Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । एवं तां रजनीं तत्र स उषित्वा रघूत्तमः । उपास्यमानः सर्वैस्तैः सद्भक्त्या वानरोत्तमैः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവിടെ ആ രാത്രി കഴിച്ചുകൂട്ടിയ രഘൂത്തമൻ ശ്രീരാമൻ, ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാവരാലും സദ്ഭക്തിയോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 2

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । कृत्वा प्राभातिकं कर्म समाहूयाथ पुष्पकम्

അതിനുശേഷം നിർമ്മലമായ പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യമണ്ഡലം ഉദിച്ചപ്പോൾ, പ്രാതഃകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു അദ്ദേഹം പുഷ്പക (വിമാനം) വിളിച്ചു।

Verse 3

सुग्रीवेण सुषेणेन तारेण कुमुदेन च । अंगदेनाथ कुण्डेन वायुपुत्रेण धीमता

സുഗ്രീവൻ, സുഷേണൻ, താര, കുമുദൻ എന്നിവരോടൊപ്പം; കൂടാതെ അങ്കദൻ, കുണ്ടൻ, ധീമാനായ വായുപുത്രൻ ഹനുമാനും കൂടെ।

Verse 4

गवाक्षेण नलेनेव तथा जांबवतापि च । दशभिर्वानरैः सार्धं समारूढः स पुष्पके

ഗവാക്ഷൻ, നലൻ, ജാംബവാൻ എന്നിവരോടൊപ്പം പത്ത് വാനരയോദ്ധാക്കളുമായി ചേർന്ന് അദ്ദേഹം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി।

Verse 5

ततः संप्रस्थितः काले लंकामुद्दिश्य राघवः । मनोजवेन तेनैव विमानेन सुवर्चसा

അതിനുശേഷം യുക്തമായ സമയത്ത് രാഘവൻ ലങ്കയെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു; മനസ്സിന്റെ വേഗംപോലെ ദ്രുതഗതിയുള്ള അതേ ദീപ്തമായ വിമാനംകൊണ്ട്।

Verse 6

संप्राप्तस्तत्क्षणादेव लंकाख्यां च महापुरीम् । वीक्षयंस्तान्प्रदेशांश्च यत्र युद्धं पुराऽभवत्

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം ‘ലങ്ക’ എന്ന മഹാപുരിയിൽ എത്തി; മുമ്പ് യുദ്ധം നടന്ന പ്രദേശങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ചു।

Verse 7

ततो विभीषणो दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । रामं विज्ञाय संप्राप्तं प्रहृष्टः सम्मुखो ययौ । मंत्रिभिः सकलैः सार्धं तथा भृत्यैः सुतैरपि

അപ്പോൾ വിഭീഷണൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ദീപ്തി കണ്ടു, രാമൻ എത്തിയെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആനന്ദത്തോടെ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് ചെന്നു—എല്ലാ മന്ത്രിമാരോടും കൂടെ, സേവകരും പുത്രന്മാരും സഹിതം।

Verse 8

अथ दृष्ट्वा सुदूरात्तं रामदेवं विभीषणः । पपात दण्डवद्भूमौ जयशब्दमुदीरयन्

അതിനുശേഷം ദൂരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ രാമദേവനെ കണ്ട വിഭീഷണൻ ‘ജയ’ എന്നു ഘോഷിച്ചുകൊണ്ട് ദണ്ഡവത്തായി ഭൂമിയിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 9

तथागतं परिष्वज्य सादरं स विभीषणम् । तेनैव सहितः पश्चाल्लंकां तां प्रविवेश ह

ഇങ്ങനെ വന്ന വിഭീഷണനെ ആദരത്തോടും സ്നേഹത്തോടും ചേർത്ത് ആലിംഗനം ചെയ്ത്, പിന്നെ അവനോടൊപ്പം തന്നെ ആ ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 10

विभीषणगृहं प्राप्य तत्र सिंहासने शुभे । निविष्टो वानरैस्तैश्च समन्तात्परिवारितः

വിഭീഷണന്റെ ഭവനത്തിലെത്തി, അവിടെ ശുഭമായ സിംഹാസനത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരുന്നു; ആ വാനരന്മാർ ചുറ്റും നിന്നു പരിവേഷ്ടിച്ചു।

Verse 11

ततो निवेदयामास तस्मै सर्वं विभीषणः । राज्यं पुत्रकलत्रादि यच्चान्यदपि किंचन

അപ്പോൾ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തിന് എല്ലാം സമർപ്പിച്ചു—തന്റെ രാജ്യം, പുത്രന്മാർ, ഭാര്യ മുതലായവയും, കൂടാതെ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റെല്ലാം കൂടി।

Verse 12

ततः प्रोवाच विनयात्कृतांजलिपुटः स्थितः । आदेशो दीयतां देव ब्रूहि कृत्यं करोमि किम्

അപ്പോൾ അവൻ വിനയത്തോടെ കരംകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവാ! ആജ്ഞ നൽകണമേ; ഞാൻ ചെയ്യേണ്ട കർത്തവ്യം എന്ത്?”

Verse 14

सूत उवाच । निवेद्य राघवस्तस्मै सर्वं गद्गदया गिरा । वाष्पपूरप्रतिच्छन्नवक्त्रो भूयो विनिःश्वसन्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാം അവനോട് അറിയിച്ച ശേഷം രാഘവൻ ഇടറുന്ന ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു; കണ്ണീരിന്റെ പ്രളയത്തിൽ മുഖം മറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘ നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടു।

Verse 15

ततः प्रोवाच सत्यार्थं विभीषणकृते हितम् । तं चापि शोकसंतप्तं संबोध्य रघुनंदनः

അനന്തരം രഘുനന്ദനൻ വിഭീഷണന്റെ ഹിതത്തിനായുള്ള സത്യവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു; ശോകത്തിൽ ദഗ്ധനായ അവനെയും ഉപദേശിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു।

Verse 16

अहं राज्यं परित्यज्य सांप्रतं राक्षसोत्तम । यास्यामि त्रिदिवं तूर्णं लक्ष्मणो यत्र संस्थितः

ഹേ രാക്ഷസോത്തമാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗത്തിൽ ത്രിദിവത്തിലേക്ക് പോകും; അവിടെ ലക്ഷ്മണൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 17

न तेन रहितो मर्त्ये मुहूर्तमपि चोत्सहे । स्थातुं राक्षसशार्दूल बांधवेन महात्मना

ഹേ രാക്ഷസശാർദൂലാ, ആ മഹാത്മബന്ധുവില്ലാതെ ഞാൻ മർത്ത്യലോകത്തിൽ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും നില്ക്കാൻ ധൈര്യമില്ല।

Verse 18

अहं शिक्षापणार्थाय तव प्राप्तो विभीषण । तस्मादव्यग्रचित्तेन संशृणुष्व कुरुष्व च

വിഭീഷണാ, ഉപദേശം നൽകാനാണ് ഞാൻ നിന്നരികെ വന്നത്; അതിനാൽ അവ്യഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുകയും അതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക।

Verse 19

एषा राज्योद्भवा लक्ष्मीर्मदं संजनयेन्नृणाम् । मद्यवत्स्वल्पबुद्धीनां तस्मात्कार्यो न स त्वया

രാജ്യത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ഈ ലക്ഷ്മി മനുഷ്യരിൽ മദം ജനിപ്പിക്കുന്നു; സ്വൽപബുദ്ധികൾക്ക് അത് മദ്യത്തിനെപ്പോലെ, അതിനാൽ നീ അതിന് വശപ്പെടരുത്।

Verse 20

शक्राद्या अमराः सर्वे त्वया पूज्याः सदैव हि । मान्याश्च येन ते राज्यं जायते शाश्वतं सदा

ശക്രാദികളായ എല്ലാ അമരദേവന്മാരും നീ എപ്പോഴും പൂജ്യരും മാന്യരുമാകുന്നു; ആ ആദരത്താൽ നിന്റെ രാജ്യം നിരന്തരം ഉദിച്ച് ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കും.

Verse 21

मम सत्यं भवेद्वाक्य मेतस्मादहमागतः । प्राप्तराज्यप्रतिष्ठोऽपि तव भ्राता महाबलः

എന്റെ വാക്ക് സത്യമാകട്ടെ—ഇതിനാലാണ് ഞാൻ വന്നത്; നിന്റെ മഹാബലനായ സഹോദരൻ രാജ്യം നേടി സ്ഥാപിതനായിട്ടും (അഹങ്കാരഭയം ഓർത്ത്) ധർമ്മസംയമം പാലിക്കണം.

Verse 22

विनाशं सहसा प्राप्तस्तस्मान्मान्याः सुराः सदा । यदि कश्चित्समायाति मानुषोऽत्र कथंचन । मत्काय एव द्रष्टव्यः सर्वैरेव निशाचरैः

അഹങ്കാരിക്ക് പെട്ടെന്നു നാശം സംഭവിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ സദാ മാന്യരാണ്. പിന്നെ ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ ഒരു മനുഷ്യൻ ഇവിടെ വന്നാൽ, എല്ലാ നിശാചരരും അവനെ എന്റെ തന്നെ ദേഹമായി കരുതി—അവധ്യനും പൂജ്യനും ആയി—കാണണം.

Verse 23

तथा निशाचराः सर्वे त्वया वार्या विभीषण । मम सेतुं समुल्लंघ्य न गंतव्यं धरातले

അതുപോലെ, വിഭീഷണാ, നീ എല്ലാ നിശാചരരെയും തടയണം; എന്റെ സേതു കടന്ന് അവർ ഭൂമിയിലേക്കു പോയി ലോകത്തെ പീഡിപ്പിക്കരുത്.

Verse 24

विभीषण उवाच । एवं विभो करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । परं त्वया परित्यक्ते मर्त्ये मे जीवितं व्रजेत्

വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ അങ്ങനെ തന്നെ നിർവഹിക്കും; എന്നാൽ നിങ്ങൾ മർത്ത്യലോകം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ എന്റെ ജീവൻ തന്നെ വിട്ടുപോകും.

Verse 25

तस्मान्मामपि तत्रैव त्वं विभो नेतुमर्हसि । आत्मना सह यत्रास्ते प्राग्गतो लक्ष्मणस्तव

അതുകൊണ്ട്, ഹേ പ്രഭോ, എന്നെയും അവിടത്തേക്കുതന്നെ കൊണ്ടുപോകുവാൻ അർഹനാകുന്നു നീ—നിനക്കൊപ്പം—മുമ്പേ പോയ നിന്റെ ലക്ഷ്മണൻ ഇപ്പോൾ വസിക്കുന്നിടത്തേക്ക്।

Verse 26

श्रीराम उवाच । मया तेऽक्षयमादिष्टं राज्यं राक्षससत्तम । तस्मान्नार्हसि मां कर्तुं मिथ्याचारं कथंचन

ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കായി ഞാൻ അക്ഷയമായ രാജ്യം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എങ്ങനെയും എന്നെ മിഥ്യാചാരിയായി തോന്നിക്കരുത്।

Verse 27

अहमस्मिन्स्वके सेतौ शंकरत्रितयं शुभम् । स्थापयिष्यामि कीर्त्यर्थं तत्पूज्यं भवता सदा । भक्तिमान्प्रतिसंधाय यावच्चंद्रार्कतारकम्

എന്റെ ഈ സ്വകീയ സേതുവിൽ കീർത്തിക്കായി ശുഭമായ ശങ്കരലിംഗങ്ങളുടെ ത്രയം ഞാൻ സ്ഥാപിക്കും; നീ ഭക്തിയോടെ മനസ്സുറപ്പിച്ച്, ചന്ദ്ര-സൂര്യ-നക്ഷത്രങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം, അവയെ സദാ പൂജിക്കണം।

Verse 28

एवमुक्त्वा रघुश्रेष्ठो राक्षसेन्द्रं विभीषणम् । दशरात्रं तत्र तस्थौ लंकायां वानरैः सह

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രഘുകുലശ്രേഷ്ഠൻ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വിഭീഷണനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, വാനരന്മാരോടൊപ്പം ലങ്കയിൽ അവിടെ പത്ത് രാത്രികൾ താമസിച്ചു।

Verse 29

कुर्वन्युद्धकथाश्चित्रा याः कृताः पूर्वमेव हि । पश्यन्युद्धस्य सर्वाणि स्थानानि विविधानि च

അവർ മുമ്പ് നടന്ന യുദ്ധത്തിന്റെ പലവിധ വിചിത്രകഥകൾ പറയുകയും, യുദ്ധം നടന്ന എല്ലാ വ്യത്യസ്ത സ്ഥലങ്ങളും കാണുകയും ചെയ്തു।

Verse 30

शंसमानः प्रवीरांस्तान्राक्षसान्बलवत्तरान् । कुम्भकर्णेन्द्रजित्पूर्वान्संख्ये चाभिमुखागतान्

യുദ്ധത്തിൽ നേരെ നേരെ വന്ന അതിമഹാബലമുള്ള വീരരാക്ഷസരെ അദ്ദേഹം പ്രശംസിച്ചു; അവരിൽ കുംഭകർണ്ണനും ഇന്ദ്രജിത്തും പ്രമുഖരായിരുന്നു.

Verse 31

ततश्चैकादशे प्राप्ते दिवसे रघुनंदनः । पुष्पकं तत्समारुह्य प्रस्थितः स्वपुरीं प्रति

പിന്നീട് പതിനൊന്നാം ദിവസം എത്തിയപ്പോൾ രഘുകുലാനന്ദനായ ശ്രീരാമൻ ആ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി തന്റെ നഗരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 32

वानरैस्तैः समोपेतो विभीषणपुरःसरः । ततः संस्थापयामास सेतुप्रांते महेश्वरम्

ആ വാനരന്മാരോടൊപ്പം, വിഭീഷണനെ മുൻപാക്കി, അദ്ദേഹം പിന്നെ സേതുവിന്റെ അറ്റത്ത് മഹേശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.

Verse 33

मध्ये चैव तथादौ च श्रद्धापूतेन चेतसा । रामेश्वरत्रयं राम एवं तत्र विधाय सः

ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ രാമൻ അവിടെ രാമേശ്വരങ്ങളുടെ ത്രയം സ്ഥാപിച്ചു—ഒന്ന് മദ്ധ്യത്തിൽ, അതുപോലെ ഒന്ന് ആരംഭത്തിലും—ഇങ്ങനെ അവിടെ വിധിച്ചു.

Verse 34

सेतुबंधं तथासाद्य प्रस्थितः स्वगृहं प्रति । तावद्विभीषणेनोक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

സേതുബന്ധം എത്തി അദ്ദേഹം തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ വിഭീഷണൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു സംസാരിച്ചു.

Verse 35

विभीषण उवाच । अनेन सेतुमार्गेण रामेश्वरदिदृक्षया । मानवा आगमिष्यंति कौतुकाच्छ्रद्धयाविताः

വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു—ഈ സേതുമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ രാമേശ്വരദർശനാഭിലാഷയോടെ, പുണ്യകൗതുകത്തിൽ ആകർഷിതരായി, ശ്രദ്ധയാൽ പ്രേരിതരായ മനുഷ്യർ ഇവിടെ വരും.

Verse 36

राक्षसानां महाराज जातिः क्रूरतमा मता । दृष्ट्वा मानुषमायांतं मांसस्येच्छा प्रजायते

മഹാരാജാ! രാക്ഷസജാതി അത്യന്തം ക്രൂരമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യൻ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടാൽ അവരിൽ മാംസലോഭം ഉണരുന്നു.

Verse 37

यदा कश्चिज्जनं कश्चिद्राक्षसो भक्षयिष्यति । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी मम भक्तिरतस्य च

ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് ഏതെങ്കിലും രാക്ഷസൻ ഏതെങ്കിലും മനുഷ്യനെ ഭക്ഷിച്ചാൽ, എന്റെ ആജ്ഞാഭംഗം തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും—എന്റെ ഭക്തിയിൽ രതനായവനിലും.

Verse 38

भविष्यंति कलौ काले दरिद्रा नृपमानवाः । तेऽत्र स्वर्णस्य लोभेन देवतादर्शनाय च

ഓ രാജാവേ! കലിയുഗകാലത്ത് മനുഷ്യർ ദരിദ്രരാകും. എങ്കിലും അവർ ഇവിടെ സ്വർണ്ണലോഭത്താലും ദേവതാദർശനത്തിനായും വരും.

Verse 39

नित्यं चैवागमिष्यन्ति त्यक्त्वा रक्षःकृतं भयम् । तेषां यदि वधं कश्चिद्राक्षसात्प्रापयिष्यति

രാക്ഷസന്മാർ സൃഷ്ടിച്ച ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ നിത്യവും ഇവിടെ വരും. ആരെങ്കിലും അവരെ രാക്ഷസന്റെ കൈകളാൽ മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചാൽ…

Verse 40

भविष्यति च मे दोषः प्रभुद्रोहोद्भवः प्रभो । तस्मात्कंचिदुपायं त्वं चिन्तयस्व यथा मम । आज्ञाभंगकृतं पापं जायते न गुरो क्वचित्

പ്രഭോ! പ്രഭുദ്രോഹത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ദോഷം എനിക്കു വരും. അതുകൊണ്ട്, ഗുരുദേവാ, ആജ്ഞാഭംഗത്തിൽ നിന്നുള്ള പാപം എനിക്കു ഒരിക്കലും സംഭവിക്കാതിരിക്കുവാൻ ഒരു ഉപായം ചിന്തിക്കണമേ.

Verse 41

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः स रघुसत्तमः । बाढमित्येव चोक्त्वाथ चापं सज्जीचकार सः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രഘുവംശശ്രേഷ്ഠൻ ‘ബാഢം—തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ധനുസ്സിനെ സജ്ജമാക്കി.

Verse 42

ततस्तं कीर्तिरूपं च मध्यदेशे रघूत्तमः । अच्छिनन्निशितैर्बाणैर्दशयोजनविस्तृतम्

അനന്തരം രഘൂത്തമൻ മദ്ധ്യദേശത്ത് ആ കീർത്തിരൂപമായ പ്രസിദ്ധ ഘടനയെ മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ ഛേദിച്ചു; അത് പത്ത് യോജന വ്യാപ്തിയായിരുന്നു.

Verse 43

तेन संस्थापितो यत्र शिखरे शंकरः स्वयम् । शिखरं तत्सलिंगं च पतितं वारिधेर्जले

അവൻ സ്ഥാപിച്ച ശിഖരത്തിൽ സ്വയം ശങ്കരൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്ത്, ആ ശിഖരവും അതിലെ ലിംഗവും രണ്ടും സമുദ്രജലത്തിൽ പതിച്ചു.

Verse 44

एवं मार्गमगम्यं तं कृत्वा सेतुसमुद्भवम् । वानरै राक्षसैः सार्धं ततः संप्रस्थितो गृहम्

ഇങ്ങനെ അഗമ്യമായ ആ വഴിയെ സമുദ്രജന്യമായ സേതുവാക്കി, പിന്നെ വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും കൂടെ അവൻ ഗൃഹത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 101

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सेतुमध्ये श्रीरामकृतरामेश्वरप्रतिष्ठावर्णनंनामैको त्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ എൺപത്തൊന്നായിരം ശ്ലോകസംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘സേതുവിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ശ്രീരാമൻ നിർവഹിച്ച രാമേശ്വരപ്രതിഷ്ഠയുടെ വർണ്ണനം’ എന്ന നൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।