Adhyaya 252

Verse 1

शूद्र उवाच । महदाश्चर्यमेतद्धि यत्सुरा वृक्षरूपिणः । चातुर्मास्ये समायाते सर्ववृक्षनिवासिनः

ശൂദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഇത് മഹാ അത്ഭുതം തന്നേ; ദേവന്മാർ വൃക്ഷരൂപം ധരിക്കുന്നു. ചാതുർമാസ്യം വന്നാൽ അവർ എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളിലും വസിക്കുന്നു.

Verse 2

भगवन्के सुरास्ते तु केषुकेषु निवासिनः । एतद्विस्तरतो ब्रूहि ममानुग्रहकाम्यया

ഭഗവൻ, ആ ദേവന്മാർ ആരെല്ലാം? അവർ ഏത് ഏത് വൃക്ഷങ്ങളിലാണ് വസിക്കുന്നത്? എനിക്ക് അനുഗ്രഹം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇത് വിശദമായി പറയുക.

Verse 3

गालव उवाच । अमृतं जलमित्याहुश्चातुर्मास्ये तदिच्छया । लीलया विधृतं देवैः पिबंति द्रुमदेवताः

ഗാലവൻ പറഞ്ഞു—ചാതുർമാസ്യത്തിൽ അവരുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം ജലത്തെ ‘അമൃതം’ എന്നു പറയുന്നു. ദേവന്മാർ ലീലയായി ധരിച്ച ആ ജലം വൃക്ഷദേവതകൾ പാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 4

तस्य पानान्महातृप्तिर्जायते नाऽत्र संशयः । बलं तेजश्च कांतिश्च सौष्ठवं लघुविक्रमः

ആ അമൃതസമമായ ജലം പാനം ചെയ്താൽ മഹാതൃപ്തി ജനിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ബലം, തേജസ്, കാന്തി, സൗഷ്ടവം, ലഘുവിക്രമം എന്നിവ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 5

गुणा एते प्रजायन्ते पानात्कृष्णांशसंभवात् । नित्यामृतस्यपानेन बलं स्वल्पं प्रजायते

ഈ ഗുണങ്ങൾ ശ്രീകൃഷ്ണൻ (വിഷ്ണു) അംശസംബവമായ ആ പാനീയത്തിന്റെ പാനത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സാധാരണ അമൃതം നിത്യം പാനം ചെയ്താൽ അല്പം ബലം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.

Verse 6

भोजनं तत्प्रशंसंति नित्यमेतन्न संशयः । तस्माच्चतुर्षु मासेषु पिबन्ति जलमेव हि

അവർ അതിനെ തന്നെയാണ് ആഹാരമായി നിത്യവും പ്രശംസിക്കുന്നത്—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അതിനാൽ ആ നാല് മാസങ്ങളിൽ അവർ സത്യമായും ജലം മാത്രമേ പാനം ചെയ്യൂ.

Verse 7

वृक्षस्थाः पितरो देवाः प्राणिनां हित काम्यया । वृक्षाणां सेवनं श्रेष्ठं सर्वमासेषु सर्वदा

ജീവികളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് പിതൃദേവന്മാരും ദേവന്മാരും വൃക്ഷങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. വൃക്ഷസേവനം സദാ, എല്ലാ മാസങ്ങളിലും, ശ്രേഷ്ഠമായ ആചാരമാണ്.

Verse 8

चातुर्मास्ये विशेषेण सेविताः सौख्यकारकाः । तिलोदकेन वृक्षाणां सेचनं सर्वकाम दम्

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകമായി സേവിച്ചാൽ അവ സുഖകാരകങ്ങളാകുന്നു. തിലോദകത്തോടെ വൃക്ഷങ്ങൾക്ക് ജലസേചനം ചെയ്യുന്നത് സർവകാമപ്രദമാണ്.

Verse 9

क्षीरवृक्षाः क्षीरयुक्तैस्तोयैः सिक्ताः शुभप्रदाः । चतुष्टयं च वृक्षाणां यच्चोक्तं पूर्वतो मया

പാലുകലർന്ന ജലത്തോടെ നനച്ച ക്ഷീരവൃക്ഷങ്ങൾ മംഗളഫലം നൽകുന്നു. ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ നാലു വൃക്ഷങ്ങളുടെ ചതുഷ്ടയവും സ്മരിക്കണം.

Verse 10

चातुर्मास्ये विशेषेण सर्वकाम फलप्रदम् । ब्रह्मा तु वटमाश्रित्य प्राणिनां स वरप्रदः

പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യകാലത്ത് ഈ അനുഷ്ഠാനം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഫലം നൽകുന്നു. വടവൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച ബ്രഹ്മാവ് ജീവികൾക്ക് വരദാതാവാകുന്നു.

Verse 11

सावित्रीं तिलमास्थाय पवित्रं श्वेतभूषणम् । सुप्ते देवे विशेषेण तिलसेवा महाफला

എള്ളിനെ ആധാരമാക്കി സാവിത്രീ-പൂജ സ്ഥാപിച്ച്, വെളുത്ത അലങ്കാരങ്ങളോടെ പവിത്രത ധരിക്കണം. ദേവൻ യോഗനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പ്രത്യേകിച്ച് എള്ളുസേവ മഹാഫലം നൽകുന്നു.

Verse 12

तिलाः पवित्रमतुलं तिला धर्मार्थसाधकाः । तिला मोक्षप्रदाश्चैव तिलाः पापापहारिणः

എള്ള് അതുല്യമായ പവിത്രമാണ്. എള്ള് ധർമ്മവും അർത്ഥവും സാദ്ധ്യമാക്കുന്നു; എള്ള് മോക്ഷവും നൽകുന്നു, എള്ള് പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നു.

Verse 13

तिला विशेषफलदास्तिलाः शत्रुविनाशनाः । तिलाः सर्वेषु पुण्येषु प्रथमं समुदाहृताः

എള്ള് വിശേഷഫലം നൽകുന്നു, എള്ള് ശത്രുനാശകമാണ്. എല്ലാ പുണ്യകർമ്മങ്ങളിലും എള്ളിനെ പ്രഥമമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 14

न तिला धान्यमित्याहुर्देवधान्यमिति स्मृतम् । तस्मात्सर्वेषु दानेषु तिल दानं महोत्तमम्

എള്ള് വെറും ധാന്യമല്ല; സ്മൃതിയിൽ അത് ‘ദേവധാന്യം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിനാൽ എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും എള്ളുദാനം മഹോത്തമം.

Verse 15

कनकेन युता येन तिलादत्तास्तु शूद्रज । ब्रह्महत्यादिपापानां विनाशस्तेन वै कृतः

ഹേ ശൂദ്രജ! സ്വർണ്ണത്തോടുകൂടെ എള്ള് ദാനം ചെയ്യുന്നവനാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളുടെ നാശം നിശ്ചയമായും സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 16

सावित्री च तिलाः प्रोक्ता सर्वकार्यार्थसाधकाः । तिलैस्तु तर्पणं कुर्याच्चातुर्मास्ये विशेषतः

സാവിത്രിയും എള്ളും—ഇവ രണ്ടും എല്ലാ കാര്യാർത്ഥങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്നവയെന്നു ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യത്തിൽ എള്ളുകൊണ്ട് തർപ്പണം ചെയ്യണം.

Verse 17

तिलानां दर्शनं पुण्यं स्पर्शनं सेवनं तथा । हवनं भक्षणं चैव शरीरोद्वर्त्तनं तथा

എള്ളിനെ കാണുന്നതുതന്നെ പുണ്യം; സ്പർശവും സേവനവും അതുപോലെ. ഹവനത്തിൽ ആഹുതി, ഭക്ഷണം, ശരീരത്തിൽ ഉദ്വർത്തനം ചെയ്യുന്നതും പവിത്രം.

Verse 18

सर्वथा तिलवृक्षोऽयं दर्शनादेव पापहा । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितः सर्वसौख्यदः

ഈ എള്ളുചെടി എല്ലായ്പ്പോഴും ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ പാപഹരമാണ്. ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകമായി സേവിച്ചു ഉപയോഗിച്ചാൽ ഇത് സർവ്വസുഖം നൽകുന്നു.

Verse 19

महेन्द्रो यवमा स्थाय स्थितो भूतहिते रतः । यवस्य सेवनं पुण्यं दर्शनं स्पर्शनं तथा

മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) യവസസ്യത്തിൽ അധിവസിച്ച് സദാ സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ രതനായി നിലകൊള്ളുന്നു. യവസേവനം പുണ്യം; അതിന്റെ ദർശനവും സ്പർശവും പുണ്യമാണ്.

Verse 20

यवैस्तु तर्पणं कुर्याद्देवानां दत्तमक्षयम् । प्रजानां पतयः सर्वे चूतवृक्षमुपाश्रिताः

യവംകൊണ്ട് ദേവന്മാർക്ക് തർപ്പണം ചെയ്താൽ അർപ്പിച്ചത് അക്ഷയമാകുന്നു. കൂടാതെ പ്രജകളുടെ എല്ലാ അധിപതികളും രക്ഷകരും ചൂത (മാവു) വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 21

गन्धर्वा मलयं वृक्षमगुरुं गणनायकः । समुद्रा वेतसं वृक्षं यक्षा पुन्नागमेव च

ഗന്ധർവർ മലയം വൃക്ഷത്തിൽ, ഗണനായകൻ (ഗണേശൻ) അഗുരു വൃക്ഷത്തിൽ അധിവസിക്കുന്നു. സമുദ്രങ്ങൾ വേതസ വൃക്ഷത്തിൽ, യക്ഷർ പുന്നാഗ വൃക്ഷത്തിലും ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 22

नागवृक्षं तथा नागाः सिद्धाः कंकोलकं द्रुमम् । गुह्यकाः पनसं चैव किन्नरा मरिचं श्रिताः

നാഗങ്ങൾ നാഗവൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; സിദ്ധർ കങ്കോലക വൃക്ഷത്തിൽ അധിവസിക്കുന്നു. ഗുഹ്യകർ പനസ (ചക്ക) വൃക്ഷത്തിൽ, കിന്നരർ മരിച (കുരുമുളക്) സസ്യത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 23

यष्टीमधु समाश्रित्य कन्दर्पोऽभूद्व्यवस्थितः । रक्तांजनं महावृक्षं वह्निराश्रित्य तिष्ठति

യഷ്ടീമധു സസ്യത്തെ ആശ്രയിച്ച് കന്ദർപ്പൻ (കാമദേവൻ) അവിടെ സ്ഥാപിതനാകുന്നു. വഹ്നി (അഗ്നി) രക്താഞ്ജന മഹാവൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 24

यमो विभीतकं चैव बकुलं नैरृताधिपः । वरुणः खर्जुरीवृक्षं पूगवृक्षं च मारुतः

യമൻ വിഭീതക വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്നു; നൈഋതി ദിക്കിന്റെ അധിപൻ ബകുല വൃക്ഷത്തിൽ. വരുണൻ ഖർജൂരി (ഈന്തപ്പന) വൃക്ഷത്തിൽ, മാരുതൻ (വായു) പൂഗ (സുപാരി) വൃക്ഷത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനാണ്.

Verse 25

धनदोऽक्षोटकं वृक्षं रुद्राश्च बदरीद्रुमम् । सप्तर्षीणां महाताला बहुलश्चामरैर्वृतः

ധനദൻ (കുബേരൻ) അക്ഷോട്ടക (വാൾനട്ട്) വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്നു; രുദ്രന്മാർ ബദരീ (ഇലന്ത) വൃക്ഷത്തിൽ. സപ്തർഷികൾക്കായി മഹാതാല (താള) വൃക്ഷമുണ്ട്; ബഹുലൻ ചാമരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 26

जंबूर्मेघैः परिवृतः कृष्णवर्णोऽघनाशनः । कृष्णस्य सदृशो वर्णस्तेन जंबू नगोत्तमः

ജംബൂ വൃക്ഷം മേഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് കൃഷ്ണവർണ്ണവും പാപനാശകനുമാണ്. അതിന്റെ വർണ്ണം ശ്രീകൃഷ്ണനോടു സമം; അതുകൊണ്ട് ജംബൂ വൃക്ഷങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 27

तत्फलैर्वासुदेवस्तु प्रीतो भवति दानतः । जंबूवृक्षं समाश्रित्य कुर्वंति द्विजभोजनम्

അതിന്റ ഫലങ്ങൾ ദാനം ചെയ്താൽ വാസുദേവൻ പ്രസന്നനാകും. ജംബൂ വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവർ ദ്വിജഭോജനവും (ബ്രാഹ്മണഭോജനം) നടത്തുന്നു.

Verse 28

तेषां प्रीतो हरिर्दद्यात्पु रुषार्थचतुष्टयम् । चातुर्मास्ये समायाते सुप्ते देवे जनार्दने

അവരിൽ പ്രസന്നനായ ഹരി പുരുഷാർത്ഥ-ചതുഷ്ടയം ദാനം ചെയ്യുന്നു. ചാതുർമാസ്യം എത്തുമ്പോൾ, ദേവൻ ജനാർദനൻ യോഗനിദ്രയിൽ ശയിക്കുമ്പോൾ—

Verse 29

ब्राह्मणान्भोजयेद्यस्तु सपत्नीकाञ्छुचिः स्थितः । तेन नारायणस्तुष्टो भवे ल्लक्ष्मीसहायवान्

ശുചിയായി നിലകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണരെ അവരുടെ ഭാര്യമാരോടുകൂടെ ഭോജനിപ്പിക്കുന്നവനാൽ ലക്ഷ്മീസഹിതനായ നാരായണൻ പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 30

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै वस्त्रालंकरणैः शुभैः । परिधाय सपत्नीकः कृतकृत्यो भवेन्नरः

ലക്ഷ്മീ-നാരായണപ്രീതിക്കായി ശുഭവസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ചു, ഭാര്യയോടുകൂടെ ആചരിക്കുന്നവൻ കൃതകൃത്യനാകുന്നു।

Verse 31

यद्रात्रित्रितयेनैव वटा शोकभवेन च । फलं संजायते तच्च जंबुना द्विजभोजनात्

മൂന്നു രാത്രികളുടെ അനുഷ്ഠാനത്താലും ശോകജന്യമായ വടവ്രതത്താലും ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ജംബൂവൃക്ഷത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച് ദ്വിജന്മാരെ ഭോജനിപ്പിച്ചാലും അതേ ഫലമായി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 32

तस्मिन्दिने एकभुक्तं कारयेत्कृत्यकृत्तदा । बहुना च किमुक्तेन जंबूवृक्ष प्रपूजनात्

ആ ദിവസം ഏകഭുക്തനിയമം പാലിച്ച് കൃത്യം പൂർത്തിയാക്കണം. അധികം എന്തു പറയണം? ജംബൂവൃക്ഷത്തെ സമ്യകായി പ്രപൂജിച്ചാൽ ഫലം നിശ്ചയം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 33

पुत्रपौत्रधनैर्युक्तो जायते नात्र संशयः । जंबूर्मेघैः परिवृता विद्युताऽशोक एव च

അവൻ പുത്രപൗത്രധനസമ്പത്തുകളാൽ സമൃദ്ധനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. മേഘങ്ങൾ ചുറ്റിയ ജംബൂ, മിന്നലോടുകൂടി, അശോകവൃക്ഷത്തോടും കൂടി ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 34

वसुभिः स्वीकृतो नित्यं प्रिया लश्च महानगः । आदित्यैस्तु जपावृक्षो ह्यश्विभ्यां मदनस्तथा

വസുക്കൾ പ്രിയാലവൃക്ഷത്തെയും മഹാനാഗവൃക്ഷത്തെയും നിത്യവും പവിത്രമായി സ്വീകരിച്ചു; ആദിത്യർ ജപാവൃക്ഷത്തെയും, അശ്വിനീകുമാരർ മദനവൃക്ഷത്തെയും അതുപോലെ പവിത്രമായി കരുതുന്നു।

Verse 35

विश्वेभिश्च मधूकश्च गुग्गुलः पिशिताशनैः । सूर्येणार्कः पवित्रेण सोमे नाथ त्रिपत्रकः

വിശ്വേദേവന്മാർ മധൂകവൃക്ഷത്തെ പവിത്രമായി കരുതുന്നു; പിശിതാശനർ ഗുഗ്ഗുലുവിനെ; ശുദ്ധികരനായ സൂര്യൻ അർക്കവൃക്ഷത്തെ, കൂടാതെ ഹേ നാഥാ, സോമചന്ദ്രൻ ത്രിപത്രകത്തെ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 36

खदिरो भूमिपुत्रेण अपामार्गो बुधेन च । अश्वत्थो गुरुणा चैव शुक्रेणोदुम्बरस्तथा

ഭൂമിപുത്രൻ (മംഗളൻ) ഖദിരവൃക്ഷത്തെ സ്വീകരിച്ചു; ബുധൻ അപാമാർഗത്തെ; ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) അശ്വത്ഥത്തെ; അതുപോലെ ശുക്രൻ ഉദുംബരവൃക്ഷത്തെയും സ്വീകരിച്ചു।

Verse 37

शमी शनैश्चरेणाथ स्वीकृता शूद्रजातिभिः । राहुणा स्वीकृता दूर्वा पितॄणां तर्पणोचिता

ഹേ നാഥാ, ശമീവൃക്ഷത്തെ ശനൈശ്ചരനും ശൂദ്രജാതികളും സ്വീകരിച്ചു; ദൂർവാ പുല്ലിനെ രാഹു സ്വീകരിച്ചു, അത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിക്കാൻ യോഗ്യമാണ്।

Verse 38

विष्णोश्च दयिता नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । केतुना स्वीकृतो दर्भो याज्ञिकेयो महाफलः

ഇത് വിഷ്ണുവിന് നിത്യവും പ്രിയം—പ്രത്യേകിച്ച് ചാതുർമാസ്യകാലത്ത്; ദർഭ പുല്ലിനെ കേതു സ്വീകരിച്ചു; അത് യാജ്ഞികന്റെ സ്വകീയവും മഹാഫലപ്രദവും ആകുന്നു।

Verse 39

विना येन शुभं कर्म संपूर्णं नैव जायते । पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम्

അവനില്ലാതെ യാതൊരു ശുഭകർമ്മവും ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല—അവൻ പവിത്രന്മാരിലും പരമപവിത്രൻ, എല്ലാ മംഗളങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമംഗളം।

Verse 40

मुमूर्षूणां मोक्षरूपो धरासंस्थो महाद्रुमः । अस्मिन्वसंति सततं ब्रह्मविष्णुशिवाः सदा

മരണാസന്നർക്കായി ഭൂമിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ മഹാവൃക്ഷം തന്നെയാണ് മോക്ഷസ്വരൂപം; ഇതിൽ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നിവർ സദാ നിരന്തരമായി വസിക്കുന്നു।

Verse 41

मूले मध्ये तथाऽग्रे च यस्य नामापि तृप्ति दम् । अन्येऽपि देवा वृक्षांस्तानधिश्रित्य महाद्रुमाः

അതിന്റെ വേർ, നടുവ്, മുകൾഭാഗം എന്നിവിടങ്ങളിൽ—അതിന്റെ നാമമാത്രം പോലും തൃപ്തി നൽകുന്നതായതിനാൽ—മറ്റു ദേവന്മാരും ആ വൃക്ഷങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് മഹാവൃക്ഷങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 42

प्रवर्त्तंते हि मासेषु चतुर्षु च न संशयः । चातुर्मास्ये देवपत्न्यः सर्वा वल्लीसमाश्रि ताः

സംശയമില്ലാതെ നാലു മാസങ്ങളിൽ ഈ (വ്രതാചാരങ്ങൾ) പ്രത്യേകമായി പ്രവൃത്തിക്കുന്നു; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ദേവപത്നിമാർ എല്ലാവരും വള്ളികളിലും ലതകളിലും ആശ്രയിക്കുന്നു।

Verse 43

प्रयच्छंति नृणां कामान्वांछितान्सेविता अपि । तस्मात्सर्वात्मभावेन पिप्पलो येन सेवितः

വെറും സേവനം ചെയ്താലും അവർ മനുഷ്യർക്കു ആഗ്രഹിച്ച വരങ്ങൾ നൽകുന്നു; അതിനാൽ സർവ്വാത്മഭാവത്തോടെ പിപ്പല (അശ്വത്ഥ) വൃക്ഷത്തെ സേവിക്കുന്നവൻ ധന്യൻ।

Verse 44

सेविताः सकला वृक्षा श्चातुर्मास्ये विशेषतः । तुलसी सेविता येन सर्ववल्यश्च सेविताः

തുളസിയെ സേവിച്ചാൽ സകല വൃക്ഷങ്ങളെയും സേവിച്ചതുപോലെ ആകുന്നു—വിശേഷിച്ച് ചാതുർമാസ്യകാലത്ത്; ആരാണ് തുളസിയെ സേവിക്കുന്നത്, അവൻ എല്ലാ വള്ളികളെയും സേവിച്ചതാകുന്നു.

Verse 45

आप्यायितं जगत्सर्वमाब्रह्मस्तंबसेवितम् । चातुर्मास्ये गृह स्थेन वानप्रस्थेन वा पुनः

ഇത്തരത്തിലുള്ള സേവയാൽ സമസ്ത ലോകവും—ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ലിന്റെ തണ്ടുവരെ—പോഷിക്കപ്പെടുകയും നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ചാതുർമാസ്യത്തിൽ ഗൃഹസ്ഥൻ ചെയ്താലും വാനപ്രസ്ഥൻ ചെയ്താലും അതേ പുണ്യം.

Verse 46

ब्रह्मचारियतिभ्यां च सेविता मोक्षदायिनी । एतेषां सर्ववृक्षाणां छेदनं नैव कारयेत्

ബ്രഹ്മചാരികളും യതികളും സേവിച്ചാൽ അത് മോക്ഷദായിനിയാകുന്നു; ഈ പവിത്ര വൃക്ഷങ്ങളിൽ ഒന്നിനെയും വെട്ടിപ്പൊളിക്കാൻ ഒരിക്കലും കാരണമാകരുത്.

Verse 47

चातुर्मास्ये विशेषेण विना यज्ञादिकारणम् । एतदुक्तमशेषेण यत्पृष्टोऽहमिह त्वया

ചാതുർമാസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച്—യജ്ഞാദി കാരണങ്ങൾ ഒഴികെ—നീ ഇവിടെ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ സമ്പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു.

Verse 48

यथा वृक्षत्वमापन्ना देवाः सर्वेऽपि शूद्रज

ഹേ ശൂദ്രജ! സർവ ദേവന്മാരും എങ്ങനെ വൃക്ഷത്വം പ്രാപിച്ചു—(അത് ഞാൻ പറയുന്നു)।

Verse 49

अश्वत्थमेकं पिचुमन्दमेकं न्यग्रोधमेकं दश तित्तिडीश्च । कपित्थबिल्वामलकीत्रयं च एतांश्च दृष्ट्वा नरकं न पश्येत्

ഒരു അശ്വത്ഥം, ഒരു പിചുമന്ദം, ഒരു ന്യഗ്രോധം, പത്ത് തിത്തിടീ വൃക്ഷങ്ങൾ; കൂടാതെ കപിത്തം, ബില്വം, ആമലകി എന്ന ത്രയം. ഇവ ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ നരകം കാണുകയില്ല.

Verse 50

सर्वे देवा विश्ववृक्षेशयाश्च कृष्णा धारा कृष्णमध्याग्रकाश्च । यस्मिन्देवे सेविते विश्वपूज्ये सर्वं तृप्तं जायते विश्वमेतत्

സകല ദേവന്മാരും ലോകവൃക്ഷത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതൃശക്തികളും അവിടെയുണ്ട്—കൃഷ്ണധാരകളായി, അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലും ശിഖരത്തിലും വ്യാപിച്ച കൃഷ്ണ-തത്ത്വമായി. ആ വിശ്വപൂജ്യ ദേവനെ സേവിച്ചാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വം തൃപ്തിയും പരിപൂർണതയും പ്രാപിക്കുന്നു.