Adhyaya 114

Verse 1

सूत उवाच । सोऽपि विप्रो द्विजश्रेष्ठा विस्फोटकपरिप्लुतः । लज्जया परया युक्तो गत्वा किंचिद्वनांतरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണനും പൊട്ടലുകളും പുണ്ണുകളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു. അത്യന്തം ലജ്ജയാൽ വ്യാകുലനായി അവൻ വനത്തിലെ ഒരു ഏകാന്ത ഭാഗത്തേക്ക് പോയി।

Verse 2

ततो वैराग्यमापन्नो रौद्रे तपसि संस्थितः । त्यक्त्वा गृहादिकं सर्वं स्नेहं दारसुतोद्भवम्

അതിനുശേഷം വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ച് അവൻ ഘോര തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു. ഗൃഹാദി എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭാര്യയും മക്കളും മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന സ്നേഹബന്ധവും ത്യജിച്ചു।

Verse 3

नियमैः संयमैश्चैव शोषयन्नात्मनस्तनुम् । किंचिज्जलाश्रयं गत्वा स्थापयित्वा महेश्वरम्

നിയമങ്ങളും സംയമങ്ങളും കൊണ്ട് തന്റെ ദേഹം ക്ഷീണിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, പിന്നെ ഒരു ജലാശ്രയത്തിനരികെ ചെന്നു അവിടെ മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)നെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा प्रार्थयस्व यथेप्सितम्

ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം മഹേശ്വരൻ അവനിൽ പ്രസന്നനായി. ദർശനം നൽകി പറഞ്ഞു—“നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം അപേക്ഷിക്ക.”

Verse 5

त्रिजात उवाच । मातृदोषादहं देव वैलक्ष्यं परमं गतः । मध्ये ब्राह्मणमुख्यानामानर्त्ताधिपतेस्तथा

ത്രിജാതൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവാ! മാതൃദോഷം മൂലം ഞാൻ അത്യന്തം അപമാനത്തിലായി—പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണരുടെ മദ്ധ്യത്തിലും, അതുപോലെ ആനർത്താധിപന്റെ സന്നിധിയിലും.”

Verse 6

अहं शक्नोमि नो वक्तुं कस्यचिद्दर्शितुं विभो । त्रिजातोऽस्मीति विज्ञाय भूरिविद्यान्वितोऽपि च

“ഹേ വിഭോ! ഞാൻ ആരോടും സംസാരിക്കാനോ, ആരെയും എനിക്ക് ദർശനം കൊടുക്കാനോ കഴിയുന്നില്ല; ധാരാളം വിദ്യയുണ്ടെങ്കിലും ‘ത്രിജാതൻ’ എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ ജനങ്ങൾ എന്നെ ഒഴിവാക്കുന്നു.”

Verse 7

तस्मात्सर्वोत्तमस्तेषामहं चैव द्विजन्मनाम् । यथा भवामि देवेश तथा नीतिर्विधीयताम्

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവേശാ! ആ ദ്വിജന്മാരിൽ ഞാൻ സರ್ವോത്തമനാകുവാൻ വേണ്ട ഉപായം വിധിക്കണമേ.”

Verse 8

श्रीभगवानुवाच । चमत्कारपुरे विप्रा ये वसंति द्विजोत्तम । तेषां सर्वोत्तमो नूनं मत्प्रसादाद्भविष्यसि

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ചമത്കാരപുരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നീ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിശ്ചയമായും സರ್ವോത്തമനാകും.”

Verse 9

तस्मात्कालं प्रतीक्षस्व कञ्चित्त्वं ब्राह्मणोत्तम । समये समनुप्राप्ते त्वां च नेष्यामि तत्र वै

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രാഹ്മണോത്തമാ, കുറച്ചുകാലം കാത്തിരിക്കൂ. യുക്തമായ സമയം വന്നാൽ ഞാൻ നിന്നെ തീർച്ചയായും അവിടേക്ക് നയിക്കും.

Verse 10

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । ब्राह्मणोऽपि तपस्तेपे तथा संपूजयन्हरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവേശൻ പിന്നെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി. ബ്രാഹ്മണനും തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം ഹരൻ (ശിവൻ)നെ നിരന്തരം പൂജിച്ചു.

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य मत्कारपुरे द्विजाः । मौद्गल्यान्वयसंभूतो देवरातोऽभवद्द्विजः

കുറച്ചുകാലത്തിന് ശേഷം, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, മത്‌കാരപുരം എന്ന നഗരത്തിൽ മൗദ്ഗല്യ വംശത്തിൽ ജനിച്ച ദേവരാതൻ എന്നൊരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായി.

Verse 12

तस्य पुत्रः क्रथोनाम यौवनोद्धतविग्रहः । सदा गर्वसमायुक्तः पौरुषे च व्यवस्थितः

അവന്റെ പുത്രൻ ക്രഥൻ എന്നായിരുന്നു—യൗവനമദത്തിൽ ഉദ്ധതദേഹൻ, എപ്പോഴും അഹങ്കാരത്തിൽ നിറഞ്ഞവൻ, പൗരുഷപ്രകടനത്തിൽ ഉറച്ചവൻ.

Verse 13

स कदाचिद्ययौ विप्रो नागतीर्थं प्रति द्विजाः । श्रावणस्यासिते पक्षे पंचम्यां पर्यटन्वने

ഒരിക്കൽ ആ ബ്രാഹ്മണൻ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നാഗതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; ശ്രാവണ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 14

अथापश्यत्स नागेन्द्रतनयं भूरिवर्च्चसम् । रुद्रमालमिति ख्यातं जनन्या सह संगतम्

അപ്പോൾ അവൻ നാഗേന്ദ്രന്റെ പുത്രനെ, മഹത്തായ തേജസ്സാൽ ദീപ്തനായ—‘രുദ്രമാല’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ—ജനനിയോടുകൂടെ സംഗതനായതായി കണ്ടു।

Verse 15

अथाऽसौ तं समालोक्य सुलघुं सर्प पुत्रकम् । जलसर्पमिति ज्ञात्वा लगुडेन व्यपोथयत्

പിന്നീട് അവൻ അത്യന്തം ചെറുതായ സർപ്പശിശുവിനെ കണ്ടു, അതിനെ വെറും ജലസർപ്പമെന്നു കരുതി, ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിച്ചു।

Verse 16

हन्यमानेन तेनाथ प्रमुक्तः सुमहान्स्वनः । हा मातस्तात तातेति विपन्नोऽस्मि निरागसः

അവൻ അടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത്യന്തം വലിയ നിലവിളി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു—“ഹാ മാതാ! ഹാ താതാ! താതാ!”—“ഞാൻ നിരപരാധിയായിട്ടും നശിക്കുന്നു।”

Verse 17

सोऽपि श्रुत्वाऽथ तं शब्दं ब्राह्मणो मानुषोद्भवम् । सर्पस्य भयसंत्रस्तः सत्वरं स्वगृहं ययौ

മാനുഷജന്യമായ ആ നിലവിളി കേട്ട ബ്രാഹ്മണൻ സർപ്പഭയത്തിൽ വിറച്ചു, അതിവേഗം സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി।

Verse 18

अथ सा जननी तस्य निष्क्रांता सलिलाश्रयात् । यावत्पश्यति तीरस्थं तावत्पुत्रं निपातितम्

അപ്പോൾ അവന്റെ ജനനി ജലാശ്രയത്തിൽ നിന്നു പുറത്തുവന്നു; തീരത്തേക്ക് നോക്കിയ ഉടനെ, മകൻ അടിയേറ്റ് വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു।

Verse 19

ततो मूर्च्छामनुप्राप्ता दृष्ट्वा पुत्रं तथाविधम् । यष्टिप्रहारनिर्भिन्नं सर्वांगरुधिरोक्षितम्

അപ്പോൾ തന്റെ പുത്രനെ ആ നിലയിൽ കണ്ടപ്പോൾ—വടിപ്രഹാരങ്ങളാൽ കുത്തിത്തുറന്നും സർവ്വാംഗവും രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞും—അവൾ മൂർച്ചിച്ചു വീണു।

Verse 20

अथ लब्ध्वा पुनः संज्ञां प्रलापानकरोद्बहून् । करुणं शोकसंतप्ता वाष्पपर्याकुलेक्षणा

പിന്നീട് വീണ്ടും ബോധം ലഭിച്ചപ്പോൾ അവൾ അനവധി കരുണവിലാപങ്ങൾ ചെയ്തു; ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച്, കണ്ണുനീരാൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ വിറച്ചു।

Verse 21

हाहा पुत्र परित्यक्त्वा मां च क्वासि विनिर्गतः । अनावृत्तिकरं स्थानं किं स्नेहो नास्ति ते मयि

“ഹായ പുത്രാ! എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എവിടേക്ക് പോയി? തിരിച്ചു വരാനാകാത്ത ആ സ്ഥാനത്തേക്കാണോ നീ പോയത്? എനിക്കു മേൽ നിനക്ക് സ്നേഹം ഇല്ലയോ?”

Verse 22

केन त्वं निहतः पुत्र पापेन च दुरात्मना । निष्पापोऽपि च पुत्र त्वं कस्य क्रुद्धोऽद्यवै यमः

“പുത്രാ! നിന്നെ ആരാണ് കൊന്നത്—ഏത് പാപിയായ ദുഷ്ടാത്മാവ്? നീ നിർപാപനല്ലേ; ഇന്ന് യമൻ ആരോടാണ് ക്രുദ്ധനായത്?”

Verse 23

सपुरस्य सराष्ट्रस्य सकुटुंबस्य दुर्मतेः । येन त्वं निहतोऽद्यापि पंचम्यां पूजितो न च

“നിന്നെ കൊന്ന ആ ദുർമതി—തന്റെ നഗരം, രാജ്യം, മുഴുവൻ കുടുംബം സഹിതം—പഞ്ചമിദിനത്തിലും പൂജിക്കപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ।”

Verse 24

रजसा क्रीडयित्वाऽद्य समागत्य चिरादथ । कामेनोत्संगमागत्य ग्लानिं नैष्यति चांबरम्

പൊടിയിൽ കളിച്ച് നീ ഏറെ വൈകി സന്ധ്യയ്ക്ക് മടങ്ങിവന്ന്; പിന്നെ സ്നേഹാകുലനായി എന്റെ മടിയിൽ കയറി നിന്റെ വസ്ത്രം മലിനമാക്കി ചുരുട്ടുമായിരുന്നു.

Verse 25

गद्गदानि मनोज्ञानि जनहास्यकराणि च । त्वया विनाऽद्य वाक्यानि को वदिष्यति मे पुरः

ആ തട്ടിത്തടഞ്ഞ് പറയുന്ന, മനോഹരവും ജനങ്ങളെ ചിരിപ്പിക്കുന്നതുമായ വാക്കുകൾ—ഇന്ന് നീ ഇല്ലാതെ എന്റെ മുമ്പിൽ അവയെ ആരാണ് പറയുക?

Verse 26

पितुरुत्संगमाश्रित्य कूर्चाकर्षणपूर्वकम् । कः करिष्यति पुत्राऽद्य सतोषं भवता विना

പിതാവിന്റെ മടിയിൽ ചേർന്നു ആദ്യം അവന്റെ ശിഖ വലിച്ച്—മകനേ, ഇന്ന് നീ ഇല്ലാതെ അങ്ങനെ ആരാണ് ചെയ്ത് എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുക?

Verse 27

निषिद्धोऽसि मया वत्स त्वमायातोऽनुपृष्ठतः । मर्त्यलोकमिमं तात बहुदोषसमाकुलम्

വത്സാ, ഞാൻ നിന്നെ വിലക്കിയിരുന്നു; എങ്കിലും നീ പിന്നെ പിന്നെ വന്നു. താതാ, ഈ മർത്ത്യലോകം അനവധി ദോഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്.

Verse 28

एवं विलप्य नागी सा संक्रुद्धा शोककर्षिता । तं मृतं सुतमादाय जगामानंतसंनिधौ

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച് ആ നാഗി ക്രോധിതയായി, ശോകംകൊണ്ട് തളർന്ന്; മരിച്ച മകനെ എടുത്തുകൊണ്ട് അനന്തന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി.

Verse 29

ततस्तदग्रतः क्षिप्त्वा तं मृतं निजबालकम् । प्रलापानकरोद्दीना वियुक्ता कुररी यथा

അപ്പോൾ അവൾ തന്റെ മരിച്ച ചെറുകുഞ്ഞിനെ അവന്റെ മുമ്പിൽ ഇട്ടെറിഞ്ഞു; അത്യന്തം ദീനയായി വീണ്ടും വിലപിച്ചു—ജോഡി വേർപെട്ട കുരരീ പക്ഷിയെപ്പോലെ।

Verse 30

नागराजोऽपि तं दृष्ट्वा स्वपुत्रं विनिपातितम् । जगाम सोऽपि मूर्च्छां च पुत्रशोकेन पीडितः

നാഗരാജനും തന്റെ പുത്രൻ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു; പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതനായി അവനും മൂർച്ചയിൽ വീണു।

Verse 31

ततः सिक्तो जलैः शीतैः संज्ञां लब्ध्वा स कृच्छ्रतः । प्रलापान्कृपणांश्चक्रे प्राकृतः पुरुषो यथा

പിന്നീട് തണുത്ത വെള്ളം തളിച്ചതോടെ അവൻ പ്രയാസത്തോടെ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ കരുണാവിലാപം തുടങ്ങി।

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे नागाः सर्वे तत्र समागताः । रुरुदुर्दुःखिताः संतो बाष्पपर्याकुलेक्षणाः

ഇതിനിടെ എല്ലാ നാഗന്മാരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു; ദുഃഖിതരായി അവർ കരഞ്ഞു, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ മങ്ങിയും വിറച്ചും നിന്നു।

Verse 33

वासुकिः पद्मजः शंखस्तक्षकश्च महाविषः । शंखचूडः सचूडश्च पुंडरीकश्च दारुणः

അവിടെ വാസുകി, പദ്മജൻ, ശംഖൻ, തക്ഷകൻ, മഹാവിഷൻ, ശംഖചൂഡൻ, സചൂഡൻ, ഭയങ്കരനായ പുണ്ഡരീകൻ—ഈ നാഗന്മാർ എല്ലാം വന്നു।

Verse 34

अञ्जनो वामनश्चैव कुमुदश्च तथा परः । कम्बलाश्वतरौ नागौ नागः कर्कोटकस्तथा

അഞ്ജനൻ, വാമനൻ, കുമുദൻ, മറ്റൊരാളും; കംബലനും അശ്വതരനും എന്ന രണ്ടു നാഗന്മാർ; കൂടാതെ കർക്കോടക നാഗനും—(അവരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു).

Verse 35

पुष्पदंतः सुदंतश्च मूषको मूषकादनः । एलापत्रः सुपत्रश्च दीर्घास्यः पुष्पवाहनः

പുഷ്പദന്തൻ, സുദന്തൻ, മൂഷകൻ, മൂഷകാദനൻ, ഏലാപത്രൻ, സുപത്രൻ, ദീർഘാസ്യൻ, പുഷ്പവാഹനൻ—(ഈ നാഗന്മാരും അവിടെ എത്തി).

Verse 36

एते चान्ये तथा नागास्तत्राऽयाताः सहस्रशः । पुत्रशोकाभिसतप्तं ज्ञात्वा तं पन्नगाधिपम्

ഇവരും മറ്റനവധി നാഗന്മാരും ആയിരങ്ങളായി അവിടെ എത്തി; പന്നഗാധിപൻ പുത്രശോകത്തിൽ ദഹിക്കുകയാണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്.

Verse 37

ततः संबोध्य ते सर्वे तमीशं पवनाशनम् । पूर्ववृत्तैः कथोद्भेदैर्दृष्टांतैर्विविधैरपि

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ‘പവനാശനൻ’ എന്ന ആ ഈശസമനായ അധിപനെ ഉണർത്തി ആശ്വസിപ്പിച്ചു—പൂർവ്വവൃത്തങ്ങളുടെ കഥകൾ, പ്രസംഗോദാഹരണങ്ങൾ, നാനാവിധ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്.

Verse 38

एवं संबोधितस्तैस्तु चिरात्पन्नगसत्तमः । अग्निदाह्यं ततश्चक्रे तस्य पुत्रस्य दुःखितः

ഇങ്ങനെ അവർ ഉപദേശിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചിട്ടും, ഏറെ കഴിഞ്ഞ് ആ ശ്രേഷ്ഠ പന്നഗൻ—പുത്രദുഃഖത്തിൽ വ്യാകുലനായി—തന്റെ പുത്രന്റെ അഗ്നിദാഹം (ദാഹസംസ്കാരം) നടത്താൻ ഒരുക്കം ചെയ്തു.

Verse 39

जलदानस्य काले च सर्पान्सर्वानुवाच सः । सर्वान्नागान्प्रदानार्थं तोयस्य समुपस्थितान्

ജലദാനസമയത്ത് അവൻ എല്ലാ സർപ്പങ്ങളോടും പറഞ്ഞു—ജലപ്രദാനാർത്ഥം സമുപസ്ഥിതരായ എല്ലാ നാഗങ്ങളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 40

नाहं तोयं प्रदास्यामि स्वपुत्रस्य कथंचन । भवद्भिः प्रेरितोऽप्येवं तथान्यैरपि बांधवैः

ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം പുത്രനോടും യാതൊരു സാഹചര്യത്തിലും ജലം പോലും അർപ്പിക്കുകയില്ല—നിങ്ങൾ പ്രേരിപ്പിച്ചാലും, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ പറഞ്ഞാലും.

Verse 41

यावत्तस्य न दुष्टस्य मम पुत्रांतकारिणः । सदारपुत्रभृत्यस्य विहितो न परिक्षयः

എന്റെ പുത്രനെ കൊന്ന ആ ദുഷ്ടനു—അവന്റെ ഭാര്യ, മക്കൾ, ഭൃത്യന്മാർ സഹിതം—നാശം വിധിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ ഞാൻ (ജലദാനം) ചെയ്യുകയില്ല।

Verse 42

एवमुक्त्वा ततः शेषः शोधयामास तं द्विजम् । येन संसूदितः पुत्रो दंडकाष्ठेन पाप्मना

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ശേഷൻ ആ ദ്വിജനെ തേടി കണ്ടെത്താൻ തുടങ്ങി—ആ പാപി മരക്കോലാൽ പുത്രനെ വധിച്ചിരുന്നു.

Verse 43

ततः प्रोवाच तान्नागान्पार्श्वस्थान्पन्नगाधिपः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यांतु मे सुहृदुत्तमाः

അപ്പോൾ പന്നഗാധിപൻ സമീപം നിന്ന നാഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ ഉത്തമ സുഹൃത്തുക്കളേ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ.”

Verse 44

पुत्रघ्नं तं निहत्याऽशु सकुटुम्बपरिग्रहम् । चमत्कारपुरं सर्वं भक्षणीयं ततः परम्

ആ പുത്രഹന്താവിനെ അവന്റെ സമസ്ത കുടുംബസഹിതം വേഗത്തിൽ വധിക്കുവിൻ; അതിനുശേഷം ചമത്കാരപുരം നഗരം മുഴുവനും ഭക്ഷിക്കുവിൻ।

Verse 45

तत्रैव वसतिः कार्या समस्तैः पन्नगोत्तमैः । यथा भूयो वसेन्नैव तथा कार्यं च तत्पुरम्

ഹേ പന്നഗോത്തമന്മാരേ! നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അവിടെയേ വസിക്കണം; ആ നഗരത്തെ ഇനി ഒരിക്കലും ആരും പാർക്കാത്തവിധം ചെയ്യുക।

Verse 46

एवमुक्तास्ततस्तेन नागाः प्राधान्यतः श्रुताः । गत्वाथ सत्वरं तत्र प्रथमं तं द्विजोत्तमम्

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രധാന നാഗങ്ങൾ ആ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച് വേഗത്തിൽ അവിടെ ചെന്നു; ആദ്യം ആ ദ്വിജോത്തമനെ സമീപിച്ചു।

Verse 47

देवरातसुतं सुप्तं भक्षयित्वा ततः परम् । तत्कुटुंबं समग्रं च क्रोधेन महतान्विताः

ദേവരാതന്റെ പുത്രനെ ഉറക്കത്തിൽ ഭക്ഷിച്ച ശേഷം, മഹാക്രോധം നിറഞ്ഞ അവർ അവന്റെ സമഗ്ര കുടുംബത്തെയും ഭക്ഷിച്ചു।

Verse 48

ततोऽन्यानपि संक्रुद्धा बालान्वृद्धान्कुमारकान् । भक्षयामासुः सर्वे ते तिर्यग्योनिगता अपि

അതിനുശേഷം അവർ ക്രുദ്ധരായി മറ്റുള്ളവരെയും—കുട്ടികൾ, വൃദ്ധർ, യുവാക്കൾ—എല്ലാവരെയും ഭക്ഷിച്ചു; തിര്യഗ്യോനിയിൽ ജനിച്ചവരായിട്ടും അവർ അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു ചെയ്തത്।

Verse 49

एतस्मिन्नंतरे जातः पुरे तत्र सुदारुणः । आक्रंदो ब्राह्मणेंद्राणां सर्पभक्षणसंभवः

ഇതിനിടയിൽ ആ നഗരത്തിൽ അത്യന്തം ഭയാനകമായ സംഭവം ഉണ്ടായി; സർപ്പഭക്ഷണത്തെ തുടർന്ന് ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ കരുണാർത്തനാദം ഉയർന്നു।

Verse 50

तत्र भूमौ तथाऽन्यच्च यत्किंचिदपि दृश्यते । तत्सर्वं पन्नगैर्व्याप्तं रौद्रैः कृष्णवपुर्धरैः

അവിടെ ഭൂമിയിലും കാണപ്പെട്ട എല്ലാറ്റിലും, രൗദ്രസ്വഭാവവും കറുത്ത ദേഹവുമുള്ള പന്നഗങ്ങൾ മുഴുവനായി വ്യാപിച്ചിരുന്നു।

Verse 51

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः केचिन्मृत्युवशं गताः । विषसं घूर्णिताः केचित्पतिता धरणीतले

ഇതിനിടയിൽ ചിലർ മരണവശത്തിലായി; ചിലർ വിഷം മൂലം തലചുറ്റി ഭൂമിയിൽ വീണുപോയി।

Verse 52

अन्ये गृहादिकं सर्वं परित्यज्य सुतादि च । वित्रस्ताः परिधावंति वनमुद्दिश्य दूरतः

മറ്റുള്ളവർ വീടും സമ്പത്തും, പുത്രാദി ബന്ധുക്കളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭീതിയോടെ ദൂരെയുള്ള വനത്തേയ്ക്ക് ഓടിപ്പോയി।

Verse 53

अन्ये मंत्रविदो विप्राः प्रयतंते समंततः । मंदं धावंति संत्रस्ता गृहीत्वौषधयः परे

ചില മന്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണരായ വിപ്രർ എല്ലാടത്തും പരിശ്രമിച്ചു; മറ്റുചിലർ ഭീതിയോടെ ഔഷധികൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് മന്ദഗതിയിൽ ഓടി।

Verse 54

एवं तत्पुरमुद्दिश्य सर्वे ते पन्नगोत्तमाः । प्रचरंति यथा कश्चिन्न तत्र ब्राह्मणो वसेत्

ഇങ്ങനെ ആ നഗരത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആ സർവ്വോത്തമ നാഗങ്ങൾ അങ്ങനെ സഞ്ചരിച്ചു; അവിടെ ഒരു ബ്രാഹ്മണനും വസിക്കാനായില്ല।

Verse 55

अथ शून्यं पुरं कृत्वा सर्वे ते पन्नगोत्तमाः । व्यचरन्स्वेच्छया तत्र तीर्थेष्वायतनेषु च

പിന്നീട് നഗരം ശൂന്യമാക്കി ആ സർവ്വോത്തമ നാഗങ്ങൾ സ്വേച്ഛയായി അവിടെ തീർത്ഥങ്ങളിലും പുണ്യായതനങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 56

न कश्चित्पन्नगः क्षेत्रात्त्यक्त्वा निर्याति बाह्यतः । प्रविशेन्न परः कश्चित्तत्र क्षेत्रे च मानवः

ആ പുണ്യക്ഷേത്രം വിട്ട് ഒരു നാഗവും പുറത്തേക്കു പോയില്ല; മറ്റൊരു മനുഷ്യനും ആ പ്രദേശത്ത് പ്രവേശിച്ചുമില്ല।

Verse 57

व्यवस्थैवं समुद्भूता सर्पाणां मानुषैः सह । वधभक्षणजा न्योन्यं बाह्याभ्यंतरसंभवा

ഇങ്ങനെ സർപ്പങ്ങളും മനുഷ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ക്രമീകരണം ഉദിച്ചു; അത് പരസ്പര വധവും ഭക്ഷണവും മൂലമുണ്ടായി, പുറത്തും അകത്തും രണ്ടിടത്തും സംഭവിച്ചു।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे शेषो मुक्त्वा दुःखं सुतोद्भवम् । प्रहृष्टः प्रददौ तोयं तस्य जातिभिरन्वितः

ഇതിനിടെ ശേഷനാഗൻ പുത്രജന്യ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി ആനന്ദിച്ചു; തന്റെ നാഗകുലങ്ങളോടുകൂടെ ജലം പ്രസാദമായി നൽകി।

Verse 59

अथ ते ब्राह्मणाः केचित्सर्पेभ्यो भयविह्वलाः । सशोका दिङ्मुखान्याशु ते सर्वे संगता मिथः

അപ്പോൾ ചില ബ്രാഹ്മണർ സർപ്പഭയത്തിൽ വിഹ്വലരായി ദുഃഖാകുലരായി; അവർ വേഗത്തിൽ ദിക്കുകളിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച് പരസ്പരം എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി।

Verse 60

ततो वनं समाजग्मुस्त्रिजातो यत्र संस्थितः । हरलब्धवरो हृष्टः सुमहत्तपसि स्थितः

പിന്നീട് അവർ ത്രിജാതൻ പാർത്തിരുന്ന വനത്തിലേക്കു ചെന്നു—ഹരൻ (ശിവൻ) നൽകിയ വരം ലഭിച്ച് ഹർഷിതനായി, അതിമഹത്തായ തപസ്സിൽ ദൃഢമായി നിലകൊണ്ടവൻ।

Verse 61

स दृष्ट्वा ताञ्जनान्सर्वांस्तथा दुःखपरिप्लुतान् । पुत्रदारादिकं स्मृत्वा रुदतः करुणं बहु

അവൻ ആ എല്ലാവരെയും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയവരായി കണ്ടു; പുത്രൻ, ഭാര്യ മുതലായവരെ ഓർത്ത്, അത്യന്തം കരുണയോടെ ഏറെ കരഞ്ഞു।

Verse 62

सोऽपि दुःखसमायुक्तो दृष्ट्वा तान्स्वपुरोद्भवान् । ब्राह्मणेंद्रांस्ततः प्राह बाष्पव्याकुललोचनः

സ്വന്തം നഗരത്തിൽ നിന്നെത്തിയവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവനും ദുഃഖം നിറഞ്ഞു; തുടർന്ന് കണ്ണീർകൊണ്ട് വ്യാകുലമായ കണ്ണുകളോടെ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 63

शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे वचनं मम सांप्रतम् । मया विनिर्गतेनैव तत्पुरात्तोषितो हरः

“എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. ഞാൻ ആ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടതുമാത്രം കൊണ്ട് തന്നെ ദേവൻ ഹരൻ (ശിവൻ) പ്രസന്നനായി.”

Verse 64

तेन मह्यं वरो दत्तो वांछितो द्विजसत्तमाः । गृहीतो न मयाद्यापि प्रार्थयिष्यामि सांप्रतम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എനിക്ക് അഭീഷ്ടമായ വരം ദത്തമായിരിക്കുന്നു. ഞാൻ അതു ഇനിയും സ്വീകരിച്ചിട്ടില്ല; ഇപ്പോൾ ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 65

यथा स्यात्संक्षयस्तेषां नागानां सुदुरात्मनाम् । यैः कृतं नः पुरं कृत्स्नमुद्रसं पापकर्मभिः

ആരുടെ പാപകർമ്മങ്ങളാൽ നമ്മുടെ സമസ്ത നഗരം ശൂന്യവും പാഴുമായിത്തീർന്നുവോ, ആ അതിദുരാത്മാക്കളായ നാഗന്മാർ നശിക്കട്ടെ।

Verse 66

एवमुक्त्वाऽथ विप्रः स त्रिजातः परमेश्वरम् । प्रार्थयामास मे देव तं वरं यच्छ सांप्रतम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ത്രിജാതനായ ബ്രാഹ്മണൻ പരമേശ്വരനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു— “എൻ ദേവാ, ആ വരം ഇപ്പോൾ തന്നേ നൽകണമേ।”

Verse 67

ततः प्रोवाच देवेशः प्रार्थयस्व द्रुतं द्विज । येनाभीष्टं प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

അപ്പോൾ ദേവേശൻ പറഞ്ഞു— “വേഗം അപേക്ഷിക്ക, ഹേ ദ്വിജാ; അതി ദുർലഭമായാലും ഞാൻ നിന്റെ അഭീഷ്ടം നല്കും।”

Verse 68

त्रिजात उवाच । नागैरस्मत्पुरं कृत्स्नं कृतं जनविवर्जितम् । तत्तस्मात्ते क्षयं यांतु सर्वे वृषभवाहन

ത്രിജാതൻ പറഞ്ഞു— “നാഗന്മാർ നമ്മുടെ സമസ്ത നഗരത്തെയും ജനവിവർജിതമാക്കി. അതുകൊണ്ട്, ഹേ വൃഷഭവാഹന പ്രഭോ, അവർ എല്ലാവരും നാശത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ।”

Verse 69

येन तत्पूर्यते विप्रैर्भूयोऽपि सुरसत्तम । ममापि जायते कीर्तिः स्वस्थानोद्धरणोद्भवा

ആ നഗരി വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ സമ്പൂർണ്ണമാകേണ്ടതിന്ന്, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ; എന്റെ സ്വസ്ഥാനോദ്ധാരണത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന കീർത്തിയും എനിക്കുണ്ടാകട്ടെ.

Verse 70

श्रीभगवानुवाच । नायुक्तं विहितं विप्र पन्नगैस्तैर्महात्मभिः । निर्दोषश्चापि पुत्रोऽत्र येषां विप्रेण सूदितः

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ആ മഹാത്മ പന്നഗങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ച ആ വിധാനം യുക്തമല്ല; കാരണം ഇവിടെ നിർദോഷനായ പുത്രനും ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയ്യാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 71

विशेषेण द्विजश्रेष्ठ संप्राप्ते पंचमीदिने । तत्राऽपि श्रावणे मासि पूज्यंते यत्र पन्नगाः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പ്രത്യേകിച്ച് പഞ്ചമി തിഥി വന്നാൽ—വിശേഷമായി ശ്രാവണ മാസത്തിൽ—ആ സ്ഥലത്ത് പന്നഗങ്ങൾ (നാഗങ്ങൾ) പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 72

तस्मात्तेऽहं प्रवक्ष्यामि सिद्धमंत्रमनुत्तमम् । यस्योच्चारणमात्रेण सर्प्पाणां नश्यते विषम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോട് അനുത്തമമായ ഒരു സിദ്ധമന്ത്രം പറയുന്നു; അതിന്റെ ഉച്ചാരണമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സർപ്പവിഷം നശിക്കുന്നു.

Verse 73

तं मंत्रं तत्र गत्वा त्वं तद्विप्रैरखिलैर्वृतः । श्रावयस्व महाभाग तारशब्देन सर्वशः

ഹേ മഹാഭാഗാ, അവിടെ ചെന്നു ആ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ‘താര’ ശബ്ദത്തോടുകൂടെ ആ മന്ത്രം എല്ലായിടത്തും ശ്രവിപ്പിക്കൂ.

Verse 74

तं श्रुत्वा ये न यास्यंति पातालं पन्नगाधमाः । युष्मद्वाक्याद्भविष्यंति निर्विषास्ते न संशयः

ഇതു കേട്ടിട്ടും പാതാളത്തിലേക്കു പോകാത്ത അധമ സർപ്പങ്ങൾ, നിങ്ങളുടെ വചനപ്രഭാവത്താൽ വിഷരഹിതരാകും; സംശയമില്ല.

Verse 75

त्रिजात उवाच । ब्रूहि तं मे महामंत्रं सर्वतीक्ष्णविनाशनम् । येन गत्वा निजं स्थानं सर्पानुत्सादयाम्यहम्

ത്രിജാതൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ തീക്ഷ്ണ ഭീഷണികളും നശിപ്പിക്കുന്ന ആ മഹാമന്ത്രം എനിക്കു പറയുക; അതിനാൽ ഞാൻ എന്റെ സ്ഥാനത്തേക്കു ചെന്നു സർപ്പങ്ങളെ അടക്കാം.

Verse 76

श्रीभगवानुवाच । गरं विषमिति प्रोक्तं न तत्रास्ति च सांप्रतम् । मत्प्रसादात्त्वया ह्येतदुच्चार्यं ब्राह्मणोत्तम

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—‘ഗര’ എന്നു വിളിക്കുന്ന വിഷം ഇനി അവിടെ നിലനിൽക്കുകയില്ല. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഹേ ബ്രാഹ്മണോത്തമാ, ഇത് നീ ഉച്ചരിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 77

न गरं न गरं चैतच्छ्रुत्वा ये पन्नगाधमाः । तत्र स्थास्यंति ते वध्या भविष्यंति यथासुखम्

‘വിഷമില്ല, വിഷമില്ല’ എന്നു കേട്ടാൽ ആ അധമ സർപ്പങ്ങൾ അവിടെയേ നില്ക്കും; അവർ വധയോഗ്യരായി, യഥോചിതമായി പരിണമിക്കും.

Verse 78

अद्यप्रभृति तत्स्थानं नगराख्यं धरातले । भविष्यति सुविख्यातं तव कीर्तिविवर्धनम्

ഇന്നുമുതൽ ഭൂമിയിലെ ആ സ്ഥലം ‘നഗര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും; അത് വളരെ ഖ്യാതി നേടി നിന്റെ കീർത്തി വർധിപ്പിക്കും.

Verse 79

तथान्योपि च यो विप्रो नागरः शुद्धवंशजः । नगराख्येन मंत्रेण अभिमंत्र्य त्रिधा जलम्

അതുപോലെ മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മണനും—നാഗരനും ശുദ്ധവംശജനുമായവൻ—‘നാഗര’ എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി ജലം മൂന്നു പ്രാവശ്യം അഭിമന്ത്രിച്ച്…

Verse 80

प्राणिनं काल संदष्टमपि मृत्युवशंगतम् । प्रकरिष्यति जीवाढ्यं प्रक्षिप्य वदने स्वयम्

കാലദഷ്ടനായി മരണവശപ്പെട്ട പ്രാണിയെയും—ഈ ത്ര്യക്ഷരമന്ത്രം സ്വയം വായിൽ സ്ഥാപിച്ചാൽ—അത് അവനെ പുനർജീവിപ്പിച്ച് ജീവസമൃദ്ധനാക്കുന്നു।

Verse 81

अन्यत्रापि स्थितो मर्त्यो मंत्रमेतं त्रिरक्षरम् । यः स्मरिष्यति संसुप्तो न हिंस्यः स्यादहेर्हि सः

മറ്റെവിടെയിരുന്നാലും ഈ ത്ര്യക്ഷരമന്ത്രം സ്മരിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ—നിദ്രയിലായാലും—പാമ്പിനാൽ ഒരിക്കലും ഹാനിക്കപ്പെടുകയില്ല।

Verse 82

स्थावरं जंगमं वापि कृत्रिमं वा गरं हि तत् । तदनेन च मंत्रेण संस्पृष्टं त्वमृतायितम्

സ്ഥാവരമോ ജംഗമമോ നിന്നുള്ള വിഷമായാലും, കൃത്രിമമായി തയ്യാറാക്കിയതായാലും—ഈ മന്ത്രസ്പർശം ലഭിച്ചാൽ അത് അമൃതസമമാകുന്നു।

Verse 83

अजीर्णप्रभवा रोगा ये चान्ये जठरोद्भवाः । मंत्रस्यास्य प्रभावेन सर्वे यांति द्रुतं क्षयम्

അജീർണത്തിൽ നിന്നുള്ള രോഗങ്ങളും ഉദരത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന മറ്റ് വ്യാധികളും—ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ—എല്ലാം വേഗത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു।

Verse 84

एवमुक्त्वाऽथ तं विप्रं भगवान्वृषभध्वजः । जगामादर्शनं पश्चाद्यथा दीपो वितैलकः

ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞിട്ട്, വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ (ശിവൻ) പിന്നെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി—എണ്ണ തീർന്ന ദീപം അണയുന്നതുപോലെ।

Verse 85

त्रिजातोऽपि समं विप्रैर्हतशेषैस्तु तैर्द्रुतम् । जगाम संप्रहृष्टात्मा चमत्कारपुरं प्रति

അപ്പോൾ ത്രിജാതനും—ശേഷിച്ച ഭീഷണി വേഗത്തിൽ കീഴടക്കിയ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം—ആനന്ദഭരിതമായ ഹൃദയത്തോടെ ചമത്കാരപുരത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 86

एवं ते ब्राह्मणाः सर्वे त्रिजातेन समन्विताः । न गरं न गरं प्रोच्चैरुच्चरंतः समाययुः

ഇങ്ങനെ ത്രിജാതനോടൊപ്പം ആ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ഉച്ചത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു പറഞ്ഞു—“വിഷമില്ല, വിഷമില്ല!”

Verse 87

हाटकेश्वरजं क्षेत्रं यत्तद्व्याप्तं समंततः । रौद्रैराशीविषैः क्रूरैः शेषस्यादेशमाश्रितेः

ഹാടകേശ്വരന്റെ ആ പുണ്യക്ഷേത്രം എല്ലാടവും ഭയങ്കരവും ക്രൂരവുമായ വിഷസർപ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; അവ ശേഷന്റെ ആജ്ഞയെ ആശ്രയിച്ചവയായിരുന്നു।

Verse 88

अथ ते पन्नगाः श्रुत्वा सिद्धमंत्र शिवोद्भवम् । निर्विषास्तेजसा हीनाः समन्तात्ते प्रदुद्रवुः

പിന്നീട് ആ പന്നഗങ്ങൾ ശിവോദ്ഭവമായ സിദ്ധമന്ത്രം കേട്ടതുമാത്രം വിഷവും തേജസ്സും നഷ്ടപ്പെട്ടു, എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി।

Verse 89

वल्मीकान्केचिदासाद्य चित्ररंध्रांतरोद्भवान् । अन्ये चापि प्रजग्मुश्च पातालं दंदशूककाः

ചില ദന്ദശൂക സർപ്പങ്ങൾ വിചിത്ര അന്തർഗത രന്ധ്രങ്ങളുള്ള വാൽമീകങ്ങളിൽ കയറി; മറ്റു പന്നഗങ്ങളും പാതാളലോകത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി പോയി।

Verse 90

ये केचिद्भयसंत्रस्ता वार्द्धक्येन निपीडिताः । वालत्वेन तथा चान्ये शक्नुवंति न सर्पितुम्

ചിലർ ഭയത്താൽ അത്യന്തം വിറച്ചിരുന്നു; ചിലർ വാർദ്ധക്യത്താൽ പീഡിതരായിരുന്നു; മറ്റുചിലർ ബാല്യകാരണം കൊണ്ട് ഇഴയാനും കഴിയാതിരുന്നു।

Verse 91

ते सर्वे ब्राह्मणेन्द्रैस्तैः कृतस्य प्रतिकारकैः । निहताः पन्नगास्तत्र दंडकाष्ठैः सहस्रशः

അവിടെ ആ സർവ്വ പന്നഗങ്ങളും, ചെയ്തതിന്റെ പ്രതികാരം നിർവഹിച്ച ബ്രാഹ്മണേന്ദ്രന്മാർ ദണ്ഡകാഷ്ഠങ്ങളാൽ ആയിരക്കണക്കിന് വധിച്ചു।

Verse 92

एवमुत्साद्य तान्सर्वान्ब्राह्मणास्ते गतव्यथाः । तं त्रिजातं पुरस्कृत्य स्थानकृत्यानि चक्रिरे

ഇങ്ങനെ എല്ലാവരെയും നശിപ്പിച്ച് ആ ബ്രാഹ്മണർ വ്യഥമുക്തരായി; ത്രിജാതനെ മുൻനിർത്തി ആ സ്ഥലത്തിന്റെ പവിത്ര കൃത്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു।

Verse 93

एवं तन्नगरं जातमस्मात्कालादनंतरम् । देवदेवस्य भर्गस्य प्रसादेन द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ദേവദേവനായ ഭർഗന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഇതിന് ഉടൻപിന്നാലെ ആ നഗരം ഉദയം ചെയ്തു।

Verse 94

एतद्यः पठते नित्यमाख्यानं नगरोद्भवम् । न तस्य सर्पजं क्वापि कथंचिज्जायते भयम्

നഗരോദ്ഭവത്തെ വിവരിക്കുന്ന ഈ ആഖ്യാനം ഭക്തിയോടെ നിത്യം പാരായണം ചെയ്യുന്നവന് എവിടെയും എങ്ങനെയും സർപ്പജന്യമായ ഭയം ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 114

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नगरसंज्ञोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘നഗരസഞ്ജ്ഞോത്പത്തിവർണനം’ എന്ന 114-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.