Adhyaya 24

Verse 1

। सूत उवाच । तत्र विष्णुपदं नाम तीर्थं तीर्थे शुभे स्थितम् । अपरं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ആ ശുഭ തീർത്ഥപ്രദേശത്ത് ‘വിഷ്ണുപദം’ എന്ന പേരിലുള്ള തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അത് മറ്റൊരു തീർത്ഥം, സർവ പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതു।

Verse 2

अयने दक्षिणे प्राप्ते यस्तत्पूज्य समाहितः । निवेदयेत्तथात्मानं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ദക്ഷിണായനം വന്നപ്പോൾ, ഏകാഗ്രചിത്തനായി ആ (വിഷ്ണുപദം) പൂജിക്കുകയും ദൃഢശ്രദ്ധയോടെ അവിടെ സ്വയം യഥാവിധി സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ,

Verse 3

स मृतोऽप्ययने याम्ये तद्विष्णोः परमं पदम् । प्राप्नोति नात्र संदेहस्तत्प्रभावाद्द्विजोत्तमाः

അവൻ ദക്ഷിണായനകാലത്ത് മരിച്ചാലും, ആ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു; ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇതിൽ സംശയമില്ല—അതാണ് അതിന്റെ പ്രഭാവം।

Verse 4

तथा चैवोत्तरे प्राप्ते पूजयित्वा यथाविधि । सम्यङ्निवेदयेद्भक्त्या आत्मानं यः समाहितः । सोऽपि विष्णोः पदं पुण्यं प्राप्य संजायते सुखी

അതുപോലെ ഉത്തരായനം വന്നപ്പോൾ, സംയതചിത്തനായി യഥാവിധി പൂജിച്ച് ഭക്തിയോടെ സ്വയം സമ്യകമായി സമർപ്പിക്കുന്നവൻ, അവനും വിഷ്ണുവിന്റെ പുണ്യപദം പ്രാപിച്ച് സുഖിയായി തീരും।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । कथं तत्र पदं जातं विष्णोरव्यक्तजन्मनः । कथं निवेद्यते तत्र सम्यगात्माऽ यनद्वये

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അവ്യക്തജന്മനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ആ ‘പാദമുദ്ര’ അവിടെ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? കൂടാതെ അയനദ്വയത്തിൽ (ഉത്തരായണം–ദക്ഷിണായണം) അവിടെ ആത്മനിവേദനം യഥാവിധി എങ്ങനെ ചെയ്യണം?

Verse 6

तस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे यत्फलं लभ्यते नरैः । तत्सर्वं सूतज ब्रूहि परं कौतृहलं हि नः

അതിനെ വെറും ദർശിച്ചാലോ സ്പർശിച്ചാലോ മനുഷ്യർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്തെന്നു, ഹേ സൂതപുത്രാ, അതെല്ലാം പറയുക; ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം മഹത്താണ്.

Verse 7

सूत उवाच । बलिर्बद्धो यदा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । तदा क्रमैस्त्रिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—സർവ്വശക്തനായ വിഷ്ണു ബലിയെ ബന്ധിച്ചപ്പോൾ, മൂന്നു പാദചുവടുകളാൽ ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ചു.

Verse 8

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संन्यस्तः प्रथमः क्रमः । महर्लोके द्विती यस्तु तदा तेन महात्मना

ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യ പാദചുവട് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; രണ്ടാമത്തേത് ആ മഹാത്മാവ് അന്ന് മഹർലോകത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 9

तृतीयस्य समुद्योगं यदा चक्रे स चक्रधृक् । तदा भिन्नं द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मांडं लघुतां गतम्

ചക്രധാരിയായ പ്രഭു മൂന്നാം പാദചുവട് എടുക്കാൻ ഉദ്യമിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഭേദിക്കപ്പെട്ടു, যেন ലഘുത്വം പ്രാപിച്ചതുപോലെ ആയി.

Verse 10

पादाग्रेणाथ संभिन्ने ब्रह्मांडे निर्मलं जलम् । अंगुष्ठाग्रेण संप्राप्तं क्रमेण धरणीतले

ഭഗവാന്റെ പാദാഗ്രം കൊണ്ട് ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഭേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിർമലജലം ഉദ്ഭവിച്ചു; അവന്റെ അങ്കുഷ്ഠാഗ്രം വഴി അത് ക്രമേണ ധരണീതലത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി വന്നു।

Verse 11

ब्रह्मलोकं तदा कृत्स्नं प्लावयित्वा जलं हि तत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं कुन्देन्दुसदृशद्युति । मत्स्यकच्छपसंकीर्णं ग्राहयूथैः समाकुलम्

ആ ജലം അപ്പോൾ സമസ്ത ബ്രഹ്മലോകത്തെയും പ്ലാവിതമാക്കി. അത് ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തവും കുന്ദപുഷ്പവും ചന്ദ്രനുംപോലെ കാന്തിയുള്ളതും; മത്സ്യങ്ങളും കച്ഛപങ്ങളും നിറഞ്ഞതും ഗ്രാഹങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ കുലുങ്ങുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 12

ततः प्रभृति सा लोके गंगा विष्णुपदी स्मृता । पवित्रमपि तत्क्षेत्रं नयन्ती सा पवित्रताम्

അന്നുമുതൽ ലോകത്തിൽ അവൾ ‘ഗംഗ’—‘വിഷ്ണുപദീ’ എന്ന പേരിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിനകം പവിത്രമായ ക്ഷേത്രത്തെയും അവൾ കൂടുതൽ പവിത്രതയിലേക്കു നയിക്കുന്നു।

Verse 13

एवं विष्णोः पदं तत्र संजातं मुनिसत्तमाः । सर्वपापहरं पुंसां तदा विष्णुपदी स्मृता

ഇങ്ങനെ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദചിഹ്നം ഉദ്ഭവിച്ചു. അത് മനുഷ്യരുടെ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നതായതിനാൽ അന്ന് അത് ‘വിഷ്ണുപദീ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 14

यस्तस्यां श्रद्धया युक्तः स्नानं कृत्वा यथोदितम् । स्पर्शयेत्तत्पदं विष्णोः स याति परमं पदम्

ശ്രദ്ധയോടെ അവിടെ യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്ത് വിഷ്ണുവിന്റെ ആ പാദചിഹ്നം സ്പർശിക്കുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 15

यस्तत्रकुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स्नात्वा विष्णुपदीतोये गयाश्राद्धफलं लभेत्

അവിടെ സമ്യക് ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ, വിഷ്ണുപദീ തീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധമായ ഗയാ-ശ്രാദ്ധഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

माघमासे नरः स्नानं प्रातरुत्थाय तत्र यः । करोति सततं मर्त्यः स प्रयागफलं लभेत्

മാഘമാസത്തിൽ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് അവിടെ നിരന്തരം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ, പ്രയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 17

अथवा वत्सरं यावत्क्षणं कृत्वात्र भक्तितः । तत्र स्नानं च यः कुर्यात्स मुक्तिं लभते नरः

അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ക്ഷണമാത്രമായാലും ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ആയാലും—ഭക്തിയോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ മുക്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 18

यस्यास्थीनि जले तत्र क्षिप्यंते मनुजस्य च । अपि पाप समाचारः स प्राप्नोति परां गतिम्

ആ മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികൾ അവിടത്തെ ജലത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, പാപാചാരിയായാലും അവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 19

अपि पक्षिपतंगा ये पशवः कृमयो मृगाः । प्रविष्टाः सलिले तस्मिंस्तृषार्ता भक्तिवर्जिताः

പക്ഷികളും കീടങ്ങളും പോലും—പശുക്കൾ, കൃമികൾ, മൃഗങ്ങൾ—വെറും ദാഹാർത്തരായി, ഭക്തിയില്ലാതെയും, ആ ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 20

तेऽपि पापविनिर्मुक्ता देहांते चातिदुर्लभम् । चक्रिणस्तत्पदं यांति जरामरणवर्जितम्

അവരും പാപവിമുക്തരായി, ദേഹാന്തത്തിൽ ചക്രധാരിയായ ഭഗവാന്റെ അത്യന്തം ദുർലഭമായ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു; അത് ജരാ-മരണവರ್ಜിതം.

Verse 21

किं पुनः श्रद्धयोपेताः पर्वकाल उपस्थिते । दत्त्वा दानं द्विजेन्द्राणां नरा वेदविदां द्विजाः

അപ്പോൾ പിന്നെ എന്ത് പറയണം? പർവ്വകാലം വന്നപ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ ജനങ്ങൾ വേദവിദ്യയിൽ നിപുണരായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജേന്ദ്രന്മാരായ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്താൽ പുണ്യം എത്രയോ വർധിക്കുന്നു.

Verse 22

तत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महर्षिणा । विष्णुपद्याः समालोक्य प्रभावं पापनाशनम्

ഈ സന്ദർഭത്തിൽ, വിഷ്ണുപദിയുടെ പാപനാശക പ്രഭാവവും മഹിമയും കണ്ട മഹർഷി നാരദൻ പുരാതനകാലത്ത് ഒരു ഗാഥ പാടിയിരുന്നു.

Verse 23

किं व्रतैर्नियमैर्वापि तपोभिर्विविधैर्मखैः । कृतैर्विष्णुपदीतोये संस्थिते धरणीतले

ഭൂമിതലത്തിൽ വിഷ്ണുപദിയുടെ പുണ്യജലം നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, വ്രത-നിയമങ്ങൾ, വിവിധ തപസ്സുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ അനവധി യാഗങ്ങൾ—ഇവയ്ക്ക് എന്ത് ആവശ്യം?

Verse 24

एकः सर्वेषु तीर्थेषु स्नानं मर्त्यः समाचरेत् । एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम्

ഒരു മർത്ത്യൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ അത് ഒരു (മാപത്തിലുള്ള) ഫലം; എന്നാൽ വിഷ്ണുപദിയുടെ ജലത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ആ മുഴുവൻ ഫലങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിന് തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 25

एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं हि तत्

ബ്രാഹ്മണർക്കു സകലവിധ ദാനങ്ങളും അർപ്പിക്കുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം എത്രയോ; വിഷ്ണുപദീ തീർത്ഥജലത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താലും അതേ സമഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 26

पञ्चाग्निसाधको ग्रीष्मे वर्षास्वाकाशमाश्रितः । जलाश्रयश्च हेमंत एकः स्यात्पुरुषः क्षितौ

ഭൂമിയിൽ ഒരാൾ ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നി-സാധന നടത്തുകയും, വർഷകാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്തിനടിയിൽ കഴിയുകയും, ഹേമന്തത്തിൽ ജലാശ്രയം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്ത്—ഋതുക്കളനുസരിച്ച് കഠിന തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കാം।

Verse 27

अन्यो विष्णुपदीतोये स्नात्वा विष्णुपदं स्पृशेत् । तावुभावपि निर्दिष्टौ समौ पुरुषसत्तमौ

മറ്റൊരാൾ വിഷ്ണുപദീ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിഷ്ണുവിന്റെ പാദചിഹ്നം സ്പർശിക്കുന്നു; ഈ ഇരുവരും സമന്മാരെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—പുരുഷോത്തമർ।

Verse 28

एकांतरोपवासी य एकः स्याज्जीवितावधि । एकोविष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम्

ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ഒരു ദിവസം വിട്ട് ഒരു ദിവസം ഉപവസിക്കുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം എത്രയോ; വിഷ്ണുപദീ തീർത്ഥജലത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താലും ആ രണ്ടിനും തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 29

त्रिरात्रोपोषितस्त्वेको यावद्वर्षशतं नरः । एको विष्णुपदीतोये स्नाति द्वाभ्यां समं फलम्

നൂറു വർഷം വരെ ആവർത്തിച്ച് ത്രിരാത്രി ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം എത്രയോ; വിഷ്ണുപദീ തീർത്ഥജലത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താലും ആ രണ്ടിനും തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 30

सूत उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो द्विजसत्तमाः । विरराम मुनीनां स बहूनां पुरतोऽसकृत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ അനേകം ഋഷിമാരുടെയും ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും മുമ്പിൽ പുനഃപുനഃ ഉപദേശിച്ചു ശേഷം മൗനമായി.

Verse 31

तस्मात्सर्व प्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत । संस्पृशेच्च पदं विष्णोर्य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

അതുകൊണ്ട് സർവ്വപ്രയത്നത്തോടെയും അവിടെ സ്നാനം ആചരിക്കണം; സ്വന്തം പരമശ്രേയസ്സിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദമുദ്ര ഭക്തിയോടെ സ്പർശിക്കണം.

Verse 32

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तमात्मानं विनिवेदयेत् । विष्णोः पदस्य संप्राप्ते अयने दक्षिणोत्तरे

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ, വിഷ്ണുവിന്റെ പാദമുദ്രയിൽ എത്തുമ്പോൾ ദക്ഷിണായനമോ ഉത്തരായനമോ ആയ സമയത്ത് ആത്മനിവേദനം ചെയ്യണം എന്നു—

Verse 33

तत्केन विधिना सूत मन्त्रैश्च वद सत्वरम् । वयं येन च तत्कुर्मः सर्वं भक्तिसमन्विताः

ഹേ സൂത, അത് ഏതു വിധിയാൽ, ഏതു മന്ത്രങ്ങളാൽ ചെയ്യണം—വേഗം പറയുക; ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭക്തിയോടെ അത് അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടതിന്നായി.

Verse 34

सूत उवाच । दक्षिणे चोत्तरे चापि संप्राप्ते चायनद्वये । पूजयित्वा पदं विष्णोरिमं मन्त्रमुदीरयेत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷിണായനമോ ഉത്തരായനമോ, ഈ ഇരട്ട അയനങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും എത്തിയാൽ, വിഷ്ണുവിന്റെ പാദമുദ്രയെ പൂജിച്ച് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 35

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यद्यकस्माद्भवेन्मम । तत्ते पदं गतिर्मे स्यादहं ते भृत्यतां गतः

ആറ് മാസത്തിനുള്ളിൽ എനിക്ക് അപ്രതീക്ഷിതമായി മരണം സംഭവിച്ചാൽ, നിന്റെ ആ പുണ്യപാദം തന്നേ എനിക്ക് ശരണവും ഗതിയും ആകട്ടെ; ഞാൻ നിന്റെ ദാസഭാവത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 36

एवं प्रोच्य हरिं पश्चात्पूजयेद्ब्राह्मणांस्ततः । अथ तैः सममश्नीयात्ततः प्राप्नोति सद्गतिम्

ഇങ്ങനെ ഹരിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത ശേഷം ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിക്കണം; പിന്നെ അവരോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം—അതിലൂടെ സദ്ഗതി ലഭിക്കുന്നു।