Adhyaya 92

Verse 1

सूत उवाच । अग्नितीर्थस्य माहात्म्यमेतद्वः परिकीर्तितम् । ब्रह्मकुंडसमुत्पत्तिरधुना श्रूयतां द्विजाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അഗ്നിതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം നിങ്ങളോട് പ്രസ്താവിച്ചു. ഇനി, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 2

यदा संस्थापितो ब्रह्मा मार्कंडेन महात्मना । तदा विनिर्मितं तत्र कुण्डं शुचिजलान्वितम्

മഹാത്മാവായ മാർകണ്ഡേയൻ അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, ആ സ്ഥലത്ത് ശുദ്ധജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഒരു കുണ്ഡം നിർമ്മിതമായി.

Verse 3

प्रोक्तं च कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । सम्यग्भीष्मव्रतं कृत्वा स्नात्वात्र सलिले शुभे

കാർത്തിക മാസത്തിൽ ചന്ദ്രൻ കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, വിധിപൂർവ്വം ഭീഷ്മവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഇവിടെ ഈ ശുഭജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 4

पूजयिष्यति यो देवं पद्मयोनिं ततः परम् । स शूद्रोऽपि तनुं त्यक्त्वा ब्रह्मयोनौ प्रयास्यति

അതിന് ശേഷം പദ്മയോനി ദേവനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ, അവൻ ശൂദ്രനായാലും ദേഹം വിട്ട് ബ്രഹ്മയോനി (ബ്രഹ്മസ്ഥിതി) പ്രാപിക്കും।

Verse 5

ब्राह्मणोऽपि यदि स्नानं तत्र कुण्डे करिष्यति । कृत्वा भीष्मव्रतं सम्यग्ब्रह्मलोकं प्रयास्यति

ബ്രാഹ്മണനായാലും അവിടെ കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം ഭീഷ്മവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 6

एवं प्रवदतस्तस्य मार्कंडेयस्य सन्मुनेः । श्रुतं तत्सकलं वाक्यं पशुपालेन केनचित्

ഇങ്ങനെ പ്രസംഗിച്ച സന്മുനി മാർക്കണ്ഡേയന്റെ എല്ലാ വചനങ്ങളും ഒരു ഇടയൻ കേട്ടു।

Verse 7

ततः श्रद्धाप्रयुक्तेन तेन तद्भीष्मपंचकम् । यथावद्विहितं सम्यक्कार्तिके मासि संस्थिते

പിന്നീട് ശ്രദ്ധയാൽ പ്രേരിതനായി, കാർത്തിക മാസം വന്നപ്പോൾ, അവൻ ആ ഭീഷ്മപഞ്ചക വ്രതം യഥാവിധി സമ്യകമായി അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 8

ततश्च कृत्तिकायोगे पूर्णिमायां यथाविधि । संपूज्य पद्मजं पश्चात्पूजितः पुरुषोत्तमः

പിന്നീട് കൃത്തികാ-യോഗം ചേർന്ന പൗർണ്ണമിദിനത്തിൽ വിധിപ്രകാരം ആദ്യം പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ സമ്യകായി പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് പുരുഷോത്തമനെയും ആരാധിച്ചു.

Verse 9

ततः कालविपाकेन स पंचत्वमुपागतः । ब्राह्मणस्य गृहे जातः पुरेऽत्रैव द्विजोत्तमाः । जातिस्मरः प्रभायुक्तः पितृमातृप्रतुष्टिदः

പിന്നീട് കാലപരിപാകത്താൽ അവൻ പഞ്ചത്വം പ്രാപിച്ചു. ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, ഈ നഗരത്തിൽ തന്നേ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ഗൃഹത്തിൽ അവൻ ജനിച്ചു; പൂർവ്വജന്മസ്മരണയുള്ളവൻ, തേജസ്സുള്ളവൻ, പിതൃമാതൃസന്തോഷദായകനായി।

Verse 10

एवं प्रगच्छतस्तस्य वृद्धिं तत्र पुरोत्तमे । पितृमातृसमुद्भूतो यादृक्स्नेहो व्यवस्थितः

ഇങ്ങനെ ആ ശ്രേഷ്ഠ നഗരത്തിൽ അവൻ വളരുമ്പോൾ, പിതാവും മാതാവും നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന സ്വാഭാവിക സ്നേഹം അവനിൽ യഥാവിധി ദൃഢമായി നിലനിന്നു.

Verse 11

अन्यदेहोद्भवे वापि तस्य शूद्रेपरिस्थितः । स तस्य धनसंपन्नः सदैव कुरुते द्विजः

അവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവൻ മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ ജനിച്ചതിനാൽ ശൂദ്രസ്ഥിതിയിൽ ആയിരുന്നാലും, ധനസമ്പന്നനായ ഈ ദ്വിജൻ അവനു എപ്പോഴും സഹായവും ആശ്രയവും നൽകി.

Verse 12

उपकारप्रदानं च यत्किंचित्तस्य संमतम् । अन्यस्मिन्दिवसे शूद्रः स पिता पूर्वजन्मनः । तस्य पञ्चत्वमापन्नः संप्राप्ते चायुषः क्षये

അവനു ഹിതകരവും അവൻ സമ്മതിക്കുന്നതുമായ സഹായം ഏതായാലും അവൻ നൽകി. പിന്നെ മറ്റൊരു ദിവസം, പൂർവ്വജന്മത്തിൽ അവന്റെ പിതാവായിരുന്ന ആ ശൂദ്രൻ ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം വന്നപ്പോൾ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 13

अथ तस्य महाशोकं स कृत्वा तदनंतरम् । चकार प्रेतकार्याणि निःशेषाणि प्रभक्तितः

അപ്പോൾ അവനെക്കുറിച്ചുള്ള മഹാശോകത്തിൽ ആകുലനായി, ഉടൻ ഭക്തിശ്രദ്ധയോടെ കുറവില്ലാതെ എല്ലാ പ്രേതകർമ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു।

Verse 14

अथ तस्य समालोक्य तादृशं तद्विचेष्टितम् । पृष्टः स कौतुकाविष्टैः पितृमातृसुतादिभिः

അവന്റെ അത്തരത്തിലുള്ള പെരുമാറ്റം കണ്ടപ്പോൾ, കൗതുകം നിറഞ്ഞ പിതാവും മാതാവും പുത്രന്മാരും മുതലായവരും അവനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 15

कस्मात्त्वमस्य नीचस्य पशुपालस्य सर्वदा । अतिस्नेहसमायुक्तो निःस्पृहस्यापि शंस नः

‘ഈ നീചനായ പശുപാലനോടു നീ എപ്പോഴും ഇങ്ങനെ അത്യധികം സ്നേഹം കാണിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? നീ സ്വയം നിസ്സ്പൃഹനല്ലോ; കാരണം ഞങ്ങളോട് പറയുക.’

Verse 16

तस्यापि प्रेतकार्याणि मृतस्यापि करोषि किम् । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व न चेद्गुह्यं व्यवस्थितम्

‘അവൻ മരിച്ചിട്ടും നീ അവനുവേണ്ടി പ്രേതകർമ്മങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്നു? ഇത് രഹസ്യമല്ലെങ്കിൽ എല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക.’

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा किंचिल्लज्जासमन्वितः । तानब्रवीच्छृणुध्वं च कथयिष्याम्यसंशयम्

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ അല്പം ലജ്ജയോടെ അവരോട് പറഞ്ഞു—‘കേൾക്കൂ; ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ എല്ലാം വിശദീകരിക്കും.’

Verse 18

अहमस्यान्यदेहत्वे पुत्र आसं सुसंमतः । पशुपालनकर्मज्ञः प्राणेभ्यो वल्लभः सदा

അവന്റെ മുൻജന്മദേഹത്തിൽ ഞാൻ അവന്റെ പുത്രനായിരുന്നു—അത്യന്തം പ്രിയനും ബഹുമാനിതനും. പശുപാലനകർമ്മത്തിൽ നിപുണനായി, എപ്പോഴും അവനു പ്രാണസമമായി പ്രിയനായിരുന്നു.

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य मार्कंडस्य महामुनेः । श्रुतं प्रवदतो वाक्यं ब्रह्मकुण्डसमुद्भवम्

ഒരു സമയത്ത് മഹാമുനി മാർകണ്ഡേയൻ പ്രസ്താവിച്ച വചനങ്ങൾ കേൾക്കപ്പെട്ടു—അവ ബ്രഹ്മകുണ്ഡവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉദ്ഭവിച്ചതായിരുന്നു.

Verse 20

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे भीष्मपञ्चककृन्नरः । सम्यक्छ्रद्धासमुत्पन्नो योऽत्र स्नानं करिष्यति

കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗ സമയത്ത്, ഭീഷ്മപഞ്ചക വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, നന്നായി ഉണർന്ന ശ്രദ്ധയോടെ ആരെങ്കിലും ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ—

Verse 21

दृष्ट्वा पितामहं देवं पूजयित्वा जनार्दनम् । स भविष्यति शूद्रोऽपि ब्राह्मणश्चान्यजन्मनि

ദേവ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ദർശനം ചെയ്ത്, ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു)നെ പൂജിച്ചാൽ, ശൂദ്രനും മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനാകും.

Verse 22

तन्मया विहितं सम्यक्स्नात्वा तत्र शुभावहे । सुकुण्डे कार्तिके मासि तेन जातोऽस्मि सद्द्विजः

അത് ഞാൻ വിധിപൂർവം നിർവഹിച്ചു: കാർത്തിക മാസത്തിൽ ആ ശുഭവും കല്യാണകരവുമായ സു-കുണ്ഡത്തിൽ ശരിയായി സ്നാനം ചെയ്ത്; ആ പുണ്യഫലത്താൽ ഞാൻ സത്യ ദ്വിജനായി ജനിച്ചു.

Verse 23

चन्द्रोदयस्य विप्रर्षेरन्वये भुवि विश्रुते । संस्मरन्पूर्विकां जाति तेन स्नेहो मम स्थितः । तस्योपरि महान्नित्यं शूद्रस्यापि निरर्गलः

ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധനായ ബ്രഹ്മർഷി ചന്ദ്രോദയന്റെ വംശപരമ്പരയിൽ, മുൻജന്മം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് എന്റെ സ്നേഹം സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു. അവനോടുള്ള ആ മഹത്തായ നിത്യപ്രേമം—ശൂദ്രനോടും—തടസ്സമില്ലാതെ ഒഴുകി.

Verse 24

अतोऽहं कृत्तिकायोगे कार्तिक्यां भक्तिसंयुतः । ज्ञात्वा करोमि भीष्मस्य पंचकं व्रतमुत्तमम्

അതുകൊണ്ട് കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗ സമയത്ത്, ഭക്തിയോടെ അതിന്റെ മഹത്വം അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഞാൻ ഭീഷ്മപഞ്ചകമെന്ന ഉത്തമ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 25

सूत उवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा ते चान्ये च द्विजोत्तमाः । भीष्मस्य पञ्चकं चक्रुः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വചനം ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരും മറ്റുള്ളവരും, യഥാർത്ഥ ശ്രദ്ധയോടെ, ഭീഷ്മപഞ്ചകം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 26

ततःप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं धरणीतले । स्थितमुत्तरदिग्भागे ब्रह्मकुण्डमिति स्मृतम्

അന്നുമുതൽ ആ കുണ്ഡം ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ഉത്തരദിക്കിന്റെ ഭാഗത്ത് സ്ഥിതമായതിനാൽ അത് ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 27

यः स्नानं सर्वदा तत्र ब्राह्मणः प्रकरोति वै । स संभवति विप्रेंद्रो जायमानः पुनः पुनः

അവിടെ എപ്പോഴും സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ചാലും നിശ്ചയമായി ‘വിപ്രേന്ദ്രൻ’—ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ—ആകുന്നു.

Verse 92

इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ആറാം ഭാഗമായ നാഗരഖണ്ഡത്തിലെ ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡമാഹാത്മ്യവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള തൊണ്ണൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।