Adhyaya 18

Verse 1

। सूत उवाच । ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपामासमाकुलः । पपात धरणीपृष्ठे पद्भ्यां गत्वा वनांतरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് ആ ഭൂപാലൻ ക്ഷുധയും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലനായി, കാൽനടയായി വനാന്തരത്തിലേക്ക് ചെന്നു ഭൂമിയിൽ വീണു।

Verse 2

अथाऽपश्यद्वियत्स्थानात्स त्रीन्प्रेतान्सु दारुणान् । ऊर्ध्वकेशान्सुरक्ताक्षान्कृष्णदन्तान्कृशोदरान्

അപ്പോൾ അവൻ ആകാശസ്ഥമായ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് അത്യന്തം ഭീകരമായ പ്രേതങ്ങളെ കണ്ടു—മുടി നിവർന്നവർ, കണ്ണുകൾ രക്തവർണ്ണം, പല്ലുകൾ കറുപ്പ്, വയർ ക്ഷീണിതം।

Verse 3

तान्दृष्ट्वा भयसंत्रस्तो विशेषेण स भूपतिः । निराशो जीविते कृच्छ्रादिदं वचनमब्रवीत्

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ രാജാവ് പ്രത്യേകമായി ഭയസന്ത്രസ്തനായി; ആ ദുരിതത്തിൽ ജീവൻപറ്റിയ പ്രത്യാശ വിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 4

के यूयं विकृताकारा मया दृष्टा न कर्हिचित् । एवंविधा नृलोकेऽत्र भ्रमता प्राग्विभीषणाः

“നിങ്ങൾ ആരാണ്, ഇങ്ങനെ വികൃതാകാരമുള്ളവർ? നിങ്ങളെ ഞാൻ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഭീകരർ മനുഷ്യലോകത്തിൽ എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു?”

Verse 5

विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः । मृगलिप्सुरिह प्राप्तो वने जन्तुविवर्जिते

“ഞാൻ നരേന്ദ്രൻ വിദൂരഥൻ; വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് അത്യന്തം പീഡിതൻ. മൃഗത്തെ തേടി ജീവജന്തുക്കൾ ഇല്ലാത്ത ഈ വനത്തിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 6

ततस्तेषां तु यो ज्येष्ठो मांसादः प्रत्युवाच तम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

പിന്നീട് അവരുടെ ഇടയിൽ ജ്യേഷ്ഠനായ മാംസാദൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു; കൈകൂപ്പി, വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നു।

Verse 7

वयं प्रेता महाराज निवसामोऽत्र कानने । स्वकर्मजनिताद्दोषाद्दुःखेन महता वृताः

മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങൾ പ്രേതന്മാർ; ഈ കാനനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. സ്വന്തം കർമ്മജന്യ ദോഷം മൂലം മഹാദുഃഖം ഞങ്ങളെ മുഴുവനായി മൂടിയിരിക്കുന്നു.

Verse 8

अहं मांसादकोनाम द्वितीयोऽयं विदैवतः । कृतघ्नश्च तृतीयस्तु त्रयाणामेष पापकृत्

എന്റെ പേര് ‘മാംസാദ’. ഈ രണ്ടാമൻ ‘വിദൈവത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. മൂന്നാമൻ ‘കൃതഘ്ന’; ഇങ്ങനെ ഞങ്ങൾ മൂവരും പാപകർമ്മികൾ.

Verse 9

राजोवाच । सर्वेषां देहि नां नाम जायते पितृमातृजम् । किमेतत्कारणं येन सर्वे यूयं स्वनामकाः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—എല്ലാ ദേഹികളുടെയും പേര് പിതാവും മാതാവും മൂലമാണ് ജനിക്കുന്നത്. എന്നാൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സ്വയം ഉണ്ടാക്കിയ പേരുകൾ വഹിക്കുന്നത്?

Verse 10

तच्छ्रुत्वा प्राह मांसादः कर्मनामानि पार्थिव । मिथः कृतानि संज्ञार्थमस्माभिः स्वयमेव हि

ഇത് കേട്ട് മാംസാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർത്ഥിവ, ഇവ കർമ്മജന്യ നാമങ്ങളാണ്; പെരുമാറ്റത്തിന്റെ സൂചനയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ തന്നെ പരസ്പരം ഇട്ടതാണ്.

Verse 11

शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा सर्वेषां नः पृथक्पृथक् । कर्मणा येन संजातं प्रेतत्वमिह भूमिप

ഹേ ഭൂമിപ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; ഞങ്ങളിലെ ഓരോരുത്തനും ഏത് കർമ്മം മൂലം ഇവിടെ പ്രേതാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചതെന്ന് ഞാൻ വേർതിരിച്ച് പറയും.

Verse 12

वयं हि ब्राह्मणा जात्या वैदिशाख्ये पुरे नृप । देवरातस्य विप्रस्य गृहे जाता महात्मनः

ഹേ നൃപാ! ഞങ്ങൾ ജന്മത്താൽ ബ്രാഹ്മണർ; വിദിശാ എന്ന നഗരത്തിൽ മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണൻ ദേവരാതന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിച്ചവരാണ്।

Verse 13

नास्तिका भिन्नमर्यादाः परदाररताः सदा । पाप कर्मरतास्तत्र शुभकर्मविवर्जिताः

അവിടെ ഞങ്ങൾ നാസ്തികരായി, മര്യാദലംഘകരായി, സദാ പരസ്ത്രീാസക്തരായി; പാപകർമ്മത്തിൽ രതരായി, ശുഭകർമ്മം വിട്ടവരായി മാറി।

Verse 14

जिह्वालौल्यप्रसंगेन मया भुक्तं सदाऽमिषम् । तेन मे कर्मजं नाम मांसादाख्यं व्यवस्थितम्

ജിഹ്വയുടെ ലാലസ മൂലം ഞാൻ എപ്പോഴും മാംസം ഭുജിച്ചു; അതിനാൽ എന്റെ കർമ്മജന്യ നാമം ‘മാംസാദ’ എന്നു നിശ്ചയപ്പെട്ടു।

Verse 15

द्वितीयोऽयं महाराज यस्तिष्ठति तवाऽग्रतः । अनेनाऽन्नं सदा भुक्तमकृत्वा देवतार्चनम्

ഹേ മഹാരാജാ! നിന്റെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്ന ഈ രണ്ടാമൻ, ദേവതാര്ചന ചെയ്യാതെ തന്നെ എപ്പോഴും അന്നം ഭുജിച്ചു।

Verse 16

तेन कर्मविपाकेन प्रेतयोनिं समाश्रितः । विदैवत इति ख्यातो द्वितीयोऽयं सुपापकृत्

ആ കർമ്മവിപാകത്താൽ അവൻ പ്രേതയോനി ആശ്രയിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഈ രണ്ടാമൻ ‘വിദൈവത’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ—മഹാപാപി തന്നേ।

Verse 17

सदैवाऽनुष्ठिताऽनेन सुपापेन कृतघ्नता । कृतघ्नः प्रोच्यते तेन कर्मणा नृपसत्तम

ഈ മഹാപാപി എപ്പോഴും കൃതഘ്നത തന്നെ ആചരിച്ചു. അതിനാൽ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ആ കർമം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ ‘കൃതഘ്നൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 18

राजोवाच । आहारेण नृलोकेऽस्मिन्सर्वे जीवन्ति जन्तवः । युष्माकं कतमो योऽत्र प्रोच्यतां मे सविस्तरम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഈ മനുഷ്യലോകത്തിൽ എല്ലാ ജീവികളും ആഹാരത്താൽ തന്നെയാണ് ജീവിക്കുന്നത്. നിങ്ങളിൽ ഇവിടെ ആരാണ് പ്രത്യേകമായി ഏതു മാർഗ്ഗത്തിൽ പോഷിക്കപ്പെടുന്നത്? എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 19

मांसाद उवाच । भोज्यकाले गृहे यत्र स्त्रीणां युद्धं प्रवर्तते । अपि मन्त्रौषधीप्रायं प्रेता भुंजति तत्र हि

മാംസാദൻ പറഞ്ഞു—ഭോജനസമയത്ത് ഏതു വീട്ടിൽ സ്ത്രീകളുടെ കലഹം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നുവോ, അവിടെ മന്ത്രൗഷധികളാൽ തയ്യാറാക്കിയ ആഹാരവും പ്രേതന്മാർ തന്നെയാണ് ഭുജിക്കുന്നത്.

Verse 20

भुज्यते यत्र भूपाल वेंश्वदेवं विना नरैः । पाकस्याग्रमदत्त्वा च प्रेता भुंजति तत्र च

ഹേ ഭൂപാലാ, വൈശ്വദേവം നടത്താതെ മനുഷ്യർ ഭക്ഷിക്കുന്നിടത്തും, പാകം ചെയ്ത ആഹാരത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം അർപ്പിക്കാത്തിടത്തും—അവിടെയും പ്രേതന്മാർ ഭുജിക്കുന്നു.

Verse 21

रात्रौ यत्क्रियते श्राद्धं दानं वा पर्ववर्जितम् । तत्सर्वं नृपशार्दूल प्रेतानां भोजनं भवेत्

ഹേ നൃപശാർദൂലാ, രാത്രിയിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധമോ ദാനമോ, അല്ലെങ്കിൽ പർവ്വം മാനിക്കാതെ ചെയ്യുന്ന എല്ലാം—അത് പ്രേതന്മാരുടെ ഭോജനമാകുന്നു.

Verse 22

यस्मिन्नो मार्जनं हर्म्ये क्रियते नोपलेपनम् । न मांगल्यं च सत्कारः प्रेता भुंजति तत्र हि

ഏത് ഗൃഹത്തിൽ തൂത്തുവാരൽ (മാർജന) നടക്കുമ്പോഴും ലേപനം/ലിപനം (പൂശൽ) നടക്കാതെയോ, മംഗളാചാരവും അതിഥി-സത്കാരവും ഇല്ലാതെയോ ഇരിക്കുന്നുവോ—അവിടെ തീർച്ചയായും പ്രേതങ്ങൾ ഭുജിക്കുന്നു।

Verse 23

भिन्नभाण्डपरित्यागो यत्र न क्रियते गृहे । न च वेदध्वनिर्यत्र प्रेता भुञ्जंति तत्र हि

ഏത് ഗൃഹത്തിൽ പൊട്ടിയ പാത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല, കൂടാതെ എവിടെ വേദധ്വനി കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല—അവിടെ തീർച്ചയായും പ്രേതങ്ങൾ ഭുജിക്കുന്നു।

Verse 24

यच्छ्राद्धं दक्षिणाहीनं क्रियाहीनं च वा नृप । तथा रजस्वलादृष्टं तदस्माकं प्रजायते

ഹേ നൃപാ! ദക്ഷിണയില്ലാത്തതോ ക്രിയാവിധിയിൽ ഹീനമായതോ ആയ ശ്രാദ്ധവും, കൂടാതെ രജസ്വലയുടെ ദർശനത്താൽ മലിനമായ ശ്രാദ്ധവും—അത് ഞങ്ങളുടെ (പ്രേതങ്ങളുടെ) ഭാഗമാകുന്നു।

Verse 25

हीनांगा ह्यधिकांगा वा यस्मिञ्च्छ्राद्धे द्विजातयः । भुंजते वृषलीनाथास्तदस्माकं प्रजायते

ഏത് ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഹീനാംഗരോ അധികാംഗരോ ആയ (അയോഗ്യ) ദ്വിജർ ഭുജിക്കുകയോ, അനുചിത ആസക്തി/സംഗതിക്ക് അധീനരായവർ ഭുജിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു—അത് ഞങ്ങളുടെ (പ്രേതങ്ങളുടെ) ഭാഗമാകുന്നു।

Verse 26

अतिथिर्यत्र संप्राप्तः श्राद्धकाल उपस्थिते । अपूजितो गृहाद्याति तच्छ्राद्धं प्रेततृप्तिदम्

ശ്രാദ്ധകാലത്ത് അതിഥി എത്തി, പൂജാ-സത്കാരം ലഭിക്കാതെ ഗൃഹം വിട്ടുപോയാൽ—ആ ശ്രാദ്ധം പ്രേതതൃപ്തിദായകമാകുന്നു।

Verse 27

किं वा ते बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । अस्माकं भोजनं नित्यं यत्त्वं श्रुत्वा विगर्हसि

കൂടുതൽ പറഞ്ഞിട്ട് എന്തു പ്രയോജനം? ഹേ രാജാവേ, സംക്ഷേപമായി കേൾക്കുക—നീ കേട്ടാൽ നിന്ദിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ നിത്യഭക്ഷണം.

Verse 28

यदन्नं केशसूत्रास्थिश्लेष्मादिभिरुपप्लुतम् । हीनजात्यैश्च संस्पृष्टं तदस्माकं प्रजायते

മുടി, നൂൽ, അസ്ഥി, ശ്ലേഷ്മം മുതലായവ കൊണ്ട് മലിനമായതും, ഹീനജാതിയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നവർ സ്പർശിച്ചതുമായ അന്നമേ—ഞങ്ങളുടെ ആഹാരമാകുന്നു.

Verse 29

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं जायते नृणाम् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व मांसाद मम पृच्छतः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—മനുഷ്യർക്കു പ്രേതത്വം ഏതു കർമ്മവിഫലനത്താൽ ജനിക്കുന്നു? ഹേ മാംസഭോജീ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; എല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 32

परदाररतश्चैव परवित्तापहारकः । परापवादसंतुष्टः स प्रेतो जायते नरः

പരസ്ത്രീരതനും, പരധനം അപഹരിക്കുന്നവനും, മറ്റുള്ളവരെ അപവാദം പറഞ്ഞ് സന്തോഷിക്കുന്നവനും—അവൻ പ്രേതനായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 33

कन्यां यच्छति वृद्धाय नीचाय धनलिप्सया । कुरूपाय कुशीलाय स प्रेतो जायते नरः

ധനലോഭത്താൽ തന്റെ കന്യയെ വൃദ്ധനോടും, നീചനോടും, കുരൂപനോടും, ദുഷ്ടാചാരിയോടും ഏല്പിക്കുന്നവൻ—അവൻ പ്രേതനായി ജനിക്കുന്നു.

Verse 34

कुले जातां विनीतां च धर्मपत्नीं सुखोच्छ्रिताम् । यस्त्यजेद्दोषनिर्मुक्तां स प्रेतो जायते नरः

സത്കുലജാതയും വിനയശീലയും ധർമ്മപത്നിയും സുഖസമ്പന്നയും ദോഷരഹിതയുമായ ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 35

देवस्त्रीगुरुवित्तानि यो गृहीत्वा न यच्छति । विशेषाद्ब्राह्मणस्वं च स प्रेतो जायते नरः

ദേവന്റെ, സ്ത്രീയുടെ അല്ലെങ്കിൽ ഗുരുവിന്റെ ധനം എടുത്തിട്ട് തിരികെ നൽകാത്തവൻ—പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണസ്വം—പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 36

परव्यसनसंतुष्टः कृतघ्नो गुरुतल्पगः । दूषको देवविप्राणां स प्रेतो जायते नरः

മറ്റുള്ളവരുടെ ദുരിതത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവൻ, കൃതഘ്നൻ, ഗുരുശയ്യ ലംഘിക്കുന്നവൻ, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും നിന്ദിക്കുന്നവൻ—അവൻ പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 37

दीयमानस्य वित्तस्य ब्राह्मणेभ्यः सुपापकृत् । विघ्नमारभते यस्तु स प्रेतो जायते नरः

ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനമായി നൽകപ്പെടുന്ന ധനത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന മഹാപാപി പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 38

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । स प्रेतो जायते राजन्यद्यपि स्यात्षडंगवित्

ഹേ രാജാവേ, ശൂദ്രനിൽ നിന്നു ലഭിച്ച അന്നം ഉദരത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ മരിച്ചാൽ, അവൻ പ്രേതനായി ജനിക്കുന്നു—അവൻ ഷഡംഗവേദവിദ്യാവാനായാലും പോലും.

Verse 39

कुलदेशोचितं धर्मं यस्त्यक्त्वाऽन्यत्समाचरेत् । कामाद्वा यदि वा लोभात्स प्रेतो जायते नरः

സ്വകുലദേശോചിതമായ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് കാമമോ ലോഭമോ മൂലം മറ്റാചാരം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പ്രേതജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 40

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया पार्थिवसत्तम । येन कर्मविपाकेन प्रेतः संजायते नरः

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! കർമ്മവിപാകം മൂലം മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ പ്രേതജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു।

Verse 41

राजोवाच । कृतेन कर्मणा येन न प्रेतो जायते नरः । तन्मे कीर्तय मांसाद विस्तरेण विशेषतः

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ‘ഏത് കർമ്മം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പ്രേതനായി ജനിക്കുകയില്ല? ഹേ മാംസാദാ! അത് എനിക്ക് പ്രത്യേകമായി, വിശദമായി, വ്യക്തമായി പറയുക.’

Verse 42

मांसाद उवाच । मातृवत्परदारान्यः परद्रव्याणि लोष्टवत् । यः पश्यत्यात्मवज्जंतून्न प्रेतो जायते नरः

മാംസാദൻ പറഞ്ഞു: ‘പരസ്ത്രീയെ മാതാവുപോലെ, പരധനത്തെ മണ്ണുകട്ടപോലെ, സർവ്വജീവികളെയും ആത്മസമമായി കാണുന്ന മനുഷ്യൻ പ്രേതജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല.’

Verse 43

अन्नदानपरो नित्यं विशेषेणातिथिप्रियः । स्वाध्यायव्रतशीलो यो न प्रेतो जायते नरः

എവൻ നിത്യമായി അന്നദാനത്തിൽ തത്പരനായി, പ്രത്യേകിച്ച് അതിഥിസത്കാരത്തിൽ പ്രിയനായി, സ്വാധ്യായവും വ്രതവും ശീലമായി പാലിക്കുന്നുവോ—അവൻ പ്രേതജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 44

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । समो मानापमानेषु न प्रेतो जायते नरः

ശത്രുവിലും മിത്രനിലും സമചിത്തനായി, മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എന്നിവയെ സമമായി കണ്ട്, മാനാപമാനങ്ങളിൽ സമനായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ—അവൻ പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 46

यूकामत्कुणदंशादीन्सर्वसत्त्वानि यो नरः । पुत्रवत्पालयेन्नित्यं न प्रेतो जायते नरः

പേൻ, കിടക്കപ്പുഴു, കടിക്കുന്ന ജീവികൾ മുതലായ എല്ലാ സത്ത്വങ്ങളെയും സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ നിത്യം പരിപാലിച്ച് രക്ഷിക്കുന്നവൻ—അവൻ പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 47

सदा यज्ञक्रियोपेतः सदा तीर्थपरायणः । शास्त्रश्रवणसंयुक्तो न प्रेतो जायते नरः

എപ്പോഴും യജ്ഞാദി പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ നിരതനായി, എപ്പോഴും തീർത്ഥപരായണനായി, ശാസ്ത്രശ്രവണത്തോടെ യുക്തനായിരിക്കുന്നവൻ—അവൻ പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 48

वापीकूपतडागानामारामाणां विशे षतः । आरोपकः प्रपाणां च न प्रेतो जायते नरः

കിണർ, കൂപ്പ്, കുളം മുതലായവ നിർമ്മിപ്പിച്ച്, പ്രത്യേകിച്ച് ഉദ്യാനങ്ങൾ നട്ടുവളർത്തിച്ച്, കുടിവെള്ളത്തിനുള്ള പ്രപകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ—അവൻ പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 49

दानधर्मप्रवृत्तानां धर्ममार्गा नुयायिनाम् । प्रोत्साहं वर्धयेद्यस्तु न प्रेतो जायते नरः

ദാനധർമ്മത്തിൽ പ്രവൃത്തരായവരുടെയും ധർമ്മമാർഗാനുയായികളുടെയും ഉത്സാഹം വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ—അവൻ പ്രേതയോണിയിൽ ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 50

गत्वा गयाशिरः पुण्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् । श्राद्धं देहि महीपाल त्रयाणामपि सादरम्

ഹേ മഹീപാലാ! പുണ്യമായ ഗയാശിര തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു, ഓരോരുത്തർക്കും വേർവേറായി ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്ക; ആ മൂന്നുപേര്ക്കും ഭക്തിയോടെ വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുക।

Verse 51

प्रेतत्वं याति येनेदं त्वत्प्र सादात्सुदारुणम् । नाऽन्यथा मुक्तिरस्माकं भविष्यति कथंचन

നിന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടാണ് ഈ അത്യന്തം ഭീകരമായ അവസ്ഥ പ്രേതത്വമായി മാറിയത്; അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെയും ഒരിക്കലും മോക്ഷം ലഭിക്കുകയില്ല।

Verse 52

राजोवाच । ईदृग्जातिस्मृतिर्यस्यां प्रेतयोनौ च खे गतिः । धर्माधर्मपरिज्ञानं तच्च कस्मात्प्रनिंदसि

രാജാവ് പറഞ്ഞു— ‘പ്രേതയോണിയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ജന്മസ്മൃതി, ആകാശഗതി, ധർമ്മാധർമ്മ വിവേചനം എന്നിവ ഉണ്ടല്ലോ; പിന്നെ നീ എന്തിന് ഈ അവസ്ഥയെ നിന്ദിക്കുന്നു?’

Verse 53

मांसाद उवाच । प्रेतयोनिरियं राजन्नवमी देवसंज्ञिता । गुणत्रयसमायुक्ता शेषैर्दोषैः समंततः

മാംസാദൻ പറഞ്ഞു— ‘ഹേ രാജൻ! ഈ പ്രേതയോണി “നവമി” എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; “ദേവ” എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇത് ത്രിഗുണസമന്വിതമാണെങ്കിലും, മറ്റു ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് എല്ലാടവും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।’

Verse 54

एका जातिस्मृतिः सम्यगस्यामेवप्रजायते । खेचरत्वं तथैवान्यद्धर्माधर्मविनिश्चयः

ഈ അവസ്ഥയിൽ തന്നെ മൂന്ന് പ്രത്യേക ഗുണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു— യഥാർത്ഥ ജന്മസ്മൃതി, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാനുള്ള ശേഷി, ധർമ്മാധർമ്മങ്ങളെ വ്യക്തമായി നിർണ്ണയിക്കുന്ന ബോധം।

Verse 55

एतद्गुणत्रयं प्रोक्तं प्रेतयोनौ नृपोत्तम । दोषानपि च ते वच्मि ताञ्च्छृणुष्व समाहितः

ഹേ നൃപോത്തമാ! പ്രേതയോനിയെക്കുറിച്ച് ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി അതിന്റെ ദോഷങ്ങളും ഞാൻ പറയും—സമാഹിതചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക.

Verse 56

यदि तावद्वनादस्माद्यामोन्यत्र वयं नृप । अदृष्टमुद्गराघातैर्नूनं हन्यामहे ततः

ഹേ രാജാവേ! ഈ വനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു മറ്റെവിടെയെങ്കിലും പോകാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, അവിടെ നിശ്ചയമായും അദൃശ്യ ഗദാപ്രഹാരങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ തകർന്ന് വീഴും.

Verse 57

तथा धर्मक्रियाः सर्वा मानुषाणामुदाहृताः । न प्रेतानां न देवानां नान्येषां मानुषं विना

അതുപോലെ എല്ലാ ധർമ്മക്രിയകളും മനുഷ്യർക്കായിട്ടാണ് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്; പ്രേതർക്കല്ല, ദേവർക്കല്ല, മറ്റാർക്കും അല്ല—മാനവദേഹം കൂടാതെ ധർമ്മകർമ്മം ഇല്ല.

Verse 58

पश्यामो दूरतो राजञ्जलपूर्णाञ्जला शयान् । पिपासाकुलिताः श्रांता भास्करे वृषसंस्थिते

ഹേ രാജാവേ! ദൂരത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കാണുന്നു—ജലം നിറഞ്ഞ അഞ്ജലി പിടിച്ച് ചിലർ കിടക്കുന്നു; ദാഹത്താൽ വ്യാകുലരും ക്ഷീണിതരുമായി—സൂര്യൻ വൃഷഭരാശിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ.

Verse 59

गच्छामः संनिधौ तेषां यदि पार्थिवसतम । अदृष्टमुद्गराघातैर्वयं हन्यामहे ततः

ഹേ പാർത്ഥിവശ്രേഷ്ഠാ! ഞങ്ങൾ അവരുടെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നാൽ, അവിടെയും അദൃശ്യ ഗദാപ്രഹാരങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ തകർന്ന് വീഴും.

Verse 60

तथा रसवती सिद्धाः पश्यामो दूरसंस्थिताः । क्षुधाविष्टा गृहस्थानां गृहेषु विविधा नृप

ഹേ രാജാവേ! അതുപോലെ ഞങ്ങൾ ദൂരത്തിൽ നിന്നു ഗൃഹസ്ഥരുടെ പല വീടുകളിലും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന രസവത്തായ, രുചികരമായ വിഭവങ്ങൾ കാണുന്നു; എങ്കിലും ഞങ്ങൾ പലവിധത്തിൽ വിശപ്പാൽ പീഡിതരായിത്തന്നെ ഇരിക്കുന്നു।

Verse 61

तथा सुफलिनो वृक्षान्कलपक्षिभिरावृतान् । स्निग्धान्सच्छाययोपेतान्सेवितुं न लभामहे

അതുപോലെ ഫലഭാരിതമായ വൃക്ഷങ്ങളെ—പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ചുറ്റിയ, പച്ചപ്പോടെ സ്നിഗ്ധമായ, മനോഹര നിഴലോടുകൂടിയവയെ—അവയുടെ തണലിൽ ആശ്രയിച്ച് വിശ്രമിക്കുവാൻ പോലും ഞങ്ങൾക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നില്ല।

Verse 62

किंवा ते बहुनोक्तेन यद्यत्कर्म विगर्हितम् । क्लेशदं च तदस्माकं स्वयमेवोपतिष्ठते

കൂടുതൽ പറഞ്ഞിട്ട് എന്തു പ്രയോജനം? നിന്ദ്യവും ക്ലേശം വരുത്തുന്നതുമായ ഏത് കർമ്മങ്ങളുണ്ടോ, അവ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളിലേക്കു സ്വയം വന്നു ചേരുന്നത്।

Verse 63

न च्छिद्रेण विनाऽस्माकं प्राणयात्रा प्रजायते । न जलानि न च च्छाया न यानं न च वाहनम्

ഏതെങ്കിലും ‘ആശ്രയ-ച്ഛിദ്രം’ (ഒരാശ്രയം) ഇല്ലാതെ ഞങ്ങളുടെ പ്രാണയാത്ര നടക്കുകയില്ല. ഞങ്ങൾക്ക് വെള്ളമില്ല, നിഴലില്ല, യാനമില്ല, വാഹനമില്ല।

Verse 64

एतस्मात्कारणान्नित्यं भ्रमामश्छिद्रहेतवे । प्राप्ते रात्रिमुखे राजन्न प्रातर्न च वासरे

ഈ കാരണത്താൽ ഞങ്ങൾ നിത്യം ഏതെങ്കിലും ‘ഉപശമ-ച്ഛിദ്രം’ തേടി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു. ഹേ രാജാവേ! രാത്രി അടുത്തുവരുമ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് പ്രഭാതമില്ല; പകലുമില്ല।

Verse 65

यत्त्वं शंससि चाऽस्माकं खेचरत्वं महीपते । व्यर्थं तदपि न श्रेयः शृणु तत्रापि कारणम्

ഹേ മഹീപതേ! നീ ഞങ്ങളിലെ ‘ഖേചരത്വം’ പുകഴ്ത്തുന്നതെങ്കിലും, അതും വ്യർത്ഥമാണ്; യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്സല്ല. അതിന്റെ കാരണവും കേൾക്കുക.

Verse 66

क्रियते खेचरत्वेन किंकिं धर्मं विनिश्चयैः । यतो न सिध्यते मोक्षो जाति स्मृत्यादिकं तथा

വെറും ‘ഖേചരത്വം’ കൊണ്ടു നിശ്ചയമായി ഏതു ധർമ്മം സിദ്ധിക്കും? കാരണം അതിനാൽ മോക്ഷം സിദ്ധിക്കുകയില്ല; ജന്മസ്മൃതി മുതലായതും ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 67

तस्माद्दोषादिमे राजन्गुणा यद्यपि कीर्तिताः । प्रेतानां यान्समाश्रित्य काचित्सिद्धिर्न जायते

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജൻ, ഇവ ‘ഗുണങ്ങൾ’ എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, ആ ദോഷം മൂലം അവയെ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രേതന്മാർക്ക് യാതൊരു യഥാർത്ഥ സിദ്ധിയും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 68

विषादो जायते भूयो गुणैरेतैर्नराधिप । अशक्ताः प्रेतयोगाद्वै सर्वस्य शुभकर्मणः

ഹേ നരാധിപാ! ഈ ‘ഗുണങ്ങൾ’ കൊണ്ടുതന്നെ കൂടുതൽ വിഷാദം വർധിക്കുന്നു; പ്രേതയോഗബന്ധം മൂലം ഞങ്ങൾ എല്ലാ ശുഭകർമ്മങ്ങൾക്കും അശക്തരാകുന്നു.

Verse 69

राजोवाच यदि यास्यामि भूयोऽहं गृहमस्मान्महावनात् । तत्करिष्यामि सर्वेषां गयाश्राद्धमसंशयम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഈ മഹാവനത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, സംശയമില്ലാതെ ഇവരൊക്കെയുടെയും ഗയാ-ശ്രാദ്ധം ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കും.

Verse 70

तारयिष्यामि सर्वांश्च सर्वपापैः प्रयत्नतः । अप्यात्मदेहदानेन सत्येनात्मानमालभे

ഞാൻ പരിശ്രമപൂർവ്വം എല്ലാവരെയും എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിപ്പിക്കും. സത്യം സാക്ഷിയായി, എന്റെ ദേഹദാനം ചെയ്താലും, ഈ പ്രതിജ്ഞയിൽ എന്നെ അർപ്പിക്കും।

Verse 71

यस्माद्धृद्गतशंका मे हृता युष्माभिरद्य वै । येन तत्प्राप्य युष्माकमुपकारं करोम्यहम्

ഇന്ന് നിങ്ങൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കുടിഞ്ഞിരുന്ന സംശയം തീർച്ചയായും നീക്കി. അതിനാൽ ഇപ്പോൾ മാർഗം ലഭിച്ചതിനാൽ, നിങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിന് പ്രത്യുപകാരമായി ഞാൻ സേവ ചെയ്യും।

Verse 72

मांसाद उवाच । इतः स्थानान्महाराज नातिदूरे जलाशयः । अस्ति नानाद्रुमोपेतश्चित्ताह्लादकरः परः

മാംസാദൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ, ഇവിടെ നിന്ന് അതിദൂരമല്ല ഒരു ജലാശയം ഉണ്ട്. പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്, മനസ്സിനെ പരമാനന്ദിപ്പിക്കുന്ന ദൃശ്യമാകുന്നു।

Verse 73

तस्मादुदङ्मुखो गच्छ यत्र ते जलपक्षिणः । दृश्यंते व्योममार्गेण प्रगच्छतः समंततः

അതുകൊണ്ട് വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് പോകുക; അവിടെ ആ ജലപക്ഷികൾ കാണപ്പെടും. അവ ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് എല്ലാടവും പറക്കുന്നതായി ദൃശ്യമാകും।

Verse 74

सूत उवाच । अथासौ नृपशार्दूलः समुत्थाय शनैःशनैः । सौम्यां दिशं समुद्दिश्य प्रतस्थे स तु दुःखितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ രാജസിംഹം പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു. സൗമ്യമായ വടക്കുദിശയെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു; എങ്കിലും അവൻ ദുഃഖിതനായിരുന്നു।

Verse 76

एवं प्रगच्छता तेन क्षुत्पिपासाकुलेन च । अदूरादेव संदृष्टं नीलं द्रुमकदंबकम् । भ्रममाणैर्बकैर्हंसैः सारसैर्मद्गुभिस्तथा

ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ടുപോകുന്ന അവൻ ക്ഷുധയും ദാഹവും കൊണ്ട് വ്യാകുലനായി, അകലെയല്ലാതെ നീലനിറമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഘനമായ കദംബവനം കണ്ടു; അവിടെ കൊക്കുകൾ, ഹംസങ്ങൾ, സാരസപക്ഷികൾ, മദ്ഗുപക്ഷികൾ ചുറ്റി പറന്നു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 77

अथाऽपश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं ह्रदतीरस्थं तापसैः सर्वतो वृतम्

അതിനുശേഷം അവൻ മനോഹരമായ ഒരു ആശ്രമം കണ്ടു; സൗമ്യസ്വഭാവമുള്ള സത്ത്വങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതും, ഹ്രദത്തിന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതും, എല്ലാടവും തപസ്വികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു അത്।

Verse 78

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवेष्टितम् । विचित्रैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः

അത് എല്ലാടവും പുഷ്പിതവും ഫലിതവും ആയ വൃക്ഷങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ഉത്തമ പക്ഷികളുടെ വിവിധ മധുര കൂജനങ്ങളാൽ അത് മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 79

तत्रापश्यन्नगाधस्तात्तपस्विगणसेवितम् । शिवधर्मपरं शांतं जैमिनिं मुनिसत्तमम्

അവിടെ, പ്രിയേ, അവൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ജൈമിനിയെ കണ്ടു—തപസ്വിഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്നവൻ, ശിവധർമ്മത്തിൽ പരനായവൻ, പരമശാന്തൻ।

Verse 80

अथ गत्वा स राजेंद्रः प्रणिपत्य मुनीश्वरम् । तथान्यानपि तच्छिष्यान्निपपात धरातले

അതിനുശേഷം ആ രാജേന്ദ്രൻ അവിടെ ചെന്നു മുനീശ്വരനെ സാഷ്ടാംഗമായി പ്രണാമം ചെയ്തു; അതുപോലെ ആ മുനിയുടെ മറ്റു ശിഷ്യന്മാരോടും ഭൂമിയിൽ വീണു ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു।

Verse 81

ते दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वं तं राजलक्षणलक्षितम् । धूलिधूसरितांगं च भस्मावृतमिवाचलम्

അവനെ—മുന്‍പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവനെ—കണ്ട്, രാജലക്ഷണങ്ങളാൽ ചിഹ്നിതനായി, ധൂളിയിൽ ധൂസരമായ അംഗങ്ങളോടെ, ഭസ്മം മൂടിയ പർവ്വതംപോലെ തോന്നുന്നതായി അവർ ശ്രദ്ധിച്ചു।

Verse 82

मन्यमाना महीपालं विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रोचुश्च मधुरैर्वाक्यैराशीर्वादपुरःसरैः

അവനെ ഭൂമിപാലകനായ രാജാവെന്ന് കരുതി, വിസ്മയത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ആശീർവാദങ്ങളെ മുൻനിർത്തി, മധുരവചനങ്ങളാൽ അവർ അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 84

पार्थिवस्येव लिंगानि दृश्यंते तव भूरिशः । न विद्मो निश्चयं तस्माद्वदागमनकारणम्

ഹേ മഹാബലവാനേ! നിനക്കിൽ രാജാവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണുന്നു; എങ്കിലും ഞങ്ങൾക്കുറപ്പില്ല—അതുകൊണ്ട് നിന്റെ വരവിന്റെ കാരണം പറയുക।

Verse 85

अथोवाच नृपः कृच्छ्रात्पिपासा मां प्रबाधते । तस्माद्वदत पानीयं यत्पीत्वा कीर्तयाम्यहम्

അപ്പോൾ രാജാവ് കഷ്ടത്തോടെ പറഞ്ഞു—“ദാഹം എന്നെ വളരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആ ജലത്തെക്കുറിച്ച് പറയുക; അത് കുടിച്ച് ഞാൻ അതിന്റെ മഹിമ കീർത്തിക്കും.”

Verse 86

ततस्तैर्दर्शितं तोयं समीपे यन्महीपतेः । सोऽपि पीत्वाऽवगाह्याथ वितृष्णः समपद्यत

അപ്പോൾ അവർ സമീപത്തുള്ള ആ ജലം കാണിച്ചു. രാജാവും അത് കുടിച്ച് അതിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിന്നെ ദാഹമുക്തനായി।

Verse 87

ततः फलानि पक्वानि तरूणां पतितान्यधः । सुमृष्टानि समादाय भक्षयामास वांछया

അതിനുശേഷം അവൻ വൃക്ഷങ്ങളുടെ കീഴിൽ വീണുകിടന്ന പാകമായ ഫലങ്ങൾ എടുത്ത്, നന്നായി ശുദ്ധമാക്കി, ഇഷ്ടാനുസാരം ഭുജിച്ചു।

Verse 88

ततस्तृप्तिं परां प्राप्य गत्वा जैमिनिसंनिधौ । उपविष्टः प्रणम्योच्चैस्तथान्यांश्च मुनीन्क्रमात्

പിന്നീട് പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ച് അവൻ ജൈമിനിയുടെ സന്നിധിയിലേക്കു ചെന്നു; പ്രണാമം ചെയ്ത് ഇരുന്നു, ക്രമമായി മറ്റു മുനിമാരെയും വന്ദിച്ചു।

Verse 89

उवाच च निजां वार्तां कृतांजलिपुटः स्थितः । स पृष्टस्तापसैः सर्वैः सुविस्मयसमन्वितैः

കൈകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ തന്റെ വൃത്താന്തം പറഞ്ഞു; മഹാവിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞ എല്ലാ തപസ്വികളും അവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 90

विदूरथो महीपोऽहं माहिष्मत्यां कृतास्पदः । मृगलिप्सुर्वने घोरे प्रविष्टः सैनिकैः सह

ഞാൻ വിദൂരഥൻ എന്ന രാജാവാണ്, മാഹിഷ്മതിയിൽ അധിഷ്ഠിതൻ. മൃഗവേട്ടയുടെ ആഗ്രഹത്തോടെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഭയങ്കര വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 91

ततो मे भ्रममाणस्य प्रणष्टाः सर्वसैनिकाः । गुल्मैरंतरिताश्चाऽन्ये न जानेऽहं कथं स्थिताः

പിന്നീട് ഞാൻ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ എന്റെ എല്ലാ സൈനികരും അപ്രത്യക്ഷരായി; ചിലർ കാട്ടുപൊന്തകളാൽ വേർപെട്ടു—അവർ എങ്ങനെ ആണെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല।

Verse 92

आसीद्धयो ममाऽधस्ताज्जात्यः सर्वगुणान्वितः । सोऽपि कर्मविपाकेन पञ्चत्वं समुपस्थितः ।ा

എന്റെ കീഴിൽ ഉത്തമജാതിയിലും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ കുതിരയുണ്ടായിരുന്നു; എങ്കിലും കർമ്മവിപാകത്താൽ അവനും അന്ത്യം പ്രാപിച്ച് പഞ്ചതത്ത്വങ്ങളിൽ ലയിച്ചു.

Verse 93

कुतस्त्वमनुसंप्राप्तो वनेऽस्मिञ्जनवर्जिते । एकाकी सुकुमारांगः पदातिः श्रमविह्वलः

ജനവസതി ഇല്ലാത്ത ഈ വനത്തിലേക്ക് നീ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നെത്തിയത്? ഒറ്റയ്ക്കായി, സുകുമാരാംഗനായ്, കാല്നടയായി വന്ന് ക്ഷീണത്തിൽ വ്യാകുലനായി തോന്നുന്നു.

Verse 94

ततस्ते तापसाः प्रोचुर्विद्महे न वयं पुरीम् । त्वां च देशं च ते राजन्कोऽयं देशश्च कीर्त्यते

അപ്പോൾ ആ തപസ്വികൾ പറഞ്ഞു—നഗരങ്ങളെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. രാജാവേ, നിങ്ങളെയും നിങ്ങളുടെ ദേശത്തെയും ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ഇത് ഏത് ദേശം, ഏത് നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം?

Verse 95

नरेन्द्रैर्नैव नः कार्यं न दिशैर्न पुरैर्नृप । वनेचरा वयं नित्यं शिवाराधनतत्पराः

ഹേ നൃപാ, രാജാക്കന്മാരോടോ ദിക്കുകളോടോ ദേശങ്ങളോടോ നഗരങ്ങളോടോ ഞങ്ങൾക്ക് കാര്യമില്ല. ഞങ്ങൾ നിത്യവും വനവാസികളായി ശിവാരാധനയിൽ തത്പരരാണ്.

Verse 96

सर्वे शीर्णानि वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च । भक्षयामोऽथ पत्राणि शरी रस्थितिहेतुना

മരങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ പൂക്കളും ഫലങ്ങളും മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്നത്; പിന്നെ ശരീരധാരണത്തിനായി ഇലകളും കഴിക്കുന്നു.

Verse 97

मानुषैः सह संसर्गं संभाषं च नराधिप । न कुर्मो न च पश्यामो गच्छामोऽन्यत्र दूरतः

ഹേ നരാധിപാ! സാധാരണ മനുഷ്യരോടു ഞങ്ങൾ കൂട്ടുകൂടുകയുമില്ല, സംഭാഷണമുമില്ല; അവരെ നോക്കുകയും ഇല്ല—പകരം ദൂരെയുള്ള മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 98

एकैकस्य तरोर्मूले दिवसं वा दिनद्वयम् । तिष्ठामो न भवेद्येन ममत्वं तत्समुद्भवम्

ഓരോ വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിനരികെ ഒരു ദിവസം, അല്ലെങ്കിൽ അധികമെങ്കിൽ രണ്ട് ദിവസം മാത്രം നിൽക്കും—അവിടെ താമസിച്ചതാൽ ‘എന്റെത്’ എന്ന മമത ഉദിക്കാതിരിക്കാനായി।

Verse 99

कारणात्तव राजेंद्र निशामेतां वनस्पतौ । नेष्यामोऽन्यत्र यास्यामः प्रभा तेऽन्यत्र कानने

എന്നാൽ ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നിന്റെ കാരണത്താൽ ഞങ്ങൾ ഈ വൃക്ഷത്തിനരികെ ഈ രാത്രി കഴിക്കും. പ്രഭാതത്തിൽ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകും; നിന്റെ പ്രഭയും മറ്റൊരു കാനനത്തിൽ പ്രകാശിക്കും।

Verse 101

एकाकी पार्थिवेन्द्रोऽयं नेष्यति च कथं निशाम् । वनेऽस्मिन्मंत्रयित्वैवं ततोऽत्रैव व्यवस्थिताः

ഈ പാർത്ഥിവേന്ദ്രൻ ഈ വനത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കായി രാത്രി എങ്ങനെ കഴിക്കും?—എന്ന് വനത്തിൽ ആലോചിച്ച്, തമ്മിൽ മന്ത്രിച്ച്, പിന്നെ അവർ അവിടെയേ തന്നെ താമസിച്ചു।

Verse 102

तस्मादत्रैव नेष्यामः समेताः शर्वरीमिमाम् । गंतव्यं प्रातरुत्थाय ततः सर्वैर्यदृच्छया

അതിനാൽ നാം എല്ലാവരും ചേർന്ന് ഇവിടെ തന്നേ ഈ രാത്രി കഴിക്കാം. രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ്, പിന്നെ ഓരോരുത്തരും യദൃച്ഛയായി മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ।

Verse 103

एवं संवदतां तेषां भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्ताचलमनुप्राप्तः कुंकुमक्षोदसंनिभः

അവർ ഇങ്ങനെ സംവദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, തീക്ഷ്ണകിരണങ്ങളുള്ള ഭഗവാൻ സൂര്യൻ അസ്താചലത്തെ പ്രാപിച്ചു; കുങ്കുമച്ചൂർണ്ണസമമായ അരുണനിറത്തിൽ ദീപ്തനായി ദൃശ്യമായി।

Verse 104

अथ तास्तापसान्राजा प्रोवाच प्रणतः स्थितः । संध्याकालः समायातः सांप्रतं मुनिसत्तमाः । तस्मात्संध्याविधिः कार्यः सर्वैरेव यथोचितः

അപ്പോൾ രാജാവ് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു ആ തപസ്വികളോട് പറഞ്ഞു— “മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇപ്പോൾ സന്ധ്യാകാലം എത്തിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ എല്ലാവരും യഥോചിതമായി സന്ധ്യാവിധി നിർവഹിക്കണം।”

Verse 105

अथ ते मुनयः सर्वे स च राजा तथा द्विजाः । चक्रुः सायंतनं कर्म यथोद्दिष्टं पुरातनैः

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ മുനികളും രാജാവും ദ്വിജന്മാരും പുരാതനർ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ സായങ്കാല കർമ്മം യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു।

Verse 106

कामिभिः कामिनीलोकैः प्रियोक्तैरभिवां छिता । असत्स्त्रीभिर्विशेषेण संप्राप्ता रजनी ततः

അതിനുശേഷം രാത്രി എത്തി; കാമുകപുരുഷന്മാർക്കും കാമിനീജനസമൂഹത്തിനും പ്രിയവചനങ്ങളുടെ മോഹംകൊണ്ട് ആഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടതും, പ്രത്യേകിച്ച് ദുഷ്ചരിത്രസ്ത്രീകളാൽ അധികം തേടപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു അത്।

Verse 107

पीयूषार्णववेलेव विषवृक्षलतेव च । उलूकैश्चक्रवाकैश्च युगपद्या विलोक्यते

ആ രാത്രി ഒരേസമയം രണ്ട് വിരുദ്ധ രൂപങ്ങളിൽ ദൃശ്യമാണ്—അമൃതസമുദ്രത്തിന്റെ തീരംപോലെയും, വിഷവൃക്ഷത്തിൽ പടർന്ന ലതപോലെയും; ഉലൂകങ്ങൾക്കും ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾക്കും ഒരുപോലെ അങ്ങനെ തന്നെ കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 108

उलूका राक्षसाश्चौराः कामिनः कुलटांऽगनाः । यां वांछंति सदा सोत्काः सुवृष्टिमिव कर्षुकाः

മൂങ്ങകൾ, രാക്ഷസർ, കള്ളർ, കാമുകർ, കുലടസ്ത്രീകൾ ആ (രാത്രി)യെ സദാ ഉത്സുകതയോടെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—കർഷകർ നല്ല മഴയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ।