Adhyaya 119

Verse 2

ऋषय ऊचुः । यत्वया सूतज प्रोक्तं देवी कात्यायनी च सा । महिषांतकरी जाता कथं सा मे प्रकीर्तय । कीदृग्दानववर्यः स माहिषं रूपमाश्रितः । कस्मात्स सूदितो देव्या तन्मे विस्तरतो वद

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതനന്ദനാ! നീ ദേവി കാത്യായനീ തന്നെയാണെന്നും അവൾ മഹിഷാസുരസംഹാരിണിയായി മാറിയെന്നും പറഞ്ഞു. അത് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക. മഹിഷരൂപം സ്വീകരിച്ച ആ ശ്രേഷ്ഠ ദാനവൻ എങ്ങനെയായിരുന്നു? ദേവി എന്തുകൊണ്ടാണ് അവനെ വധിച്ചത്? ഇതെല്ലാം വിശദമായി വദിക്കൂ।

Verse 3

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि देव्या माहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतमात्रेऽपि मर्त्यानां येन शत्रुक्षयो भवेत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ദേവിയുടെ പരമോത്തമ മാഹാത്മ്യം കീര്ത്തിക്കും; അത് കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മർത്ത്യർക്കു ശത്രുനാശം സംഭവിക്കും।

Verse 4

हिरण्याक्षसुतः पूर्वं महिषोनाम दानवः । आसीन्महिषरूपेण येन भुक्तं जगत्त्रयम्

പണ്ടുകാലത്ത് ഹിരണ്യാക്ഷന്റെ പുത്രനായ ‘മഹിഷ’ എന്ന ദാനവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ മഹിഷരൂപം ധരിച്ചു ത്രിലോകത്തെയും കീഴടക്കി പീഡിപ്പിച്ചു।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । माहिषेण स्वरूपेण किंजातः सूतनंदन । अथवा शापदोषेण सञ्जातः केनचिद्वद

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതനന്ദനാ! അവൻ മഹിഷസ്വരൂപത്തോടെ എന്തുകൊണ്ട് ജനിച്ചു? അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും ശാപദോഷം മൂലമാണോ അങ്ങനെ ഉണ്ടായത്? ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക।

Verse 6

सूत उवाच । संजातो हि सुरूपाढ्यः शतपत्रनिभाननः । दीर्घबाहुः पृथुग्रीवः सर्वलक्षणलक्षितः । नाम्ना चित्रसमः प्रोक्तस्तेजोवीर्यसमन्वितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവൻ അത്യന്തം സുന്ദരനായി ജനിച്ചു; അവന്റെ മുഖം ശതദളപദ്മസദൃശം. ദീർഘബാഹുവും വിശാലഗ്രീവനും സർവ്വ മംഗളലക്ഷണങ്ങളാൽ ലക്ഷിതനും ആയിരുന്നു. ‘ചിത്രസമൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി, തേജസ്സും വീര്യവും സമന്വിതനായിരുന്നു.

Verse 7

सबाल्यात्प्रभृति प्रायो महिषाणां प्रबोधनम् । करोति संपरित्यज्य सर्वमश्वादिवाहनम्

ബാല്യകാലം മുതലേ അവൻ കൂടുതലും മഹിഷങ്ങളെ ഉണർത്തി ഓടിക്കുന്നതിലായിരുന്നു; അശ്വാദി മറ്റു എല്ലാ വാഹനങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 9

कदाचिन्महिषारूढः स प्रतस्थे दनोः सुतः । जाह्नवीतीरमासाद्य विनिघ्नञ्जलपक्षिणः

ഒരിക്കൽ ദനുവിന്റെ പുത്രൻ മഹിഷാരൂഢനായി പുറപ്പെട്ടു; ജാഹ്നവീതീരത്തെത്തി അവിടെയുള്ള ജലപക്ഷികളെ വധിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 10

विहंगासक्तचित्तेन शून्येन स मुनीश्वरः । दृष्टो न महिषक्षुण्णः खुरैर्वेगवशाद्द्विजः

പക്ഷികളിൽ ആസക്തചിത്തനായ ആ മുനീശ്വരൻ ശൂന്യമനസ്കനായി; വേഗത്തിൽ ഓടിയ മഹിഷത്തിന്റെ കുളമ്പുകൾ കൊണ്ട് ചവിട്ടപ്പെടുന്ന ആ ദ്വിജനെ അദ്ദേഹം കണ്ടില്ല.

Verse 12

ततः क्षतजदिग्धांगः स दृष्ट्वा दानवं पुरः । अथ दृष्ट्वा प्रणामेन रहितं कोपमाविशत् । ततः प्रोवाच तं क्रुद्धस्तोयमादाय पाणिना । यस्मात्पाप मम क्षुण्णं गात्रं महिषजैः खुरैः

അപ്പോൾ രക്തം പുരണ്ട അവയവങ്ങളോടെ ആ മുനി മുന്നിൽ നിന്ന ദാനവനെ കണ്ടു; പ്രണാമമില്ലാത്തവനെന്നു കണ്ടതോടെ കോപത്തിൽ ആകുലനായി. പിന്നെ കൈയിൽ ജലം എടുത്ത് ക്രോധത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ പാപി! നിന്റെ മഹിഷത്തിന്റെ കുളമ്പുകൾ കൊണ്ട് എന്റെ ദേഹം ചവിട്ടി നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു…”

Verse 13

समाधेश्च कृतो भंगस्तस्मात्त्वं महिषो भव । यावज्जीवसि दुर्बुद्धे सम्यग्ज्ञानसमन्वितः

നീ എന്റെ സമാധി ഭംഗപ്പെടുത്തി; അതിനാൽ നീ മഹിഷനാകുക. ഹേ ദുർബുദ്ധിയേ, നീ ജീവിക്കുന്നതോളം സമ്യക്‌ജ്ഞാനത്തോടുകൂടിയ തെളിഞ്ഞ ബോധം നിന്നിൽ നിലനിൽക്കും.

Verse 14

अथाऽसौ महिषो जातः कृष्णगात्रधरो महान् । अतिदीर्घविषाणश्च अंजनाद्रिरिवापरः

അപ്പോൾ അവൻ മഹാബല മഹിഷനായി ജനിച്ചു—കൃഷ്ണഗാത്രധാരി, അത്യന്തം ദീർഘമായ കൊമ്പുകളുള്ളവൻ; മറ്റൊരു അഞ്ജനാദ്രിപർവ്വതംപോലെ.

Verse 15

ततः प्रसादयामास तं मुनिं विनयान्वितः । शापातं कुरु मे विप्र बाल्यभावादजानतः

പിന്നീട് അവൻ വിനയത്തോടെ ആ മുനിയെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രാ, എന്റെ ശാപം ദയചെയ്ത് മൃദുവാക്കണമേ; ബാല്യഭാവത്തിൽ അറിയാതെ ഞാൻ ചെയ്തുപോയി.”

Verse 16

अथ तं स मुनिः प्राह न मे स्याद्वचनं वृथा । तस्माद्यावत्स्थिताः प्राणास्तावदित्थं भविष्यति

അപ്പോൾ മുനി അവനോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ വചനം വ്യർത്ഥമാകുകയില്ല. അതിനാൽ പ്രാണൻ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും ഇത് ഇങ്ങനെ തന്നെയിരിക്കും.”

Verse 17

महिषस्य स्वरूपेण निन्दितस्य सुदुर्मते । एवं स तं परित्यज्य गंगातीरं मुनीश्वरः । जगामाऽन्यत्र सोऽप्याशु गत्वा शुक्रमुवाच ह

ഇങ്ങനെ ആ അതിദുഷ്ടൻ മഹിഷരൂപം മൂലം നിന്ദിതനായി അവിടെ തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. മുനീശ്വരൻ ഗംഗാതീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി; അവനും വേഗത്തിൽ ചെന്നു ശുക്രനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 18

अहं दुर्वाससा शप्तः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । महिषत्वं समानीतस्तस्मात्त्वं मे गतिर्भव

ഞാൻ ഏതോ കാരണാന്തരത്തിൽ ദുർവാസസ്സിന്റെ ശാപം ഏറ്റു മഹിഷാവസ്ഥയിൽ എത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീയേ എന്റെ ഗതിയും ശരണവും ആകുക.

Verse 19

यथा स्यात्पूर्वजं देहं तिर्यक्त्वं नश्यते यथा । प्रसादात्तव विप्रेंद्र तथा नीतिर्विधीयताम्

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ മുൻദേഹം വീണ്ടും പ്രാപിക്കുകയും ഈ തിര്യക്‌സ്ഥിതി നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിന് യുക്തമായ മാർഗം വിധിക്കണമേ.

Verse 20

शुक्र उवाच । तस्य शापोऽन्यथा कर्तुं नैव शक्यः कथंचन । केनापि संपरित्यज्य देवमेकं महेश्वरम्

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—ആ ശാപം എങ്ങനെയും മാറ്റാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ ആരെയും ഉപേക്ഷിക്കാതെ ഏകദേവനായ മഹേശ്വരനിൽ മാത്രം ശരണം പ്രാപിക്ക.

Verse 21

तस्मादाराधयाऽशु त्वं गत्वा लिंगमनुत्तमम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदायके

അതുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ പോയി, സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്ന ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെ അത്യുത്തമ ലിംഗത്തെ ആരാധിക്ക.

Verse 22

तत्र सञ्जायते सिद्धिः शीघ्रं दानवसत्तम । अपि पापयुगे प्राप्ते किं पुनः प्रथमे युगे

ഹേ ദാനവശ്രേഷ്ഠാ! അവിടെ സിദ്ധി വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു—പാപയുഗം വന്നിട്ടും; എന്നാൽ പ്രഥമയുഗത്തിൽ എത്രയോ അധികം!

Verse 23

एवमुक्तः स शुक्रेण दानवः सत्वरं ययौ । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तपस्तेपे ततः परम्

ശുക്രൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതോടെ ആ ദാനവൻ ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു. ഹാടകേശ്വര പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ചെന്ന ശേഷം അവൻ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 25

तस्यैवं वर्तमानस्य तपःस्थस्य महात्मनः । जगाम सुमहान्कालः कृच्छ्रे तपसि वर्ततः

ഇങ്ങനെ തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായിരുന്ന ആ മഹാത്മാവ് കഠിന തപസ്സിൽ തുടരുമ്പോൾ അത്യന്തം ദീർഘകാലം കടന്നുപോയി.

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो गत्वा तद्दृष्टिगोचरम् । प्रोवाच परितुष्टोऽस्मि वरं वरय दानव

അപ്പോൾ തൃപ്തനായ മഹാദേവൻ അവന്റെ ദൃഷ്ടിഗോചരമായി വന്ന് പറഞ്ഞു—“ഞാൻ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാണ്; ഹേ ദാനവാ, വരം ചോദിക്ക.”

Verse 27

महिष उवाच । अहं दुर्वाससा शप्तो महिषत्वे नियोजितः । तिर्यक्त्वं नाशमायातु तस्मान्मे त्वत्प्रसादतः

മഹിഷൻ പറഞ്ഞു—“ദുർവാസസ്സിന്റെ ശാപത്താൽ ഞാൻ മഹിഷത്വത്തിൽ നിയുക്തനായി. അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ ഈ തിര്യക്‌സ്ഥിതി നശിക്കട്ടെ.”

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । नान्यथा शक्यते कर्तुं तस्य वाक्यं कथंचन । तस्मात्तव करिष्यामि सुखोपायं शृणुष्व तम्

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—“അവന്റെ വാക്ക് യാതൊരു വിധത്തിലും മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ നിനക്കായി ഞാൻ ഒരു ലളിതമായ ഉപായം ചെയ്യും—അത് കേൾക്കുക.”

Verse 29

ये केचिन्मानवा भोगा दैविका ये तथाऽसुराः । ते सर्वे तव गात्रेऽत्र सम्प्रयास्यंति संश्रयम्

മനുഷ്യരിലും ദേവന്മാരിലും അതുപോലെ അസുരന്മാരിലും ഉള്ള ഏതു ഭോഗങ്ങളുണ്ടോ—അവയെല്ലാം ഇവിടെ നിന്റെ ദേഹത്തിലേക്ക് ചേർന്ന് ആശ്രയം പ്രാപിച്ച് ഏകീകരിക്കും.

Verse 31

महिष उवाच । यद्येवं देवदेवेश भोगप्राप्तिर्भवेन्मम । तस्मादवध्यमेवास्तु गात्रमेतन्मम प्रभो

മഹിഷൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ തന്നെയെങ്കിൽ, ഹേ ദേവദേവേശ, എനിക്ക് ഭോഗപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ, ഹേ പ്രഭോ, എന്റെ ഈ ദേഹം അവധ്യമാകട്ടെ—വധിക്കാനാകാത്തത്.

Verse 32

दशानां देवयोनीनां मनुष्याणां विशेषतः । तिर्यञ्चानां च नागानां पक्षिणां सुरसत्तम

പത്ത് തരത്തിലുള്ള ദേവയോനികളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മനുഷ്യരിൽ; അതുപോലെ തിര്യക്‌ (മൃഗങ്ങൾ)യിൽ, നാഗന്മാരിൽ, പക്ഷികളിലും—ഹേ സുരസത്തമ—

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । नावध्योऽस्ति धरापृष्ठे कश्चिद्देही च दानव । तस्मादेकं परित्यक्त्वा शेषान्प्रार्थय दैत्यप

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദാനവാ, ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്ത് യാതൊരു ദേഹധാരിയും പൂർണ്ണമായി അവധ്യനല്ല. അതിനാൽ ആ ഒരൊറ്റ വരം ഉപേക്ഷിച്ച് ശേഷമുള്ള വരങ്ങൾ അപേക്ഷിക്ക, ഹേ ദൈത്യപതേ.

Verse 34

ततः स सुचिरं ध्यात्वा प्रोवाच वृषभध्वजम् । स्त्रियमेकां परित्यक्त्वा नान्येभ्यस्तु वधो मम

അപ്പോൾ അവൻ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച് വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ)നോട് പറഞ്ഞു—ഒരു സ്ത്രീയെ ഒഴികെ, മറ്റാരാലും എന്റെ വധം സംഭവിക്കരുത്.

Verse 35

तथात्र मामके तीर्थे यः कश्चिच्छ्रद्धया नरः । करोति स्नानमव्यग्रस्त्वां पश्यति ततः परम्

അതുപോലെ എന്റെ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും ശ്രദ്ധയോടെ, അവ്യഗ്രചിത്തനായി സ്നാനം ചെയ്താൽ, തുടർന്ന് അവൻ നിന്നെ (പ്രഭുവിനെ) ദർശിക്കും।

Verse 36

तस्य स्यात्त्वत्प्रसादेन संसिद्धिः सार्वकामिकी । सर्वोपद्रवनाशश्च तेजोवृद्धिश्च शंकर

ഹേ ശങ്കരാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവന് സർവകാമസിദ്ധി ലഭിക്കും; എല്ലാ ഉപദ്രവങ്ങളും നശിക്കും; അവന്റെ തേജസ്സും വർദ്ധിക്കും।

Verse 37

भोगार्थमिष्यते कायं यतो मर्त्यं सुरासुरैः । समवाप्स्यसि तान्सर्वांस्तस्मात्तव कलेवरम्

ഭോഗാർത്ഥത്തിനായി ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പോലും മർത്ത്യദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീയും ആ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും പ്രാപിക്കും; അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ഈ ദേഹം—

Verse 38

भूतप्रेतपिशाचादि संभवास्तस्य तत्क्षणात् । दोषा नाशं प्रयास्यंति तथा रोगा ज्वरादयः

ആ നിമിഷം മുതൽ ഭൂത-പ്രേത-പിശാചാദികളിൽ നിന്നുള്ള ദോഷങ്ങൾ നശിക്കും; അതുപോലെ ജ്വരാദി രോഗങ്ങളും നാശം പ്രാപിക്കും।

Verse 39

एवमुक्त्वाऽथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । महिषोऽपि निजं स्थानं प्रजगाम ततः परम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവേശൻ പിന്നീട് ദർശനാതീതനായി അപ്രത്യക്ഷനായി; മഹിഷനും തുടർന്ന് തന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 40

स गत्वा दानवान्सर्वान्समाहूय ततः परम् । प्रोवाचामर्षसंयुक्तः सभामध्ये व्यवस्थितः

അവൻ ചെന്നു എല്ലാ ദാനവന്മാരെയും വിളിച്ചുകൂട്ടി; പിന്നെ സഭാമദ്ധ്യേ നിന്നുകൊണ്ട്, അമർഷവും ക്രോധവും നിറഞ്ഞ് പ്രസംഗിച്ചു।

Verse 41

पिता मम पितृव्यश्च ये चान्ये मम पूर्वजाः । दानवा निहता देवैर्वासुदेवपुरोगमैः

എന്റെ പിതാവും പിതൃവ്യനും മറ്റു പൂർവ്വികരും—ആ ദാനവന്മാർ വാസുദേവനെ മുൻനിർത്തിയ ദേവന്മാർകൊണ്ട് വധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 42

तस्मात्तान्नाशयिष्यामि देवानपि महाहवे । अहं त्रैलोक्यराज्यं हि ग्रहीष्यामि ततः परम्

അതുകൊണ്ട് മഹായുദ്ധത്തിൽ ആ ദേവന്മാരെയും ഞാൻ നശിപ്പിക്കും; പിന്നെ ത്രൈലോക്യാധിപത്യം ഞാൻ കൈവശമാക്കും।

Verse 43

अथ ते दानवाः प्रोचुर्युक्तमेतदनुत्तमम् । अस्मदीयमिदं राज्यं यच्छक्रः कुरुते दिवि

അപ്പോൾ ആ ദാനവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ഇത് യുക്തമാണ്, സത്യത്തിൽ അനുത്തമം. സ്വർഗത്തിൽ ശക്രൻ അനുഭവിക്കുന്ന രാജ്യം വാസ്തവത്തിൽ നമ്മുടെതുതന്നെ.”

Verse 44

तस्मादद्यैव गत्वाऽशु हत्वेन्द्रं रणमूर्धनि । दिव्यान्भोगान्प्रभुञ्जानाः स्थास्यामः सुखिनो दिवि

“അതുകൊണ്ട് ഇന്നുതന്നെ വേഗത്തിൽ ചെന്നു യുദ്ധത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ ഇന്ദ്രനെ വധിക്കാം; പിന്നെ ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് സ്വർഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കാം।”

Verse 45

एवं ते दानवाः सर्वे कृत्वा मंत्रविनिश्चयम् । मेरुशृंगं ततो जग्मुः सभृत्यबलवाहनः

ഇങ്ങനെ ആ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും മന്ത്രാലോചനയിൽ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത്, ഭൃത്യരും സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും സഹിതം മേരു-ശിഖരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 46

अथ शक्रादयो देवा दृष्ट्वा तद्दानवोद्भवम् । अकस्मादेव संप्राप्तं बलं शस्त्रास्त्रसंयुतम् । युद्धार्थं स्वपुरद्वारि निर्ययुस्तदनंतरम्

അപ്പോൾ ശക്രൻ മുതലായ ദേവന്മാർ, അപ്രതീക്ഷിതമായി ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളോടെ എത്തിയ ആ ദാനവസൈന്യത്തെ കണ്ടു; യുദ്ധാർത്ഥം ഉടൻ തന്നെ സ്വന്തം നഗരദ്വാരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 47

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ च भिषग्वरौ । विश्वेदेवास्तथा साध्याः सिद्धा विद्याधराश्च ये

ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, വൈദ്യശ്രേഷ്ഠരായ നാസത്യദ്വയം, വിശ്വേദേവന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, കൂടാതെ എല്ലാ വിദ്യാധരന്മാരും (യുദ്ധത്തിനായി) സമവേതരായി।

Verse 48

ततः समभवद्युद्धं देवानां सह दानवैः । मिथः प्रभर्त्स्यमानानां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; പരസ്പരം ആക്രമിച്ചവർ മരണത്തെയേ അന്തമാക്കി മാത്രമേ പിന്മാറുകയുണ്ടായുള്ളു।

Verse 49

एवं समभवद्युद्धं यावद्वर्षत्रयं दिवि । रक्तनद्योतिविपुलास्तत्रातीव प्रसुस्रुवुः

ഇങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മൂന്നു വർഷം വരെ യുദ്ധം തുടർന്നു; അവിടെ അതിവിപുലമായ പ്രവാഹങ്ങൾ രക്തനദികളുപോലെ ഒഴുകിപ്പുറപ്പെട്ടു।

Verse 50

अन्यस्मिन्दिवसे शक्रं दृष्टैवारावणसंस्थितम् । तं शुक्लेनातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । देवैः परिवृतं दिव्यशस्त्रपाणिभिरेव च

മറ്റൊരു ദിവസം അവർ ശക്രനെ ഐരാവതത്തിൽ ആസീനനായതായി കണ്ടു—ശ്വേത രാജച്ഛത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിരസ്സിന് നിഴലായി—ദിവ്യായുധധാരികളായ ദേവന്മാർ ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 51

ततः कोपपरीतात्मा महिषो दानवाधिपः । महावेगं समासाद्य तस्यैवाभिमुखो ययौ

അപ്പോൾ കോപാവൃതചിത്തനായ ദാനവാധിപൻ മഹിഷാസുരൻ മഹാവേഗം സമ്പാദിച്ച് അദ്ദേഹത്തോടെ നേരെ പാഞ്ഞുചെന്നു।

Verse 52

शृंगाभ्यां च सुतीक्ष्णाभ्यां ततश्चैरावणं गजम् । विव्याध हृदये सोऽथ चक्रे रावं सुदारुणम्

പിന്നീട് അവൻ അത്യന്തം തീക്ഷ്ണമായ രണ്ടു കൊമ്പുകളാൽ ഐരാവത ഗജത്തിന്റെ ഹൃദയം കുത്തിത്തുളച്ചു; ഐരാവതൻ അതിഭീകരമായ നിലവിളി മുഴക്കി।

Verse 53

ततः पराङ्मुखो भूत्वा पलायनपरायणः । अभिदुद्राव वेगेन पुरी यत्रामरावती

അപ്പോൾ അവൻ മുഖം തിരിച്ച്, രക്ഷപ്പെടലിൽ മാത്രം പരായണനായി, അമരാവതി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നഗരത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ ഓടിപ്പോയി।

Verse 54

अंकुशोत्थप्रहारैश्च क्षतकुंभोऽपि भूरिशः । महामात्रनिरुद्धोऽपि न स तस्थौ कथंचन

അങ്കുശത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ച പ്രഹാരങ്ങളാൽ അവന്റെ കുംഭസ്ഥലങ്ങൾ ഏറെ മുറിവേറ്റു; മഹാമാത്രന്മാർ തടഞ്ഞിട്ടും അവൻ എങ്ങനെയും നിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 55

अथाब्रवीत्सहस्राक्षो महिषं वीक्ष्य गर्वितम् । गर्जमानांस्तथा दैत्यान्क्ष्वेडनास्फोटनादिभिः

അപ്പോൾ സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) ഗർവത്തിൽ വീർപ്പിച്ച മഹിഷനെ കണ്ടും, പരിഹാസഘോഷം, കൈയടികൾ മുതലായ കോലാഹലത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന ദൈത്യരെ കണ്ടും, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 56

मा दैत्य प्रविजानीहि यन्नष्टस्त्रिदशाधिपः । एष नागो रणं हित्वा विवशो याति मे बलात्

ഹേ ദൈത്യാ! ദേവാധിപൻ നശിച്ചുവെന്ന് കരുതരുത്. ഈ നാഗം (ഐരാവതം) യുദ്ധം വിട്ട്, എന്റെ ബലത്താൽ വിവശനായി തള്ളിപ്പോകുന്നു।

Verse 57

तस्मात्तिष्ठ मुहूर्तं त्वं यावदास्थाय सद्रथम् । नाशयामि च ते दर्पं निहत्य निशितैः शरैः

അതുകൊണ്ട് നീ ഒരു നിമിഷം നില്ക്കുക; ഞാൻ എന്റെ ശ്രേഷ്ഠ രഥത്തിൽ കയറുന്നതുവരെ. മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ നിന്നെ നിഹതനാക്കി നിന്റെ ദർപ്പം നശിപ്പിക്കും।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मातलिः शक्रसारथिः । सहस्रैदर्शभिर्युक्तं वाजिनां वातरंहसाम्

അതിനിടയിൽ ശക്രന്റെ സാരഥിയായ മാതലി എത്തി; കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ പായുന്ന ആയിരം കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു।

Verse 59

ते ऽथ मातलिना अश्वाः प्रतोदेन समाहताः । उत्पतंत इवाकाशे सत्वं संप्रदुद्रुवुः

പിന്നീട് മാതലി ചാട്ടുകൊണ്ട് അടിച്ചതോടെ ആ കുതിരകൾ മഹാബലത്തോടെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു; ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോകുമെന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 60

अथ चापं समारोप्य सत्वरं पाकशासनः । शरैराशीविषाकारैश्छादयामास दानवम्

അപ്പോൾ പാകശാസനനായ ഇന്ദ്രൻ വേഗത്തിൽ ധനുസ്സേറി, വിഷസർപ്പാകാരമായ അമ്പുകളാൽ ദാനവനെ എല്ലാടവും മൂടി।

Verse 61

ततः स वेगमास्थाय भूयोऽपि क्रोधमूर्छितः । अभिदुद्राव वेगेन स यत्र त्रिदशाधिपः

പിന്നീട് അവൻ വീണ്ടും വേഗം സമാഹരിച്ച്, ക്രോധമൂർഛയിൽ മുങ്ങി, ത്രിദശാധിപനായ ഇന്ദ്രൻ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് മഹാവേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു।

Verse 62

ततस्तान्सुहयांस्तस्य शृंगाभ्यां वेगमाश्रितः । दारयामास संक्रुद्ध आविध्याविध्य चासकृत्

അപ്പോൾ അവൻ വേഗത്തെ ആശ്രയിച്ച് ക്രുദ്ധനായി, തന്റെ കൊമ്പുകളാൽ ആ ശ്രേഷ്ഠ കുതിരകളെ കീറിപ്പറിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും അടിച്ചു എറിഞ്ഞു കുലുക്കി।

Verse 63

ततस्ते वाजिनस्त्रस्ताः संजग्मुः क्षतवक्षसः । रक्तप्लावितसर्वांगा मार्गमैरावणस्य च

അപ്പോൾ ആ കുതിരകൾ ഭീതിയോടെ വിറച്ച്, വക്ഷസ്സിൽ മുറിവേറ്റു, രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരങ്ങളോടെ, ഐരാവതന്റെ പാതയിലൂടെയും ഓടിപ്പോയി।

Verse 64

ततः शक्ररथं दृष्ट्वा विमुखं सुरसत्तमाः । सर्वे प्रदुद्रुवुर्भीतास्तस्य मार्गमुपाश्रिताः

അപ്പോൾ ശക്രന്റെ രഥം പിന്തിരിഞ്ഞതായി കണ്ടു, ദേവശ്രേഷ്ഠരായ എല്ലാവരും ഭയന്ന്, അതേ വഴിയെ ആശ്രയിച്ച് ഓടിപ്പോയി।

Verse 65

ततस्तु दानवाः सर्वे भग्नान्दृष्ट्वा रणे सुरान् । शस्त्रवृष्टिं प्रमुंचंतो गर्जमाना यथा घनाः

അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർ ഭഗ്നരായതു കണ്ട എല്ലാ ദാനവരും ഇടിമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഗർജിച്ച് ആയുധവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 66

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता रजनी तमसावृता । न किंचित्तत्र संयाति कस्यचिद्दृष्टिगोचरे

ഇതിനിടയിൽ തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട രാത്രി എത്തി; അവിടെ ആരുടെയും ദൃഷ്ടിപഥത്തിൽ ഒന്നും തന്നെ വന്നില്ല।

Verse 67

ततस्तु दानवाः सर्वे युद्धान्निर्वृत्य सर्वतः । मेरुशृंगं समाश्रित्य रम्यं वासं प्रचक्रमुः

പിന്നീട് എല്ലാ ദാനവരും എല്ലാടത്തും നിന്ന് യുദ്ധം നിർത്തി, മേരുവിന്റെ ശിഖരം ആശ്രയിച്ച് മനോഹരമായ താമസക്യാമ്പ് ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 68

विजयेन समायुक्तास्तुष्टिं च परमां गताः । कथाश्चक्रुश्च युद्धोत्था युद्धं तस्य यथा भवत्

വിജയത്തോടെ സമ്പന്നരായി പരമ തൃപ്തി നേടിയ അവർ, ആ യുദ്ധം എങ്ങനെ നടന്നുവെന്നു യുദ്ധജന്യ കഥകൾ പരസ്പരം പറഞ്ഞു।

Verse 69

देवाश्चापि हतोत्साहाः प्रहारैः क्षतविक्षताः । मंत्रं चक्रुर्मिथो भूत्वा बृहस्पतिपुरःसराः

ദേവന്മാരും ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ടു, പ്രഹാരങ്ങളാൽ ക്ഷതവിക്ഷതരായി, ബൃഹസ്പതിയെ മുൻനിർത്തി ഒന്നിച്ചു കൂടി ആലോചന നടത്തി।

Verse 70

सांप्रतं दानवैः सैन्यमस्माकं विमुखं कृतम् । विध्वस्तं सुनिरुत्साहमक्षमं युद्धकर्मणि

ഇപ്പോൾ ദാനവർ നമ്മുടെ സൈന്യത്തെ പിൻമാറ്റിച്ചു; അത് തകർന്നുകിടക്കുന്നു, പൂർണ്ണമായി നിരുത്സാഹിതമായി, യുദ്ധകർമ്മത്തിൽ അശക്തമായി।

Verse 72

एवं ते निश्चयं कृत्वा ब्रह्मलोकं ततो गताः । शून्यां शक्रपुरीं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയം ചെയ്ത്, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി; ശക്രപുരിയെ (അമരാവതിയെ) ശൂന്യമാക്കി വിട്ടു।

Verse 73

ततः प्रातः समुत्थाय दानवास्ते प्रहर्षिताः । शून्यां शक्रपुरीं दृष्ट्वा विविशुस्तदनंतरम्

അതിനുശേഷം പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ആ ദാനവർ ആനന്ദിച്ചു; ശൂന്യമായ ശക്രപുരി കണ്ട ഉടൻ അതിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 74

अथ शाक्रे पदे दैत्यं महिषं संनिधाय च । प्रणेमुस्तुष्टिसंयुक्ताश्चक्रुश्चैव महोत्सवम्

അപ്പോൾ ശക്രന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ ദൈത്യ മഹിഷനെ സ്ഥാപിച്ച്, തൃപ്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു, മഹോത്സവം നടത്തി।

Verse 76

जगृहुर्यज्ञभागांश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । देवस्थानेषु सर्वेषु देवताऽभिमताश्च ये

അവർ ത്രിദിവവാസികളായ എല്ലാവരുടെയും യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ കവർന്നു; കൂടാതെ എല്ലാ ദേവസ്ഥാനങ്ങളിലും ദേവതകൾക്ക് പ്രിയവും അവകാശസിദ്ധവുമായ ഭാഗങ്ങളും കൈവശപ്പെടുത്തി।

Verse 94

स्थापयित्वा महल्लिगं भक्त्या देवस्य शूलिनः । प्रासादं च ततश्चक्रे कैलासशिखरोपमम्

ത്രിശൂലധാരിയായ ദേവൻ ശിവനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ അവൻ മഹാലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; തുടർന്ന് കൈലാസശിഖരസദൃശമായ ഭവ്യമായ പ്രാസാദ-മന്ദിരം പണിതു।