Adhyaya 228

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यच्च बिलद्वारि शयनार्थे व्यवस्थितम् । दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापी देवं च जलशायिनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—കൂടാതെ, ബിലദ്വാരത്തിൽ ശയനാർത്ഥമായി മറ്റൊരു ദേവൻ പ്രതിഷ്ഠിതനായി ഇരിക്കുന്നു; ജലശായിയായ ആ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചാൽ പാപിയും പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 2

स्नात्वा तस्मिन्बिलद्वारे पवित्रे लोकसंश्रये । यस्तं पूजयते भक्त्या शेषपर्यंकशायिनम् । आजन्ममरणात्पापात्स च मुक्तिमवाप्नुयात्

ലോകങ്ങൾക്ക് ആശ്രയമായ ആ പവിത്ര ബിലദ്വാരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഭക്തിയോടെ ശേഷപര്യങ്കശായിയായ ഭഗവാനെ പൂജിക്കുന്നവൻ ജനനം മുതൽ മരണം വരെ സഞ്ചിതമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 3

चतुरो वार्षिकान्मासान्सुप्रसुप्तं सुरेश्वरम् । संपूजयति यो भक्त्या न स भूयोऽत्र जायते

വർഷകാലത്തിലെ നാലുമാസം ഗാഢയോഗനിദ്രയിൽ ഉള്ള സുരേശ്വരനെ ഭക്തിയോടെ സമ്പൂജിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 4

तत्र पूर्वं महाभागा मुनयः सेव्य तं प्रभुम् । मृत्तिकाग्रहणं कृत्वा तस्य चायतने शुभे

അവിടെ പൂർവകാലത്ത് മഹാഭാഗ്യ മുണിമാർ ആ പ്രഭുവിനെ സേവിച്ചു; അവന്റെ ശുഭമായ ആയതനത്തിൽ പവിത്ര മൃതിക സ്വീകരിച്ച് വിധിപൂർവ്വം കർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 5

संप्राप्ताः परमं स्थानं तद्रिष्णोः परमं पदम् । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । तत्फलं तस्य पूजायां चातुर्मास्यां प्रजायते

അവർ പരമസ്ഥാനമായ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിച്ചു. സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും സർവ്വയജ്ഞങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും—അതേ ഫലം ചാതുർമാസ്യത്തിൽ അവനെ പൂജിക്കുന്നതിലൂടെ ഉത്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 6

यत्फलं गोग्रहे मृत्युं संप्राप्ता यांति मानवाः । तत्फलं चतुरो मासान्पूजया जलशायिनः

ഗോഗ്രഹത്തിൽ മരണം പ്രാപിച്ചവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം നാലുമാസം ജലശായിയായ ഭഗവാനെ പൂജിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 7

अपि पापसमाचारः परदाररतोऽपिच । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्त्रीहन्ताऽपि विगर्हितः । पूजया चतुरो मासांस्तस्य देवस्य मुच्यते

പാപാചാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവനായാലും, പരസ്ത്രീരതനായാലും; ബ്രാഹ്മണഹന്താവായാലും, സുരാപാനിയായാലും, നിന്ദ്യനായ സ്ത്രീഹന്താവായാലും—ആ ദേവനെ നാലുമാസം പൂജിച്ചാൽ പാപബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 8

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्रस्थं जलशायिनम् । बिलद्वारे कथं सूत तत्र नः संशयो महान्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് പോലെ അവിടെ ഗുഹാദ്വാരത്തിൽ ജലശായീ വസിക്കുന്നു എന്നത് എങ്ങനെ സാധ്യം? ഈ കാര്യത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് മഹാ സംശയമുണ്ട്.

Verse 9

स किल श्रूयते देवः क्षीराब्धौ मधुसूदनः । सदैव भगवाञ्छेते योगनिद्रां समाश्रितः

ദേവനായ മധുസൂദനൻ ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്നു എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു; ഭഗവാൻ സദാ യോഗനിദ്രയെ ആശ്രയിച്ച് വിശ്രമിക്കുന്നു.

Verse 10

कथं स भगवाञ्छेते बिलद्वारे व्यवस्थितः । एतत्कीर्तय कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

അപ്പോൾ ആ ഭഗവാൻ ഗുഹാദ്വാരത്തിൽ നിലകൊണ്ട് എങ്ങനെ ശയിക്കുന്നു? ഇത് പൂർണ്ണമായി ഞങ്ങൾക്ക് വിവരിക്കൂ; ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം അത്യന്തമാണ്.

Verse 11

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागाः क्षीराब्धौ मधुसूदनः । योगनिद्रां गतः शेते शेषपर्यंकशा यकः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ! ഇത് സത്യമാണ്; മധുസൂദനൻ ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ യോഗനിദ്രയിൽ പ്രവേശിച്ച് ശേഷനാഗത്തിന്റെ ശയ്യാ-പര്യങ്കത്തിൽ ശയിക്കുന്നു.

Verse 12

स यथा तत्र क्षेत्रे तु संश्रितो भगवान्स्वयम् । जलशायिस्वरूपेण तच्छृशुध्वं समाहिताः

ഇപ്പോൾ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കുവിൻ—ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാൻ സ്വയം ജലശായീ സ്വരൂപമായി ആശ്രയിച്ച് എങ്ങനെ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 13

यथा च चतुरो मासान्पूजितस्तत्र संस्थितः । मुक्तिं ददाति पुंसां स तथा संकीर्तयाम्यहम्

അവൻ അവിടെ നാലുമാസം നിലകൊണ്ട് പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നു; അതുപോലെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവന്റെ മഹിമയെ സംകീർത്തിക്കുന്നു.

Verse 14

चत्वारोऽपि यथा मासा गर्हणीया धरातले । सर्वकर्मसु मुख्येषु यज्ञोद्वा हादिषु द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഭൂമിയിൽ ഈ നാലു മാസങ്ങൾ യജ്ഞം, വിവാഹം മുതലായ പ്രധാന കർമങ്ങളിലൊക്കെയും പ്രത്യേകമായി മാന്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ (ഇവയുടെ പ്രാധാന്യം) അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.

Verse 15

तद्वोऽहं कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्य द्विजोतमाः । तस्मै देवाधिदेवाय निर्गुणाय गुणात्मने

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, നമസ്കരിച്ച് ഞാൻ നിങ്ങളോട് അത് കീർത്തിക്കും—ദേവാധിദേവനായ അവനോട്; അവൻ നിർഗുണനായിട്ടും സർവ്വഗുണസാരഭൂതൻ.

Verse 16

अव्यक्तायाऽप्रमेयाय सर्वदेवमयाय च । सर्वज्ञाय कवीशाय सर्वभूतात्मने तथा

അവ്യക്തനും അപ്രമേയനും സർവ്വദേവമയനും; സർവ്വജ്ഞനും കവീശനും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവുമായ അവനു നമസ്കാരം.

Verse 17

पुरासीद्दानवो रौद्रो हिरण्यकशिपुर्महान् । नारसिंहं वपुः कृत्वा विष्णुना यो निपातितः

പുരാതനകാലത്ത് മഹാരൗദ്രനായ ഹിരണ്യകശിപു എന്ന ദാനവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; വിഷ്ണു നരസിംഹവപു ധരിച്ചു അവനെ നിപാതിതനാക്കി।

Verse 19

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सर्वलक्षणलक्षितम् । प्रह्लादश्चांधकश्चैव वीर्येणाप्रतिमौ युधि

അവന് സകലശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും ലക്ഷിതരായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—പ്രഹ്ലാദനും അന്ധകനും; യുദ്ധത്തിൽ വീര്യത്തിൽ ഇരുവരും അപരിമിതർ।

Verse 20

स नैच्छत तदा राज्यं पितृपैतामहं महत् । समागतमपि प्राज्ञो यस्मात्तद्वो वदाम्यहम्

അപ്പോൾ ആ പ്രാജ്ഞൻ, പിതൃ-പൈതാമഹമായ മഹാരാജ്യം ലഭിച്ചിട്ടും, അതിനെ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഇത് പറയുന്നത്।

Verse 21

दानवानां सदा द्वेषो देवेन सह चक्रिणा । न करोति पुनर्द्वेषं तं समुद्दिश्य सर्वदा

ദാനവർക്ക് ചക്രധാരിയായ ദേവനോടു സദാ ദ്വേഷമുണ്ട്; എന്നാൽ അവൻ ആ പ്രഭുവിനെ എപ്പോഴും മനസ്സിൽ വെച്ച് വീണ്ടും ദ്വേഷം ചെയ്യുന്നില്ല।

Verse 22

एतस्मात्कारणात्सर्वे तेन त्यक्ता दितेः सुताः । स्वराज्यमपि संत्यज्य विष्णुस्तेन समाश्रितः

ഈ കാരണത്താൽ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ എല്ലാവരും അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അവനും സ്വന്തം രാജ്യം പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് വിഷ്ണുവിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 23

ततस्तैर्दानवैः क्षुद्रैर्विष्णुद्वेषपरायणैः । अन्धकः स्थापितो राज्ये पितृपैतामहे तदा

അപ്പോൾ വിഷ്ണുദ്വേഷത്തിൽ പരായണരായ ആ ക്ഷുദ്ര ദാനവർ ആ സമയത്ത് പിതൃ–പൈതാമഹ രാജസിംഹാസനത്തിൽ അന്ധകനെ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 24

अन्धकोऽपि समाराध्य देवदेवं चतुर्मुखम् । अमरत्वं ततो लेभे यावच्चन्द्रार्कतारकम्

അന്ധകനും ദേവദേവനായ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിനെ യഥാവിധി ആരാധിച്ച് ചന്ദ്ര–സൂര്യ–താരങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം ദീർഘിക്കുന്ന അമരത്വം നേടി।

Verse 25

वरपुष्टस्ततः सोऽपि चक्रे शक्रेण विग्रहम्

പിന്നീട് ആ വരബലത്തിൽ പുഷ്ടനായ അവനും ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നോടു യുദ്ധവൈരത്തിലേർപ്പെട്ടു।

Verse 26

जित्वा शक्रं महासंख्ये यज्ञांशाञ्जगृहे स्वयम् । गत्वाऽमरावतीं दैत्यो निःसार्य च शतक्रतुम् । स्ववर्गेण समोपेतः स्वर्गं समहरत्तदा

മഹായുദ്ധത്തിൽ ശക്രനെ ജയിച്ച് അവൻ സ്വയം യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ കൈവശപ്പെടുത്തി. പിന്നെ ദാനവൻ അമരാവതിയിൽ ചെന്നു ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ)നെ പുറത്താക്കി, തന്റെ അനുചരവൃന്ദത്തോടുകൂടി, അപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗം കൈപ്പറ്റി।

Verse 27

शक्रोऽपि च समाराध्य शंकरं लोकशंकरम् । सर्वदेवसमोपेतो भृत्यवत्परिवर्तते

ശക്രനും ലോകശങ്കരനായ ശങ്കരനെ സമാരാധിച്ച്, സർവ്വദേവന്മാരോടുകൂടി, ദാസനെപ്പോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ സേവയിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 28

ततः कालेन महता तस्य तुष्टः पिनाकधृक् । तं प्राह वरदोऽस्मीति वद शक्र करोमि किम्

പിന്നെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പിനാകധാരിയായ ഭഗവാൻ ശിവൻ അവനിൽ പ്രസന്നനായി പറഞ്ഞു—“ഞാൻ വരദാതാവാണ്; ഹേ ശക്രാ, പറയുക, നിനക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 29

इन्द्र उवाच । अंधकेन हृतं राज्यं मम वीर्यात्सुरेश्वर । यज्ञभागैः समोपेतं हत्वाऽशु तत्प्रयच्छ मे

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ സുരേശ്വരാ! അന്ധകൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ എന്റെ രാജ്യം കവർന്നു. യജ്ഞഭാഗങ്ങൾ കൈവശപ്പെടുത്തിയ അവനെ വേഗം വധിച്ച് ആ രാജ്യം എനിക്ക് തിരികെ തരണമേ.”

Verse 30

तच्छ्रुत्वा तस्य दीनस्य भगवाञ्छशिशेखरः । प्रोवाच तव दास्यामि राज्यं त्रैलोक्यसंभवम्

ആ ദുഃഖിതന്റെ അപേക്ഷ കേട്ട് ചന്ദ്രശേഖരനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ പറഞ്ഞു—“ത്രിലോകങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെട്ട രാജാധികാരം ഞാൻ നിനക്കു നൽകും.”

Verse 31

ततः संप्रेषयामास दूतं तस्य विचक्षणम् । गणेशं वीरभद्राख्यं गत्वा तं ब्रूहि चांधकम्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം തന്റെ വിവേകമുള്ള ദൂതനെ അയച്ചു—‘വീരഭദ്ര’ എന്ന പേരുള്ള ഗണേശനെ—എന്ന് കല്പിച്ചു: “പോയി ആ അന്ധകനെ അറിയിക്ക.”

Verse 32

ममादेशात्परित्यज्य स्वर्गं गच्छ धरातलम् । पितृपैतामहं स्थानं राज्यं तत्र समाचर

“എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സ്വർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിയിലേക്കു പോകുക. അവിടെ നിന്റെ പിതൃ-പൈതാമഹരുടെ സ്ഥാനത്ത് വസിച്ച് രാജ്യം ഭരിക്ക.”

Verse 33

परित्यजस्व यज्ञांशान्नो चेद्धंतास्मि सत्वरम् । स गत्वा चांधकं प्राह यथोक्तं शंभुना स्फुटम्

“യാഗഭാഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്ക; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ ഉടൻ തന്നെ വധിക്കും।” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ ചെന്നു, ശംഭു (ശിവൻ) പറഞ്ഞതുപോലെ വ്യക്തമായി അന്ധകനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 34

सविशेषमहाबुद्धिः स्वामिकार्यप्रसिद्धये । अथ तं चाधकः प्राह प्रविहस्य महाबलः

അവൻ വിശേഷ മഹാബുദ്ധിയോടെ സ്വാമിയുടെ കാര്യം സിദ്ധിക്കാനായി പ്രവർത്തിച്ചു. അപ്പോൾ മഹാബലനായ അന്ധകൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 35

अवध्यो हि यथा दूतस्तेन त्वां न निहन्म्यहम् । क स्याद्वै शंकरोनाम यो मामेवं प्रभाषते

“ദൂതനെ വധിക്കരുത്; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലുന്നില്ല. എന്നാൽ ‘ശങ്കരൻ’ എന്നു പേരുള്ളവൻ ആരാണ്, എന്നോടിങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത്?”

Verse 36

न मां वेत्ति स किं मूढः किं वा मृत्यु मभीप्सते

“ആ മൂഢൻ എന്നെ അറിയുന്നില്ലേ? അല്ലെങ്കിൽ സത്യമായി മരണത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ?”

Verse 37

अथवा सत्यमेवैतान्निर्विण्णो जीविताच्च सः । दरिद्रोपहतो नित्यं सर्वभोगविवर्जितः

“അല്ലെങ്കിൽ ഇതുതന്നെ സത്യം—അവൻ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വിരക്തനായിരിക്കുന്നു. നിത്യമായി ദാരിദ്ര്യത്താൽ പീഡിതനും എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടവനുമായതിനാൽ, എന്നോടിങ്ങനെ പറയുന്നു।”

Verse 38

स्मशाने क्रीडनं यस्य भस्म गात्रविलेपनम् । भूषणं चाहयो वस्त्रं दिशो यस्य जटालका

ആരുടെ കളി ശ്മശാനത്തിലാണ്, ആരുടെ ദേഹം ഭസ്മം പൂശപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആരുടെ ആഭരണങ്ങൾ സർപ്പങ്ങൾ, ആരുടെ വസ്ത്രം ദിക്കുകളേ, ആരുടെ കേശം ജടാധാരിയാണ്—

Verse 39

कस्तस्य जीवितेनार्थस्तेनेदं मां ब्रवीति सः । तस्माद्गत्वा द्रुतं ब्रूहि मद्वाक्यं दूत सस्फुटम्

എന്നോട് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നവന് ജീവിച്ചിരിപ്പിന് എന്ത് പ്രയോജനം? അതിനാൽ, ഹേ ദൂതാ, വേഗം ചെന്നു എന്റെ വാക്ക് വ്യക്തമായി, യഥാർത്ഥമായി അറിയിക്കു.

Verse 40

त्यक्त्वा कैलासमेनं त्वं वाराणस्यां तपः कुरु । मया स्थानमिदं दत्तं कैलासं स्वसुतस्य च

ഈ കൈലാസം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ വാരാണസിയിൽ തപസ്സു ചെയ്യുക. ഈ വാസസ്ഥലം—കൈലാസം—ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം പുത്രനുമേൽക്കും നൽകിയിരിക്കുന്നു.

Verse 41

वृकस्यापि न सन्देहो विभवेन समन्वितम् । नो चेत्प्राणान्हरिष्यामि सेंद्रस्य तव शंकर

വൃകന്റെ കാര്യത്തിലും സംശയമില്ല—(ഞാൻ) വൈഭവസഹിതമായ ശക്തി (കവർന്നെടുക്കും). അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ശങ്കരാ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടി നിന്റെ പ്രാണൻ ഹരിക്കും.

Verse 42

तच्छ्रुत्वा वीरभद्रस्तु निर्भर्त्स्य च मुहुर्मुहुः । क्रोधेन महताविष्टः कैलासं समुपाविशत्

അത് കേട്ട് വീരഭദ്രൻ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശാസിച്ചു. മഹാക്രോധത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി കൈലാസത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച് സമീപിച്ചു.

Verse 43

ततः स कथयामास तद्वाक्यं च पिनाकिनः । अतिक्रूरं विशेषेण तत क्रुद्धः पिनाकधृक्

അപ്പോൾ അവൻ ആ വാക്കുകൾ പിനാകധാരി (ശിവൻ)ക്ക് അറിയിച്ചു. അവ കേട്ട്—അതികഠിനമായി, പ്രത്യേകിച്ച്—പിനാകധാരി ക്രോധാവേശത്തിലായി.

Verse 228

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने ब्रह्मदत्तवरप्रदानोद्धतान्धकासुरकृतशंकराज्ञाव माननवर्णनंनामाष्टाविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘ജലശായീ’ ഉപാഖ്യാനത്തിൽ, ‘ബ്രഹ്മദത്തന് വരപ്രദാനം, കൂടാതെ ഉദ്ധതനായ അന്ധകാസുരൻ ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞയെ മാനിച്ച വിവരണം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി ഇരുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.