Adhyaya 54

Verse 1

। सूत उवाच । चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता । नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതേ സ്ഥലത്ത് ദേവി ചർമമുണ്ഡാ അധിവസിക്കുന്നു; മുമ്പ് മഹാത്മാവായ നളൻ തന്നേ അവളെ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരുന്നു।

Verse 2

अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने । स कामान्वांछितांल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम्

മഹാനവമി ദിനത്തിൽ ആ ദേവിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നവൻ, അഭിലഷിത ഫലങ്ങൾ നേടി ശാശ്വത പദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 3

वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः । आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः

പൂർവകാലത്ത് വീരസേനന്റെ പുത്രനായ നളൻ എന്ന മഹാരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ സർവ്വഗുണസമ്പന്നനും സർവ്വശത്രുനാശകനുമായിരുന്നു।

Verse 4

भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी । दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता

അവന്റെ ഭാര്യ സാദ്ധ്വിയായിരുന്നു, പ്രാണങ്ങളെക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ; അവൾ വിദർഭാധിപതിയുടെ പുത്രി, ദമയന്തി എന്നു പ്രസിദ്ധ.

Verse 5

अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः । पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम्

അനന്തരം ആ മഹീപതി കലിയുടെ അധീനനായി, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, തന്റെ ബന്ധു പുഷ്കരനോടൊപ്പം രാവും പകലും ദ്യൂതം കളിച്ചു।

Verse 6

ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्

തുടർന്ന് ആ വിനാശകരമായ വ്യസനത്തിൽ ആസക്തനായ അവൻ, സജ്ജനങ്ങൾ തടഞ്ഞിട്ടും, തന്റെ സപ്താംഗ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തി, പ്രിയയെയും ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 7

अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् । निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः

അപ്പോൾ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അവൻ ഘനമായ, ജലമില്ലാത്ത വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ലജ്ജയാൽ മൂടപ്പെട്ടും ദുഃഖത്താൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വ്യാകുലമായും ആയിരുന്നു.

Verse 8

ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्

പിന്നീട് അവൻ ചിന്തിച്ചു—“ഇവൾ ഭീമന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയാൽ, ഈ വനവാസത്തിൽ നിന്നുയർന്ന കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതയാകും.”

Verse 9

न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना । तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः

“ഞാൻ—അഭിമാനബന്ധിതൻ—എങ്ങനെയും അവിടെ പോകേണ്ടതില്ല. അതിനാൽ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ച് രാത്രിയിൽ ദൂരേക്ക് പോകും.”

Verse 10

येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् । स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् । प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्

“ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ഈ സാദ്വി കുണ്ഡിനം എന്ന നഗരത്തിലേക്ക് പോകും.” എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, സുഖനിദ്രയിൽ ആയിരുന്ന അവളെ വിട്ട്, വന്യമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഭയങ്കര വനത്തിലേക്ക് അവൻ പോയി.

Verse 11

प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी । तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः

പ്രഭാതത്തിൽ ആ ദീപ്തിമതി സ്ത്രീ എഴുന്നേറ്റ് നോക്കിയപ്പോൾ, നളൻ ഉണ്ടായിരുന്ന തന്റെ അരികിലെ സ്ഥലം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു.

Verse 12

ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने । जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः

അപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായി അവൾ ആ വനത്തിൽ കരുണയായി വിലപിച്ചു; പാതയെ ആശ്രയിച്ച് പതുക്കെ പിതാവിന്റെ രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് നടന്നു।

Verse 13

नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः । एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा

നലനും ആ വനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു—ഭൂമിയുടെ രാജാവ്—ഏകാകിയായി പാർത്തു, എപ്പോഴും വൃക്ഷക്കൂട്ടങ്ങളിലും കാടുപൊതികളിലും ആശ്രയം തേടി।

Verse 14

ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् । नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्

പിന്നീട് അവൻ ആ വനത്തെ വിട്ട് മറ്റൊരു മഹാവനത്തിലേക്ക് പോയി; അത് നാനാവിധ വൃക്ഷസമൂഹങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും അനവധി വന്യമൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു।

Verse 15

एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम्

ഇങ്ങനെ ഭൂമിപാലകൻ വനത്തിൽ നിന്ന് വനത്തിലേക്ക് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ്, ഒടുവിൽ ഹാടകേശ്വരന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെത്തി।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् । विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम्

ഇതിനിടയിൽ മഹാനവമിയുടെ ആ ദിവസം എത്തി; പ്രത്യേകിച്ച് ആ ദിനത്തിൽ രാജാക്കന്മാർ ദേവഗണങ്ങളുടെ അധീശ്വരിയായ ദേവിയെ പൂജിക്കുന്നു।

Verse 17

ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः । विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत्

അനന്തരം ആ രാജാവ് ചർമ്മവും മുണ്ഡമാലയും ധരിച്ച ദേവിയുടെ മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമ നിർമ്മിച്ചു; സമ്പത്തിന്റെ അഭാവം മൂലം പിന്നീടു ഫലവും മൂലവും നിവേദ്യമായി അർപ്പിച്ച് അവളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 18

ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम्

അതിനുശേഷം നിഷധാധിപൻ സ്വയം പരമശ്രദ്ധയോടെ, കൃതാഞ്ജലിയായി ദേവിയുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു അവളെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 19

जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे । जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे

ജയം, സർവ്വവ്യാപിനിയായ ദേവീ; ചർമ്മവും മുണ്ഡങ്ങളും ധരിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠേ! ജയം, ദൈത്യകുലനാശത്തിൽ നിപുണയായവളേ; ശുഭയായ ദക്ഷകുമാരീ!

Verse 20

कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे । त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते

ജയം, കാലരാത്രീ; ജയം, അചിന്ത്യയായവളേ; നവമിയും അഷ്ടമിയും പ്രിയമായവളേ! ത്രിനേത്രിയേ, ത്ര്യംബകന്റെ അഭീഷ്ടേ—ജയം, ദേവന്മാർ അർച്ചിക്കുന്ന ദേവീ!

Verse 21

भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले । महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते

ജയം, ദേവീ; ഭീമരൂപിണിയുമായിട്ടും സുന്ദരരൂപിണിയുമായവളേ; മഹാവിദ്യ, മഹാബലേ; മഹോദയതേജസ്സുള്ളവളേ, മഹാകായേ—ജയം, മഹാവ്രതധാരിണീ!

Verse 22

नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये । विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे

ജയം നിനക്കേ, നിത്യരൂപിണീ ജഗദ്ധാത്രീ, സുരാ‑മാംസ‑വസാ നൈവേദ്യത്തിൽ പ്രീതയായവളേ. വികരാളീ, മഹാകാളീ—പ്രേതഗണാനുഗാമിനീ, നിനക്കു ജയം॥

Verse 23

शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते । पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे

ശവയാനത്തിൽ രമിക്കുന്ന രമണീയേ, ഭുജംഗാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായവളേ. പാശഹസ്തേ, മഹാഹസ്തേ—രക്തപ്രവാഹങ്ങളുടെ നടുവിൽ ആസനവാസമുള്ളവളേ॥

Verse 24

फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते । जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये

‘ഫേറ്റ്’കാര നാദശോഭയാൽ ദീപ്തയായവളേ, ഗീത‑വാദ്യങ്ങളാൽ വിരാജിതയായവളേ. അനാദീ, നിനക്കു ജയം; ധ്യേയസ്വരൂപിണീ, ഭർഗ (ശിവൻ) ദേഹാർദ്ധത്തിൽ ആശ്രിതയായവളേ, നിനക്കു ജയം॥

Verse 25

त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी । त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्

നീ തന്നെ രതി, നീ തന്നെ ധൃതി, നീ തന്നെ തുഷ്ടി; നീ തന്നെ ഗൗരീ, നീ തന്നെ സുരേശ്വരീ. നീ തന്നെ ലക്ഷ്മീ, നീ തന്നെ സാവിത്രീ—സംശയമില്ലാതെ നീ തന്നെ ഗായത്രീ॥

Verse 26

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते । तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्

ദേവീ, ത്രിലോകങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഏതു സ്ത്രീരൂപവും മുഴുവനും നിന്മയമാണ്. ഇതിൽ എനിക്ക് എവിടെയും സംശയമില്ല॥

Verse 27

येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु । सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते

ആ സത്യത്തിന്റെ ബലത്താൽ നീ ഇവിടെ വേഗം വാസം ചെയ്യുക. ഭക്തിയിൽ പ്രസന്നയായി, ഹേ ദേവാസുരനമസ്കൃതേ, നിന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രസാദിക്കണമേ।

Verse 28

सूत उवाच । एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഭൂപതി നലൻ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഭക്തവത്സലാ ദേവി ദർശനം നൽകി ആ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 29

श्रीदेव्युवाच । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् । तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्

ശ്രീദേവി അരുളിച്ചെയ്തു: വത്സാ, ഈ സ്തോത്രം കൊണ്ടു ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നയാണ്. അതിനാൽ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിശ്ചയിച്ച വരം എന്നിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കൂ।

Verse 30

नल उवाच । दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा मया निर्जने मुक्ता । वने व्यालगणान्विते

നലൻ പറഞ്ഞു: ദമയന്തി എന്റെ ഭാര്യ; പ്രാണങ്ങളെക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ. എങ്കിലും ഞാൻ അവളെ വ്യാളസംഘങ്ങളുള്ള നിർജനവനത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കാക്കി വിട്ടു।

Verse 31

अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः । लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्

ഹേ ദേവി, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ വീണ്ടും ആ അഖണ്ഡശീലയും നിർദോഷിണിയുമായ അവളെ ലഭിക്കട്ടെ—ഇത് ഇവിടെ തന്നെ വേഗം സാധിപ്പിക്കണമേ।

Verse 32

स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव । तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम्

ഹേ ദേവീ, ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് നിന്റെ സന്നിധിയിൽ സ്തുതി ചെയ്യുന്നവന്‍, അതേ ദിവസത്തിൽ തന്നെ നീ അവന്റെ ഹൃദയാഭിലാഷം പ്രസാദിക്കേണമേ।

Verse 33

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः । सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് പിന്നെ അദൃശയായി. രാജാക്കളിൽ വ്യാഘ്രനായ അവനും അവൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം ലഭിച്ചു।

Verse 54

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘നലൻ സ്ഥാപിച്ച ചർമമുണ്ഡാമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന അൻപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।