Adhyaya 15

Verse 1

। पञ्चदशोऽध्यायः । नारद उवाच । नारायणस्तदा देवो जटावल्कलधार्यथ । द्वितीयोऽनुचरस्तस्य ह्याययौ फलहस्तवान्

പതിനഞ്ചാം അധ്യായം. നാരദൻ പറഞ്ഞു—അന്ന് ജടയും വൽക്കലവസ്ത്രവും ധരിച്ച ദേവൻ നാരായണനും, അവന്റെ രണ്ടാമത്തെ അനുചരനും കൈകളിൽ ഫലങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട് അവിടെ എത്തി।

Verse 2

तौ दृष्ट्वा स्मरदूती सा विललाप मृगेक्षणा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः प्रोचतुस्तां च तावुभौ

ആ രണ്ടുപേരെയും കണ്ട മൃഗനയനയായ യുവതി, കാമദേവന്റെ ദൂതിയെന്നപോലെ, വിലപിച്ചു. അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ ഇരുവരും അവളോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 3

भयं मा गच्छ कल्याणि त्वामावां त्रातुमागतौ । वने घोरे प्रविष्टासि कथं दुष्टनिषेविते

ഭയപ്പെടേണ്ട, കല്യാണി; നിന്നെ രക്ഷിക്കാനാണ് ഞങ്ങൾ വന്നത്। ദുഷ്ടർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ഭയങ്കര വനത്തിൽ നീ എങ്ങനെ പ്രവേശിച്ചു?

Verse 4

एवमाश्वास्य तां तन्वीं राक्षसं प्राह माधवः । मुंचेमामधमाचार मृद्वंगीं चारुहासिनीम्

ഇങ്ങനെ ആ സുന്ദരിയായ ക്ഷീണാംഗിനിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് മാധവൻ രാക്ഷസനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ അധമാചാരീ, ഈ കോമലാംഗിയും മധുരഹാസിനിയുമായ അവളെ വിട്ടയക്കുക।”

Verse 5

रेरे मूर्ख दुराचार किं कर्तुं त्वं व्यवस्थितः । सर्वस्वं लोकनेत्राणामाहारं कर्तुमुद्यतः

“ഹേ മൂഢ ദുഷ്ടാചാരീ! നീ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു? ലോകത്തിന്റെ കണ്ണുകളുടെ സർവ്വസ്വമായ അവളെയേ ഭക്ഷിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നുവോ?”

Verse 6

भव पुण्यप्रभावेयं हंस्येतां मंडनं भुवः । अद्यलोकं निरालोकं कंदर्पं दर्पवर्जितम्

ഹേ ഭവാ! അവളുടെ പുണ്യപ്രഭാവത്താൽ ഭൂമിയുടെ ഈ ഭൂഷണം നിന്നെയും നശിപ്പിക്കും; ഇന്ന് അവൾ ലോകത്തെ ആനന്ദരഹിതമാക്കി, കന്ദർപ്പനെയും ദർപ്പരഹിതനാക്കും.

Verse 7

करिष्यस्यधुना त्वं च हत्वा वृंदारिकां वने । तस्मादिमां विमुंचाशु सुखप्रासाददेवताम्

ഇപ്പോൾ നീ വനത്തിൽ വൃന്ദാരികയെ വധിക്കാനൊരുങ്ങുന്നു! അതിനാൽ സുഖത്തിന്റെ പ്രാസാദസമാനമായ, ദേവതാസദൃശയായ ഈ സ്ത്രീയെ ഉടൻ വിട്ടയക്കുക.

Verse 8

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं राक्षसः कुपितोऽब्रवीत् । समर्थस्त्वं यदि तदा मोचयाद्यैव मत्करात्

ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാക്ഷസൻ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു—“നീ സമർത്ഥനാണെങ്കിൽ, ഇപ്പോഴുതന്നെ എന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അവളെ മോചിപ്പിക്ക!”

Verse 9

इत्युक्तमात्रे वचने माधवेन क्रुधेक्षितः । पपात भस्मसाद्भूतस्त्यक्त्वा वृंदां सुदूरतः

അവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞതുമാത്രം മാധവൻ ക്രോധദൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു; രാക്ഷസൻ ഭസ്മമായി വീണു, വൃന്ദ അവനിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരെയായി മോചിതയായി.

Verse 10

अथोवाच प्रमुग्धा सा मायया जगदीशितुः । कस्त्वं कारुण्यजलधिर्येनाहमिह रक्षिता

അപ്പോൾ ജഗദീശ്വരന്റെ മായയാൽ വിസ്മയിച്ച അവൾ പറഞ്ഞു—“കരുണാസമുദ്രമേ, നീ ആരാണ്? ആരാൽ ഞാൻ ഇവിടെ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു?”

Verse 11

शारीरं मानसं दुःखं सतापं तपसां निधे । त्वया मधुरया वाचा हृतं राक्षसनाशनात्

ഓ തപസ്സിന്റെ നിധിയേ! എന്റെ ശാരീരികവും മാനസികവും ആയ ദുഃഖം, ദാഹസഹിതമായി, നിന്റെ മധുരവചനത്താലും രാക്ഷസനാശത്താലും അകന്നു പോയി।

Verse 12

तवाश्रमे तपः सौम्य करिष्यामि तपोधन

ഹേ സൗമ്യ തപോധന! നിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ഞാൻ തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കും।

Verse 13

तापस उवाच । भरद्वाजात्मजश्चाहं देवशर्मेति विश्रुतः । विहाय भोगानखिलान्वनं घोरमुपागतः

താപസൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഭരദ്വാജന്റെ പുത്രൻ; ദേവശർമാ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ. സകല ഭോഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഈ ഘോരവനത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 14

अनेन बटुनासार्धं मम शिष्येण कामगाः । बहुशः संति चान्येऽपि मच्छिष्याः कामरूपिणः

ഈ എന്റെ ബടു (യുവ) ശിഷ്യനോടൊപ്പം കാമഗർ (ഇച്ഛാനുസാരം ഗമിക്കുന്നവർ) ഉണ്ട്; കൂടാതെ എന്റെ മറ്റു പല ശിഷ്യരും കാമരൂപികൾ (ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിക്കുന്നവർ) ആകുന്നു।

Verse 15

त्वं चेन्ममाश्रमे स्थित्वा चिकीर्षसि तपः शुभे । एहि राज्ञ्यपरं यामो वनं दूरस्थितं यतः

ഹേ ശുഭേ രാജ്ഞീ! നീ എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്ത് തപസ്സു ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വരിക; നാം ഇനിയും മുന്നോട്ട്, ദൂരെയുള്ള വനത്തിലേക്ക് പോകാം।

Verse 16

इत्युक्त्वा राजपत्नीं तां ययौ प्राचीं दिशं हरिः । वनं प्रेतपिशाचाढ्यं मंदगत्या नराधिप

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ രാജപത്നിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഹരി കിഴക്കുദിശയിലേക്കു പോയി. ഹേ നരാധിപ, മന്ദഗതിയിൽ പ്രേത‑പിശാചസങ്കുലമായ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു॥

Verse 17

वृंदारिकाश्रुपूर्णाक्षी तस्य पृष्ठानुगा ययौ । स्मरदूती च तत्पृष्ठे मां प्रतीक्षेति वादिनी

കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ വൃന്ദാരിക അവന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു. സ്മരദൂതിയും പിന്നിൽ നിന്ന് ‘എന്നെ കാത്തിരിക്കുക’ എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് വന്നു॥

Verse 18

अत्रांतरे दुराचारः कोपि पापाकृतिर्वने । जालं प्रसारयामास तद्यदा जीवपूरितम्

ഇതിനിടയിൽ ആ വനത്തിൽ ഒരു ദുഷ്ടാചാരി, പാപാകൃതിയുള്ളവൻ വല വിരിച്ചു; അത് ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞപ്പോൾ—॥

Verse 19

ततः संकोचयामास तज्जालं पापनायकः । जालस्थांस्तु तदा जीवानुपाहृत्य मुमोच ह

അപ്പോൾ ആ പാപനాయకൻ വല കെട്ടി ചുരുക്കി; വലയിൽ കുടുങ്ങിയ ജീവികളെ എടുത്തുകൊണ്ട് വീണ്ടും വല വിട്ടുകളഞ്ഞു॥

Verse 20

स च व्याधः स्त्रियौ दृष्ट्वा स्मरदूती जगाद ताम् । देवि मामत्तुमायाति करे गृह्णातु मां सखी

ആ വേട്ടക്കാരൻ ആ രണ്ടു സ്ത്രീകളെ കണ്ടിട്ട് സ്മരദൂതിയോട് പറഞ്ഞു—“ദേവി, അവൻ എന്നെ വിഴുങ്ങാൻ വരുന്നു; സഖി എന്നെ തന്റെ കൈയിൽ എടുക്കട്ടെ!”॥

Verse 21

वृंदा तयोक्तं श्रुत्वैनं विकृतास्यं व्यलोकयत् । वीक्ष्यतं भयवातेन निर्धूता सिंधुजप्रिया

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വൃന്ദാ അവനെ നോക്കി; ഭയത്താൽ അവന്റെ മുഖം വികൃതമായിരുന്നു. അവനെ കണ്ടയുടൻ സിന്ധുജ-നന്ദനന്റെ പ്രിയ ഭയവാതത്തിൽ വിറച്ചു.

Verse 22

दुद्राव विकलं शुभ्रं स्मरदूत्या समं वने । विद्रवंती समं सख्या तापसाश्रममागता

വിഹ്വലവും വിറയലോടെയും ആ ശുഭ്രതേജസ്വിനി സ്ത്രീ സ്മരദൂതിയോടൊപ്പം വനത്തിലൂടെ ഓടി. സഖിയോടൊപ്പം ഓടിക്കൊണ്ടു താപസാശ്രമത്തിലെത്തി.

Verse 23

सा तापसवने तस्मिन्ददर्शात्यंतमद्भुतम् । पक्षिणः कांचनीयांगान्नानाशब्दसमाकुलान्

ആ താപസവനത്തിൽ അവൾ അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായൊരു ദൃശ്യം കണ്ടു—സ്വർണ്ണാംഗങ്ങളുള്ള പക്ഷികൾ നാനാവിധ ശബ്ദങ്ങളാൽ ആ സ്ഥലം മുഴുവൻ നിറച്ചു.

Verse 24

सापश्यद्धेमपद्माढ्यां वापीं तु स्वर्णभूमिकाम् । क्षीरं वहंति सरितः स्रवंति मधु भूरुहः

അവൾ സ്വർണ്ണപദ്മങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, സ്വർണ്ണതീരങ്ങളുള്ള ഒരു കുളം കണ്ടു. അവിടെ നദികൾ ക്ഷീരധാരയായി ഒഴുകി; വൃക്ഷങ്ങൾ മധു തുളുമ്പിച്ചു.

Verse 25

शर्कराराशयस्तत्र मोदकानां च संचयाः । भक्ष्याणि स्वादुसर्वाणि बहून्याभरणानि च

അവിടെ ശർക്കരയുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും മോദകങ്ങളുടെ സംഭരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. എല്ലാത്തരം മധുരഭക്ഷ്യങ്ങളും, അനേകം ആഭരണങ്ങളും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 26

बहुशस्त्राणि दिव्यानि नभसः संपतंति च । क्रीडंति हरयस्तृप्ता उत्पतंति पतंति च

ആകാശത്തിൽ നിന്ന് അനേകം ദിവ്യായുധങ്ങളും ഇറങ്ങി വന്നു. തൃപ്തരായ സിംഹങ്ങൾ കളിച്ചുകൊണ്ട് ചാടി വീണ്ടും താഴെ വീണു.

Verse 27

मठेति सुंदरं वृंदा तं ददर्श तपस्विनम् । व्याघ्रचर्मासनगतं भासयंतं जगत्त्रयम्

“മഠത്തിലെ സുന്ദരീ!” എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് വൃന്ദാ ആ തപസ്വിയെ കണ്ടു—വ്യാഘ്രചർമ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ത്രിലോകത്തെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ദീപ്തനായി.

Verse 28

तमुवाच विभो पाहि पाहि पापर्द्धिकादथ । तपसा किं च धर्मेण मौनेन च जपेन च

അവൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; ഈ പാപമയമായ ദുരന്തത്തിൽ നിന്ന് കാക്കണമേ. ഭീതനായവന് അഭയം നൽകാനാകില്ലെങ്കിൽ തപസ്സ്, ധർമ്മം, മൗനം, ജപം ഇവയ്ക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?”

Verse 29

भीतत्राणात्परं नान्यत्पुण्यमस्ति तपोधन । एवमुक्तवती भीता सालसांगी तपस्विनम्

“ഹേ തപോധന, ഭീതനെ രക്ഷിക്കുന്നതിനെക്കാൾ വലിയ പുണ്യം മറ്റൊന്നുമില്ല.” എന്നു പറഞ്ഞ് ഭയപ്പെട്ട അവൾ ചേർന്നു നിന്നുകൊണ്ട് ആ തപസ്വിയെ പിടിച്ചു നിന്നു.

Verse 30

तावत्प्राप्तः सदुष्टात्मा सर्वजीवप्रबंधकः । वृंदादेवी भयत्रस्ता हरिकंठे समाश्लिषत्

അപ്പോഴേക്കും സർവ്വജീവികളെയും പീഡിപ്പിക്കുന്ന പരമദുഷ്ടൻ അവിടെ എത്തി. ഭയത്രസ്തയായ വൃന്ദാദേവി ഹരിയുടെ കഴുത്തിൽ ചേർന്നു ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 31

सुखस्पर्शं भुजाभ्यां सा शोकवल्लीव लिंगिता । तवालिंगनभावेन पुनरेव भविष्यति

അവൾ തന്റെ ഭുജങ്ങളാൽ സുഖസ്പർശം നൽകി ശോകലതപോലെ ചേർന്നു ആലിംഗനം ചെയ്തു; എന്നാൽ നിന്റെ ആലിംഗനഭാവത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അവൾ വീണ്ടും സ്വസ്വരൂപം പ്രാപിക്കും।

Verse 32

शिरः सर्वांगसंपन्नं त्वद्भर्तुरधिकं गुणैः । अथ त्वं प्रमदे गच्छ पत्यर्थे चित्रशालिकाम्

ഈ ശിരസ് സർവാംഗസമ്പന്നവും ഗുണങ്ങളിൽ നിന്റെ ഭർത്താവിനേക്കാൾ അധികവുമാണ്; അതിനാൽ ഹേ സുന്ദരി, ഭർത്തൃഹിതാർത്ഥം ഉടൻ ചിത്രശാലികയിലേക്കു പോകുക।

Verse 33

सा चित्रशालामित्युक्ता विवेश मुनिना तदा । दिव्यपर्यंकमारूढा गृह्य कांतस्य तच्छिरः

മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ അപ്പോൾ ചിത്രശാലയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ദിവ്യപര്യങ്കത്തിൽ കയറി പ്രിയതമന്റെ ആ ശിരസ് കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 34

चकाराधरपानं सा मीलिताक्ष्यतिलोलुपा । यावत्तावदभूद्राजन्रूपं जालंधराकृति

അവൾ കണ്ണുകൾ അടച്ച് അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെ അവന്റെ അധരാമൃതം പാനം ചെയ്തു; അത്രയിടയിൽ തന്നെ, ഹേ രാജാവേ, ജാലന്ധരാകൃതിയുള്ള ഒരു രൂപം ഉദിച്ചു।

Verse 35

तत्कांतसदृशाकारस्तद्वक्षस्तद्वदुन्नतिः । तद्वाक्यस्तन्मनोभावस्तदासीज्जगदीश्वरः

അവൻ അവളുടെ പ്രിയതമനെപ്പോലെ രൂപം പ്രാപിച്ചു—അതേ വക്ഷസ്ഥലം, അതേ ഉയരം, അതേ വാക്ക്, അതേ മനോഭാവം; ഇങ്ങനെ ജഗദീശ്വരൻ ആ സാദൃശ്യമോടെ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 36

अथ संपूर्णकायं तं प्रियं वीक्ष्य जगाद सा । तव कुर्वे प्रियं स्वामिन्ब्रूहि त्वं स्वरणं च मे

അപ്പോൾ പ്രിയൻ സമ്പൂർണ്ണദേഹത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നതു കണ്ട അവൾ പറഞ്ഞു— “സ്വാമീ, അങ്ങയ്ക്ക് പ്രിയമായതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും; എനിക്ക് ഏതു സ്മരണയെ ആശ്രയ-സങ്കൽപമായി ധരിക്കണം എന്നും പറഞ്ഞുതരുക.”

Verse 37

वृंदावचनमाकर्ण्य प्राह मायासमुद्रजः । शृणु देवि यथा युद्धं वृत्तं शंभोर्मया सह

വൃന്ദയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മായയുടെ പുത്രൻ പറഞ്ഞു— “ദേവി, കേൾക്കുക; ശംഭുവിനോടും എനിക്കുമിടയിൽ യുദ്ധം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്ന്.”

Verse 38

प्रिये रुद्रेण रौद्रेण छिन्नं चक्रेण मे शिरः । तावत्वत्सिद्धियोगाच्च त्वद्गतेन ममात्मना

“പ്രിയേ, രൗദ്രനായ രുദ്രൻ ഭയങ്കരചക്രംകൊണ്ട് എന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചു; എങ്കിലും നിന്റെ സിദ്ധയോഗശക്തിയാൽ എന്റെ ആത്മാവ് നിന്നിലേയ്ക്ക് തന്നെ അഭിമുഖമായി നിലനിന്നു.”

Verse 39

छिन्नं तदत्र चानीतं जीवितं तेंगसंगतः । प्रिये त्वं मद्वियोगेन बाले जातासि दुःखिता

“ആ ഛിന്നമായത് ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു; ജീവൻ ദേഹത്തോടു വീണ്ടും ചേർന്നു; പ്രിയ ബാലികേ, എന്റെ വിരഹം മൂലം നീ ദുഃഖിതയായിരിക്കുന്നു.”

Verse 40

क्षंतव्यं विप्रियं मह्यं यत्त्वां त्यक्त्वा रणं गतः । इत्यादि वचनैस्तेन वृंदा संस्मारिता तदा

“എന്നാൽ ഉണ്ടായ അപ്രീതികരം— നിന്നെ വിട്ട് യുദ്ധത്തിലേക്ക് പോയത്— ക്ഷമിക്കണം.” ഇത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകളാൽ അവൻ അപ്പോൾ വൃന്ദയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു ബോധത്തിലാക്കി.

Verse 41

तांबूलैश्च विनोदैश्च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । अथ वृंदारिका देवी सर्वभोगसमन्विता

പിന്നീട് വെറ്റില, വിനോദങ്ങൾ, മംഗളകരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടി വൃന്ദാദേവി സർവ്വഭോഗങ്ങളും നിറഞ്ഞവളായിത്തീർന്നു.

Verse 42

प्रियं गाढं समालिंग्य चुचुंब रतिलोलुपा । मोक्षादप्यधिकं सौख्यं वृंदा मोहनसंभवम्

അനുരാഗവതിയായ വൃന്ദ പ്രിയതമനെ ഗാഢമായി പുണരുകയും ചുംബിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ മോഹനസംയോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള സുഖം മോക്ഷത്തേക്കാളും വലുതാണെന്ന് അവൾ കരുതി.

Verse 43

मेने नारायणो देवो लक्ष्मीप्रेमरसाधिकम् । वृंदां वियोगजं दुःखं विनोदयति माधवे

നാരായണൻ ഈ പ്രേമരസത്തെ ലക്ഷ്മിയുടെ പ്രേമത്തേക്കാളും അധികമായി കണക്കാക്കി. ഇപ്രകാരം മാധവൻ വൃന്ദയുടെ വിയോഗദുഃഖത്തെ അകറ്റി.

Verse 44

तत्क्रीडाचारुविलसद्वापिका राजहंसके । तद्रूपभावात्कृष्णोऽसौ पद्मायां विगतस्पृहः

അരയന്നങ്ങൾ വിഹരിക്കുന്ന ആ മനോഹരമായ ക്രീടാസരോവരത്തിൽ, അവളുടെ രൂപഭാവങ്ങളിൽ മുഴുകിയ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പദ്മയോട് (ലക്ഷ്മി) പോലും താൽപ്പര്യമില്ലാത്തവനായിത്തീർന്നു.

Verse 45

अभूद्वृंदावने तस्मिंस्तुलसीरूप धारिणी । वृंदांगस्वेदतो भूम्यां प्रादुर्भूताति पावनी

ആ വൃന്ദാവനത്തിൽ അവൾ തുളസീരൂപം ധരിച്ചു. വൃന്ദയുടെ ശരീരത്തിലെ വിയർപ്പിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ അതീവ പരിശുദ്ധയായ തുളസി ആവിർഭവിച്ചു.

Verse 46

वृंदांग संगजं चेदमनुभूय सुंखं हरिः । दिनानि कतिचिन्मेने शिवकार्यं जगत्पतिः

വൃന്ദയുടെ ദേഹസ്പർശത്തിൽ നിന്നുജനിച്ച ആ സുഖം അനുഭവിച്ച ലോകനാഥൻ ഹരി, ഏതാനും ദിവസങ്ങൾ ശിവകാര്യത്തെ വൈകിപ്പിച്ചതുപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 47

एकदा सुरतस्यांते सा स्वकंठे तपस्विनम् । वृंदा ददर्श संलग्नं द्विभुजं पुरुषोत्तमम्

ഒരിക്കൽ സുരതത്തിന്റെ അവസാനം വൃന്ദ, തന്റെ കണ്ഠത്തിൽ ചേർന്നു കിടക്കുന്ന തപസ്വി-വേഷധാരിയായ ദ്വിഭുജ പുരുഷോത്തമനെ കണ്ടു।

Verse 48

तं दृष्ट्वा प्राह सा कंठाद्विमुच्य भुजबंधनम् । कथं तापसरूपेण त्वं मां मोहितुमागतः

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ കണ്ഠത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭുജബന്ധനം വിട്ട് പറഞ്ഞു—“തപസ്വിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു നീ എന്നെ മോഹിപ്പിക്കാൻ എങ്ങനെ വന്നു?”

Verse 49

निशम्य वचनं तस्याः सांत्वयन्प्राह तां हरिः । शृणु वृंदारिके त्वं मां विद्धि लक्ष्मीमनोहरम्

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹരി അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ വൃന്ദാരികേ, കേൾക്കുക; എന്നെ ലക്ഷ്മിയെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരനെന്നു അറിയുക।”

Verse 50

तव भर्ता हरं जेतुं गौरीमानयितुं गतः । अहं शिवः शिवश्चाहं पृथक्त्वे न व्यवस्थितौ

“നിന്റെ ഭർത്താവ് ഹരനെ ജയിച്ച് ഗൗരിയെ കൊണ്ടുവരാൻ പോയിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ശിവൻ—ശിവൻ തന്നെയാണ് ഞാൻ; സത്യത്തിൽ ഞങ്ങൾ വേറല്ല.”

Verse 51

जालंधरो हतः संख्ये भज मामधुनानघे । नारद उवाच । इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा विषण्णवदनाभवत् । ततो वृंदारिका राजन्कुपिता प्रत्युवाच ह

“യുദ്ധത്തിൽ ജാലന്ധരൻ ഹതനായി; ഇപ്പോൾ, ഹേ നിർമലേ, എന്നെ സ്വീകരിക്ക.” എന്ന്. നാരദൻ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ വിഷണ്ണമുഖിയായി. പിന്നെ, ഹേ രാജാവേ, ക്രുദ്ധയായ വൃന്ദാരിക മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 52

रणे बद्धोऽसि येन त्वं जीवन्मुक्तः पितुर्गिरा । विविधैः सत्कृतो रत्नैर्युक्तं तस्य हृता वधूः

യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ബന്ധിച്ചവൻ—പിതാവിന്റെ കല്പനയാൽ നീ ജീവനോടെ മോചിതനായിട്ടും—വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ സത്കരിക്കപ്പെട്ടു; എങ്കിലും അവന്റെ വിവാഹിതയായ ഭാര്യയും അപഹരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 53

पतिर्धर्मस्य यो नित्यं परदाररतः कथम् । ईश्वरोऽपि कृतं भुंक्ते कर्मेत्याहुर्मनीषिणः

എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിന്റെ പാലകനായവൻ പരസ്ത്രീയിൽ ആസക്തനാകുന്നത് എങ്ങനെ? ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു—ഈശ്വരനും ചെയ്ത കർമ്മഫലം അനുഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്; ഇതാണ് കർമ്മനിയമം.

Verse 54

अहं मोहं यथानीता त्वया माया तपस्विना । तथा तव वधूं माया तपस्वीकोऽपि नेष्यति

നീ—തപസ്വിയുടെ വേഷം ധരിച്ചു, മായയാൽ—എന്നെ മോഹത്തിലാക്കി കൊണ്ടുപോയതുപോലെ, മായ നിന്റെ ഭാര്യയെയും കൊണ്ടുപോകും; അവൾ തപസ്വിനിയായാലും പോലും.

Verse 55

इति शप्तस्तथा विष्णुर्जगामादृश्यतां क्षणात् । सा चित्रशालापर्यंकः स च तेऽथप्लवंगमाः

ഇങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണു ക്ഷണത്തിൽ അദൃശ്യനായി. ആ ചിത്രശാലയിലെ പര്യങ്കവും, ആ സേവകരും (പ്ലവംഗമർ) പിന്നീടു അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 56

नष्टं सर्वं हरौ याते वनं शून्यं विलोक्य सा । वृंदा प्राह सखीं प्राप्य जिह्मं तद्विष्णुना कृतम्

ഹരി പോയതോടെ എല്ലാം നശിച്ചു. കാട് ശൂന്യമെന്ന് കണ്ട വൃന്ദാ സഖിയെ കണ്ടുമുട്ടി പറഞ്ഞു—ഇത് വിഷ്ണു ചെയ്ത വക്രകൃത്യമാകുന്നു.

Verse 57

त्यक्तं पुरं गतं राज्यं कांतः संदेहतां गतः । अहं वने विदित्वैतत्क्व यामि विधिनिर्मिता

നഗരം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, രാജ്യം പോയി, എന്റെ പ്രിയൻ സംശയവും നാശവും പ്രാപിച്ചു. ഇതെല്ലാം വനത്തിൽ അറിഞ്ഞ ഞാൻ—വിധി നിർമ്മിതയായ ഞാൻ—എവിടെ പോകും?

Verse 58

मनोरथानां विषयमभून्मे प्रियदर्शनम् । प्राह निःश्वस्य चैवोष्णं राज्ञी वृंदातिदुःखिता

എന്റെ മനോരഥങ്ങളുടെ വിഷയമായിരുന്ന പ്രിയദർശനം ഇപ്പോൾ പീഡയുടെ കാരണമായി. അതിദുഃഖിതയായ രാജ്ഞി വൃന്ദാ ചൂടുള്ള നിശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

Verse 59

मम प्राप्तं हि मरणं त्वया हि स्मरदूतिके । इत्युक्ता सा तया प्राह मम त्वं प्राणरूपिणी

അവൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സ്മരദൂതികേ, നിന്റെ കാരണത്താൽ എനിക്ക് മരണമാണ് വന്നത്. അങ്ങനെ കേട്ട അവൾ മറുപടി പറഞ്ഞു—നീ എന്റെ പ്രാണസ്വരൂപിണിയാണ്.

Verse 60

तस्यास्तथोक्तमाकर्ण्य इतिकर्त्तव्यतां ततः । वने निश्चित्य सा वृंदा गत्वा तत्र महत्सरः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വൃന്ദാ ചെയ്യേണ്ടത് എന്തെന്നു നിശ്ചയിച്ചു. വനത്തിൽ തീരുമാനമുറപ്പിച്ച് അവൾ അവിടെയുള്ള മഹാസരോവരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 61

विहाय दुःखमकरोद्गात्रक्षालनमंबुना । तीरे पद्मासनं बद्ध्वा कृत्वा निर्विषयं मनः

ദുഃഖം വിട്ട് അവൾ ജലത്തോടെ തന്റെ അവയവങ്ങൾ കഴുകി. തീരത്ത് പദ്മാസനം ധരിച്ചു മനസ്സിനെ വിഷയരഹിതമാക്കി।

Verse 62

शोषयामास देहं स्वं विष्णुसंगेन दूषितम् । तपश्चचारसात्युग्रं निराहारा सखीसमम्

വിഷ്ണുസംഗം മൂലം ദൂഷിതമെന്ന് കരുതി അവൾ സ്വന്തം ദേഹം ക്ഷയിപ്പിച്ചു. സഖിയോടൊപ്പം നിരാഹാരയായി അത്യന്തം ഉഗ്രതപസ് ചെയ്തു।

Verse 63

गंधर्वलोकतो वृंदामथागत्याप्सरोगणः । प्राह याहीति कल्याणि स्वर्गं मा त्यज विग्रहम्

അപ്പോൾ ഗന്ധർവലോകത്തിൽ നിന്ന് അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം വൃന്ദയിലേക്കു വന്ന് പറഞ്ഞു— “കല്യാണി, വരിക; സ്വർഗത്തിലേക്കു പോവുക; ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കരുത്।”

Verse 64

गांधर्वं शस्त्रमेतत्त्रिभुवनविजयं श्रीपतिस्तोषमग्र्यं । नीतो येनेह वृंदे त्यजसि कथमिदं तद्वपुः प्राप्तकामम् । कांतं ते विद्धि शूलिप्रवरशरहतं पुण्यलाभस्य भूषास्वर्गस्य त्वं । भवाद्य द्रुतममरवनं चंडिभद्रे भज त्वम्

“ഈ ഗന്ധർവോപായം ത്രിഭുവനവിജയിയും ശ്രീപതിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്ന അഗ്രസാധനവും ആകുന്നു. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഹേ വൃന്ദേ, നീ ഇവിടെ നയിക്കപ്പെട്ടു—അപ്പോൾ ലക്ഷ്യം നേടിയ ഈ ദേഹം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും? നിന്റെ കാന്തൻ ശൂലധാരി പ്രഭുവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ ശരങ്ങളാൽ ഹതനായെന്ന് അറിക. നീ പുണ്യലാഭത്തിന്റെയും സ്വർഗത്തിന്റെയും ഭൂഷണമാകുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ ചണ്ഡിഭദ്രേ, വേഗം അമരവനത്തെ ആശ്രയിക്ക।”

Verse 65

श्रुत्वा शास्त्रं वधूनां जलधिजदयिता वाक्यमाह प्रहस्य । स्वर्गादाहृत्य मुक्तात्रिदशपति वधूश्चातिवीरेण पत्या । आदौ पात्रं सुखानामहममरजिता प्रेयसा तद्वियुक्तानिर्दुष्टा तद्य । तिष्ये प्रियममृतगतं प्राप्नुयां येन चैव

ദിവ്യസ്ത്രീകളുടെ ഉപദേശം കേട്ട് സമുദ്രജനായ പ്രഭുവിന്റെ പ്രിയ ഹസിച്ച് പറഞ്ഞു— “സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന ദേവേന്ദ്രന്റെ ഭാര്യമാരും അതിവീരനായ ഭർത്താവാൽ മോചിതരായി. ഞാൻ ഒരിക്കൽ സുഖങ്ങളുടെ പാത്രം, ദേവന്മാർക്കും അജേയ; എങ്കിലും പ്രിയനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടിട്ടും ഞാൻ നിർദോഷ. അമൃതധാമത്തിലേക്കു പോയ എന്റെ പ്രിയനെ പ്രാപിക്കാനായി ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെയിരിക്കും।”

Verse 66

इत्युक्त्वा ससखी वृंदा विससर्जाप्सरोगणान् । तत्प्रीतिपाशबद्धास्ता नित्यमायांति यांति च

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സഖിയോടുകൂടിയ വൃന്ദാ അപ്സരോഗണത്തെ വിടവാങ്ങിച്ചു. അവളോടുള്ള പ്രീതിപാശത്തിൽ ബന്ധിതരായി അവർ നിത്യവും വരികയും പോകികയും ചെയ്തു.

Verse 67

योगाभ्यासेन वृंदाथ दग्ध्वा ज्ञानाग्निना गुणान् । विषयेभ्यः समाहृत्य मनः प्राप ततः परम्

അനന്തരം വൃന്ദാ യോഗാഭ്യാസത്താൽ ജ്ഞാനാഗ്നിയാൽ ഗുണങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചു; വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ സംഹരിച്ച് അവൾ പരാത്പര പരമപദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 68

दृष्ट्वा वृंदारिकां तत्र महांतश्चाप्सरोगणाः । तुष्टुवुर्नभसस्तुष्टा ववृषुः पुष्पवृष्टिभिः

അവിടെ വൃന്ദാരികയെ കണ്ട മഹത്തായ അപ്സരോഗണം അവളെ സ്തുതിച്ചു; ആകാശത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് പുഷ്പവൃഷ്ടിയുടെ ധാരകൾ വർഷിച്ചു.

Verse 69

शुष्ककाष्ठचयं कृत्वा तत्र वृंदाकलेवरम् । निधायाग्निं च प्रज्वाल्य स्मरदूती विवेश तम्

അവിടെ ഉണങ്ങിയ കട്ടകളാൽ ചിത ഒരുക്കി അതിൽ വൃന്ദയുടെ ദേഹം വെച്ച് അഗ്നി പ്രജ്വലിപ്പിച്ചു; തുടർന്ന് സ്മരദൂതി ആ ജ്വാലയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 70

दग्धं वृंदांगरजसां बिंबं तद्गोलकात्मकम् । कृत्वा तद्भस्मनः शेषं मंदाकिन्यां विचिक्षिपुः

വൃന്ദയുടെ അവയവങ്ങളുടെ ദഹിച്ച രജസ്സിൽ നിന്ന് അവർ ഗോളാകാര ബിംബം രൂപപ്പെടുത്തി; ശേഷിച്ച ഭസ്മം മന്ദാകിനിയിൽ ചിതറിച്ചു.

Verse 71

यत्र वृंदा परित्यज्य देहं ब्रह्मपथं गता । आसीद्वृंदावनं तत्र गोवर्द्धनसमीपतः

വൃന്ദാ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മപഥത്തിലേക്ക് ഗമിച്ച സ്ഥലത്ത്, ഗോവർദ്ധനസമീപം വൃന്ദാവനം പ്രാദുർഭവിച്ചു।

Verse 72

देव्योऽथ स्वर्गमेत्य त्रिदशपतिवधूसत्त्वसंपत्तिमाहुर्देवीभ्यस्तन्निशम्य प्रमुदितमनसो निर्जराद्याश्च सर्वे । शत्रोर्दैत्यस्य हित्वा प्रबलतरभयं भीमभेर्यो निजघ्नुः श्रुत्वा तत्रासनस्थः । परिजननिवहोवापशोभां शुभस्य

അനന്തരം ദേവിമാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ചെന്നു ഇന്ദ്രന്റെ ദിവ്യപത്നിമാർക്ക് തങ്ങളുടെ വീര്യവും വിജയവും മുഴുവനായി അറിയിച്ചു. അത് കേട്ട് എല്ലാ അമരരും ഹൃദയം നിറഞ്ഞ് ആനന്ദിച്ചു; ദൈത്യശത്രുവിനോടുള്ള കടുത്ത ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭയങ്കര യുദ്ധഭേരികൾ മുഴക്കി. ആ കോലാഹലം കേട്ട്, അവൻ അവിടെ ആസനസ്ഥനായി പരിജനസമൂഹത്തിന്റെ മംഗളശോഭയും ദീപ്തമായ സരോവരത്തിന്റെ കാന്തിയും ദർശിച്ചു।