Adhyaya 220

Verse 1

ये वांछंति ममाभीष्टं श्राद्धे भुक्त्वाऽथ पैतृके

എനിക്ക് പ്രിയമായ അഭീഷ്ടഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ—പൈതൃക ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭോജനം നൽകി (ആഹ്വാനിതരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി) പിന്നെ…

Verse 2

आनर्त उवाच । त्रयोदश्यां कृते श्राद्धे कस्माद्वंशक्षयो भवेत् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्त्वं महा मुने । भर्तृयज्ञ उवाच । एषा मेध्यतमा राजन्युगादिः कलिसंभवा । स्नाने दाने जपे होमे श्राद्धे ज्ञेया तथाऽक्षया

ആനർത്ത രാജാവ് പറഞ്ഞു—ത്രയോദശിയിൽ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം വംശക്ഷയത്തിന് കാരണമാകുന്നതെന്തുകൊണ്ട്? മഹാമുനേ, ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക. ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, ഈ തിഥി അത്യന്തം ശുദ്ധികരമാണ്, കലിയുഗത്തിൽ യുഗാരംഭകാരിണി; സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, ശ്രാദ്ധം എന്നിവയിൽ ഇതിനെ ‘അക്ഷയാ’യായി അറിയുക—അക്ഷയഫലദായിനി.

Verse 3

अस्यां चेत्तु गजच्छाया तिथौ राजन्प्रजायते । तदाऽक्षयं मघायोगे श्राद्धं संजायते ध्रुवम्

രാജാവേ, ഈ തിഥിയിൽ തന്നെ ‘ഗജച്ചായാ’ യോഗം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ, മഘാ നക്ഷത്രസംഗമത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം നിശ്ചയമായും ‘അക്ഷയ’മാകും.

Verse 4

यः क्षीरं मधुना युक्तं तस्मिन्नहनि यच्छति । पितॄनुद्दिश्य यो मांसं दद्याद्वाध्रीणसं च यः

ആ ദിവസം തേൻ ചേർത്ത പാൽ അർപ്പിക്കുന്നവൻ, കൂടാതെ പിതൃങ്ങളെ ഉദ്ദേശിച്ച് മാംസം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ—വാധ്രീണസ മാംസവും ഉൾപ്പെടെ—

Verse 5

वाध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । त्रिःपिबंत्विंद्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिम्

വാധ്രീണസ മാംസത്താൽ പിതൃകൾക്ക് പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തേക്കുള്ള തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു. (മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ:) ‘അവർ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പാനം ചെയ്യട്ടെ—ഇന്ദ്രിയക്ഷീണം, ശ്വേതം, വൃദ്ധം, അജാപതി’ എന്ന വാക്യം പരമ്പരയായി നിലനിൽക്കുന്നു.

Verse 6

तं तु वाध्रीणसं विद्यात्सर्वयूथाधिपं तथा । खड्गमांसं च वा दद्यात्तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । संजायते न संदेहस्तेषां वाक्यं न मे मृषा

ആ വാധ്രീണസയെ എല്ലാ കൂട്ടങ്ങളുടെയും അധിപനായി അറിയുക. അല്ലെങ്കിൽ ഖഡ്ഗ (ഗണ്ഡമൃഗം) മാംസം ദാനം ചെയ്താലും പിതൃകൾക്ക് പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തേക്കുള്ള തൃപ്തി ലഭിക്കും—സംശയമില്ല. അവരുടെ വാക്ക് അസത്യമല്ല; എന്റേതും അല്ല.

Verse 7

आसीद्रथंतरे कल्पे पूर्वं पार्थिवसत्तमः । सिताश्वो नाम पांचालदेशीयःपितृभक्तिमान्

പൂർവകാലത്ത് രഥന്തര കല്പത്തിൽ പാഞ്ചാലദേശീയനായ സീതാശ്വൻ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ പിതൃഭക്തിയിൽ പരിപൂർണ്ണനായിരുന്നു।

Verse 8

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन केवलम् । स हि श्राद्धं त्रयोदश्यां कुरु ते पायसेन च

“ത്രയോദശിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുക—തേൻ, കാലശാകം, കൂടാതെ കേവലം ഖഡ്ഗമാംസം അർപ്പിക്കുക; പായസം (ക്ഷീരാന്നം)യും ഒരുക്കുക.”

Verse 9

सोमवंशं समुद्दिश्य श्राद्धं यच्छति भक्तितः

“സോമവംശത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച് അവൻ ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 10

अथ तैर्बाह्मणैः सर्वैः स भूयः कौतुकान्वितैः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पृष्टो भुक्त्वा यथेच्छया

“അതിനുശേഷം കൗതുകം നിറഞ്ഞ ആ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും, കുറച്ച് സമയം കഴിഞ്ഞ്—ഇഷ്ടംപോലെ തൃപ്തിയായി ഭോജനം ചെയ്ത ശേഷം—അവനെ വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്തു.”

Verse 11

श्राद्धादनंतरं राजन्दृष्ट्वा तं श्रद्धयाऽन्वितम् । पादावमर्द्दनपरं प्रणिपातपुरः सरम्

“ഹേ രാജൻ, ശ്രാദ്ധത്തിന് ഉടൻ ശേഷം, അവനെ ശ്രദ്ധയോടെ നിറഞ്ഞവനായി കണ്ടു—അവരുടെ പാദമർദ്ദനസേവയിൽ തൽപരനായി, പ്രണാമത്തിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കുന്നവനായി—(അവർ പറഞ്ഞു).”

Verse 12

ब्राह्मणा ऊचुः । कृत्वा श्राद्धं महाराज प्रदातव्याऽथ दक्षिणा । ब्राह्मणेभ्यस्ततः श्राद्धं पितॄणां चोपतिष्ठति

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്ത ശേഷം ദക്ഷിണ നിർബന്ധമായി നൽകണം. ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകിയ ദക്ഷിണയാൽ ശ്രാദ്ധഫലം പിതൃദേവന്മാർക്കു യഥാവിധി എത്തുന്നു.

Verse 13

सा त्वया कल्पिताऽस्माकं वितीर्णाद्यापि नो नृप । कुप्याकुप्यं परित्यज्य तां देहि नृप मा चिरम्

ഹേ നൃപ, ഞങ്ങൾക്കായി നീ നിശ്ചയിച്ച ദക്ഷിണ ഇന്നും ഞങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചിട്ടില്ല. വിലയുള്ളതോ ഇല്ലാത്തതോ എന്ന ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹേ രാജാവേ, വൈകാതെ അത് നൽകുക.

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा च नृपः प्राह संप्रहृष्टेन चेतसा । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि विप्रैरद्य न संशयः

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട് രാജാവ് ആനന്ദഭരിതചിത്തത്തോടെ പറഞ്ഞു—‘ഞാൻ ധന്യൻ; ഇന്ന് ബ്രാഹ്മണർ എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ചു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.’

Verse 15

तस्माद्ब्रूत महाभागा युष्मभ्यं किं ददाम्यहम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ, പറയുക—ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് എന്ത് നൽകണം?

Verse 16

वर न्नागान्मदोन्मत्तान्भद्रजातिसमुद्भवान् । किं वा सप्तिप्रधानांश्च मनोमारुतरंहसः

ഭദ്രജാതിയിൽ ജനിച്ച, മദോന്മത്തമായ ഉത്തമ ഗജങ്ങളെ ഞാൻ നൽകട്ടെയോ? അല്ലെങ്കിൽ മനോവായുവിനെപ്പോലെ വേഗമുള്ള പ്രധാന അശ്വങ്ങളെ നൽകട്ടെയോ?

Verse 17

किं वा स्थानानि चित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । पितॄनुद्दिश्य यत्किंचिन्नादेयं विद्यते यतः

അല്ലെങ്കിൽ മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങൾ—ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും—ദാനം ചെയ്യട്ടെയോ? പിതൃന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ ‘അദേയം’ എന്നു പറയാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല।

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । नास्माकं वाजिभिः कार्यं न रत्नैर्न च हस्तिभिः । न देशैर्ग्राममुख्यैर्वा नान्येनापि च केनचित्

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾക്ക് കുതിരകളും വേണ്ട, രത്നങ്ങളും വേണ്ട, ആനകളും വേണ്ട. ദേശഭൂമിയോ പ്രധാന ഗ്രാമങ്ങളോ വേണ്ട; മറ്റൊന്നും വേണ്ട।

Verse 19

यदर्थेन महाराज पृष्टोस्माभिर्यतो भवान् । तस्मान्नो दक्षिणां देहि संदेहघ्नां तपोत्तम

ഹേ മഹാരാജാ, ഏത് ഉദ്ദേശ്യത്താലാണ് ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് ചോദിച്ചതോ, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് സംശയനാശിനിയായ ദക്ഷിണ നൽകണമേ, ഹേ തപോത്തമാ।

Verse 20

यां पृच्छामो वयं सर्वे कौतूहलसमाहिताः

ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഉത്സുകതയാൽ മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി ഏത് കാര്യമാണ് ചോദിക്കുന്നത്—അത് പറയുക, ഹേ നൃപതേ।

Verse 21

राजोवाच । उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम् । दातुं नैव ग्रहीतुं च नी चजात्यस्य वैदिकाः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണർക്കാണ് ഉപദേശാധികാരം. വൈദികർ നീചാചാരികളോടും നീചജാതിയോടും കൊടുക്കരുത്; അവരിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കയും അരുത്।

Verse 22

सोऽहं राजा न सर्वज्ञो यो यच्छामि द्विजोत्तमाः । उपदेशं हि युष्मभ्यं सर्वज्ञेभ्यो विचक्षणाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഞാൻ രാജാവാണ്; സർവ്വജ്ഞൻ അല്ല. എങ്കിലും ഞാൻ പറയുന്നതെല്ലാം നിങ്ങള്ക്ക് ഉപദേശമായി അർപ്പിക്കുന്നു—നിങ്ങൾ വിവേകികൾ, സർവ്വജ്ഞരുപോലെ.

Verse 23

ब्राह्मणा ऊचुः । गुरुशिष्यसमुत्थोऽयमुपदेशो महीपते । प्रार्थयामो वयं किंचिन्मा भयं त्वं समाविश

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹീപതേ! ഈ ഉപദേശം ഗുരു-ശിഷ്യബന്ധത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് ഒരു അപേക്ഷ പറയുന്നു; നിങ്ങളിൽ ഭയം കടന്നുവരരുത്.

Verse 24

वयं च प्रश्नमेकं हि पृच्छामो यदि भूपते । ब्रूषे कौतुकयुक्तानां सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ഹേ ഭൂപതേ! ഞങ്ങൾ സത്യത്തിൽ ഒരു ചോദ്യം മാത്രമാണ് ചോദിക്കുന്നത്. നിങ്ങൾ മറുപടി പറയുമെങ്കിൽ, കൗതുകം നിറഞ്ഞ എല്ലാ ദ്വിജന്മാർക്കുമായി അത് പറയുക.

Verse 25

तस्माद्वद महाभाग यदि जानासि तत्त्वतः । न चेद्गुह्यतमं किंचित्पृच्छामस्त्वां कुतूहलात्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗ! നിങ്ങൾ തത്ത്വമായി അറിയുന്നുവെങ്കിൽ പറയുക. അല്ലെങ്കിൽ, കൗതുകത്താൽ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് അത്യന്തം ഗുഹ്യമായൊരു കാര്യം ചോദിക്കുന്നു.

Verse 26

राजोवाच । यदि वः संशयो विप्रा युष्मत्प्रश्नमसंशयम् । कथयिष्याभि चेद्गुह्यं तद्वद्ध्वं गप्ल ज्वराः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! നിങ്ങൾക്ക് സംശയം ഉണ്ടെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ ചോദ്യം സംശയരഹിതമായി പറയുക. ഞാൻ ഗുഹ്യ ഉപദേശം പറയേണ്ടതാണെങ്കിൽ, അത് നിങ്ങൾ വ്യക്തമായി (ചോദ്യമായി) ഉച്ചരിക്കുക.

Verse 27

ब्राह्मणा ऊचुः । अन्नेषु च विचित्रेषु लेह्येषु विविधेषु च । अमृतेष्वेषु सर्वेषु तथा पेयेषु पार्थिव

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർത്ഥിവാ! നാനാവിധ അന്നങ്ങളിൽ, വിവിധ ലേഹ്യപദാർത്ഥങ്ങളിൽ, ഈ എല്ലാം അമൃതസമാന വിഭവങ്ങളിൽ, അതുപോലെ പാനീയങ്ങളിലും…

Verse 28

तस्मादद्य दिने ब्रूहि मधु यच्छसि गर्हितम् । वर्तते च यथाऽभक्ष्यं ब्राह्मणानां विशेषतः

അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് പറയുക—നിന്ദിക്കപ്പെടുന്ന തേൻ നീ എന്തുകൊണ്ട് അർപ്പിക്കുന്നു? അത് പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു അഭക്ഷ്യം, അഥവാ അയോഗ്യഭക്ഷണമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 29

तथा विचित्र मासेषु संस्थितेषु नराधिप । खङ्गमांसं निरास्वादं कस्माद्यच्छसि केवलम्

കൂടാതെ, ഹേ നരാധിപാ! ഇങ്ങനെ ഉത്തമമായ മാസങ്ങൾ സമീപത്തിരിക്കെ, രുചിയില്ലാത്ത ഖങ്ഗമാംസം മാത്രം നീ എന്തുകൊണ്ട് നൽകുന്നു?

Verse 30

संति शाकानि राजेन्द्र पावनीयानि सर्वशः । सुष्ठु स्वादु कराण्यत्र व्यञ्जनार्थं महीपते

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ഇവിടെ സർവ്വവിധത്തിലും പാവനമാക്കുന്ന ശാകങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഹേ മഹീപതേ! അവ വിഭവങ്ങളെ അത്യന്തം രുചികരമാക്കുന്നു.

Verse 31

कालशाकं सकटुकं मुखाऽधिजनकं महत् । कस्माद्यच्छसि चास्माकं भक्त्या परमया युतः । न श्राद्धे प्रतिषेधश्च प्रकर्तव्यः कथंचन

പരമഭക്തിയോടെ യുക്തനായിരിക്കെ, കഠിനമായ കടുപ്പും വായിൽ വലിയ അസ്വസ്ഥതയും ഉണ്ടാക്കുന്ന കാലശാകം ഞങ്ങൾക്ക് എന്തുകൊണ്ട് നൽകുന്നു? ശ്രാദ്ധത്തിൽ യാതൊരു വിധത്തിലും അനുചിതത്വം പ്രവേശിപ്പിക്കരുത്.

Verse 32

न च त्याज्यं समुच्छिष्टं तेन भुंजामहे ततः । तदत्र कारणेनैव गुरुणा भाव्यमेव हि । येन त्वं यच्छसि प्राय एतत्सिद्धिर्भवेत्स्थिता

ഇത് ‘ഉച്ഛിഷ്ടം’ എന്നു കരുതി ഉപേക്ഷിക്കരുത്; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ അത് ഭുജിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ തീർച്ചയായും ഒരു ഗൗരവമുള്ള കാരണമുണ്ട്—നീ പതിവായി ഇത് അർപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട്—ഈ അഭിപ്രേത കർമ്മം സിദ്ധിയായി സ്ഥിരമാകേണ്ടതിന്.

Verse 33

तस्मात्कथय नः सर्वं परं कौतूहलं हि नः । निःस्वादितं यथा दद्यादीदृक्छ्राद्धे विगर्हितम्

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളോട് എല്ലാം പറയുക; ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം അത്യന്തം വലുതാണ്. ഇത്തരത്തിലുള്ള രുചിയില്ലാത്ത, നിന്ദ്യമായ ആഹാരം ശ്രാദ്ധത്തിൽ ആരാണ് എങ്ങനെ ദാനം ചെയ്യുക?

Verse 34

यथा त्वं नृपशार्दूल श्रद्धया संप्रयच्छसि

ഹേ നൃപശാർദൂലാ! നീ ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ എങ്ങനെ സമർപ്പിക്കുന്നു?

Verse 35

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां ब्राह्मणानां महात्मनाम् । स वैलक्ष्यस्मितं प्राह सलज्जं पृथिवीपतिः

ആ മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഭൂമിപതി ലജ്ജയിൽ മൂടപ്പെട്ടു, സംകോചമിശ്രിതമായ പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 36

गुह्यमेतन्महाभागा अस्माकं यदि संस्थितम् । अवाच्यमपि वक्ष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ! ഇത് എന്റെ ജീവിതത്തോട് ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്ന ഒരു രഹസ്യമാണ്. എങ്കിലും—പറയാൻ അയോഗ്യമെങ്കിലും—ഞാൻ പറയും; നിങ്ങൾ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക।

Verse 37

अहमासं पुरा पापो लुब्धकश्चान्य जन्मनि । निहंता सर्वजंतूनां तथा भक्षयिता पुनः

പൂർവ്വകാലത്ത് മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ഞാൻ പാപിയായ ലുബ്ധകൻ (വേട്ടക്കാരൻ) ആയിരുന്നു—എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ജീവികളെയും കൊല്ലുന്നവനും, പിന്നെയും അവയെ ഭക്ഷിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു।

Verse 38

पर्यटामि तदारण्ये धनुषा मृगयारतः । सिंहो व्याघ्रो गजेन्द्रो वा शरभो वा द्विजो त्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഞാൻ ആ കാട്ടിൽ ധനുസ്സുമായി വേട്ടയിൽ ആസക്തനായി സഞ്ചരിക്കുമായിരുന്നു—സിംഹമോ, വ്യാഘ്രമോ, ഗജേന്ദ്രനോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭയങ്കര ശരഭമോ ആയാലും।

Verse 39

मद्बाणगोचरं प्राप्तो न जीवत्यपि कर्हिचित् । कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो महीतले

എന്റെ അമ്പുകളുടെ പരിധിയിൽ വന്നത് ഒരിക്കലും ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെടുകയില്ല; പിന്നെ കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു।

Verse 40

संप्राप्तोऽहं महाभागा अग्नि वेशस्य सन्मुनेः । आश्रमे समनुप्राप्तो निशीथे क्षुत्पिपासितः

ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ! ഞാൻ സന്മുനി അഗ്നിവേശന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി; അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതനായി അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 41

तावत्तत्र सशिष्याणां श्राद्धकर्मविधिं वदन् । संस्थितो वेष्टितः शिष्यैः समन्ताद्द्विजसत्तमाः

അപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ! അദ്ദേഹം അവിടെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിന്റെ വിധി ഉപദേശിച്ചു നിൽക്കുകയായിരുന്നു; ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തെ വളഞ്ഞുനിന്നു।

Verse 42

अग्निवेश उवाच । ऋक्षे पित्र्ये यदा चन्द्रो हंसश्चापि करे व्रजेत् । त्रयोदशी तु सा च्छाया विज्ञेया कुञ्जरोद्भवा

അഗ്നിവേശൻ പറഞ്ഞു—ചന്ദ്രൻ പിതൃബന്ധ നക്ഷത്രത്തിൽ ഇരിക്കയും ‘ഹംസം’ ‘കര’ രാശിയിൽ പ്രവേശിക്കയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ, ആ ഛായ ‘കുഞ്ജരോദ്ഭവാ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; അത് ത്രയോദശി തിഥിയാണ്.

Verse 43

पित्र्ये यदास्थितश्चेन्दुर्हंसश्चापि करे स्थितः । तिथिर्वैश्रवणी या च सा च्छाया कुञ्जरस्य च

ചന്ദ്രൻ പിതൃ-നക്ഷത്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ‘ഹംസം’ ‘കര’യിൽ സ്ഥിരമായി നില്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ, ‘വൈശ്രവണീ’ എന്നു വിളിക്കുന്ന ആ തിഥിയും കുഞ്ജരത്തിന്റെ ‘ഛായ’യായി ജ്ഞേയമാണ്.

Verse 44

सैंहिकेयो यदा चंद्रं ग्रसते पर्वसंधिषु । हस्तिच्छाया तु सा ज्ञेया तस्यां श्राद्धं समाचरेत्

പർവസന്ധികളിൽ (ഗ്രഹണസമയങ്ങളിൽ) സൈംഹികേയൻ (രാഹു) ചന്ദ്രനെ ഗ്രസിക്കുമ്പോൾ, അത് ‘ഹസ്തിഛായ’ എന്നു ജ്ഞേയമാണ്; അപ്പോൾ വിധിപൂർവം ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം.

Verse 45

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं जलैरपि प्रभक्तितः । यावद्द्वादश वर्षाणि पितरस्तस्य तर्पिताः

ആ അവസരത്തിൽ ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ വെറും ജലത്താൽ പോലും ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, അവന്റെ പിതൃകൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ തൃപ്തരായിരിക്കും.

Verse 46

वनस्पतिगते सोमे या च्छाया पूर्वतोमुखी । गजच्छाया तु सा ज्ञेया पितॄणां दत्तमक्षयम्

ചന്ദ്രൻ ‘വനസ്പതി’യിൽ ആയിരിക്കെ ഛായ കിഴക്കോട്ടു മുഖമായാൽ, അത് ‘ഗജഛായ’ എന്നു ജ്ഞേയമാണ്; അപ്പോൾ പിതൃകൾക്കു നൽകിയ ദാനം അക്ഷയഫലമാകും.

Verse 47

सा भवेच्च न सन्देहः पुण्यदा पैतृकी तिथिः । तस्यां श्राद्धं प्रकर्तव्यं संभाराः संभृताश्च ये

സംശയമില്ല; ഇതുതന്നെ പുണ്യം നൽകുന്ന പൈതൃക തിഥിയാണ്. അന്നേദിവസം സമാഹരിച്ചിരിക്കുന്ന ഏതു സാമഗ്രികളാലും വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 48

प्रभाते तु न सन्देहः पितॄणां परितृप्तये । शाकैस्तथैंगुदैर्बिल्वैर्बदरैश्चिर्भटैरपि

പ്രഭാതത്തിൽ സംശയമില്ല; പിതൃകൾ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തരാകുന്നു—ശാകങ്ങൾ, ഇംഗുദഫലം, ബിൽവം, ബദരം (ഇലന്തപ്പഴം) അല്ലെങ്കിൽ ചിർഭട (ചുരക്കവർഗം) കൊണ്ടുപോലും.

Verse 49

यदन्नं पुरुषोऽश्नाति तदन्नास्तस्य देवताः । बाढमित्येव ते प्रोच्य गताः स्वंस्वं निकेतनम्

മനുഷ്യൻ ഏത് അന്നം ഭക്ഷിക്കുകയോ, അതേ അന്നം അവനോട് ബന്ധപ്പെട്ട ദേവതകൾക്കും സ്വീകര്യമാണ്. ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ സമ്മതിച്ച് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നിവാസങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 50

सर्वे शिष्या महाभागाः नारायणपुरोगमाः । अग्निवेश्योऽपि सुष्वाप समामन्त्र्य द्विजोत्तमान्

നാരായണനെ മുൻപാക്കി എല്ലാ മഹാഭാഗ്യ ശിഷ്യരും അവിടെ തന്നെയിരുന്നു. അഗ്നിവേശ്യനും ഉത്തമ ദ്വിജന്മാരോട് വിടപറഞ്ഞ് നിദ്രിച്ചു.

Verse 51

तेन संकथ्यमानं च रात्रौ तच्च श्रुतं मया । अहं चापि करिष्यामि प्रातः श्राद्धमसंशयम्

രാത്രിയിൽ അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചതെല്ലാം ഞാനും കേട്ടു. ഞാനും പ്രഭാതത്തിൽ സംശയമില്ലാതെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യും.

Verse 52

निहत्य खड्गमादाय तस्य मांसं सुपुष्कलम् । तथा मधु समादाय कालशाकं विशेषतः

ഖഡ്ഗം (ഗണ്ഡമൃഗം) വധിച്ച് അതിന്റെ ധാരാളം മാംസം എടുത്തു; മധുവും സമാഹരിച്ചു—വിശേഷമായി കാലശാക ഇലക്കറിയോടുകൂടി—(കർമ്മത്തിനായി) ഒരുക്കം ചെയ്തു।

Verse 53

स्वजातीयेभ्य आदाय तर्पयिष्यामि तान्पितॄन्

എന്റെ സ്വജാതിയിലുള്ളവരിൽ നിന്ന് (ഈ സാധനങ്ങൾ) എടുത്ത്, തർപ്പണംകൊണ്ട് ആ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും।

Verse 54

एवं निश्चित्य मनसा प्रसुप्तोऽहं द्विजोत्तमाः । ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് ഞാൻ നിദ്രിച്ചു, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ. പിന്നെ നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, സൂര്യമണ്ഡലം ഉദിച്ചപ്പോൾ,

Verse 55

मधुजालानि भूरीणि गृहीतानि मया ततः । कालशाकं तथा लब्धं स्वेच्छया द्विजसत्तमाः

അപ്പോൾ ഞാൻ ധാരാളം തേൻചട്ടങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു; കാലശാക ഇലക്കറിയും എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ലഭിച്ചു, ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ।

Verse 56

ततः सर्वं समादाय श्रपितं तत्क्षणान्मया । स्नात्वा च निजवर्गाणां पितॄनुद्दिश्य चात्मनः । प्रदत्तं लुब्धकानां च भक्तिपूर्वं द्विजोत्तमाः

പിന്നെ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് എടുത്ത് ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ പാകം ചെയ്തു. സ്നാനം ചെയ്ത്, എന്റെ വംശത്തിലെ പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച്, എന്റെ മംഗളാർത്ഥവും കരുതി, ഭക്തിപൂർവ്വം വേട്ടക്കാര്ക്കും അത് നൽകി, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ।

Verse 57

एवं मया पुरा दत्तं पितॄ नुद्दिश्य तान्निजान् । नान्यत्किंचिन्मया दत्तं कदाचित्कस्यचिद्विजाः

ഇങ്ങനെ ഞാൻ പൂർവ്വം എന്റെ തന്നെ പിതൃകളെ ഉദ്ദേശിച്ച് ആ ദാനം അർപ്പിച്ചു. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ ഒരിക്കലും ആര്ക്കും മറ്റൊന്നും നൽകിയിട്ടില്ല.

Verse 58

ततः कालेन महता मृत्युं प्राप्तोऽस्म्यहं द्विजाः । तद्दानस्य प्रभावेन पार्थिवीं योनिमाश्रितः

പിന്നീട് ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, എനിക്ക് മരണം സംഭവിച്ചു. എന്നാൽ ആ ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ട് ഞാൻ വീണ്ടും ഭൂമിയിലെ ജന്മം പ്രാപിച്ചു.

Verse 59

एवं जातिस्मरत्वं च सञ्जातं मे द्विजोत्तमाः । ते च मे तर्पितास्तेन खड्गमांसेन माक्षिकैः

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, എനിക്ക് പൂർവ്വജന്മസ്മരണശക്തി ഉദിച്ചു. അതേ കർമംകൊണ്ട് എന്റെ പിതൃകൾ ഖഡ്ഗമാംസവും തേനും കൊണ്ടു തൃപ്തരായി.

Verse 60

संप्राप्ताः परमां प्रीतिं ततो द्वाशवार्षिकीम् । एतस्मात्कारणाच्छ्राद्धं प्रकरोमि द्विजोत्तमाः

അപ്പോൾ അവർ പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിലനിൽക്കുന്ന പരമ സന്തോഷം പ്രാപിച്ചു. ഈ കാരണത്താലാണ്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ ശ്രാദ്ധം നടത്തുന്നത്.

Verse 61

खड्गमांसेन मधुना कालशाकेन भूरिशः । विधिहीनं द्विजैर्हीनं तिलदर्भैर्विवर्जितम्

ഖഡ്ഗമാംസം, തേൻ, ധാരാളം കാലശാകം എന്നിവകൊണ്ട്—ആ ശ്രാദ്ധം വിധിഹീനവും ദ്വിജരഹിതവും, തിലവും ദർഭകുശവും ഇല്ലാത്തതുമായിരുന്നു.

Verse 62

मया तद्विहितं श्राद्धं तस्यैतत्फलमागतम् । सांप्रतं विधिना सम्यग्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ഞാൻ ആ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിച്ചു; അതിന്റെ ഫലമാണ് ഇതായി ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ എന്നാൽ വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണന്മാർ വിധിപ്രകാരം ശരിയായി അത് നടത്തുന്നു.

Verse 63

उपविष्टैः करोम्येव यच्छ्राद्धं श्रद्धयान्वितः । दर्भैस्तिलैः समोपेतं मन्त्रवच्च द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! നിങ്ങൾ ഉപവിഷ്ടരായിരിക്കെ, ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ ദർഭയും എള്ളും സഹിതം, മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി ഈ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 64

नो जानामि फलं किं वा सांप्रतं च भविष्यति । तस्मादेवं परिज्ञाय यूयं चैव द्विजोत्तमाः

ഇപ്പോൾ എന്ത് ഫലം ഉണ്ടാകുമെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. അതിനാൽ ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി, നിങ്ങളും, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ—

Verse 65

संतर्पयध्वं च पितॄन्निजान्गजदिने स्थिते । छायायां चैव जातायां कुञ्जरस्य द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഗജദിനം വന്നപ്പോൾ—കുഞ്ജരന്റെ നിഴലും പ്രത്യക്ഷമായ വേളയിൽ—നിങ്ങളും നിങ്ങളുടെ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുക.

Verse 66

येन संजायते तृप्तिः पितॄणां द्वादशाब्दिकी । युष्माकं च गतिः श्रेष्ठा यथा जाता ममाधुना

ഇതിനാൽ പിതൃകൾക്ക് പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തേക്കുള്ള തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടേയും ഗതി ശ്രേഷ്ഠമാകും—ഇപ്പോൾ എനിക്കുണ്ടായതുപോലെ.

Verse 67

भर्तृयज्ञ उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते ब्राह्मणोत्तमाः । संतुष्टाः साधुवादांश्च ददुस्तस्य महीपतेः

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വചനം കേട്ട ആ ബ്രാഹ്മണോത്തമന്മാർ എല്ലാവരും സന്തുഷ്ടരായി, ആ മഹീപതി രാജാവിന് സാധുവാദവും സ്തുതിയും ആശീർവചനങ്ങളും അർപ്പിച്ചു।

Verse 68

ततःप्रभृति चक्रुस्ते श्राद्धानि द्विजसत्तमाः । त्रयोदश्यां नभस्यस्य कृष्णायां भक्तितत्पराः

അന്നുമുതൽ ആ ദ്വിജസത്തമർ ഭക്തിപരരായി, നഭസ്യ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ത്രയോദശിയിൽ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 69

मधुना कालशाकेन खड्गमांसेन तर्पिताः । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं विमानवरमास्थिताः

തേൻ, കാലശാകം, ഖഡ്ഗ (ഗണ്ഡമൃഗ) മാംസം എന്നിവകൊണ്ട് തൃപ്തരായി, അവർ ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം അധിരോഹിച്ച് പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 70

स्पर्धंते सहिता दैवैः पितरश्च विशेषतः । वंशजेन प्रदत्तस्य प्रभावात्सुरसत्तमाः

ഹേ ദേവസത്തമാ! വംശജൻ അർപ്പിച്ച ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം പിതൃകൾ—വിശേഷിച്ച്—ദേവന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പരസ്പരം മത്സരിക്കുന്നു।

Verse 71

श्राद्धार्थं संपरिज्ञाय मन्त्रं चक्रुः परस्परम् । आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यावपि पार्थिव

ഹേ പാർത്ഥിവാ! ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം സമ്യക് ഗ്രഹിച്ച്, ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, കൂടാതെ ഇരുനാസത്യർ (അശ്വിനികൾ) പരസ്പരം ഒരു മന്ത്രം രൂപപ്പെടുത്തി।

Verse 72

यथा न भवति श्राद्धं तस्मिन्नहनि भूतले । यत्प्रभावाद्वयं सर्वे मानुषैः श्राद्धमाश्रितैः । न यामोऽभिभवस्थानं तस्माच्छप्स्यामहे च तान्

ആ ദിവസം ഭൂമിയിൽ ശ്രാദ്ധം നടക്കാതിരിക്കട്ടെ; ശ്രാദ്ധത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ പ്രഭാവം മൂലം ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും പരാജിതാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നില്ല—അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ അവരെ ശപിക്കും।

Verse 73

अद्यप्रभृति यः श्राद्धं त्रयोदश्यां करिष्यति । कन्यासंस्थे सहस्रांशौ तस्य स्याद्वंशसंक्षयः

ഇന്നുമുതൽ കന്യാരാശിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സഹസ്രാംശു (സൂര്യൻ) ഉള്ളപ്പോൾ ത്രയോദശിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവന് വംശക്ഷയം സംഭവിക്കും।

Verse 74

इति शापेन देवानां निर्दग्धेयं महातिथिः

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരുടെ ശാപം മൂലം ഈ മഹാതിഥി ‘ദഗ്ധ’മായി—അഥവാ കർമ്മത്തിന് അയോഗ്യമായി മാറി।

Verse 76

ततःप्रभृति नैतस्या क्रियते श्राद्धमुत्तमम् । यः प्रमादेन कुरुते तस्य स्याद्वंश संक्षयः

അതിനുശേഷം ആ തിഥിയിൽ ഉത്തമ ശ്രാദ്ധം നടത്താറില്ല; അശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യുന്നവന് വംശക്ഷയം സംഭവിക്കും।

Verse 220

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे गजच्छायामाहात्म्यवर्णनंनाम विंशत्युत्तरद्विशत तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിനകത്ത് ‘ഗജച്ഛായാമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന 220-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।