Adhyaya 208

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एवं शक्रे दिवं प्राप्ते देवेषु सकलेषु च । गौतमः स्वाश्रमं प्रापत्कोपेन महता ज्वलन्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശക്രൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയതും, എല്ലാ ദേവന്മാരും പിരിഞ്ഞതും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഗൗതമൻ മഹാക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു।

Verse 2

ततः स कथयामास सर्वं देवविचेष्टितम् । वरदानं च शक्राय शता नन्दस्य चाग्रतः

അതിനുശേഷം അവൻ ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും വിവരിച്ചു; ശക്രനു നൽകിയ വരദാനവും ശതാനന്ദന്റെ സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞു।

Verse 3

तच्छ्रुत्वा पितरं प्राह विनयावनतः स्थितः । तातांबाया न कस्मात्त्वं प्रसादं प्रकरोषि मे

അത് കേട്ട് അവൻ വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നുകൊണ്ട് പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു—“താതാ, എന്റെ മാതാവിന്റെ കാര്യത്തിൽ എനിക്കു നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് പ്രസാദം കാണിക്കുന്നില്ല?”

Verse 4

उत्थापने न ते किञ्चिदसाध्यं विद्यते विभो । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मम चांबया

ഹേ വിഭോ, പുനഃസ്ഥാപനത്തിൽ നിങ്ങൾക്കു അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല; അതിനാൽ എനിക്കു പ്രസാദം കാണിക്കണമേ, എന്റെ മാതാവിനോടു എനിക്ക് വീണ്ടും സംഗമം ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 5

समागमो मुनिश्रेष्ठ दीनस्योत्कण्ठितस्य च । तस्मादुत्थाप्य तां तूर्णं प्रायश्चित्तविधिं ततः । तस्मादादिश मे क्षिप्रं येन शुद्धिः प्रजायते

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ദീനനും ഉത്കണ്ഠിതനും ആയവന് സമാഗമം തന്നെയാണ് ആശ്വാസം. അതിനാൽ അവളെ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് പ്രായശ്ചിത്തവിധി നിർദ്ദേശിക്കണം. അതുകൊണ്ട് ശുദ്ധി ലഭിക്കുവാൻ എനിക്ക് ഉടൻ ഉപദേശം നൽകുക.

Verse 6

गौतम उवाच । मद्यावलिप्तभांडस्य यदि शुद्धिः प्रजायते । तत्स्त्रीणां जायतेशुद्धिर्योनौ शुक्राभिषेचनात्

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—മദ്യലേപിതമായ പാത്രത്തിനും ശുദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നുവെങ്കിൽ, അതുപോലെ സ്ത്രീക്കും ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; യോനിയിൽ ശുക്രാഭിഷേചനം സംഭവിച്ചാലും.

Verse 7

ब्राह्मणस्तु सुरां पीत्वा मौंजीहोमेन शुध्यति । तिंगिनीं साधयित्वा च न तु नारी विधर्मिता

ബ്രാഹ്മണൻ സുരാപാനം ചെയ്താലും മൗഞ്ജീ-ഹോമംകൊണ്ട് ശുദ്ധനാകുന്നു; എന്നാൽ തിംഗിനീ-സാധന ചെയ്താലും അധർമ്മത്തിൽ പതിച്ച സ്ത്രീ ശുദ്ധിയാകുന്നില്ല.

Verse 8

मद्यभांडमपि प्रायो यथावद्वह्निशोधितम् । विशुध्यति तथा नारी वह्निदग्धा विशुध्यति । यस्या रेतोऽथ संक्रांत मुदरांतेऽन्यसंभवम्

മദ്യപാത്രവും യഥാവിധി അഗ്നിശോധനം ചെയ്താൽ വിശുദ്ധമാകുന്നു; അതുപോലെ അഗ്നിദഗ്ധയായാൽ സ്ത്രീയും ശുദ്ധിയാകുന്നു—അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ പരപുരുഷശുക്രം പ്രവേശിച്ച്, ഉദരാന്തരത്തിൽ അന്യസംബവ സന്താനം നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ.

Verse 9

एतस्मात्कारणान्माता मया ते पुत्र सा शिला । विहिता न हि तस्याश्च विशुद्धिस्तु कथञ्चन

ഈ കാരണത്താലാണ്, ഹേ പുത്രാ, നിന്റെ മാതാവിനെ ഞാൻ ആ ശിലാരൂപമായി വിധിച്ചത്; കാരണം അവൾക്ക് യാതൊരു വിധത്തിലും ശുദ്ധി ലഭ്യമല്ല.

Verse 10

शतानन्द उवाच । यद्येवं साधयिष्यामि तत्कृतेऽहं हुताशनम् । विषं वा भक्षयिष्यामि पतिष्यामि जलाशये

ശതാനന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ആ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ അഗ്നിപരീക്ഷ സ്വീകരിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ വിഷം ഭക്ഷിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ ജലാശയത്തിൽ ചാടും—എങ്ങനെയായാലും അത് സാധിപ്പിക്കും।

Verse 11

मातुर्वियोगतस्तात सत्यमेतन्मयोदितम् । धर्मद्रोणाः स्थिताश्चान्ये मन्वाद्या मुनयस्तथा

പ്രിയ താതാ, മാതൃവിയോഗം മൂലം ഞാൻ പറഞ്ഞത് സത്യമത്രേ. മറ്റുള്ളവരും സാക്ഷികളായി നിലകൊള്ളുന്നു—ധർമ്മദ്രോണമാർ, മനു മുതലായ മുനികളും।

Verse 12

इतिहासपुराणानि वेदांतानि बहूनि च । संचिंत्य तात सर्वाणि देहि शुद्धिं ममापि ताम् । मम मातुः करिष्यामि नो चेत्प्राणपरिक्षयम्

ഹേ താതാ, എല്ലാ ഇതിഹാസ-പുരാണങ്ങളും അനേകം വേദാന്തോപദേശങ്ങളും ആലോചിച്ച് എനിക്കും ആ ശുദ്ധി ദയവായി നൽകുക. ഞാൻ എന്റെ മാതാവിനായി അത് നേടും; അല്ലെങ്കിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യും।

Verse 13

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा गौतमः प्राह तं सुतम् । परिष्वज्य स्वबाहुभ्यां मूर्ध्न्याघ्राय ततः परम्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട് ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച ശേഷം ഗൗതമൻ തന്റെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു. സ്വന്തം ഭുജങ്ങളാൽ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, അവന്റെ ശിരസ്സിനെ സ്നേഹത്തോടെ ചുംബിച്ച്/ഘ്രാണിച്ച്, പിന്നെ തുടർന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 14

यद्येवं वत्स मा कार्षीः साहसं पापसंभवम् । आत्मदेहविघातेन श्रूयतां वचनं मम

ഇങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, വത്സാ, സ്വന്തം ദേഹത്തെ ഹാനിപ്പെടുത്തി പാപം ജനിപ്പിക്കുന്ന ധൈര്യപ്രവർത്തി ചെയ്യരുത്. എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക।

Verse 15

मेध्यत्वे तव मातुश्च शुद्धिर्ज्ञाता मया पुरा । यया सा मम हर्म्यार्हा भविष्यति न संशयः

നിന്റെ മാതാവിന് മേധ്യത ലഭിക്കാനുള്ള ശുദ്ധി ഞാൻ പണ്ടേ അറിഞ്ഞിരുന്നു. അതിനാൽ അവൾ വീണ്ടും പരിശുദ്ധയായി എന്റെ ഗൃഹത്തിന് യോഗ്യയാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 18

उत्पत्स्यते रवेर्वंशे रामरूपी जना र्दनः । रावणस्य वधार्थाय मानुषं रूपमास्थितः । तस्य पादस्य संस्पर्शाद्भूयः शुद्धा भविष्यति । तस्मात्प्रतीक्ष्य तावत्त्वमौत्सुक्यं व्रज पुत्रक । एतत्सम्यङ्मया ज्ञातं वत्स दिव्येन चक्षुषा

രവിവംശത്തിൽ ജനാർദനൻ രാമരൂപമായി ജനിക്കും. രാവണവധാർത്ഥം മനുഷ്യദേഹം ധരിച്ചു, അവന്റെ പാദസ്പർശത്താൽ ഇത്/അവൾ വീണ്ടും ശുദ്ധമാകും. അതിനാൽ അതുവരെ കാത്തിരിക്കുക; പുത്രകാ, ആകുലത വിട്ടുകളയുക. വത്സാ, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ ഞാൻ ഇത് സത്യമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 19

एतच्छ्रुत्वा तथेत्युक्त्वा शतानन्दः प्रहर्षितः । स्थितः प्रतीक्षमाणस्तु तं कालं मातृवत्सलः

ഇത് കേട്ട് ശതാനന്ദൻ ആനന്ദത്തോടെ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു; മാതൃവത്സലനായി ആ നിശ്ചിതകാലത്തെ കാത്ത് അവിടെ തന്നെയിരുന്നു।

Verse 20

ततः कालेन महता रामरूपी जनार्दनः । रावणस्य वधार्थाय जातो दशरथालये

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ജനാർദനൻ രാമരൂപമായി രാവണവധാർത്ഥം ദശരഥന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ചു।

Verse 21

स मया भगवा विष्णुर्बालभावेन संस्थितः । निजयज्ञस्यरक्षार्थं समानीतः स्वमाश्रमम् । राक्षसानां विनाशाय यज्ञकर्मविनाशिनाम्

ആ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ബാലഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ, എന്റെ യജ്ഞത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി ഞാൻ അവനെ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു; യജ്ഞകർമ്മം നശിപ്പിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ വിനാശത്തിനായി।

Verse 22

हतैस्तै राक्षसै रौद्रैर्मम पूर्णोऽभवन्मखः । अयोध्यायाः समानीतः स मया रघुनंदनः

ആ ഭീകരരാക്ഷസന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ എന്റെ യാഗം പൂർണ്ണമായി. തുടർന്ന് രഘുകുലനന്ദനനെ ഞാൻ തന്നേ അയോധ്യയിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.

Verse 23

सीतायाश्च विवाहार्थं लक्ष्मणेन समन्वितः । श्रुत्वा स्वयंवरं तस्याः पार्थिवानां समागमम्

സീതയുടെ വിവാഹാർത്ഥം ലക്ഷ്മണനോടുകൂടി അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടു; അവളുടെ സ്വയംവരവും അവിടെ കൂടിയ രാജാക്കന്മാരുടെ സംഗമവും അദ്ദേഹം കേട്ടറിഞ്ഞു.

Verse 24

ततो मार्गे मया दृष्टा गौतमस्याश्रमे शुभे । अहिल्या सा शिला रूपा प्रमाणेन महत्तमा

പിന്നീട് വഴിയിൽ ഗൗതമന്റെ മംഗളാശ്രമത്തിൽ ഞാൻ അഹല്യയെ കണ്ടു—അവൾ ശിലാരൂപമായിരുന്നു, വലിപ്പത്തിലും അളവിലും അത്യന്തം മഹത്തായവൾ.

Verse 25

ततः प्रोक्तो मया रामः स्पृशेमां वत्स पाणिना । मानुषत्वं लभेद्येन गौतमस्य प्रिया मुनेः । शापदोषेण संजाता शिलेयं तस्य सन्मुनेः

അപ്പോൾ ഞാൻ രാമനോടു പറഞ്ഞു—“വത്സാ, നിന്റെ കൈകൊണ്ട് ഇതിനെ സ്പർശിക്കൂ; അതിനാൽ ഗൗതമമുനിയുടെ പ്രിയഭാര്യ വീണ്ടും മനുഷ്യാവസ്ഥ പ്രാപിക്കും. ശാപദോഷം മൂലം ആ സന്മുനിയുടെ പ്രിയ ഈ ശിലയായിത്തീർന്നു.”

Verse 26

अविकल्पं ततो रामो मम वाक्येन तां शिलाम् । पस्पर्श पार्थिवश्रेष्ठ कौतू हलसमन्वितः

അപ്പോൾ രാജശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ എന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് യാതൊരു മടിയുമില്ലാതെ ആ ശിലയെ സ്പർശിച്ചു; അവനിൽ പവിത്രമായ കൗതുകം നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 27

अथ रामेण संस्पृष्टा सहसैवांगना मुनेः । शुशुभे मानुषी जाता दिव्यरूपवपुर्धरा

അപ്പോൾ രാമന്റെ സ്പർശത്താൽ മുനിയുടെ ഭാര്യ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വീണ്ടും മനുഷ്യയായി മാറി; ദിവ്യരൂപ-സൗന്ദര്യമയമായ ദേഹം ധരിച്ചു ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു।

Verse 28

ततः सा लज्जयाऽविष्टा प्रणिपत्य च गौतमम् । स्मरमाणाऽत्मनः कृत्यं यच्छक्रेण समन्वितम्

പിന്നീട് അവൾ ലജ്ജയാൽ ആകുലയായി ഗൗതമനോട് സാഷ്ടാംഗം പ്രണാമം ചെയ്തു; ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ബന്ധപ്പെട്ട തന്റെ കൃത്യം ഓർത്ത് വിങ്ങി।

Verse 29

प्रायश्चित्तं मम स्वामिन्देहि सर्वमशेषतः । यन्नरस्य समायोगे परस्याह प्रजापतिः

‘സ്വാമീ! എനിക്ക് സമ്പൂർണ്ണ പ്രായശ്ചിത്തം, ഒന്നും ശേഷിക്കാതെ, ദയവായി നൽകുക—പരസ്ത്രീ/പരപുരുഷനോടുള്ള അനുചിത സംഗമത്തിന് പ്രജാപതി വിധിച്ചതുപോലെ।’

Verse 30

अहं दुष्करमप्येतत्करिष्यामि न संशयः । येन शुद्धिर्भवेन्मह्यं पुरश्चरणसेवनात्

‘ഇത് എത്ര ദുഷ്കരമായാലും ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ചെയ്യും—നിർദ്ദേശിച്ച പുരശ്ചരണാനുഷ്ഠാനം സേവിച്ച്, എനിക്കു ശുദ്ധി ലഭിക്കേണ്ടതിന്।’

Verse 31

ततः संचिंत्य सुचिरं प्रोवाच गौतमस्तदा । कुरु चान्द्रायणशतं कृच्छ्राणां च सहस्रकम्

അപ്പോൾ ഗൗതമൻ ദീർഘമായി ആലോചിച്ച് പറഞ്ഞു—‘നൂറ് ചാന്ദ്രായണ വ്രതങ്ങളും ആയിരം കൃച്ഛ്ര തപസ്സുകളും അനുഷ്ഠിക്ക.’

Verse 32

प्राजापत्यायुतं चापि तीर्थयात्रापरायणा । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु यानि तीर्थानि भूतले । तेषां संदर्शनात्सम्यक्ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

തീർത്ഥയാത്രയിൽ പരായണനായി നീ പത്തായിരം പ്രാജാപത്യ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളും ആചരിക്ക. ഭൂതലത്തിൽ അഷ്ടഷഷ്ടി തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; അവയെ വിധിപൂർവ്വം ദർശിച്ചാൽ നീ അവസാനം ശുദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 33

सा तथैति प्रतिज्ञाय नित्यं व्रतपरायणा । अष्टषष्टिसु तीर्थेषु वाराणस्यादिषु क्रमात्

അവൾ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത്, നിത്യ വ്രത-നിയമങ്ങളിൽ പരായണയായി, ക്രമമായി അഷ്ടഷഷ്ടി തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കു പോയി—വാരാണസിയിൽ തുടങ്ങി മറ്റെല്ലാം.

Verse 34

बभ्राम तानि लिंगानि पूजयन्ती प्रभक्तितः । क्रमेणैव तु संप्राप्ता हाटकेश्वरसंभवम्

അവൾ ആ ലിംഗങ്ങളെല്ലാം സഞ്ചരിച്ച് ഗാഢഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു; ക്രമമായി മുന്നേറി ഒടുവിൽ ഹാടകേശ്വരന്റെ പാവന സന്നിധിയിൽ എത്തി.

Verse 35

यावत्पश्यति सा साध्वी तावन्नागबिलो महान् । पूरितो नागरेणैव मार्गः पातालसंभवः

ആ സാദ്വി നോക്കിയ ഉടനെ മഹത്തായ നാഗബിലം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; പാതാളത്തിൽ നിന്നുയർന്നതെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ മാർഗം സ്വയം നാഗംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു.

Verse 36

गच्छंति येन पूर्वं तु तीर्थयात्रापरायणाः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं मुनीश्वराः

അതേ വഴിയിലൂടെയാണ് മുൻകാലത്ത് തീർത്ഥയാത്രയിൽ പരായണരായ മുനീശ്വരന്മാർ ഹാടകേശ്വര ദേവന്റെ ദർശനാർത്ഥം പോയിരുന്നത്.

Verse 37

अथ सा चिन्तयामास न दृष्टे तु सुरेश्वरे । हाटकेश्वरदेवे च न हि यात्राफलं लभेत्

അപ്പോൾ അവൾ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—ദേവാധിപനായ ശ്രീ ഹാടകേശ്വരദേവന്റെ ദർശനം ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കുകയില്ല।

Verse 38

तस्मात्तपः करि ष्यामि स्थित्वा चैव सुदुष्करम् । येनाहं तत्प्रभावेन तं पश्यामि सुरेश्वरम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്യും—അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ നിയമത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നുകൊണ്ട്—ആ തപോബലത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ദേവാധിപനെ ദർശിക്കും।

Verse 39

एवं सा निश्चयं कृत्वा तपस्तेपे सुदुष्करम् । दर्शनार्थं हि देवस्य पातालनिलयस्य च

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയം ചെയ്ത്, പാതാളനിലയനായ ആ ദേവന്റെ ദർശനാർത്ഥം അവൾ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 40

पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाश्रया । वर्षास्वाकाशशयना सा बभूव तपस्विनी

ഗ്രീഷ്മത്തിൽ അവൾ പഞ്ചാഗ്നി-സാധന ചെയ്തു, ഹേമന്തത്തിൽ ജലാശ്രയം സ്വീകരിച്ചു, വർഷകാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്തിന് കീഴിൽ ശയിച്ചു—ഇങ്ങനെ അവൾ യഥാർത്ഥ തപസ്വിനിയായി।

Verse 41

हरलिंगं प्रतिष्ठाप्य स्वनाम्ना चांतिके तदा । त्रिकालं पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

അപ്പോൾ അവൾ സമീപത്ത് സ്വന്തം നാമത്തിൽ ഹരലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, ഗന്ധം, പുഷ്പം, അനുലേപനം എന്നിവകൊണ്ട് ത്രികാലവും പൂജ ചെയ്തു।

Verse 42

एवं तपसि संस्थायास्तस्याः कालो महान्गतः । न च संदर्शनं जातं हाटकेश्वरसंभवम्

ഇങ്ങനെ ഘോരതപസ്സിൽ ലീനയായി നിലകൊണ്ടിട്ടും അവൾക്കു മഹത്തായ കാലം കഴിഞ്ഞു; എങ്കിലും ഹാടകേശ്വരന്റെ ദർശനം ഉണ്ടായില്ല, അവന്റെ പ്രാകട്യവും സംഭവിച്ചില്ല।

Verse 43

कस्यचित्त्वथ कालस्य शतानन्दश्च तत्सुतः । स तामन्वेषमाणस्तु तस्मिन्क्षेत्रे समागतः । मातृस्नेह परीतात्मा तीर्थान्वेषणतत्परः

കുറെ കാലത്തിനു ശേഷം അവളുടെ പുത്രൻ ശതാനന്ദൻ അവളെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി; മാതൃസ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ തീർത്ഥാന്വേഷണത്തിൽ തൽപരനായിരുന്നു।

Verse 44

अथ तां तत्र संवीक्ष्य दारुणे तपसि स्थिताम् । प्रणिपत्य स्थितो दीनः सदुःखो वाक्यमब्रवीत्

അപ്പോൾ അവളെ അവിടെ ഘോരതപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു, അവൻ നമസ്കരിച്ചു ദീനനായി നിന്നു; ദുഃഖാകുലനായി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 45

किमत्र क्लिश्यते कायस्तपः कृत्वा सुदारुणम् । सप्तषष्टिषु तीर्थेषु यानि लिंगानि तेषु च

ഇവിടെ ഇങ്ങനെ അതിഘോരമായ തപസ്സു ചെയ്ത് ശരീരത്തെ എന്തിന് പീഡിപ്പിക്കുന്നു? അറുപത്തേഴു തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഉള്ള ലിംഗങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും—

Verse 46

माहेश्वराणि लिंगानि तानि दृष्टानि च त्वया । एतत्पातालसंस्थं च हाटकेश्वरसंज्ञितम्

ആ മാഹേശ്വര ലിംഗങ്ങൾ നീ കണ്ടുകഴിഞ്ഞു; എന്നാൽ പാതാളത്തിൽ സ്ഥാപിതമായി ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഈ (ലിംഗം) എന്നാൽ—

Verse 47

न पश्यति नरः कश्चिद्दृष्टं क्षेत्रे न केनचित् । तेन शुद्धिश्च संजाता स्वभर्त्रा विहिता तु या

ഒരു പുരുഷനും അതിനെ കാണുന്നില്ല; ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ അത് ആരാലും കണ്ടിട്ടില്ല. എങ്കിലും ആ വ്രതാചരണത്താൽ തന്നേ നിന്റെ സ്വഭർത്താവ് വിധിച്ച ശുദ്ധി നിശ്ചയമായി സിദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 48

तस्मादागच्छ गच्छामस्ताताश्रामपदे शुभे । त्वन्मार्गं वीक्षते तातः कर्षुको वर्षणं यथा

അതുകൊണ്ട് വരിക—നാം ശുഭമായ ആശ്രമസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാം. നിന്റെ പിതാവ് നിന്റെ വഴിയെ നോക്കി കാത്തിരിക്കുന്നു; കർഷകൻ മഴയെ കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 49

आहिल्योवाच । यावत्पश्यामि नो देवं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । तावद्गच्छामि नो गेहं यदा पश्यामि तं हरम्

ആഹില്യ പറഞ്ഞു—ഹാടകേശ്വരൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ദേവനെ ഞാൻ ദർശിക്കുന്നതുവരെ ഞാൻ വീട്ടിലേക്കു പോകുകയില്ല. ആ ഹരൻ (ശിവൻ) ദർശിച്ചാൽ മാത്രമേ ഞാൻ മടങ്ങൂ.

Verse 50

तदा यास्ये गृहं पुत्र निश्चयोऽयं मया कृतः

അപ്പോൾ ഞാൻ വീട്ടിലേക്കു പോകും, മകനേ—ഈ നിശ്ചയം ഞാൻ എടുത്തിരിക്കുന്നു.

Verse 51

तच्छ्रुत्वा सोऽपि तां प्राह ह्येष चेन्निश्चयस्तव । मयाऽपि तातपार्श्वे तु प्रगंतव्यं त्वयाप

അത് കേട്ട് അവനും അവളോട് പറഞ്ഞു—ഇത് നിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയമെങ്കിൽ, ഞാനും നിനക്കൊപ്പം എന്റെ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോകണം.

Verse 52

एवमुक्त्वा ततः सोपि स्थापयामास शांभ वम् । लिंगं च पूजयामास त्रिकालं तपसि स्थितः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവൻ ശാംഭവ (ശൈവ) ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് ത്രികാലവും ലിംഗപൂജ ചെയ്തു।

Verse 53

शतानन्दस्तु राजर्षिः गन्धपुष्पानुलेपनैः । नैवेद्यैर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः पर्यतोषयत्

രാജർഷി ശതാനന്ദൻ സുഗന്ധം, പുഷ്പം, അനുലേപനം, നാനാവിധ നൈവേദ്യങ്ങൾ, വേദോക്ത സൂക്തങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഭഗവാനെ പരിതോഷിപ്പിച്ചു।

Verse 54

षष्ठान्नकालभोज्यस्य व्रतचर्यारतस्य च । एवं तस्याऽपि संस्थस्य गतः कालो महान्मुने । न च तुष्यति देवेश स्ताभ्यां द्वाभ्यां कथञ्चन

അവൻ ഷഷ്ഠാന്നകാലത്തിൽ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു, വ്രതചര്യയിൽ രമിച്ചു; ഹേ മഹാമുനേ, ഇങ്ങനെ തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായി ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും, ദേവേശൻ ആ രണ്ടിനാൽ മാത്രം എങ്ങനെയും തൃപ്തനായില്ല।

Verse 55

ततः कालेन महता गौतमोऽपि महामुनिः । आजगाम स्वयं तत्र पुत्रदर्शनलालसः

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം മഹാമുനി ഗൗതമൻ തന്നെ അവിടെ എത്തി, പുത്രദർശനത്തിനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ।

Verse 56

स दृष्ट्वा भार्यया सार्धं पुत्रं तपसि संस्थितम् । तुतोष प्रथमं तावत्पश्चादुःखसमन्वितः

ഭാര്യയോടുകൂടെ തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായ പുത്രനെ കണ്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം സന്തോഷിച്ചു; പിന്നീടു ദുഃഖം നിറഞ്ഞവനായി।

Verse 57

अहो बत महत्कष्टं पुत्रो मे कृशतां गतः । तपसः संप्रभावेन नयामि स्वगृहं कथम् । भार्येयं च तथा मह्यं विवर्णा तु कृशा स्थिता

അയ്യോ, എത്ര വലിയ കഷ്ടം! എന്റെ പുത്രൻ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചു കൃശ്യനായിരിക്കുന്നു. തപസ്സിന്റെ പ്രബലപ്രഭാവത്തിൽ അവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ വീട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകും? എന്റെ ഭാര്യയും ഇവിടെ വർണ്ണം മങ്ങി ക്ഷീണിച്ച് നിൽക്കുന്നു.

Verse 58

एवं संचिंत्य मनसा तावुभौ प्रत्यभाषत । गम्यतां स्वगृहं कृत्वा तपसः संनिवर्तनम्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് അദ്ദേഹം അവരിരുവരോടും പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങുക; ഈ തപസ്സിന് യഥാവിധി സമാപനം വരുത്തുക.”

Verse 59

शतानन्द उवाच । तातांबा बहुधा प्रोक्ता तपसः संनिवर्तने । नो गच्छति तथा हर्म्यमदृष्टे हाटकेश्वरे

ശതാനന്ദൻ പറഞ്ഞു—“പൂജ്യ പിതാവേ, മാതാവേ, തപസ്സു അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് നിങ്ങൾ പലവട്ടം പറഞ്ഞു; എന്നാൽ ഹാടകേശ്വരനെ ദർശിക്കാതെ ഞാൻ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങുകയില്ല.”

Verse 60

अहं तया विहीनस्तु नैव यास्यामि निश्चितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

“ഞാനും അവളില്ലാതെ നിശ്ചയമായും പോകുകയില്ല. മഹാഭാഗനേ, ഇത് അറിഞ്ഞ് യുക്തമായതു ചെയ്യുക.”

Verse 61

गौतम उवाच । यद्येवं निश्चयो वत्स तव मातुश्च संस्थितः । अहं ते दर्शयिष्यामि तपसा हाटकेश्वरम्

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—“വത്സാ, നിനക്കും നിന്റെ മാതാവിനും ഇങ്ങനെ ദൃഢനിശ്ചയം സ്ഥിരമായിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, എന്റെ തപോബലത്താൽ ഞാൻ നിനക്കു ഹാടകേശ്വരന്റെ ദർശനം നൽകും.”

Verse 62

एवमुक्त्वा ततः सोऽपि तपश्चक्रे महामुनिः । एकांतरोपवासस्तु स्थितो वर्षशतं मुनिः । षष्ठान्नकालभोजी च तावत्काले ततोऽभवत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മഹാമുനി തപസ്സാരംഭിച്ചു. മുനി നൂറു വർഷം ഒരു ദിവസം ഇടവിട്ട് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചു; പിന്നെ അതേ കാലം ഷഷ്ഠകാലാന്തരത്തിൽ മാത്രം ഭോജനം ചെയ്തു.

Verse 63

त्रिरात्रभोजी पश्चाच्च स बभूव मुनीश्वरः । तावत्कालं फलैर्निन्ये तावत्कालं जलाशनः । वायुभक्षस्ततो भूयस्तावत्कालमभून्मुनिः

പിന്നീട് ആ മുനീശ്വരൻ മൂന്നു രാത്രികൾക്കൊരിക്കൽ മാത്രം ഭോജനം ചെയ്യുന്നവനായി. അതേ കാലം ഫലാഹാരമായി കഴിഞ്ഞു, അതേ കാലം ജലാഹാരമായി; പിന്നെ വീണ്ടും അതേ കാലം വായുഭക്ഷനായി മുനി നിലകൊണ്ടു.

Verse 64

ततो वर्षसहस्रांते परमे संव्यवस्थिते । प्रभिद्य मेदिनीपृष्ठं निष्क्रांतं लिंगमुत्तमम्

പിന്നീട് ആയിരം വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം, തപസ്സ് പരമസിദ്ധിയിലേക്കെത്തിയപ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം ഭേദിച്ച് ഒരു ഉത്തമ ലിംഗം പുറത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 65

द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम । एतस्मिन्नंतरे देवः शंभुः प्रत्यक्षतां गतः

അത് പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായും സർവ്വശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ ലക്ഷിതമായും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതേ നിമിഷം ദേവൻ ശംഭു പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 66

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः । तस्य दृष्टिपथं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

അന്നേ സമയത്ത് ഭഗവാൻ ശശിശേഖരൻ അവന്റെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിലേക്ക് വന്ന് ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 67

गौतमाऽहं प्रतुष्टस्ते तपसाऽनेन सुव्रत

ഹേ ഗൗതമാ! ഈ തപസ്സിനാൽ ഞാൻ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാകുന്നു, ഹേ സുവ്രതനേ।

Verse 68

एतच्च मामकं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । पातालाच्च विनिष्क्रांतं तव भक्त्या महामुने

ഹേ മഹാമുനേ! എന്റെ ഈ ലിംഗം ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ഇത് പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 69

एतदर्थं तपस्तप्तं सभार्येण त्वया हि तत् । सपुत्रेणाखिलं जातं फलं तस्य यथेप्सितम्

നിശ്ചയമായും നീ ഭാര്യയോടുകൂടെ ഇതേ ലക്ഷ്യത്തിനായി തപസ്സു ചെയ്തു; പുത്രനോടുകൂടെ ആ തപസ്സിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം ഇഷ്ടപ്രകാരം ലഭിച്ചു।

Verse 70

एतत्पश्यतु ते भार्या अहिल्या दिव्यरूपिणी । अष्टषष्ट्युद्भवं येन यात्राफलमवाप्नुयात्

നിന്റെ ദിവ്യരൂപിണിയായ ഭാര്യ അഹല്യയും ഇതു ദർശിക്കട്ടെ; ഇതിലൂടെ ‘അഷ്ടഷഷ്ടി’ പുണ്യപ്രകടനങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട തീർത്ഥയാത്രാഫലം ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 71

त्वं चापि प्रार्थय वरं येन सर्वं ददामि ते

നീയും ഒരു വരം അപേക്ഷിക്ക; അതിലൂടെ ഞാൻ നിന്നെല്ലാം നൽകുന്നതാണ്।

Verse 72

गौतम उवाच । हाटकेश्वरसंज्ञे तु सकृद्दृष्टे च यत्फलम् । पातालस्थे च यत्पुण्यं नराणां जायते फलम् । दृष्टेनानेन तत्पुण्यं पूजितेन विशेषतः

ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു—‘ഹാടകേശ്വരൻ’ എന്ന ശിവനെ ഒരിക്കൽ മാത്രം ദർശിച്ചതാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും, അദ്ദേഹം പാതാളത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ മനുഷ്യർക്കു ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും, അതേ പുണ്യം ഈ പ്രത്യക്ഷ ലിംഗദർശനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു; ആരാധിച്ചാൽ അതിലും വിശേഷഫലം ലഭിക്കും।

Verse 73

अन्येऽपि ये जनास्तच्च पूजयंति प्रभक्तितः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां ते प्रयांतु त्रिविष्टपम्

മറ്റുള്ളവരും പരമഭക്തിയോടെ ചൈത്ര ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശിദിനത്തിൽ ഇതിനെ പൂജിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവർ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 74

एतल्लिंगं न जानंति नराः सिद्ध्यभिकांक्षिणः । विशंति विवरं तेन हाटकेश्वरकांक्षया

സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ ലിംഗത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; ഹാടകേശ്വരനെ തേടി ആ തെറ്റിദ്ധാരണ മൂലം അവർ ഒരു പിളർപ്പ്/ഗുഹയിലേക്കു കടക്കുന്നു।

Verse 76

मुच्यंते मानवास्तद्वच्छतानंदेश्वरादपि । तस्मिन्दिने विहितया ताभ्यां चैव प्रपूजया

അതുപോലെ ശതാനന്ദേശ്വരനിലൂടെയും മനുഷ്യർ മോചിതരാകുന്നു; ആ ദിനത്തിൽ ഇരുവർക്കും വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിക്കുന്ന പൂജയാൽ।

Verse 77

विश्वामित्र उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु व्याप्तः स्वर्गोऽखिलो नृप । मानुषैरपि पापाढ्यैः सर्वधर्मविवर्जितैः

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഈ സമയത്തുതന്നെ സർവ്വ സ്വർഗ്ഗവും പാപഭാരിതരും സർവ്വധർമ്മവിവർജിതരുമായ മനുഷ്യരാലും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 78

न कश्चित्कुरुते यज्ञं तीर्थ यात्रामथापरम् । न व्रतं नियमं चैव दानस्यापि कथामपि

ആരും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നില്ല; തീർത്ഥയാത്രയും നടത്തുന്നില്ല. വ്രതവും നിയമവും പാലിക്കപ്പെടുന്നില്ല; ദാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാക്കുപോലും ഇല്ല.

Verse 79

अपि पापसमोपेता लिंगस्यास्य प्रभावतः । परदारोद्भवा त्पापादहिल्येश्वरदर्शनात्

പാപഭാരമുള്ളവനും ഈ ലിംഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, അഹില്യേശ്വരദർശനമാത്രത്തിൽ പരസ്ത്രീഗമനജന്യ പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 80

ततो भीताः सुराः सर्वे सस्पर्धैर्मानुषैर्वृताः । प्रोचुः पुरंदरं गत्वा व्यथया प्रया युताः

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭീതരായി; മത്സരഭാവമുള്ള മനുഷ്യർ അവരെ ചുറ്റിപ്പറ്റി. വ്യഥയും ആശങ്കയും കൊണ്ട് പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു തങ്ങളുടെ ദുഃഖം അറിയിച്ചു.

Verse 81

मर्त्यलोके सहस्राक्ष सर्वे धर्माः क्षयं गताः । अपि पापसमाचारा अभ्येत्य पुरुषा इह

‘ഹേ സഹസ്രാക്ഷ (ഇന്ദ്രാ)! മർത്ത്യലോകത്തിൽ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു; പാപാചാരികളായ പുരുഷന്മാരും ഇവിടെ (ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ) എത്തിവരുന്നു.’

Verse 82

अस्माभिः सह गर्वाढ्याः स्पर्धां कुर्वंति सर्वदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे लिंगत्रयमनुत्तमम्

‘ഗർവം നിറഞ്ഞ അവർ ഞങ്ങളോടും എപ്പോഴും മത്സരിക്കുന്നു. ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ അനുത്തമമായ ലിംഗത്രയം നിലകൊള്ളുന്നു.’

Verse 83

यत्स्थितं स्थापितं तत्र गौतमेन महात्मना । सपुत्रेण सदारेण तस्य पूजाप्रभावतः

അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന പുണ്യലിംഗം മഹാത്മാവായ ഗൗതമൻ പുത്രനും ഭാര്യയും സഹിതം സ്ഥാപിച്ചതാണ്; അവന്റെ പൂജാപ്രഭാവത്താൽ അതിന്റെ മഹിമ പ്രസ്ഫുടമാകുന്നു।

Verse 84

अपि पापसमाचारा इहागच्छंति तेऽखिलाः । यमस्य नरकाः सर्वे सांप्रतं शून्यतां गताः

പാപാചാരികളായവരും എല്ലാവരും ഇവിടെ എത്തുന്നു; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ യമന്റെ എല്ലാ നരകങ്ങളും ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു।

Verse 85

गौतमेन समानीतः पातालाद्धाटकेश्वरः । तपसा तोषयित्वा तु तत्र स्थाने सुरेश्वरः

ഗൗതമൻ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഹാടകേശ്വരനെ മേലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു; തപസ്സാൽ പ്രസന്നനായ ദേവേശ്വരൻ ആ സ്ഥാനത്തുതന്നെ വസിക്കുന്നു।

Verse 86

तत्प्रभावादयं जातो व्यवहारो धरातले

ആ പുണ്യപ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ ഭൂമിയിൽ ഈ നിലയുണ്ടായി।

Verse 87

एवं ज्ञात्वा प्रवर्तंते यथा यज्ञास्तथा कुरु । तैर्विना नैव तृप्तिः स्यादस्माकं च कथंचन

ഇതു അറിഞ്ഞ് അവർ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അതിനാൽ യജ്ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം ചെയ്യേണ്ടതോ അങ്ങനെ ചെയ്യുക. അവയില്ലാതെ ഞങ്ങൾക്ക് ഒരുവിധത്തിലും തൃപ്തി ഉണ്ടാകുകയില്ല।

Verse 89

गत्वा धरातलं सर्वे ममादेशाद्द्रुतं ततः । स्वशक्त्या वारयध्वं भो गौतमेश्वरपूजकान्

അതുകൊണ്ട് എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിങ്ങളെല്ലാവരും വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിലേക്കു ചെന്നു, ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ സ്വശക്തിയാൽ ഗൗതമേശ്വരപൂജകരെ തടയുവിൻ।

Verse 90

अहिल्येश्वरदेवस्य शतानंदेश्वरस्य च । शक्रादेशं तु संप्राप्य ते गता धरणीतले

ശക്രന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച അവർ ഭൂമിയിലേക്കിറങ്ങി, ശ്രീ അഹില്യേശ്വരനും ശതാനന്ദേശ്വരനും ഉള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 91

कामादिका नरान्भेजुर्गौतमेश्वरपूजकान् । तथाऽहिल्येश्वरस्यापि शतानंदेश्वरस्य च

കാമാദി വികാരങ്ങൾ മനുഷ്യരെ ആക്രമിച്ചു—ഗൗതമേശ്വരപൂജകരെയും, അതുപോലെ അഹില്യേശ്വരനും ശതാനന്ദേശ്വരനും ഉള്ള ഭക്തരെയും കൂടി।

Verse 92

ततो भूयो मखा जाताः समग्रे धरणीतले । संपूर्णदक्षिणाः सर्वे वतानि नियमास्तथा

അതിനുശേഷം വീണ്ടും സമഗ്ര ഭൂമിയിലുടനീളം യാഗങ്ങൾ ഉദിച്ചു; എല്ലായിടത്തും പൂർണ്ണ ദക്ഷിണകൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു, വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും കൂടി ആചരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 93

तीर्थयात्रा जपो होमो याश्चान्याः सुकृतक्रियाः । एतत्सर्वं मया ख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि धराधिप

തീർത്ഥയാത്ര, ജപം, ഹോമം, മറ്റ് പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ—ഹേ ധരാധിപാ, നീ ചോദിച്ചതിനാൽ ഇതെല്ലാം ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 94

गयाकूप्यनुषंगेण शक्रगौतमचेष्टितम् । बालमण्डनमाहात्म्यं शक्रेश्वरसमन्वितम्

ഗയാകൂപിയുടെ പ്രസംഗത്തിൽ ശക്രനും ഗൗതമനും ചെയ്ത ചരിതവും, ശക്രേശ്വരസഹിതമായ ബാലമണ്ഡനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും ഞാൻ വിവരിച്ചു।

Verse 95

इन्द्रस्य स्थापनं मर्त्ये अहिल्याख्यानमेव च । गौतमेश्वरमाहात्म्यं तथाहिल्येश्वरस्य च

ഇന്ദ്രന്റെ മർത്ത്യലോകസ്ഥാപനം, അഹല്യാഖ്യാനം, ഗൗതമേശ്വരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം, അതുപോലെ അഹില്യേശ്വരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും ഞാൻ പറഞ്ഞു।

Verse 96

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं श्रद्धया परया युतः । स मुच्येत्पातकात्सद्यः परदारसमुद्भवात्

പരമശ്രദ്ധയോടെ നിത്യമായി ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവൻ, പരദാരസംബന്ധത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പാപത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ മോചിതനാകും।

Verse 98

तच्छ्रुत्वा वासवस्तत्र समाहूय च मन्मथम् । क्रोधं लोभं तथा दंभं मत्सरं द्वेषसंयुतम्

അത് കേട്ട് വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) അവിടെ മന്മഥനെ വിളിച്ചു; കൂടാതെ ക്രോധം, ലോഭം, ദംഭം, മത്‌സരം, ദ്വേഷം എന്നിവയും ആഹ്വാനിച്ചു।

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वराहिल्येश्वर शतानन्देश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഗൗതമേശ്വര–അഹില്യേശ്വര–ശതാനന്ദേശ്വര മഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന 208-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।