Adhyaya 265

Verse 1

ऋषय ऊचुः । प्रभूतानि त्वयोक्तानि व्रतानि नियमास्तथा । प्रसुप्ते पुंडरीकाक्षे येषां संख्या न विद्यते

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! നീ അനേകം വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും പറഞ്ഞു; പുണ്ഡരീകാക്ഷനായ പ്രഭു യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുമ്പോൾ ആ വ്രതങ്ങളുടെ എണ്ണം തന്നെ എണ്ണമറ്റതാണ്।

Verse 2

अशक्त्या हि शरीरस्य नियमानां कथं चरेत् । व्रतं हि सुकुमारांगो दानैर्वापि वदस्व नः

ശരീരം ദുർബലമായാൽ കഠിനനിയമങ്ങൾ എങ്ങനെ അനുഷ്ഠിക്കാം? അതിനാൽ സുകുമാരദേഹികൾക്കു യോജ്യമായ വ്രതമോ, അല്ലെങ്കിൽ ദാനധർമ്മമാർഗമോ ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 3

सूत उवाच । अशक्तो नियमं कर्तुं सुकुमारो भवेत्तु यः । तेन तत्र प्रकर्तव्यं विख्यातं भीष्मपंचकम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പൂർണ്ണനിയമം അനുഷ്ഠിക്കാൻ അശക്തനോ സുകുമാരദേഹിയോ ആയാൽ, അവൻ അവിടെ പ്രസിദ്ധമായ ‘ഭീഷ്മ-പഞ്ചകം’ എന്ന അഞ്ചുദിന വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 4

कार्त्तिकस्य सिते पक्ष एकादश्यां समाहितः । प्रातरुत्थाय विप्रेंद्र कर्तव्यं दंतधावनम्

കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിയിൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി—പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്ര—ദന്തധാവനം (പല്ല് ശുദ്ധീകരണം) ചെയ്യണം।

Verse 5

ततस्तु नियमं कुर्याद्वासुदेवपरायणः । पूर्वोक्तानां च सर्वेषां नियमानां द्विजोत्तमाः

അതിനുശേഷം വാസുദേവപരായണനായി, ഹേ ദ്വിജോത്തമ, മുമ്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ നിയമങ്ങളോടും കൂടി ആ നിയമം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 6

उपवासः प्रकर्तव्यस्तस्मिन्नहनि भक्तितः । अशक्त्या वा शरीरस्य हेमं दद्यात्स्वशक्तितः

ആ ദിവസം ഭക്തിയോടെ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ശരീരം അശക്തമായാൽ സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണദാനം ചെയ്യണം।

Verse 7

ब्राह्मणाय हविष्यान्नं दातव्यं वैष्णवैर्नरैः । एवं पञ्चदिनं यावत्कर्तव्यं व्रतमुत्तमम्

വൈഷ്ണവപുരുഷന്മാർ ബ്രാഹ്മണനു ഹവിഷ്യാന്നം ദാനം ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ അഞ്ചുദിവസം വരെ ഈ ഉത്തമവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 8

पूजनीयो हृषीकेशो जलशायिस्वरूपधृक् । गंधैर्धूपैश्च नैवेद्यै रात्रिजागरणैरपि

ജലശായീ സ്വരൂപം ധരിച്ച ഹൃഷീകേശനെ പൂജിക്കണം—സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, ധൂപം, നൈവേദ്യം, രാത്രിജാഗരണം എന്നിവയാലും.

Verse 9

षष्ठेऽहनि ततो जाते पूजयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । तांश्च वस्त्रैर्हिरण्येन मिष्टान्नेन प्रभक्तितः

പിന്നെ ആറാം ദിവസം വന്നാൽ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിച്ച് പൂജിക്കണം; ഭക്തിയോടെ വസ്ത്രം, സ്വർണം, മിഷ്ടാന്നം എന്നിവ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 10

ततः कृतांजलिर्भूत्वा याचयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । सर्वे मे नियमाः प्राप्ता युष्माकं च प्रसादतः

പിന്നെ കൈകൂപ്പി ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് അപേക്ഷിക്കണം—“നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം കൊണ്ടു എന്റെ എല്ലാ നിയമങ്ങളും പൂർത്തിയായി.”

Verse 11

ततस्तैरपि वक्तव्यं चतुर्मासीसमुद्भवम् । व्रतानां नियमानां च व्रतं भूयात्तवाखिलम्

അപ്പോൾ അവർയും പറയണം—“ചാതുർമാസ്യകാലത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും സഹിതം നിന്റെ ഈ സമസ്ത വ്രതം പൂർണ്ണമാകട്ടെ.”

Verse 12

ततो विसर्ज्य तान्विप्रान्भोजनं स्वयमाचरेत् । सर्वाहारेण राजेंद्र पंचगव्यप्रपूर्वकम्

അതിനുശേഷം ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കി, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, സ്വയം ഭോജനം ചെയ്യണം. ആദ്യം പഞ്ചഗവ്യം സേവിച്ച്, പിന്നെ എല്ലാ വിധ ആഹാരങ്ങളാൽ നിയമഭംഗം ചെയ്യണം.

Verse 13

यः करोति व्रतं तस्य फलं स्याद्बहुपुण्यदम् । यः पुनर्व्रतमेतद्धि कुरुते दिनपंचकम् । उपवासपरस्तस्य फलं शतगुणं भवेत्

ഈ വ്രതം ചെയ്യുന്നവന്‍ വളരെ പുണ്യം നല്‍കുന്ന ഫലം ലഭിക്കും. ഉപവാസപരനായി ഇതേ വ്രതം അഞ്ചുദിവസം ചെയ്യുന്നവന്റെ ഫലം നൂറിരട്ടിയാകും.

Verse 14

एकादश्यां हरेः पूजां जातिपुष्पैः समाचरेत् । द्वादश्यां बिल्वपत्रेण शतपत्र्या ततः परम् । त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां सुरभ्या भक्तिपूर्वकम्

ഏകാദശിയിൽ ഹരിയെ മല്ലിപ്പൂക്കളാൽ വിധിപൂർവം പൂജിക്കണം. ദ്വാദശിയിൽ ബിൽവപത്രങ്ങളാൽ, തുടർന്ന് ശതദള പദ്മത്താൽ. ത്രയോദശിയും ചതുര്ദശിയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാൽ ഭക്തിപൂർവം പൂജിക്കണം.

Verse 15

भृंगराजेन पुण्येन पौर्णमास्यां प्रपूजयेत् । प्रतिपद्दिवसे सर्वैः पूजनीयो जनार्दनः । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

പൗർണ്ണമിയിൽ പുണ്യകരമായ ഭൃംഗരാജം കൊണ്ടു (പ്രഭുവിനെ) പൂജിക്കണം. പ്രതിപദ ദിനത്തിൽ എല്ലാവരും ജനാർദനനെ പൂജിക്കണം. (തയ്യാറാക്കുക) ഗോമൂത്രം, ഗോമയം, ക്ഷീരം, ദധി, സർപ്പിസ്, കുശോദകം.

Verse 16

प्रतिपद्दिवसे सर्वान्प्राशयेत्कायशुद्धये । अगरं गुग्गुलं चैव कर्पूरं तगरं त्वचा

പ്രതിപദ ദിനത്തിൽ കായശുദ്ധിക്കായി എല്ലാവർക്കും (ശുദ്ധികര ദ്രവ്യം) പ്രാശനം ചെയ്യിക്കണം. അതിൽ അഗരു, ഗുഗ്ഗുലു, കർപ്പൂരം, തഗരം, സുഗന്ധ ത്വച (കറുവപ്പട്ട മുതലായവ) ഉപയോഗിക്കണം.

Verse 17

एकैकं निर्वपेद्धूपं प्रतिपद्दिवसेऽखिलम् । जलशायी जगद्योनिः शेषपर्यंकमाश्रितः

പ്രതിപദാദിനത്തിൽ എല്ലാ ധൂപദ്രവ്യങ്ങളും ഒന്നൊന്നായി ക്രമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം. ശേഷപര്യങ്കത്തിൽ ശയിക്കുന്ന, ജഗദ്യോനി ജലശായി ഭഗവാനെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 18

अर्घं गृह्णातु मे देवो भीष्मपंचकसिद्धये । मंत्रेणानेन दातव्यो ह्यर्घो देवस्य भक्तितः

“ഭീഷ്മപഞ്ചകസിദ്ധിക്കായി എന്റെ അർഘ്യം ദേവൻ സ്വീകരിക്കട്ടെ.” ഈ മന്ത്രത്തോടെ ഭക്തിയോടെ ദേവനു അർഘ്യം നിർബന്ധമായി അർപ്പിക്കണം.

Verse 19

शंखतोयं समादाय सपुष्पफलचंदनैः । नैवेद्यं परमान्नं च स्वशक्त्या निर्वपेद्द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശംഖജലം എടുത്ത് പുഷ്പഫലചന്ദനങ്ങളോടുകൂടെ, സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് നൈവേദ്യം—വിശേഷിച്ച് പരമാന്നം—അർപ്പിക്കണം.

Verse 20

एतद्वः सर्वमाख्यातं व्रतं वै भीष्मपंचकम् । संप्राप्यते फलं चैव व्रतानां नियमैः सह

ഇങ്ങനെ ഭീഷ്മപഞ്ചകമെന്ന വ്രതത്തിന്റെ മുഴുവൻ വിധിയും നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. വ്രതനിയമ-നിഗ്രഹങ്ങളോടുകൂടെ അതിന്റെ ഫലം നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 21

ऋषय ऊचुः यदेतद्भवता प्रोक्तमशून्यशायिनीव्रतम् । इन्द्रेण यत्कृतं पूर्वं तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः । प्रसुप्तस्य महाभाग फलं चैव प्रकीर्तितम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ, നിങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ച അശൂന്യശായിനീ വ്രതം, മുൻകാലത്ത് ഇന്ദ്രൻ ചക്രപാണി ഭഗവാന്റെ തൃപ്തിക്കായി ചെയ്തതും; യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രഭുവിന്റെ സമയത്തെ അതിന്റെ ഫലവും നിങ്ങൾ പ്രഖ്യപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 22

कस्मिन्काले प्रकर्तव्यं केनैव विधिना तथा । तस्मात्सूत महाभाग विधानं विस्तराद्वद

ഇത് ഏതു സമയത്ത് ചെയ്യണം, ഏതു വിധിപ്രകാരം തന്നെ ചെയ്യണം? അതിനാൽ, മഹാഭാഗനായ സൂതാ, അതിന്റെ വിധാനം വിശദമായി പറയുക।

Verse 23

सूत उवाच । श्रावण्यां समतीतायां द्वितीयादिवसे स्थिते । प्रातरुत्थाय विप्रेन्द्रा नक्षत्रे विष्णुदैवते । पापिष्ठैः पतितैर्म्लेच्छैः संभाषं नैव कारयेत्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശ്രാവണമാസം കഴിഞ്ഞ് ദ്വിതീയാദിനം വന്നാൽ, ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേൽക്കണം. വിഷ്ണുദൈവത നക്ഷത്രദിനത്തിൽ അതിപാപികൾ, പതിതർ, മ്ലേച്ഛർ എന്നിവരോടു സംഭാഷണം ചെയ്യരുത്।

Verse 24

ततो मध्याह्नसमये स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । जलशायिनमासाद्य मंत्रेणानेन पूजयेत्

പിന്നീട് മധ്യാഹ്നസമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത്, കഴുകിയ വസ്ത്രം ധരിച്ചു, ശുചിയായി, ജലത്തിൽ ശയിക്കുന്ന ഭഗവാനെ സമീപിച്ച് ഈ മന്ത്രത്തോടെ പൂജിക്കണം।

Verse 25

श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकांत श्रीधामञ्छ्रीपतेऽव्यय । गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामदम्

ശ്രീവത്സധാരീ, ശ്രീകാന്താ, ശ്രീധാമാ, അവ്യയനായ ശ്രീപതേ! എന്റെ ഗാർഹസ്ഥ്യം നശിക്കാതിരിക്കട്ടെ; അത് ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ നൽകുന്നതായി നിലനില്ക്കട്ടെ।

Verse 26

पितरो मा प्रणश्यंतु मा प्रणश्यंतु चाग्नयः । देवता मा प्रणश्यंतु मत्तो दांपत्यभेदतः

എന്റെ പിതൃകൾ മുറിഞ്ഞുപോകാതിരിക്കട്ടെ; പവിത്ര അഗ്നികൾ നശിക്കാതിരിക്കട്ടെ; ദാമ്പത്യഭേദം മൂലം ദേവതകൾ എന്നിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 27

लक्ष्म्या वियुज्यसे कृष्ण न कदाचिद्यथा भवान् । तथा कलत्रसम्बन्धो देव मा मे प्रणश्यतु

ഹേ കൃഷ്ണാ! നീ ലക്ഷ്മിയോട് ഒരിക്കലും വേർപെടാത്തതുപോലെ, ഹേ ദേവാ, എന്റെ ദാമ്പത്യബന്ധം ഒരിക്കലും നശിക്കാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 28

लक्ष्म्या ह्यशून्यं शयनं यथा ते देव सर्वदा । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनि जन्मनि

ഹേ ദേവാ! ലക്ഷ്മിയോടുകൂടി നിന്റെ ശയനം എപ്പോഴും ശൂന്യമല്ലാത്തതുപോലെ, എന്റെ ശയ്യയും ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ശൂന്യമാകാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 29

एवमर्थं निवेद्याथ ततो विप्रं प्रपूजयेत् । यथाशक्त्या द्विजश्रेष्ठा वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ഇങ്ങനെ അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ച ശേഷം ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച് ആദരിക്കണം. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! കഴിവനുസരിച്ച് ധനകാര്യത്തിൽ കപടത ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 30

एवं भाद्रपदे मासि आश्विने कार्तिके तथा । पूजयेच्च जगन्नाथं जलशायिनमच्युतम्

അതുപോലെ ഭാദ്രപദം, ആശ്വിനം, കാർത്തികം മാസങ്ങളിൽ ജലശായിയായ അച്യുതൻ ജഗന്നാഥനെ പൂജിക്കണം।

Verse 31

अक्षारभोजनं कार्यं विशेषात्तैलवर्जितम् । समाप्तौ च ततो दद्याद्ब्राह्मणेंद्राय भक्तितः

അക്ഷാര-ഭോജനം ചെയ്യണം, പ്രത്യേകിച്ച് എണ്ണ ഒഴിവാക്കി. സമാപ്തിയിൽ ഭക്തിയോടെ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന് ദാനം നൽകണം।

Verse 32

फलव्रीहिसमोपेतां शय्यां वस्त्रसमन्विताम् । सुवर्णं दक्षिणायां च तथैव च फलं लभेत्

ഫലവും വ്രീഹിയും ചേർന്ന ശയ്യ വസ്ത്രങ്ങളോടുകൂടെ ദാനം ചെയ്യണം; ദക്ഷിണയായി സ്വർണ്ണവും നൽകണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അതിനനുസരിച്ച പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.

Verse 33

एवं यः कुरुते सम्यग्व्रतमेतत्समाहितः । तस्य तुष्टिपथं याति जलशायी जगद्गुरुः

ഇങ്ങനെ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഈ വ്രതം ശരിയായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നവന്റെ പക്കൽ, ജലശായി ജഗദ്ഗുരു നാരായണൻ തൃപ്തിയുടെ പഥത്തിലൂടെ എത്തി പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 34

यथा शक्रस्य संतुष्टः पूर्वमेव द्विजोत्तमाः । अशून्यं शयनं तस्य भवेज्जन्मनि जन्मनि

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ആദ്യം തന്നേ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സന്തുഷ്ടനാകുന്നതുപോലെ, അവന്റെ ശയനം ജന്മം ജന്മമായി ഒരിക്കലും ശൂന്യമാകുകയില്ല.

Verse 35

अष्टमासकृतं पापमज्ञानाज्ज्ञानतोऽपि वा । अशून्यशयनात्सर्वं व्रतान्नाशं नयेत्पुमान्

അജ്ഞാനത്താലോ അറിഞ്ഞുകൊണ്ടോ എട്ട് മാസങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപമൊക്കെയും ‘അശൂന്യശയന’ വ്രതം മൂലം നശിക്കുന്നു; ഈ വ്രതംകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ അതിനെ നാശത്തിലാക്കുന്നു.

Verse 36

पुत्रहीना च या नारी काकवन्ध्या च या भवेत् । विधवा या करोत्येतद्व्रतमेवं समाहिता । तस्यास्तुष्टो जगन्नाथः कायशुद्धिं प्रयच्छति

പുത്രഹീനയായ സ്ത്രീയോ, ‘കാകവന്ധ്യ’യായവളോ, വിധവയോ—ഇങ്ങനെ ഏകാഗ്രമായി ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, ജഗന്നാഥൻ പ്രസന്നനായി അവൾക്ക് കായശുദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 37

न तस्या जायते बुद्धिः कदाचित्पापसंभवा । न कामोपहता बुद्धिः कथंचिदपि जायते

അവളിൽ പാപത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ബുദ്ധി ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയില്ല; ആഗ്രഹം മൂലം കലുഷിതമായ ചിത്തബുദ്ധിയും യാതൊരു വിധത്തിലും അവളിൽ ഉദിക്കുകയില്ല।

Verse 38

कुमारिकापि या सम्यग्व्रतमेतत्समाचरेत् । सा पतिं लभते विप्राः कुलीनं रूपसंयुतम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഏതൊരു കുമാരിയും ഈ വ്രതം വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവൾ കുലീനനും രൂപസമ്പന്നനുമായ ഭർത്താവിനെ പ്രാപിക്കും।

Verse 39

निष्कामः कुरुते यस्तु व्रतमेतत्समाहितः । चातुर्मास्युद्भवानां च नियमानां फलं लभेत्

ഫലാകാംക്ഷയില്ലാതെ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, ചാതുർമാസ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങളുടെ ഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 265

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने अशून्यशयनव्रतमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ജലശായീ ഉപാഖ്യാനാന്തർഗതമായ ‘അശൂന്യശയന വ്രതമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന ഇരുനൂറ്റി അറുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।