Adhyaya 180

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अत्यद्भुतमिदं सूत यत्त्वया समुदाहृतम् । ब्रह्मणा यत्कृतो यज्ञस्तत्र क्षेत्रे महात्मना

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! നീ വിവരിച്ചതെല്ലാം അത്യന്തം അത്ഭുതകരമാണ്; ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവ് യജ്ഞം നടത്തി।

Verse 2

अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये वर्तन्ते धरातले । यष्टव्यस्तेषु यज्ञेषु स एव हि सुरेश्वरः

ഭൂമിയിൽ നടക്കുന്ന അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങളിൽ, അവയെ അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടവൻ നിശ്ചയമായും ആ ദേവേശ്വരൻ തന്നെയാകുന്നു।

Verse 3

तेनैव यजता तत्र को हीष्टः प्रब्रवीहि नः । ऋत्विजः के स्थितास्तत्र यैस्तत्कर्म मखोद्भवम् । तत्प्रत्यक्षे कृतं सर्वमेतन्नः कौतुकं परम्

അവൻ തന്നേ അവിടെ യാഗം നടത്തുമ്പോൾ മുഖ്യമായി ഏതു ദേവതയ്ക്കാണ് ഇഷ്ടി അർപ്പിച്ചത്? ഞങ്ങളോട് പറയുക. അവിടെ ഏതു ഏതു ഋത്വിജന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവരുടെ മുഖേന മഖോദ്ഭവമായ ആ യജ്ഞകർമ്മം നിർവഹിക്കപ്പെട്ടു? ഇതെല്ലാം അവരുടെ പ്രത്യക്ഷത്തിൽ നടന്നു—ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ പരമ വിസ്മയം.

Verse 4

का चैव दक्षिणा दत्ता तेन तेषां द्विजन्मनाम् । कोऽध्वर्युर्विहितस्तत्र येन तद्यजनं कृतम्

അതിനുപുറമേ ആ ദ്വിജന്മാരായ പുരോഹിതന്മാർക്ക് അവൻ ഏതു ദക്ഷിണയാണ് നൽകിയത്? പിന്നെ അവിടെ ആരെയാണ് അധ്വര്യുവായി നിയമിച്ചത്, അവന്റെ മുഖേന ആ യജനം വിധിപൂർവം നിർവഹിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 5

को होता कश्च वाऽग्नीध्रः को ब्रह्मा तत्र संस्थितः । उद्गाता कः स्थितस्तत्र ह्याचार्यो यज्ञकर्मणि

അവിടെ ഹോതാ ആരായിരുന്നു, അഗ്നീധ്രൻ ആരായിരുന്നു? അവിടെ ബ്രഹ്മാ (നിയാമക പുരോഹിതൻ) ആയി ആരാണ് ആസീനനായിരുന്നത്? പിന്നെ ഉദ്ഗാതാ ആരായിരുന്നു—യജ്ഞകർമ്മത്തിലെ ആചാര്യൻ ആരായിരുന്നു?

Verse 6

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि सर्वं यज्ञस्य संभवम् । वृत्तांतं यच्च तत्रस्थ माश्चर्यं द्विजपुंगवाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജപുംഗവന്മാരേ! ആ യജ്ഞത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഉദ്ഭവവും വികാസവും ഞാൻ വിവരണം ചെയ്യും; അവിടെ സംഭവിച്ച അത്ഭുതകരമായ വൃത്താന്തവും ഞാൻ പറയാം.

Verse 7

ये सदस्याः स्थितास्तत्र ऋत्विजश्च द्विजोत्तमाः । दक्षिणा याः प्रदत्ताश्च तेभ्यस्तेन महात्मना

അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന സഭാസദസ്സുകൾ—ഋത്വിജന്മാരും ദ്വിജോത്തമന്മാരും—അവർക്കെല്ലാം ആ മഹാത്മാവ് യഥോചിത ദക്ഷിണകൾ നൽകി.

Verse 8

यजता देवदेवेन ब्रह्मणाऽमिततेजसा । यज्ञकामं चतुर्वक्त्रं ज्ञात्वा देवः शतक्रतुः

ദേവദേവനായ അപാരതേജസ്സുള്ള ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവ് യജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ, യജ്ഞസിദ്ധിക്കുള്ള ആഗ്രഹം അറിഞ്ഞ ശതക്രതു ഇന്ദ്രൻ അതു ശ്രദ്ധിച്ച് പ്രതികരിച്ചു।

Verse 9

सर्वैः सुरगणैः सार्धं साहाय्यार्थमुपागतः । तथा च भगवाञ्छंभुः सर्वदेवगणैः सह

സഹായത്തിനായി അദ്ദേഹം എല്ലാ സുരഗണങ്ങളോടും കൂടി അവിടെ എത്തി. അതുപോലെ ഭഗവാൻ ശംഭു (ശിവൻ)യും സമസ്ത ദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം അവിടെ വന്നു ചേർന്നു।

Verse 10

तान्दृष्ट्वाऽभ्यागतान्ब्रह्मा मर्त्यधर्मसमाश्रितान् । प्रोवाच विनयोपेतः कृतांजलिपुटः स्थितः

അവരെ എത്തിയതായി കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് മർത്ത്യധർമ്മത്തിന് അനുയോജ്യമായ വിനയം സ്വീകരിച്ചു; കൃതാഞ്ജലിയായി നിന്നുകൊണ്ട് വിനീതമായി സംസാരിച്ചു।

Verse 11

स्वागतं वः सुरश्रेष्ठाः प्रसादः क्रियतां मम । निविश्यतां यथान्यायं स्थानेषु रुचिरेषु च

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങളെ സ്വാഗതം; എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യുക. ന്യായാനുസാരം ക്രമമായി ഈ രുചികരമായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇരിക്കുവിൻ।

Verse 12

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यद्यूयं स्वयमागताः । मंत्राहूता यथा कृच्छ्रात्सर्वसत्रेषु गच्छथ

ഞാൻ ധന്യൻ, അനുകൃഹീതൻ; കാരണം നിങ്ങൾ സ്വയം വന്നിരിക്കുന്നു. മറ്റു മഹാസത്രങ്ങളിൽ മന്ത്രാഹ്വാനത്താൽ വിളിച്ചാലും നിങ്ങൾ കഷ്ടത്തോടെ മാത്രമേ വരാറുള്ളൂ।

Verse 13

देवा ऊचुः । येन यच्चात्र कर्तव्यं तच्छीघ्रं वद पद्मज । यज्ञे तव महाभाग तस्य तत्त्वं समादिश

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ പദ്മജാ! ഇവിടെ ആരാൽ എന്ത് കർത്തവ്യം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് വേഗത്തിൽ പറയുക. ഹേ മഹാഭാഗാ! നിന്റെ യജ്ഞത്തിന്റെ തത്ത്വവും വിധിയും ഞങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥമായി ഉപദേശിക്കൂ.

Verse 14

ब्रह्मोवाच । विश्वकर्मन्द्रुतं गच्छ यज्ञमण्डपसिद्धये । पत्नीशालां ततश्चैव यज्ञवेदीस्तथैव च

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ വിശ്വകർമ്മാ! യജ്ഞമണ്ഡപം സിദ്ധിയാകുന്നതിനായി ഉടൻ പോകുക. പിന്നെ പത്നീശാലയും യജ്ഞവേദികളും വിധിപ്രകാരം നിർമ്മിക്കുക.

Verse 15

कुण्डानि चैव सर्वाणि यथास्थानेषु कारय । यज्ञपात्राणि सर्वाणि ग्रहाश्च चमसास्तथा

എല്ലാ കുണ്ഡങ്ങളും അവയുടെ യഥാസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിർമ്മിപ്പിക്കുക. യജ്ഞത്തിലെ എല്ലാ പാത്രങ്ങളും—ഗ്രഹങ്ങളും ചമസങ്ങളും—ശരിയായി ഒരുക്കുക.

Verse 16

यूपाश्च यत्प्रमाणेन कर्तव्याः सचषालकाः । पचनार्थं तथा गर्ताः कर्तव्या यत्प्रमाणतः

യൂപങ്ങൾ (യജ്ഞസ്തംഭങ്ങൾ) നിശ്ചിത അളവനുസരിച്ച്, അനുബന്ധങ്ങളോടുകൂടി നിർമ്മിക്കപ്പെടണം. അതുപോലെ പാചനത്തിനായുള്ള ഗർത്തങ്ങളും യഥാപ്രമാനം ഒരുക്കപ്പെടണം.

Verse 17

इष्टिकानां सहस्राणि दश चाष्टशतानि च । कर्तव्यानि त्वया शीघ्रं चयनानीति सत्वरम्

പത്ത് ആയിരം ഇഷ്ടികകളും കൂടാതെ എട്ട് നൂറും—ഇവയെല്ലാം നീ വേഗത്തിൽ നിർമ്മിക്കണം; വേദി-ചയനത്തിനായി ഉടൻ ഒരുക്കുക.

Verse 18

तथा हिरण्मयश्चापि पुरुषः कार्य एव हि । तथेत्युक्ता ततस्त्वष्टा शीघ्राच्छीघ्रतरं ययौ

“സ്വർണമയ പുരുഷ-പ്രതിമയും നിർബന്ധമായി നിർമ്മിക്കണം.” എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ ത്വഷ്ടാവ് “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു അതിവേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 19

ततस्तु पद्मजः प्राह देवाचार्यं बृह स्पतिम् । बृहस्पते त्वमानीहि यज्ञार्हानृत्विजोऽखिलान्

അപ്പോൾ പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവ് ദേവഗുരു ബൃഹസ്പതിയോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ബൃഹസ്പതേ, യജ്ഞാർഹരായ എല്ലാ ഋത്വിജന്മാരെയും ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.”

Verse 20

यावत्षोडशसंख्याश्च नान्यस्यैतद्धि युज्यते । त्वया शक्र सदा कार्या शुश्रूषा च द्विजन्मनाम्

“അവർ പതിനാറ് പേരായിരിക്കണം; മറ്റൊരു ക്രമം യുക്തമല്ല. ഹേ ശക്രാ, നീ എപ്പോഴും ദ്വിജന്മാരുടെ സേവാ-ശുശ്രൂഷ ചെയ്യണം.”

Verse 21

हस्तपादावमर्द्दश्च श्रांतानां पृष्ठमर्द्दनम् । धनाध्यक्ष त्वया देया दक्षिणा कालसंभवा

“ക്ഷീണിച്ചവരുടെ കൈകാലുകൾ മർദ്ദിക്കുകയും ക്ഷീണിതരുടെ പുറം മർദ്ദിക്കുകയും ചെയ്യുക. ഹേ ധനാധ്യക്ഷാ, യുക്തകാലത്ത് ദക്ഷിണ നൽകണം.”

Verse 22

सुवस्त्राणि हिरण्यं च तथान्यद्वापि वांछितम् । त्वया विष्णो सदा कार्यं कृत्याकृत्यपरीक्षणम्

“ശ്രേഷ്ഠ വസ്ത്രങ്ങളും സ്വർണ്ണവും മറ്റെന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിച്ചതും നൽകുക. ഹേ വിഷ്ണോ, നീ എപ്പോഴും കൃത്യ-അകൃത്യപരിശോധന നടത്തണം.”

Verse 23

युक्तं कृतमथो नैव सावधानेन सर्वदा । लोकपालाश्च ये सर्वे रक्षंतु सकला दिशः । भूतप्रेतपिशाचानां प्रवेशं राक्षसोद्भवम्

അനുചിതമായി ഒന്നും ചെയ്യരുത്; എല്ലായ്പ്പോഴും ജാഗ്രത പാലിക്കണം. സർവ്വ ലോകപാലന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളും കാത്തു, ഭൂത‑പ്രേത‑പിശാചന്മാരുടെയും രാക്ഷസോത്ഭവ ദുഷ്ടശക്തികളുടെയും പ്രവേശനം തടയട്ടെ।

Verse 24

यो यं कामयते कामं किंचिद्वस्त्रं धनं च वा । विचार्य तस्य तद्देयं सर्वयज्ञाधिपेन तु

ആർക്കെന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടായാലും—വസ്ത്രമോ ധനമോ—അത് യുക്തമായി പരിഗണിച്ച്, സർവ്വയജ്ഞാധിപനായ ഭഗവാൻ അവനു അതേ ദാനം ചെയ്യട്ടെ।

Verse 25

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । भवंतु परिवेष्टारो भोक्तुकामजनस्य च

ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, വിശ്വേദേവർ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ—ഭോഗം സ്വീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചെത്തിയ ജനങ്ങൾക്ക് പരിചാരകരായും പരിവേഷകരായും ഇരിക്കട്ടെ।

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो विश्वकर्मा त्वरान्वितः । अब्रवीत्पंकजभवं संसिद्धो यज्ञमण्डपः

ഇതിനിടയിൽ വിശ്വകർമ്മാവ് അതിവേഗം എത്തി പദ്മജനായ (ബ്രഹ്മാവിനോട്) പറഞ്ഞു—“യജ്ഞമണ്ഡപം പൂർണ്ണമായി സജ്ജമായി.”

Verse 27

सर्वमन्यत्समादिष्टं यत्त्वयोक्तं चतुर्मुख

ഹേ ചതുര്മുഖാ! നീ കല്പിച്ചതുപോലെ മറ്റെല്ലാ ക്രമീകരണങ്ങളും ശരിയായി പൂർത്തിയാക്കിയിരിക്കുന്നു।

Verse 28

ततो बृहस्पतिः प्राह समभ्येत्य पितामहम् । समानीता मया देव ब्राह्मणा यज्ञकर्मणि

അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവാ! യജ്ഞകർമ്മത്തിനായി ഞാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു।”

Verse 29

विप्राः षोडशसंख्याश्च ऋत्विक्कर्मणि योजय । स्वयं परीक्ष्य देवेश यज्ञकर्मप्रसिद्धये

“പതിനാറു വിപ്രന്മാരെ ഋത്വിക് കർത്തവ്യങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കൂ; ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങൾ സ്വയം പരിശോധിച്ച്, യജ്ഞകർമ്മം വിജയകരമായി സിദ്ധിക്കട്ടെ।”

Verse 30

ततो ब्रह्मा स्वयं दृष्ट्वा तान्परीक्ष्य प्रयत्नतः । ऋत्विक्त्वे च नियोज्याथ ततश्चक्रे तदर्हणम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം അവരെ കണ്ടു പരിശ്രമത്തോടെ പരിശോധിച്ചു; ഋത്വിജരായി നിയോഗിച്ച്, തുടർന്ന് അവർക്കു യഥോചിതമായ അർഹണ-സത്കാരവിധി നടത്തി।

Verse 31

ऋषय ऊचुः । ऋत्विजां चैव सर्वेषां सूत नामानि कीर्तय । येन यो विहितस्तत्र पदार्थः सूत तं वद

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു— “ഹേ സൂതാ! എല്ലാ ഋത്വിജന്മാരുടെയും നാമങ്ങൾ കീർത്തിക്കൂ; കൂടാതെ അവിടെ ഏവർക്കെന്ത് പദവും പ്രത്യേക കർത്തവ്യവും നിശ്ചയിച്ചിരുന്നുവോ അത് പറയൂ।”

Verse 32

सूत उवाच । भृगुर्हौत्रे ततस्तेन वृतो ब्राह्मणसत्तमाः । मैत्रावरुणसंज्ञस्तु तथैव च्यवनो मुनिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു— “ഹോതൃ പദത്തിനായി ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ഭൃഗുവിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു; മൈത്രാവരുണ പദത്തിനായി അതുപോലെ മുനി ച്യവനനെ നിയോഗിച്ചു।”

Verse 33

अच्छावाको मरीचिश्च ग्रावस्तुद्गालवो मुनिः । पुलस्त्यश्च तथा ऽध्वर्युः प्रस्थातात्रिश्च संस्थितः

അവിടെ മരീചി അച്ഛാവാകനായി, മുനി ഗാലവൻ ഗ്രാവസ്തുത് ആയി, പുലസ്ത്യൻ അധ്വര്യുവായി നിയമിതനായി; അത്രി പ്രസ്ഥാതൃയായി സ്ഥാപിതനായി।

Verse 34

तत्र रैभ्यो मुनिर्नेष्टा तत्रोन्नेता सनातनः । ब्रह्मा च नारदो गर्गो ब्राह्मणाच्छंसिरेव च

അവിടെ മുനി റൈഭ്യൻ നേഷ്ടൃയായി, സനാതനൻ ഉന്നേതൃയായി പ്രവർത്തിച്ചു. ബ്രഹ്മാ, നാരദൻ, ഗർഗൻ, കൂടാതെ ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസിന് പുരോഹിതനും അവിടെ നിയമിതരായി സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 35

आग्नीध्रश्च भरद्वाजो होता पाराशरस्तथा । तथैव तत्र क्षेत्रे च उद्गाता गोभिलो मुनिः

ഭരദ്വാജൻ ആഗ്നീധ്രനായി, പരാശരൻ ഹോതൃയായി. അതേ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ മുനി ഗോഭിലൻ ഉദ്ഗാതൃയായി ആയി।

Verse 36

तथैव कौथुमो जज्ञे प्रस्तौता यज्ञकर्मणि । शांडिल्यः प्रतिहर्त्ता च सुब्रह्मण्यस्तथांगिराः

അതുപോലെ യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ കൗഥുമൻ പ്രസ്ഥോതൃയായി. ശാണ്ഡില്യൻ പ്രതിഹർത്തൃയായി, അങ്ഗിരസ് സുബ്രഹ്മണ്യ പുരോഹിതനായും നിയമിതനായി।

Verse 37

तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थमित्येते षोडशर्त्विजः । वस्त्राभरणशोभाढ्या विनयेन कृताश्च ते

ആ യജ്ഞത്തിന്റെ സിദ്ധിക്കായി ഈ പതിനാറു ഋത്വിക്കുകൾ നിയമിതരായി—ശ്രേഷ്ഠ വസ്ത്രാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, വിനയശീലത്തോടെ സമന്വിതരായി।

Verse 38

ततः कृत्वा स्वयं ब्रह्मा सर्वेषामर्हणक्रियाम् । गृह्योक्तेन विधानेन ततः प्रोवाच सादरम्

അനന്തരം സ്വയം ബ്രഹ്മാവ് ഗൃഹ്യപരമ്പരയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം എല്ലാവർക്കും അർഹണ-സത്കാരക്രിയ നടത്തി; തുടർന്ന് സാദരമായി അവരോടു സംസാരിച്ചു।

Verse 39

एषोऽह शरणं प्राप्तो युष्माकं द्विजसत्तमाः । अनुगृह्णीत मां सर्वे दीक्षायै यज्ञकर्मणः

ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നോടു അനുഗ്രഹം കാണിക്കൂ, ഈ യജ്ഞകർമ്മത്തിനായി എനിക്ക് ദീക്ഷ ലഭിക്കേണ്ടതിന്ന്।

Verse 180

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे ब्रह्मयज्ञोपाख्याने यज्ञमण्ड पप्राप्तब्राह्मणसत्कारपूर्वकर्त्विगादिस्थानयोजनापूर्वकाध्वरकर्मारंभोनामाशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ബ്രഹ്മയജ്ഞോപാഖ്യാനാന്തർഗതമായി ‘യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലെത്തിയ ബ്രാഹ്മണരുടെ സത്കാരം, ഋത്വികാദികളുടെ സ്ഥാനനിയോഗം, അധ്വരകർമ്മാരംഭം’ എന്ന നാമമുള്ള 180-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।