Adhyaya 51

Verse 1

। सूत उवाच । अथ ताच्छपथाञ्छ्रुत्वा स व्याघ्रो विस्मयान्वितः । सत्यं मत्वा पुनः प्राह नन्दिनीं पुत्रवत्सलाम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ ശപഥങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ വ്യാഘ്രൻ അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു. അവ സത്യമെന്നു കരുതി, പുത്രവാത്സല്യമുള്ള നന്ദിനിയോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 2

यद्येवं तद्गृहं गच्छ वीक्षयस्व निजात्मजम् । सखीनामर्पयित्वाथ भूय आगमनं कुरु

അങ്ങനെയെങ്കിൽ നീ വീട്ടിലേക്കു പോയി നിന്റെ മകനെ കണ്ടുവരിക. അവനെ സഖിമാർക്കു ഏല്പിച്ച് പിന്നെ വീണ്ടും ഇവിടെ വരിക.

Verse 3

सूत उवाच । इति व्याघ्रवचः श्रुत्वा सुशीला नन्दिनी तदा । गतालयं समुद्दिश्य यत्र बालः सुतः स्थितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വ്യാഘ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സുഷീലയായ നന്ദിനി അപ്പോൾ തന്റെ വസതിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു; അവിടെ അവളുടെ ബാലപുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 4

अथाकालागतां दृष्ट्वा मातरं त्रस्तचेतसम् । रंभमाणां समालोक्य वत्सः प्रोवाच विस्मयात्

പിന്നീട് അസമയത്ത് എത്തിയ, ഭയത്താൽ വിറച്ച മനസ്സോടെ കരയുന്ന അമ്മയെ കണ്ടപ്പോൾ കുട്ടി അത്ഭുതത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 5

कस्मात् प्राप्तास्यकाले तु कस्मादुद्भ्रांतमानसा । वाष्पक्लिन्नमुखी कस्माद्वद मातर्द्रुतंमम

ഈ സമയത്ത് നീ എന്തുകൊണ്ട് വന്നു? നിന്റെ മനസ്സ് എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു? നിന്റെ മുഖം കണ്ണീരാൽ എന്തുകൊണ്ട് നനഞ്ഞിരിക്കുന്നു? അമ്മേ, എനിക്ക് വേഗം പറയൂ.

Verse 6

नंदिन्युवाच । यदि पृच्छसि मां पुत्र स्तनपानं समाचर । येन तृप्तस्य ते सर्वं वृत्तांतं तद्वदाम्यहम्

നന്ദിനി പറഞ്ഞു—മകനേ, നീ എന്നോടു ചോദിക്കുകയാണെങ്കിൽ ആദ്യം സ്തനപാനം ചെയ്യുക. നീ തൃപ്തനായ ശേഷം മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും ഞാൻ പറയും.

Verse 7

सूत उवाच । सोऽपि तद्वचनं श्रुत्वा पीत्वा क्षीरं यथोचितम् । आघ्रातश्च तया मूर्ध्नि ततः प्रोवाच सत्वरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവനും അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് യഥോചിതമായി പാൽ കുടിച്ചു. പിന്നെ അവൾ സ്നേഹത്തോടെ അവന്റെ തല നുകർന്ന് (ചുംബിച്ച്), അവൻ ഉടൻ സംസാരിച്ചു.

Verse 8

सर्वं कीर्तय वृत्तांतमद्यारण्यसमुद्भवम् । येन मे जायते स्वास्थ्यं श्रुत्वा मातस्तवास्यतः

ഇന്ന് വനത്തിൽ സംഭവിച്ചതിന്റെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും പറയുക. അമ്മേ, നിന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടാൽ എന്റെ ആരോഗ്യംയും മനസ്സമാധാനവും വീണ്ടെടുക്കും.

Verse 9

नंदिन्युवाच । अहं गता महारण्ये ह्यद्य पुत्र यथेच्छया । व्याघ्रेणासादिता तत्र भ्रममाणा इतस्ततः

നന്ദിനി പറഞ്ഞു—മകനേ, ഇന്ന് ഞാൻ ഇഷ്ടപ്രകാരം മഹാവനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഇങ്ങും അങ്ങും അലഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ ഒരു കടുവ എന്നെ നേരിട്ടു.

Verse 10

स मया प्रार्थितः पुत्र भक्षमाणो नखायुधः । शपथैरागमिष्यामि गोकुले वीक्ष्य चात्मजम्

മകനേ, നഖങ്ങൾ ആയുധമായ അവൻ എന്നെ ഭക്ഷിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയിരുന്നു. ഞാൻ അവനെ അപേക്ഷിച്ച് ശപഥങ്ങളാൽ ബന്ധിതയായി—‘ഗോകുലത്തിൽ പോയി എന്റെ കുഞ്ഞിനെ കണ്ടിട്ട് ഞാൻ വീണ്ടും മടങ്ങിവരും’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 11

साहं तेन विनिर्मुक्ता शपथैर्बहुभिः कृतैः । भूयस्तत्रैव यास्यामि दृष्टः संभाषितो भवान्

ഇങ്ങനെ പല സത്യം ചൊല്ലി അവൻ എന്നെ മോചിപ്പിച്ചു. ഇപ്പോൾ നിങ്ങളെ കണ്ടും സംസാരിച്ചു കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ വീണ്ടും അതേ സ്ഥലത്തേക്കു പോകും.

Verse 12

वत्स उवाच । अहं तत्रैव यास्यामि यत्र त्वं हि प्रगच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं सम्यङ्मातुरग्रे ममाधुना

വത്സൻ പറഞ്ഞു—നീ പോകുന്ന സ്ഥലത്തേക്കുതന്നെ ഞാനും പോകും. കാരണം ഇപ്പോൾ എനിക്ക് അമ്മയുടെ മുമ്പിൽ ധർമ്മമായി മരണമടയുന്നതാണ് ബഹുമാനാർഹമായ മരണം.

Verse 13

एकाकिनापि मर्तव्यं त्वया हीनेन वै मया । विनापि क्षीरपानेन स्वल्पेन समयेन तु

നീ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായാലും മരിക്കേണ്ടതുതന്നെ. പാലുകുടിക്കാതിരുന്നാലും അല്പസമയത്തിനകം ജീവൻ അവസാനിക്കും.

Verse 14

यदि मातस्त्वया सार्धं व्याघ्रो मां सूदयिष्यति । या गतिर्मातृभक्तानां सा मे नूनं भविष्यति

അമ്മേ, നിനക്കൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ ഒരു പുലി എന്നെ കൊന്നാലും, മാതൃഭക്തർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഗതിയേ തന്നെ എനിക്കും നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും.

Verse 16

नास्ति मातृसमो बन्धुर्बालानां क्षीरजीविनाम् । नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः

പാലിൽ ജീവിക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് അമ്മയെപ്പോലെ ബന്ധുവില്ല; അമ്മയെപ്പോലെ രക്ഷകനില്ല; അമ്മയെപ്പോലെ ശരണം-ഗതിയുമില്ല.

Verse 17

नास्ति मातृसमः पूज्यो नास्ति मातृसमः सखा । नास्ति मातृसमो देव इह लोके परत्र च

മാതാവിനെപ്പോലെ പൂജ്യൻ ആരുമില്ല, മാതാവിനെപ്പോലെ സഖാവും ആരുമില്ല. ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും മാതാവിനെപ്പോലെ ദൈവവും ആരുമില്ല.

Verse 18

एवं मत्वा सदा मातुः कर्तव्या भक्तिरुत्तमैः । तमेनं परमं धर्मं प्रजापतिविनिर्मितम् । अनुतिष्ठंति ये पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി ഉത്തമർ എപ്പോഴും മാതാവിനോടു പരമഭക്തി അനുഷ്ഠിക്കണം. പ്രജാപതി നിർമ്മിച്ച ഈ പരമധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പുത്രന്മാർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 19

तस्मादहं गमिष्यामि त्वं च तिष्ठात्र गोकुले । आत्मप्राणैस्तव प्राणान्रक्षयिष्याम्यसंशयम्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പോകുന്നു; നീ ഇവിടെ ഗോകുലത്തിൽ തന്നെ നില്ക്കുക. എന്റെ സ്വന്തം പ്രാണവായുക്കളാൽ നിന്റെ ജീവൻ സംശയമില്ലാതെ ഞാൻ കാക്കും.

Verse 20

नंदिन्युवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्राद्य वासरे । तत्कथं मम जीवं त्वं रक्षस्यसुभिरात्मनः

നന്ദിനി പറഞ്ഞു: ഇന്നത്തെ ദിനത്തിൽ മരണം എനിക്കു മാത്രമേ വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ, നിനക്കല്ല, മകനേ. അപ്പോൾ നീ നിന്റെ പ്രാണങ്ങളാൽ എന്റെ ജീവനെ എങ്ങനെ കാക്കും?

Verse 21

अपश्चिममिदं पुत्र मातृसंदिष्टमुत्तमम् । त्वया कार्यं प्रयत्नेन मद्वाक्यमनुतिष्ठता

മകനേ, ഇതാണ് മാതാവിന്റെ അവസാനവും ഉത്തമവും ആയ ഉപദേശം. എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് നീ പരിശ്രമത്തോടെ ഇത് നിർബന്ധമായി അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 22

भ्रममाणो वने पुत्र मा प्रमादं करिष्यसि । लोभात्संजायते नाश इहलोके परत्र च

വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, മകനേ, അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്. ലോഭത്തിൽ നിന്നാണ് നാശം—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും.

Verse 23

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । इह तन्नास्ति लोभेन यत्र कुर्वंति मानवाः

ലോഭത്തിൽ മോഹിതരായവർ സമുദ്രസദൃശമായ വനത്തിലേക്കും യുദ്ധത്തിലേക്കും കടക്കുന്നു. ഇവിടെ മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളിൽ ലോഭമില്ലാത്തത് ഒന്നുമില്ല.

Verse 24

लोभात्प्रमादाद्विश्रंभात्पुरुषो वध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

ലോഭം, അശ്രദ്ധ, അന്ധവിശ്വാസം—ഈ മൂന്നിനാൽ മനുഷ്യൻ നശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ലോഭിക്കരുത്, അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്, വിവേകമില്ലാതെ വിശ്വസിക്കരുത്.

Verse 25

आत्मा पुत्र त्वया रक्ष्यः सर्वदैव प्रय त्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च भ्रमता गहने वने

മകനേ, നീ എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ നിന്നെ തന്നെ കാത്തുകൊള്ളണം—പ്രത്യേകിച്ച് ഘനവനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ കാട്ടുമൃഗങ്ങളിൽ നിന്നും.

Verse 26

विषमस्थं तृणान्नाद्यं कथंचित्पुत्रक त्वया । नैकाकिना प्रगंतव्यं यूथं त्यक्त्वा निजं क्वचित्

പ്രിയ കുഞ്ഞേ, അപകടകരമായ സ്ഥലത്തുള്ള പുല്ല് ഒരുവിധത്തിലും മേയരുത്. കൂടാതെ നിന്റെ കൂട്ടത്തെ വിട്ട് എവിടെയും ഒറ്റയ്ക്ക് പോകരുത്.

Verse 27

एवं संभाष्य तं वत्समवलिह्य मुहुर्मुहुः । शोकेन महताविष्टा बाष्पव्याकुललोचना

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൾ തന്റെ കിടാവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നക്കി. മഹാശോകം പിടിച്ചടക്കി, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ വ്യാകുലമായി.

Verse 28

ततः सखीजनं सर्वं गता द्रष्टुं द्विजोत्तमाः । नन्दिनीं पुत्रशोकेन पीडितांगी सुविह्वला

അതിനുശേഷം, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അവളുടെ സഖിമാർ എല്ലാവരും നന്ദിനിയെ കാണാൻ പോയി—പുത്രശോകം കൊണ്ട് ശരീരം പീഡിതയായി, അത്യന്തം വിഹ്വലയായി അവൾ ഇരുന്നു.

Verse 29

ततः प्रोवाच ताः सर्वा गत्वाऽरण्यं द्विजोत्तमाः । चरंतीः स्वेच्छया हृष्टा वांछितानि तृणानि ताः

പിന്നീട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അവൾ കാട്ടിലേക്കു ചെന്നു അവരൊക്കെയോടും പറഞ്ഞു—സ്വേച്ഛയായി സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ച് ഇഷ്ടപ്പെട്ട പുല്ലുകൾ മേയുന്ന ആ പശുക്കളോട്.

Verse 30

बहुले चंपके दामे वसुधारे घटस्रवे । हंसनादि प्रियानंदे शुभक्षीरे महोदये

‘ബഹുലാ, ചമ്പക, ദാമ, വസുധാര, ഘടസ്രവം എന്നിവിടങ്ങളിൽ; കൂടാതെ ഹംസനാദം, പ്രിയാനന്ദം, ശുഭക്ഷീരം, മഹോദയം എന്നിവിടങ്ങളിൽ (പോയി മേയുക).’

Verse 31

तथान्या धेनवो याश्च संस्थिता गोकुलांतिके । शृण्वंतु वचनं मह्यं कुर्वंतु च ततः परम् । अद्याहं निजयूथस्य भ्रमंती नातिदूरतः

‘അതുപോലെ ഗോക്കുലത്തിനടുത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന മറ്റു പശുക്കൾ എന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കട്ടെ. ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരെയായി അലഞ്ഞുതിരിയുകയില്ല।’

Verse 32

ततश्च गहनं प्राप्ता वनं मानुषवर्जितम् । व्याघ्रेणासादिता तत्र भ्रमंती तृणवांछया

അതിനുശേഷം അവൾ മനുഷ്യർ ഇല്ലാത്ത ഗഹനവനത്തിൽ എത്തി. അവിടെ പുല്ല് തേടി അലഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു വ്യാഘ്രൻ അവളെ നേരിട്ടു.

Verse 33

युष्माकं दर्शनार्थाय सुतसंभाषणाय च । संप्राप्ता शपथैः कृच्छ्रात्तं विश्वास्य नखायुधम्

‘നിങ്ങളുടെ ദർശനത്തിനും പുത്രനോടു സംസാരിക്കാനുമായി ഞാൻ മഹാകഷ്ടത്തോടെ ഇവിടെ എത്തി. ശപഥങ്ങളാൽ നഖായുധനായ ആ ശത്രുവിനെ വിശ്വസിപ്പിച്ച് ഞാൻ അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.’

Verse 34

दृष्टः संभाषितः पुत्रः शासितश्च मया हि सः । अधुना भवतीनां च प्रदत्तः पुत्रको यथा

‘ഞാൻ പുത്രനെ കണ്ടു, അവനോടു സംസാരിച്ചു, ഉപദേശവും നൽകി. ഇനി ഈ ബാലനെ ഞാൻ നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും ഏല്പിക്കുന്നു—ഏല്പിക്കപ്പെട്ടവനെന്നു കരുതി സംരക്ഷിക്കൂ.’

Verse 35

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि भवतीनां मया कृतम् । यत्किंचिद्दुष्कृतं भद्रास्तत्क्षंतव्यं प्रसादतः

‘അജ്ഞാനത്താലോ അറിഞ്ഞുകൊണ്ടോ നിങ്ങളോടു ഞാൻ ചെയ്ത ഏതെങ്കിലും ദുഷ്കൃത്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഭദ്രജനങ്ങളേ, കൃപയാൽ അത് ക്ഷമിക്കണം.’

Verse 36

अनाथो ह्यबलो दीनः क्षीरपो मम बालकः । मातृशोकाभिसंतप्तः पाल्यः सर्वाभिरेव सः

‘എന്റെ കുഞ്ഞ് അനാഥനും ബലഹീനനും ദീനനും ആണ്; അവൻ ഇനിയും പാലിൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്നു. മാതൃശോകത്തിൽ ദഹിച്ചിരിക്കുന്ന അവനെ നിങ്ങളെല്ലാവരും ചേർന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.’

Verse 37

भ्रममाणोऽसमे स्थाने व्रजमानोऽन्यगोकुले । अकार्येषु च संसक्तो निवार्यः सर्वदाऽदरात्

അവൻ അസമമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുകയോ, മറ്റൊരു ഗോക്കുലത്തിലേക്ക് വഴിതെറ്റിപ്പോകുകയോ, അയോഗ്യകർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തനാകുകയോ ചെയ്താൽ—അവനെ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടും ആദരത്തോടും കൂടി തടയണം।

Verse 38

अहं तत्र गमिष्यामि स व्याघ्रो यत्र संस्थितः । अपश्चिमप्रणामोऽयं सर्वासां विहितो मया

ആ വ്യാഘ്രൻ നില്ക്കുന്നിടത്തേക്ക് ഞാൻ പോകും। വിടപറയുമ്പോൾ നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും ഇതാണ് എന്റെ അന്തിമ പ്രണാമം।

Verse 39

धेनव ऊचुः । न गंतव्यं त्वया तत्र कथंचिदपि नंदिनि । आपद्धर्मं न वेत्सि त्वं नूनं येन प्रगच्छसि

പശുക്കൾ പറഞ്ഞു—ഹേ നന്ദിനീ, നീ ഒരുവിധത്തിലും അവിടേക്ക് പോകരുത്। ആപദ്ധർമ്മം നീ അറിയാത്തതിനാലാണ് നീ ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്।

Verse 40

न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति न स्त्रीषु जातिर्न विवाहकाले । प्राणात्यये सर्वधनापहारे पंचानृतान्याहुरपातकानि

തമാശയായി പറഞ്ഞ വാക്ക് ദോഷകരമല്ല; സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിൽ അല്ല, വിവാഹസമയത്തും അല്ല. പ്രാണാപായത്തിലും സർവ്വധനനഷ്ടത്തിലും—ഈ അഞ്ചു അസത്യങ്ങൾ ‘അപാതകം’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 41

तस्मात्तत्र न गंतव्यं दोषो नास्त्यत्र ते शुभे । पालयस्व निजं पुत्रं व्रजास्माभिर्निजं गृहम्

അതുകൊണ്ട് അവിടേക്ക് പോകരുത്; ഹേ ശുഭേ, ഇതിൽ നിനക്ക് ദോഷമില്ല. നിന്റെ പുത്രനെ സംരക്ഷിക്കൂ—ഞങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങുന്നു।

Verse 42

नंदिन्युवाच । परेषां प्राणयात्रार्थं तत्कर्तुं युज्यते शुभाः । आत्मप्राणहितार्थाय न साधूनां प्रशस्यते

നന്ദിനി പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭജനങ്ങളേ, മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രാണയാത്രയ്ക്കായി അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് യുക്തമാണ്. എന്നാൽ സ്വന്തം പ്രാണഹിതത്തിനായി മാത്രം ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി സജ്ജനന്മാരിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 43

सत्ये प्रतिष्ठितो लोको धर्मः सत्ये प्रतिष्ठितः । उदधिः सत्यवाक्येन मर्यादां न विलंघयेत्

സത്യത്തിലാണ് ലോകം പ്രതിഷ്ഠിതം; ധർമ്മവും സത്യത്തിലാണ് സ്ഥാപിതം. സത്യവാക്യത്തിന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ട് സമുദ്രം പോലും തന്റെ നിശ്ചിത പരിധി ലംഘിക്കുകയില്ല.

Verse 44

विष्णवे पृथिवीं दत्त्वा बलिः पातालमाश्रितः । सत्यवाक्यं समाश्रित्य न निष्क्रामति दैत्यपः

വിഷ്ണുവിന് ഭൂമി ദാനം നൽകി ബലി പാതാളത്തിൽ ആശ്രയം തേടി. സത്യവാക്യത്തിന് ബദ്ധനായി ആ ദൈത്യാധിപൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 45

यः स्वं वाक्यं प्रतिज्ञाय न करोति यथोदितम् । किं तेन न कृतं पापं चौरेणाकृत बुद्धिना

സ്വവാക്കിൽ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്യാത്തവൻ—ബുദ്ധിഹീനനായ കള്ളനെപ്പോലെ—ഏത് പാപം ചെയ്യാതിരിക്കും?

Verse 46

सख्य ऊचुः । त्वं नंदिनि नमस्कार्या सर्वेरपि सुरासुरैः । या त्वं सत्यप्रतिष्ठार्थं प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

സഖികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ നന്ദിനീ, ദേവാസുരന്മാർ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും നമസ്കരിക്കേണ്ടവളാണ് നീ; സത്യത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കായി ത്യജിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ പ്രാണങ്ങളെയും നീ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 47

किं त्वां कल्याणि वक्ष्यामः स्वयं धर्मार्थवादिनीम् । सवरेंपि गुणैर्युक्ता नित्यं सत्ये प्रतिष्ठिताम्

ഹേ കല്യാണി! ഞങ്ങൾ നിന്നോട് എന്തു പറയാൻ കഴിയും? നീ തന്നേ ധർമ്മാർത്ഥസാരമായ വാക്കുകൾ പറയുന്നവൾ; സർവ്വഗുണസമ്പന്നയും നിത്യം സത്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതയുമാണ്।

Verse 48

तस्माद्गच्छ महाभागे न शोच्यः पुत्रकस्तव । भवत्या यद्वयं प्रोक्तास्तत्करिष्याम एव हि

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗേ! നീ പോകുക; നിന്റെ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ശോകിക്കേണ്ടതില്ല. നീ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞങ്ങൾ തീർച്ചയായും ചെയ്യും।

Verse 49

एतत्पुनर्वयं विद्मः सदा सत्यवतां नृणाम् । न निष्फलः क्रियारंभः कथंचिदपि जायते

ഇതു ഞങ്ങൾ ഉറപ്പായി അറിയുന്നു: സത്യനിഷ്ഠരായ മനുഷ്യർക്കു ധർമ്മക്രിയയുടെ ആരംഭം എങ്ങനെയും നിഷ്ഫലമാകുകയില്ല।

Verse 50

सूत उवाच । एवं संभाष्य तं सर्वं नंदिनी स्वसखीजनम् । प्रस्थिता व्याघ्रमुद्दिश्य पुत्रशोकेन पीडिता

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ തന്റെ സഖീജനങ്ങളൊക്കെയുമായി സംസാരിച്ച ശേഷം, പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതയായ നന്ദിനി വ്യാഘ്രത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 51

शोकाग्निनापि संतप्ता निराशा पुत्रदर्शने । वियुक्ता चक्रवाकीव लतेव पतिता तरोः

ശോകാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചവളായി, പുത്രദർശനത്തിന്റെ പ്രത്യാശയില്ലാതെ, കൂട്ടാളിയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ചക്രവാകിപോലെ; വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വീണ വള്ളിപോലെ അവൾ ആയി।

Verse 52

अंधेव दृष्टिनिर्मुक्ता प्रस्खलंती पदेपदे । वनाधिदेवताः सर्वाः प्राऽर्थयच्च सुतार्थतः

കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ട അന്ധയെന്നപോലെ അവൾ പടിപടിയായി ഇടറിക്കൊണ്ട്, മകന്റെ കാര്യമാത്രം മനസ്സിൽ വെച്ച് വനാധിദേവതകളെയൊക്കെയും പ്രാർത്ഥിച്ചു।

Verse 53

प्रसुप्तं भ्रममाणं वा मम पुत्रं सुबालकम् । वनाधिदेवताः सर्वा रक्षंतु वचनान्मम

എന്റെ ചെറുമകൻ ഉറങ്ങുകയായാലും അലഞ്ഞുതിരിയുകയായാലും—വനാധിദേവതകളൊക്കെയും എന്റെ വാക്കിന്റെ ബലത്താൽ എന്റെ സുന്ദര ബാലനെ കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ।

Verse 54

एवं प्रलप्य मनसा संप्राप्ता तत्र यत्र सः । आस्ते विस्फूर्जितास्यश्च तीक्ष्णदंष्ट्रो भयावहः

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ അവൻ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തെത്തി; അവിടെ അവൻ നിന്നിരുന്നു—വായ് പിളർത്തി വിറച്ച്, മൂർച്ചയുള്ള ദംഷ്ട്രകളോടെ, കാണുവാൻ ഭയാനകനായി।

Verse 55

व्याघ्रः क्षुत्क्षामकण्ठश्च तस्या मार्गावलोककः । संरंभाटोपसंयुक्तः सृक्किणी परिलेहयन्

ക്ഷുധയാൽ തൊണ്ട വറ്റിയ ആ വ്യാഘ്രം അവൾ വരാനിരിക്കുന്ന വഴിയെ നോക്കി നിന്നു; ക്രോധവും അഹങ്കാരവും നിറഞ്ഞ് വായിന്റെ കോണുകൾ നക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 56

नंदिन्युवाच । आगताहं महाव्याघ्र सत्ये च शपथे स्थिता । कुरु तृप्तिं यथाकामं मम मांसेन सांप्रतम्

നന്ദിനി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാവ്യാഘ്രാ! സത്യത്തിലും ശപഥത്തിലും സ്ഥിരയായി ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ എന്റെ മാംസത്തോടെ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ, തൃപ്തി പ്രാപിക്ക.

Verse 57

तां दृष्ट्वा सोऽपि दुष्टात्मा वैराग्यं परमं गतः । सत्याशया पुनः प्राप्ता संत्यज्य प्राणजं भयम्

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ആ ദുഷ്ടഹൃദയനും പരമവൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ചു. സത്യാശ്രയത്തോടെ അവൾ വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു, പ്രാണബന്ധമായ ഭയം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 58

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि सुधेनो सत्यवादिनि । न हि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു—കല്യാണീ, നിനക്കു സ്വാഗതം; ഹേ സുദേനൂ, സത്യവാദിനീ! സത്യവാന്മാർക്കു എവിടെയും അശുഭം സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 59

त्वयोक्तं शपथैर्भद्रे आगमिष्याम्यहं पुनः । तेन मे कौतुकं जातं किमेषा प्रकरिष्यति

ഭദ്രേ, നീ ശപഥങ്ങളോടെ ‘ഞാൻ വീണ്ടും വരും’ എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനാൽ എനിക്ക് കൗതുകം തോന്നി—ഇവൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്ത് ചെയ്യും?

Verse 60

सोऽहं भद्रे दुराचारो नृशंसो जीवघातकः । यास्यामि नरकं घोरं कर्मणानेन सर्वदा

ഭദ്രേ, ഞാൻ ദുരാചാരിയും ക്രൂരനും ജീവഹന്താവുമാണ്. ഈ കർമം മൂലം ഞാൻ നിശ്ചയമായി ഘോര നരകത്തിലേക്കു പോകും.

Verse 61

तस्मात्त्वं मे महाभागे पापास्यातिदुरात्मनः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि

അതുകൊണ്ട്, മഹാഭാഗേ, പാപിയും അതിദുഷ്ടാത്മാവുമായ എന്നോടു ഉപദേശം നൽകി കൃപ ചെയ്യുവാൻ നീ അർഹയാകുന്നു.

Verse 62

येन मे स्यात्परं श्रेय इह लोके परत्र च । न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सत्याचारान्मतिर्मम

ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും എനിക്ക് പരമ ശ്രേയസ് ലഭിക്കുവാൻ ഏതു മാർഗമാണോ, അത് എനിക്ക് ഉപദേശിക്കണമേ. നിങ്ങള്ക്ക് ഒന്നും അജ്ഞാതമല്ല; എന്റെ മനസ് സത്യാചാരത്തിലേക്കു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 63

तस्मात्त्वं धर्मसर्वस्वं संक्षेपान्मम कीर्तय । सत्संगमफलं येन मम संजायतेऽखिलम्

അതുകൊണ്ട് ധർമ്മത്തിന്റെ സർവ്വസ്വം എനിക്ക് സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിക്കണമേ; അതിനാൽ സത്സംഗത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 64

नंदिन्युवाच । तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ध्यानमेव च । द्वापरे यज्ञयोगं च दानमेकं कलौ युगे । सर्वेषामेव दानानां नास्ति दानमतः परम्

നന്ദിനി പറഞ്ഞു—കൃതയുഗത്തിൽ തപസ്സിനെ പ്രശംസിക്കുന്നു, ത്രേതായുഗത്തിൽ ധ്യാനമേ; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ യജ്ഞയോഗാനുഷ്ഠാനം. എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ ദാനമേ ഏക പരമ മാർഗം; എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും ഇതിലധികം ദാനം ഇല്ല.

Verse 65

चराचराणां भूतानामभयं यः प्रयच्छति । स सर्वभयनिर्मुक्तः परं ब्रह्मा धिगच्छति

ചരാചരമായ എല്ലാ ജീവികൾക്കും അഭയം നൽകുന്നവൻ, സകലഭയങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായി പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 66

व्याघ्र उवाच । अन्येषां चैव भूतानां तद्दानं युज्यते शुभे । अहिंसया भवेद्येषां प्राणयात्रान्नपूर्वकम्

വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭേ! ആ (അഭയ) ദാനം മറ്റു ജീവികൾക്കാണ് യുക്തം; അഹിംസയാൽ, ആഹാരത്തിന്റെ ആശ്രയത്തോടെ, ജീവയാത്ര നടത്താൻ കഴിയുന്നവർക്ക്.

Verse 67

न हिंसया विनाऽस्माकं यतः स्यात्प्राणधारणम् । तस्माद्ब्रूहि महाभागे किञ्चिन्मम सुखावहम् । उपदेशं सुधर्माय हिंसकस्यापि देहिनाम्

അഹിംസയില്ലാതെ നമ്മുടെ പ്രാണധാരണം നിലനിൽക്കുകയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗേ, എനിക്ക് ക്ഷേമം തരുന്നതൊന്ന് പറയുക—ഹിംസകനായ ദേഹധാരികൾക്കും സദ്ധർമ്മോപദേശം.

Verse 68

नन्दिन्युवाच । अत्रास्ति सुमहल्लिंगं पुरा बाणप्रतिष्ठितम् । गहने यत्प्रभावेन त्वया मुक्तास्म्यहं ध्रुवम्

നന്ദിനി പറഞ്ഞു—ഇവിടെ പണ്ടുകാലത്ത് ബാണൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച അതിമഹത്തായ ലിംഗം ഉണ്ട്. ഈ ഗഹനവനത്തിൽ അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നിന്മൂലം ഞാൻ തീർച്ചയായും മോചിതയാകും.

Verse 69

तस्य त्वं प्रातरुत्थाय कुरु नित्यं प्रदक्षिणाम् । प्रणामं च ततः सिद्धिं वांछितां समवाप्स्यसि

നീ പ്രതിദിനം പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ആ (ലിംഗത്തെ) നിത്യമായി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുക. പിന്നെ പ്രണാമം ചെയ്യുക; അപ്പോൾ ആഗ്രഹിച്ച സിദ്ധി ലഭിക്കും.

Verse 70

नान्यस्य कर्मणः शक्तिर्विद्यते ते नखायुध । पूजादिकस्य हीनत्वाद्धस्ताभ्यामिति मे मतिः

ഹേ നഖായുധാ, മറ്റു കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനുള്ള ശക്തി നിനക്കില്ല. പൂജാദികൾക്കുള്ള ഉപാധികൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ എന്റെ അഭിപ്രായം—നിന്റെ ‘രണ്ടു കൈകളാൽ’ തന്നെ, അഥവാ പ്രദക്ഷിണം-പ്രണാമം പോലെയുള്ള ലളിതകർമ്മങ്ങളാൽ, ഭക്തി ചെയ്യുന്നതാണ് യുക്തം.

Verse 71

एवमुक्त्वाथ सा धेनुर्व्याघ्रस्याथ वनांतिके । तल्लिंगं दर्शयामास पुरः स्थित्वा द्विजोत्तमाः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ധേനു വനത്തിന്റെ അറ്റത്ത് വ്യാഘ്രനു ആ ലിംഗം കാണിച്ചു; അതിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട്—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ.

Verse 72

सोऽपि संदर्शनात्तस्य तत्क्षणान्मुक्तिमाप्तवान् । व्याघ्रत्वात्पार्थिवो भूयः स बभूव यथा पुरा

അത് ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ അവനും അതേ ക്ഷണത്തിൽ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു; വ്യാഘ്രഭാവത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, മുൻപുപോലെ വീണ്ടും രാജാവായി।

Verse 73

शापं दुर्वाससा दत्तं राज्यं स्वं सहितैः सुतैः । सस्मार स नृपश्रेष्ठस्ततः प्रोवाच नंदिनीम्

ദുർവാസസ്സ് നൽകിയ ശാപം—അതുകൊണ്ട് പുത്രന്മാരോടുകൂടെ സ്വന്തം രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടത്—ഓർത്ത്, രാജശ്രേഷ്ഠൻ തുടർന്ന് നന്ദിനിയോട് പറഞ്ഞു।

Verse 74

नृपः कलशनामाहं हैहयान्वयसंभवः । शप्तो दुर्वाससा पूर्वं कस्मिंश्चित्कारणांतरे

ഞാൻ കലശനാമനായ രാജാവാണ്, ഹൈഹയ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ; മുൻപ് ഏതോ കാരണാന്തരത്തിൽ ദുർവാസസ് എന്നെ ശപിച്ചു।

Verse 75

ततः प्रसादितेनोक्तस्तेनाहं नंदिनी यदा । दर्शयिष्यति तल्लिंगं तदा मुक्तिर्भविष्यति

പിന്നീട് അദ്ദേഹം പ്രസന്നനായപ്പോൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു—‘ഹേ നന്ദിനീ, നീ ആ ലിംഗം ദർശിപ്പിക്കുന്നപ്പോൾ എന്റെ മോക്ഷം സംഭവിക്കും।’

Verse 76

सा नूनं नन्दिनी त्वं हि ज्ञाता शापान्ततो मया । तत्त्वं ब्रूहि प्रदेशोऽयं कतमो वरधेनुके

നിശ്ചയമായും നീ തന്നെയാണ് നന്ദിനീ; ശാപാന്തത്തോടെ ഞാൻ നിന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഹേ വരദായിനി ധേനുവേ, സത്യം പറയുക—ഇത് ഏത് പ്രദേശമാണ്?

Verse 77

येन गच्छाम्यहं भूयः स्वगृहं प्रति सत्वरम् । मार्गं दृष्ट्वा महाभागे मानुषं प्राप्य कञ्चन

ഞാൻ ഏത് വഴിയിലൂടെ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും എന്റെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങാം? ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, വഴി കാണിച്ചു എനിക്ക് ഒരു മനുഷ്യ മാർഗ്ഗദർശി ലഭിക്കുമാറാകട്ടെ.

Verse 78

नंदिन्युवाच । चमत्कारपुरक्षेत्रमेतत्पातकनाशनम् । सर्वतीर्थमयं राजन्सर्वकामप्रदायकम्

നന്ദിനി പറഞ്ഞു—ഇത് ചമത്കാരപുരക്ഷേത്രം, പാപനാശിനി. ഹേ രാജാവേ, ഇത് സർവതീർത്ഥമയവും സർവകാമപ്രദായകവും ആകുന്നു.

Verse 79

यदन्यत्र भवेच्छ्रेयो वत्सरेण तपस्विनाम् । दिनेनैवात्र तत्सम्यग्जायते नात्र संशयः

തപസ്വികൾ മറ്റിടങ്ങളിൽ ഒരു വർഷത്തിൽ നേടുന്ന ആത്മിക ശ്രേയസ്, ഇവിടെ ഒരു ദിവസത്തിൽ തന്നെ പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 80

एवं मत्वा मया लिंगं स्नापितं पयसा सदा । एतद्यूथं परित्यज्य भक्त्या पूतेन चेतसा

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഞാൻ എപ്പോഴും പാലാൽ ലിംഗത്തെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. ഈ കൂട്ടത്തെ വിട്ട്, ഭക്തിയാൽ ശുദ്ധമായ ചിത്തത്തോടെ…

Verse 81

राजोवाच । गच्छ नन्दिनि भद्रं ते निजं प्राप्नुहि बालकम् । गोकुलं च सखीः स्वाश्च तथान्यं च सुहृज्जनम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—പോകുക നന്ദിനീ, നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. നിന്റെ കിടാവിനെയും, നിന്റെ ഗോകുലത്തെയും, നിന്റെ സഖിമാരെയും മറ്റു സുഹൃദ്ജനങ്ങളെയും ചെന്നു ചേർന്നു കൊൾക.

Verse 82

एतत्क्षेत्रं मया पूर्वं ब्राह्मणानां मुखाच्छ्रुतम् । वांछितं च सदा प्रष्टुं न च द्रष्टुं प्रपारितम्

ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ മുമ്പ് ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നു കേട്ടിരുന്നു. ഇതിനെപ്പറ്റി ചോദിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹം എപ്പോഴും ഉണ്ടായിരുന്നു; പക്ഷേ ദർശനം ലഭിച്ചില്ല.

Verse 83

राज्यकर्मप्रसक्तेन भोगासक्तेन नंदिनि । स्वयमेवाधुना लब्धं नाहं सन्त्यक्तुमुत्सहे

ഓ നന്ദിനീ, രാജകാര്യങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയും ഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തനുമായ ഞാൻ—ഇപ്പോൾ സ്വയം ലഭിച്ചതു ഉപേക്ഷിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല.

Verse 84

दिष्ट्या मे मुनिना तेन दत्तः शापो महात्मना । कथं स्यादन्यथा प्राप्तिः क्षेत्रस्यास्य सुशोभने

ഭാഗ്യവശാൽ ആ മഹാത്മ മুনি എനിക്ക് ശാപം നൽകിയിരിക്കുന്നു. ഓ സുന്ദരീ, അല്ലെങ്കിൽ ഈ ശോഭന ക്ഷേത്രം എനിക്ക് എങ്ങനെ ലഭിക്കുമായിരുന്നു?

Verse 85

सूत उवाच । एवमुक्त्वा महीपालो नन्दिनीं तां विसृज्य च । स्थितस्तत्रैव तल्लिंगं ध्यायमानो दिवानिशम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജാവ് നന്ദിനിയെ വിടവാങ്ങിച്ചു; അവിടെ തന്നെയിരുന്നു ആ ലിംഗത്തെ പകലും രാത്രിയും ധ്യാനിച്ചു.

Verse 86

प्रासादं तत्कृते मुख्यं विधायाद्भुतदर्शनम् । कैलासशिखराकारं तपस्तेपे तदग्रतः

അവൻ അതിനായി അത്ഭുതദർശനമുള്ള മുഖ്യ പ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) നിർമ്മിച്ചു, കൈലാസശിഖരസദൃശമായ ആകൃതിയിൽ, അതിന്റെ മുമ്പിൽ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 87

ततस्तस्य प्रभावेन स्वल्पैरेव दिनैर्द्विजाः । संप्राप्तः परमां सिद्धिं दुर्लभां याज्ञिकैरपि

അപ്പോൾ ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അല്പദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ അവൻ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു; യജ്ഞപരായണരായ യാജ്ഞികർക്കും ദുർലഭമായതു.

Verse 88

तत्र यः कार्तिके मासि दीपकं संप्रयच्छति । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

അവിടെ കാർത്തിക മാസത്തിൽ ദീപം അർപ്പിക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപവിമുക്തനായി ശിവലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 89

मार्गशीर्षे च सम्प्राप्ते गीतनृत्यादिकं नरः । तदग्रे कुरुते भक्त्या स गच्छति परां गतिम्

മാർഗശീർഷ മാസം വന്നപ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ അതിന്റെ (ലിംഗത്തിന്റെ) മുമ്പിൽ ഗാനം, നൃത്തം മുതലായവ ചെയ്യുന്നവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 90

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । कलशेश्वरमाहात्म्यं विस्तरेण द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, സർവ്വ മഹാപാതകനാശകമായ കലശേശ്വര മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിശദമായി ആഖ്യാനം ചെയ്തു.

Verse 91

भक्त्या पठति यश्चैतच्छ्रद्धया परया युतः । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

പരമശ്രദ്ധയോടെ ഭക്തിയായി ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും പാപവിമുക്തനായി ശിവലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 151

अथवा ये त्वया तस्य विहिताः शपथाः शुभे । ते संतु मम तिष्ठ त्वं तस्मादत्रैव गोकुले

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ശുഭേ! നീ അവനിൽ ഏർപ്പെടുത്തിയ ശപഥങ്ങൾ എനിക്കായി തന്നെ നിലനില്ക്കട്ടെ; അതിനാൽ നീ ഇവിടെ തന്നേ ഈ ഗോകുലത്തിൽ വസിക്ക.