രാജാവ് ഭയാർത്തനായി പുറത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു; ‘ചമത്കാരപുരം’ എന്ന നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട് പരമമായ ആശങ്കയിലും ആശ്ചര്യകലുഷതയിലും ആകപ്പെട്ടു।

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

പിതാവിന്റെ ആ അവസ്ഥ ഓർത്ത് രാജേന്ദ്രൻ ചിന്തിച്ചു—“ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എവിടെ പോകണം? എന്റെ പിതാവിന് സദ്ഗതി എങ്ങനെ ലഭിക്കും?”

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

അപ്പോൾ അവൻ എല്ലാ മന്ത്രിമാരെയും വീട്ടിലേക്കു അയച്ചു; തനിച്ചായി ഭിക്ഷുരൂപം ധരിച്ചു അതേ സത്പുരത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ചു।

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

അവിടെ ആ നഗരത്തിൽ അദ്ദേഹം വ്രതപ്രശസ്തനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞു—ബ്രാഹ്മണേന്ദ്രന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ ദാന-ദക്ഷിണയും ആദരവും ലഭിക്കേണ്ട പരമപാത്രനായവൻ।

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

അവന്റെ പേര് ദേവശർമാ—ശരണാഗതരോടു വാത്സല്യമുള്ളവൻ; ആഹിതാഗ്നി, ചതുര്‍വേദജ്ഞൻ, സ്മൃതിമാർഗാനുയായി.

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

അതിനുശേഷം പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, അന്ത്യജസദൃശമായ ദേഹം ധരിച്ചു, വലിയ പ്രയാസത്തോടെ മലവിസർജനസ്ഥലം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

അപ്പോൾ അവിടെ മലശുദ്ധീകരണം ചെയ്യേണ്ട ജോലിയുള്ളവൻ, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

“നീ എവിടെ നിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്, എന്റെ ഉപജീവനത്തെ തകർക്കുന്നവനേ? അതിനാൽ വേഗം പോകുക; അല്ലെങ്കിൽ നിന്നെ യമസദനത്തിലേക്ക് അയക്കും!”

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

അവൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോഴും, ഭൂമിപതി ദൃഢസങ്കൽപബലത്തോടെ ദേവശർമയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ സ്ഥലം വേഗത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നത് തുടർന്നു.

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

അനന്തരം വർഷാന്ത്യത്തിൽ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, യുക്തകാലത്ത് ആ ചാണ്ഡാലൻ ദൂരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

“സ്വാമീ! നിങ്ങളുടെ കുലത്തിലും ഇങ്ങനെ മലശോധനപ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്ന ഒരാൾ ഉണ്ട്. ആ ജോലി ഞങ്ങളുടേതാണ്, മറ്റാരുടേതുമല്ല—അപ്പോൾ മറ്റൊരാളെ എന്തിന് അതിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു പ്രവേശിപ്പിച്ചു?”

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദ്വിജസത്തമൻ പറഞ്ഞു—“ഈ ഗോപ്യകർമ്മത്തിൽ ഞാൻ ഇവിടെ മറ്റാരെയും നിയോഗിച്ചിട്ടില്ല. അധികാരം നിനക്കുതന്നെ; മുൻപുപോലെ തന്നെ അത് നിർവഹിക്ക.”

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

മറ്റൊരു ദിവസം ആ അന്ത്യജൻ കോപം നിറഞ്ഞ് ആയുധം എടുത്തുകൊണ്ട് ആ രാജാവിനെ വധിക്കാനായി അവിടെ എത്തി।

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

ആയുധം ഉയർത്തിയ കൈയോടെ പ്രഹരിക്കാൻ നിശ്ചയിച്ചവനായി അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ലീലാഭാവത്തിൽ വീണ്ടും മുഷ്ടിയാൽ അവന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു।

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ അവന്റെ കണ്ണുകൾ പുറത്തുവന്നു, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ; രക്തം ഒഴുകി, ഉടൻതന്നെ അവൻ ജീവൻ വിട്ട് വീണു।

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

തന്റെ ദാസനായ ചണ്ഡാലൻ അവനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, ദേവശർമൻ അതിക്രോധത്തോടെ അവനെ വധിക്കാനായി അവിടെ എത്തി।

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

പിന്നീട് പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും മറ്റു ബന്ധുക്കളും കൂടെ ചേർന്ന്, മണ്ണുകട്ടകളാൽ അവനെ അടിച്ചു; വീണ്ടും വീണ്ടും ശാസിച്ചു നിന്ദിച്ചു।

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

അവനും അടികളാൽ ജർജ്ജരിതനായിട്ടും, യജ്ഞോപവീതം കാണിച്ച് പിന്നെ വേദോച്ചാരണം ആരംഭിച്ചു।

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

അപ്പോൾ ദേവശർമൻ മുൻപിൽ നിൽക്കെ, എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും അവനെ വേദോച്ചാരണത്തിൽ പൂർണ്ണമായി നിരതനായതായി കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു।

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

അവനോടു ചോദിച്ചു—“അന്ത്യജനോചിതമായ ഈ കര്‍മ്മം നീ എന്തിന് ചെയ്യുന്നു? പക്ഷേ നിന്റെ വാക്ക് വേദാത്മകമാണ്; വ്യക്തമായ അക്ഷരങ്ങളും മധുരസ്വരവും ഉണ്ട്. അതിനാൽ ശാപം മൂലം നില തെറ്റിയ ഏതെങ്കിലും ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനോ നീ?”

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

“അന്ത്യജരും നിന്ദിക്കുന്ന ഈ ഗർഹിത കര്‍മ്മം നീ എന്തിന് ചെയ്യുന്നു?” എന്നു കേട്ടപ്പോൾ അവൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ക്ഷത്രിയൻ, രാജാവാണ്. ഹൈഹയ വംശജനായ വിഷ്ണുസേന എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ.”

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

“ആരാധനയ്ക്കും പ്രസാദലാഭത്തിനുമായി ഞാൻ ഈ സ്ഥലത്ത് എത്തിയതാണ്. ഈ നിയതകര്‍മ്മത്തിൽ നിരതനായിട്ട് ഇന്ന് എനിക്ക് പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം പൂർത്തിയായി.”

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ബ്രാഹ്മണൻ കരുണയോടെ നിറഞ്ഞു. കയ്യുകൂപ്പി അദ്ദേഹം ആ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

“ഹേ മഹീപതേ! എനിക്ക് അപ്രാപ്യമോ അസാധ്യമോ ആയ ഒന്നുമില്ല. അതിനാൽ നിന്റെ ആവശ്യമായ കൃത്യം, അത് എത്ര ദുർലഭമായാലും, ഞാൻ നിർവഹിച്ചുതരാം.”

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

രാജാവ് പറഞ്ഞു— എന്റെ പിതാവിനെ സർപ്പം കടിച്ചു; അദ്ദേഹം പ്രേതാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചു. ഇവിടെ നാഗഹ്രദത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അദ്ദേഹം മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

അതുകൊണ്ട് അവന്റെ താരണാർത്ഥം ബ്രാഹ്മണോചിതമായ കർമ്മം ആചരിക്കൂ. ഈ ലക്ഷ്യത്തിനായിട്ടാണ് ഞാൻ നിന്നോടു ഈ നിന്ദ്യകൃത്യം ചെയ്തത്.

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

ദേവശർമൻ പറഞ്ഞു— ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അങ്ങനെ തന്നേ ചെയ്യുക. നിന്റെ പിതാവിന്റെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഞാൻ തന്നെ ബ്രാഹ്മണനായി (ഗ്രാഹി/ആചാര്യൻ) ഇരിക്കും; അതിനാൽ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കൂ.

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും അവരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും പറഞ്ഞു— നിനക്കാൽ ക്രമീകരിച്ച ഈ ശ്രാദ്ധം ഭോജിക്കുക അനുചിതവും നിന്ദ്യവും ആകുന്നു.

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ തന്നെ അവന്റെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭോക്താവായി (ഭോജനഗ്രാഹിയായി) ഇരുന്നാൽ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കും; മറ്റ് ദ്വിജോത്തമരും അങ്ങനെ തന്നേ.

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

ദേവശർമൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇച്ഛിച്ചാൽ എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കൂ; മറ്റു ദ്വിജന്മാരും ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ. എന്നാൽ ഞാൻ തന്നേ രാജാവിന്റെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭോജനം ചെയ്യുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വിപ്രശ്രേഷ്ഠൻ അവനോടൊപ്പം അപ്പോൾ നാഗഹ്രദത്തിലെത്തി, അവിടെ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ഭോജനം ചെയ്തു.

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

ഭോജനം കഴിഞ്ഞ ഉടനെ അപ്പോൾ ഒരു അശരീരി വാണി സംസാരിച്ചു; അത് സർവ്വലോകത്തും മുഴങ്ങി രാജാവിനെ ആനന്ദത്തോടെ നിറച്ചു.

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

‘നിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഞാൻ പ്രേതഭാവത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി; ഞാൻ നിന്റെ പുത്രൻ. നിനക്ക് സ്വസ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ത്രിദിവാലയമായ ദേവലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.’

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

ഇത് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് ഹർഷിച്ചു; ആ ദ്വിജോത്തമനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—‘ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഞാൻ പറയുന്നതു എന്റെ വേണ്ടി നിർവഹിക്കണമേ.’

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

നർമദാതീരത്ത് ‘മാഹിഷ്മതീ’ എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ട്. ഹേ വിഭോ, അതുതന്നെ ഞങ്ങളുടെ രാജധാനി; പിതൃപരമ്പരയായി ലഭിച്ച പൈതൃകം.

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ആ രാജധാനിയെ സമസ്ത വിഷയ-പ്രദേശങ്ങളോടുകൂടി ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു. ഞാൻ നിന്റെ ഭൃത്യനായി അവിടെ തന്നെ പാർക്കും; നീ നിർവിഘ്നമായി രാജ്യം ഭരിക്കൂ.

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവനാൽ വിടവാങ്ങിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാപതി സ്വന്തം ദേശത്തേക്കു പോയി; ഹർഷസഹിതൻ, കൃതകൃത്യനായ്—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ!

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

അവനും—ദേവശർമ—എല്ലാവരാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; ബ്രാഹ്മണന്മാരാലും നഗരവാസികളാലും, ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ദോഷം അവനെ ലക്ഷ്യമാക്കി കുറ്റപ്പെടുത്തി.

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

അതിനുശേഷം ആ നാഗഹ്രദത്തിൽ അവൻ തന്റെ സ്വന്തം വാസസ്ഥലം (മന്ദിരം/ഗൃഹം) പണിതു; അവിടെ തന്നെ പാർത്തു—ശുചിയായി, സ്വാധ്യായത്തിൽ നിരതനായി.

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അവിടെ നിർവാസിതനായി പാർത്തിരുന്ന അവനു ജനിച്ച പുത്രന്മാരുടെ സന്തതി ഇന്നും ‘ബാഹ്യവാസികൾ’ (പുറത്ത് വസിക്കുന്നവർ) എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരാണ്।

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! നാഗതീർത്ഥത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ സമസ്ത മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പൂർണ്ണമായി ആഖ്യാനം ചെയ്തു; ഇത് സർവ്വപാപനാശകമായ പുണ്യകഥയാണ്।

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

പഞ്ചമി തിഥി വന്നപ്പോൾ ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഇത് പാരായണം ചെയ്യുകയോ—അല്ലെങ്കിൽ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—അവന്റെ വംശത്തിലും സർപ്പജന്യമായ ഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല।

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

അതുപോലെ, അശുദ്ധഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന പാപത്തിൽ നിന്നുമും മോചനം ലഭിക്കുന്നു—സംശയമില്ല. ഹേ വിപ്രന്മാരേ! അജ്ഞാനവശാൽ ചെയ്ത ദോഷങ്ങളേക്കുറിച്ചും ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്।

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

അതുകൊണ്ട്, സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി അനുത്തമമായ നാഗതീർത്ഥത്തെ ആദരിക്കണം; ഏകാഗ്രചിത്തരായി അതിന്റെ മഹാത്മ്യം പാരായണം ചെയ്യുകയോ—അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് ശ്രവണം ചെയ്യുകയോ വേണം।

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

ശ്രാദ്ധകാലം വന്നപ്പോൾ ഈ പാഠം ജപിക്കുന്ന ദ്വിജൻ ഗയാശ്രാദ്ധത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന സമ്പൂർണ്ണ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

അതുപോലെ ശ്രാദ്ധത്തിൽ പറയപ്പെട്ട ദോഷങ്ങൾ—ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്നുള്ളവ, വ്രതത്തിലെ അപൂർണ്ണതയിൽ നിന്നുള്ളവ, കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്നുള്ളവ—

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

ശ്രാദ്ധകാലത്ത് ഏകാഗ്രചിത്തരായി നാഗഹ്രദത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം കീർത്തിക്കുമ്പോൾ ആ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നശിക്കുന്നു।

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

അതുപോലെ പശുക്കളാലോ, ബ്രാഹ്മണന്മാരാലോ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളാലോ കൊല്ലപ്പെട്ടവരും—ശ്രാദ്ധകാലത്ത് ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ—പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।