Adhyaya 229

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे शम्भुर्गणैः सर्वैः समावृतः । इन्द्राद्यैश्च सुरैः सर्वेः क्रोधसंरक्तलोचनः । जगाम वृषमारुह्य पुरीं चैवामरावतीम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശംഭു സർവ്വ ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോടുകൂടെ, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, വൃഷഭാരൂഢനായി അമരാവതി നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 2

अंधकोऽपि समालोक्य संप्राप्तां देववाहिनीम् । सगणां च महादेवं परितोषं परं गतः

അന്ധകനും ദേവവാഹിനി എത്തിയതു കണ്ടു; ഗണങ്ങളോടുകൂടിയ മഹാദേവനെ ദർശിച്ച് പരമ സന്തോഷവും ആനന്ദവും പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

निश्चक्रामाथ युद्धाय बलेन चतुरंगिणा । वरं स्यंदनमारुह्य सुश्वेताश्ववहं शुभम्

പിന്നീട് അവൻ ചതുരംഗിണി സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു. ശുഭമായ, തിളങ്ങുന്ന വെളുത്ത കുതിരകൾ വലിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ രഥത്തിൽ आरोഹിച്ചു.

Verse 4

ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह । गणैश्च विकृताकारैर्मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

അനന്തരം ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിലും, വികൃതവും ഭീകരവുമായ രൂപങ്ങളുള്ള ഗണങ്ങളോടും കൂടി ഘോരയുദ്ധം ഉദ്ഭവിച്ചു; അവിടെ പിൻമാറൽ മരണത്തെ തന്നെ വരിക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 6

एकवर्षसहस्रांतं यावद्युद्धमवर्तत । दिनेदिने क्षयं यांति तत्र देवा न दानवाः । ततो वर्षसहस्रांते संक्रुद्धः शशिशेखरः । त्रिशूलेन समुद्यम्य स्वहस्तेन व्यभेदयत्

പൂർണ്ണമായൊരു ആയിരം വർഷം യുദ്ധം തുടർന്നു. ദിനംപ്രതി അവിടെ ക്ഷയിച്ചത് ദേവന്മാരായിരുന്നു; ദാനവന്മാർ അല്ല. പിന്നെ ആയിരം വർഷത്തിന്റെ അവസാനം ചന്ദ്രശേഖരൻ ക്രുദ്ധനായി ത്രിശൂലം ഉയർത്തി സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് അവനെ കുത്തി ഭേദിച്ചു।

Verse 7

स विद्धोऽपि स्वयं तेन त्रिशूलेन महासुरः । ब्रह्मणो वरमाहात्म्यान्नैव प्राणैविर्युज्यते

അതേ ത്രിശൂലത്തിൽ വേദനപ്പെട്ടിട്ടും ആ മഹാസുരൻ പ്രാണൻ വിട്ടില്ല; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരദാനത്തിന്റെ മഹിമ കൊണ്ടായിരുന്നു അത്।

Verse 8

ततो भूयोऽपि चोत्थाय चक्रे युद्धं महात्मना । जघान च स संक्रुद्धो विशेषेण बहून्गणान्

പിന്നീട് അവൻ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് ആ മഹാത്മാവായ പ്രഭുവിനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; ക്രോധത്തോടെ പ്രത്യേകിച്ച് അനേകം ഗണങ്ങളെ വധിച്ചു।

Verse 9

शंकरं ताडयामास गदाघातैर्मुहुर्मुहुः

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗദാപ്രഹാരങ്ങളാൽ ശങ്കരനെ അടിച്ചുതകർത്തുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 10

एवं वर्षसहस्रांतमभूत्सार्द्धं पिनाकिना । रौद्रं युद्धमन्धकस्य सर्वलोकभयावहम्

ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷത്തിലധികം പിനാകധാരിയായ ഭഗവാൻ ശിവനോടൊപ്പം അന്ധകന്റെ രൗദ്രയുദ്ധം തുടർന്നു; അത് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഭയാവഹമായിരുന്നു।

Verse 11

त्रिशूलभिन्नो दैत्यः स यदा मृत्युं न गच्छति । उत्थायोत्थाय कुरुते प्रहारान्गदया बली

ത്രിശൂലത്താൽ ഭേദിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ആ ബലവാനായ ദൈത്യൻ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചില്ല; വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് ഗദയാൽ പ്രഹരങ്ങൾ നടത്തി।

Verse 12

तथा तं शंकरो ज्ञात्वा मृत्युना परिवर्जितम् । ब्रह्मणो वरदानेन सर्वेषां च दिवौकसाम्

ശങ്കരൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരദാനത്താൽ മരണസ്പർശമില്ലാത്തവനും സർവ്വദേവർക്കും ക്ലേശകാരകനുമായ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവന്റെ അമരത്വം ഗ്രഹിച്ചു।

Verse 13

ततो निर्भिद्य शूलाग्रैः प्रोत्क्षिप्य गगनांगणे । छत्रवद्धारयामास लंबमानमधोमुखम् । अक्षरद्रुधिरं भूमौ गात्रेभ्यो वर्ष्मसंभवम्

അപ്പോൾ ശിവൻ ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രങ്ങളാൽ അവനെ ഭേദിച്ച് തുറന്ന ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി എറിഞ്ഞ്, കുടപോലെ മുകളിൽ ധരിച്ചു പിടിച്ചു; അവൻ തലകീഴായി തൂങ്ങിനിന്നപ്പോൾ, അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന രക്തം നിരന്തരം ഭൂമിയിലേക്കു തുള്ളിവീണു।

Verse 14

यावद्वर्षसहस्रांते चर्मास्थि स्नायुरेव च । धातुत्रयं स्थितं तस्य नष्टमन्यच्चतुष्टयम्

ആയിരം വർഷത്തിന്റെ അവസാനം അവനിൽ ചർമ്മം, അസ്ഥി, സ്നായു മാത്രമേ ശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; മൂന്ന് ധാതുക്കൾ നിലനിന്നു, ശേഷമുള്ള നാലെണ്ണം നശിച്ചു।

Verse 15

स ज्ञात्वा बल संहीनमात्मानं धातुसंक्षयात् । सामोपायं ततश्चके स्तुत्वा सार्धं पिनाकिना

ധാതുക്ഷയത്താൽ താൻ ബലഹീനനെന്നു അറിഞ്ഞ്, പിന്നെ സാമോപായം ആശ്രയിച്ചു പിനാകിയായ ശിവന്റെ സന്നിധിയിൽ സ്തുതി ചെയ്തു।

Verse 16

अन्धक उवाच । न त्वं देवो मया ज्ञातो वाग्दुष्टेन दुरात्मना । ईदृग्वीर्यसमोपेतस्तद्युक्तं भवता कृतम्

അന്ധകൻ പറഞ്ഞു—ദുഷ്ടവാക്കുള്ള ദുരാത്മാവായ ഞാൻ നിന്നെ ദേവനെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. ഇത്തരമൊരു വീര്യസമ്പന്നനായ നീ ചെയ്തത് നിനക്കു യുക്തമായതുതന്നെ.

Verse 17

अनुरूपं मदांधस्याविवेकस्य सुरोत्तम । स्ववीर्यमदयुक्तस्य विवेक रहितस्य च

ഹേ ദേവോത്തമാ! മദത്തിൽ അന്ധനായും അവിവേകിയായും സ്വവീര്യമദത്തിൽ മത്തനായും വിവേകരഹിതനായും ഉള്ളവന് ഇതു തന്നെയാണ് യോജ്യം।

Verse 18

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेवच । न तिष्ठति चिरं कालं यथाऽहं मदगर्वितः

ദുർവിനീതൻ ശ്രീയും വിദ്യയും ഐശ്വര്യവും ലഭിച്ചാലും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയില്ല; മദഗർവത്തിൽ വീർപ്പിച്ച ഞാൻ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 19

पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसंभवः । त्राहि मां देव ईशान सर्वपापहरो भव

ഞാൻ പാപി, പാപകർമ്മി, പാപാത്മാവ്, പാപസംബവൻ. ഹേ ദേവ ഈശാനാ! എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; എന്റെ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കണമേ।

Verse 20

दुःखितोऽहं वराकोऽहं दीनोऽहं शक्तिवर्जितः । त्रातुमर्हसि मां देव प्रपन्नं शरणं विभो

ഞാൻ ദുഃഖിതൻ, ഞാൻ ദീനൻ, ഞാൻ ശക്തിവിഹീനനും അശരണനും ആകുന്നു. ഹേ ദേവാ, ഹേ സർവ്വവ്യാപി വിഭോ! ശരണാഗതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 21

दुष्टोऽहं पापयुक्तोऽहं सांप्रतं परमेश्वर । तेन बुद्धिरियं जाता तवोपरि ममानघ

ഹേ പരമേശ്വരാ! ഞാൻ ദുഷ്ടൻ, ഇപ്പോഴും പാപയുക്തൻ. അതുകൊണ്ട്, ഹേ അനഘ പ്രഭോ, എന്റെ ബുദ്ധി നിനക്കേടെ തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 22

सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना

സകല പാപങ്ങളും ക്ഷയിച്ചാൽ ശിവനോടുള്ള ഭക്തിഭാവവും സ്ഥിരധ്യാനവും ഉദിക്കുന്നു.

Verse 23

नाममात्रमपि त्र्यक्ष यस्ते कीर्तयति प्रभो । सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति किं पुनः पूजने रतः

ഹേ ത്രിനേത്ര പ്രഭോ! നിന്റെ നാമം മാത്രം കീർത്തിക്കുന്നവനും മുക്തി പ്രാപിക്കുന്നു; പിന്നെ നിന്റെ പൂജയിൽ രതനായവന്റെ മഹിമയെന്തു പറയണം!

Verse 24

तव पूजा विहीनानां दिनान्यायांति यांति च । यानि देव मृतानां च तानि यांति न जीवताम्

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ പൂജയില്ലാത്തവരുടെ ദിവസങ്ങൾ വെറും വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു; അവ മരിച്ചവരുടെ ദിവസങ്ങളെപ്പോലെ—ജീവിക്കുന്നവരുടെതല്ല.

Verse 25

कुष्ठी वा रोगयुक्तो वा पंगुर्वा बधिरोऽपि वा । मा भूत्तस्य कुले जन्म शंभुर्यत्र न देवता

ഞാൻ കുഷ്ഠരോഗിയാകട്ടെ, മറ്റൊരു രോഗബാധിതനാകട്ടെ, മുടന്തനായാലും ബധിരനായാലും—എങ്കിലും ശംഭുവിനെ ദേവനായി ആരാധിക്കാത്ത വംശത്തിൽ എനിക്ക് ജന്മം വരരുതേ।

Verse 26

तस्मान्मोचय मां देव स्वागतं कुरु सांप्रतम् । गतो मे दानवो भावस्त्यक्तं राज्यं तथा विभो

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവാ! എന്നെ മോചിപ്പിക്കണമേ; ഇപ്പോൾ തന്നെ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കണമേ. ഹേ വിഭോ, എന്റെ ദാനവഭാവം മാറിപ്പോയി; രാജ്യം പോലും ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 27

त्यक्ताः पुत्राश्च पौत्राश्च पत्न्यश्च विभवैः सह । त्रिः सत्येन सुरश्रेष्ठ तव पादौ स्पृशाम्यहम्

പുത്രന്മാരെയും പൗത്രന്മാരെയും, ഭാര്യകളെയും—സമ്പത്തോടുകൂടി—ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, സത്യമായി ഞാൻ നിന്റെ പാദങ്ങൾ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്പർശിക്കുന്നു।

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा तं गतकल्मषम् । उत्तार्य शनकैः शूलाद्विनयावनतं स्थितम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ പാപമുക്തനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, (പ്രഭു) അവനെ പതുക്കെ ത്രിശൂലത്തിൽ നിന്ന് ഇറക്കി; അവൻ വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് അവിടെ നിന്നു।

Verse 29

ततो नाम स्वयं चक्रे भृंगिरीटिरिति प्रभुः । अब्रवीच्च सदा मे त्वं वल्लभः संभविष्यसि

അപ്പോൾ പ്രഭു സ്വയം ‘ഭൃംഗിരീടി’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു; പിന്നെ പറഞ്ഞു—‘നീ എപ്പോഴും എനിക്ക് പ്രിയനായിരിക്കും।’

Verse 30

नन्दिनोऽपि गजास्यस्य महाकालस्य पुत्रक । तिष्ठ सौम्य मया सौख्यं न स्मरिष्यसि बांधवान्

ഹേ പ്രിയ ബാലകാ! നന്ദിയുടെയും ഗജാനനന്റെയും പോലെ മഹാകാലന്റെ പുത്രനേ—ഹേ സൗമ്യാ, എന്റെ കൂടെ ഇവിടെ തന്നെ താമസിക്ക. എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സുഖത്തോടെ വസിച്ചാൽ നീ ഇനി ലോകബന്ധുക്കളെ ഓർക്കുകയില്ല.

Verse 31

स तथेति प्रतिज्ञाय प्रणम्य शशिशेखरम् । तस्थौ सर्वगणैर्युक्तः प्रभुसंश्रयसंयुतः

അവൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത്, ശശിശേഖരനായ ഭഗവാനെ നമസ്കരിച്ചു; സർവ്വഗണങ്ങളോടും കൂടി, പരമപ്രഭുവിന്റെ ശരണാശ്രയത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി അവിടെ തന്നെ നിന്നു.

Verse 229

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये भृंगीरिट्युत्पत्तिवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘ഭൃംഗീരിടി ഉത്ഭവവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി ഇരുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.