Adhyaya 266

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि मुख्यतीर्थानि तत्क्षेत्रप्रोद्भवानि च । येषु स्नातो नरः स्म्यक्सर्व तीर्थफलं लभेत्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവയിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സകല തീർത്ഥഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 2

लिंगानि च महाभाग तत्र मुख्यानि यानि च । यैर्दृष्टैर्लभ्यते श्रेयः सर्वेषां तानि नो वद

ഹേ മഹാഭാഗനേ! അവിടെ ഉള്ള പ്രധാന ലിംഗങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണെന്നും, അവയുടെ ദർശനത്താൽ എല്ലാവർക്കും പരമശ്രേയസ് ലഭിക്കുന്നതെന്നും ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 3

सूत उवाच । तत्र च मंकणाख्यं तु लिंगमस्ति सुशोभनम् । तथा सिद्धेश्वरं नाम गौतमेश्वरसंयुतम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ‘മങ്കണ’ എന്ന പേരിലുള്ള അത്യന്തം ശോഭനമായ ലിംഗം ഉണ്ട്. അതുപോലെ ‘സിദ്ധേശ്വര’ എന്ന ലിംഗവും ഉണ്ട്; അത് ‘ഗൗതമേശ്വര’വുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 4

कपालेश्वमन्यच्च चतुर्थं परिकीर्तितम् । एकैकं सर्वलिंगानां फलं यच्छत्यसंशयम् । यथोक्तविधिना सम्यग्यथोक्तं द्विजसत्तमाः

മറ്റൊരു ‘കപാലേശ്വര’ ലിംഗം നാലാമതായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം യഥാവിധി ആരാധിച്ചാൽ, ഇവയിൽ ഓരോ ലിംഗവും സംശയമില്ലാതെ എല്ലാ ലിംഗങ്ങളുടെയും ഫലം നൽകുന്നു।

Verse 5

तत्र तावत्प्रवक्ष्यामि मंकणेश्वरजं फलम् । मकाराक्षरयुक्तस्य लिंगस्यात्र द्विजोत्तमाः

ഇപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അവിടെ ‘മ’ അക്ഷരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ മങ്കണേശ്വര ലിംഗത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 6

शिवरात्रिं समासाद्य यस्तस्य पुरुषो द्विजाः । कुर्याज्जागरणं रात्रौ निराहारः स्थितः शुचिः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ശിവരാത്രി വന്നാൽ, അവന്റെ ഭക്തനായ ഏതു പുരുഷനും രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ—നിരാഹാരനായി, സ്ഥിരനായി, ശുചിയായി നിന്നുകൊണ്ട്—(പ്രഖ്യാപിത പുണ്യം ലഭിക്കും)।

Verse 7

सर्वलिंगोद्भवं चैव फलं दर्शनसंभवम् । जायते नात्र संदेह इत्युवाच हरः स्वयम्

ദർശനത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന ഫലം സകല ലിംഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുദ്ഭവിക്കുന്ന ഫലമേ ആകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല—എന്ന് സ്വയം ഹരൻ (ശിവൻ) അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिर्महाभाग कस्मिन्काले तु सा भवेत् । विध्यानं चैव माहात्म्यं सर्वं नो विस्तराद्वद

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ! ശിവരാത്രി ഏത് കാലത്താണ് വരുന്നത്? അതിന്റെ വിധിയും മഹാത്മ്യവും—എല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 9

सूत उवाच माघस्य कृष्णपक्षे या तिथिश्चैव चतुर्दशी । तस्या रात्रिः समाख्याता शिवरात्रिसमुद्भवा

സൂതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശി തിഥി; ആ തിഥിയുടെ രാത്രിയാണ് ‘ശിവരാത്രി’ എന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 10

तस्यां सर्वेषु लिंगेषु सदा संक्रमते हरः । विशेषात्सर्वपुण्येषु ख्यातेयं मंकणेश्वरे

ആ രാത്രിയിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) സദാ സകല ലിംഗങ്ങളിലും സംക്രമിക്കുന്നു; എങ്കിലും സകല പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലും പ്രത്യേകിച്ച് മങ്കണേശ്വരത്തിൽ ഇത് പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 11

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिः कथं जाता केनैषा च विनिर्मिता । कस्माद्बहुफला जाता सर्वं नो विस्तराद्वद

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ശിവരാത്രി എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു? ഇതിനെ ആരാണ് സ്ഥാപിച്ചത്? എന്തുകൊണ്ട് ഇത് അത്യന്തം ഫലപ്രദമായി? എല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथानकम् । भर्तृयज्ञस्य संवादमश्वसेनस्य भूपतेः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഒരു പുരാതന വൃത്താന്തകഥ വിവരിക്കും; ഭർത്തൃയജ്ഞനും രാജാവായ അശ്വസേനനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം തന്നേ।

Verse 13

आनर्ताधिपतिः पूर्वमश्वसेन इति स्मृतः । आसीद्धर्मपरो नित्यं वेदवेदागंपारगः

പൂർവകാലത്ത് ആനർത്തദേശാധിപൻ ‘അശ്വസേനൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. അവൻ നിത്യധർമ്മപരനും വേദ-വേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതനും ആയിരുന്നു।

Verse 14

भर्तृयज्ञः पुरा तेन इदं पृष्टः कुतूहलात् । कलिकालं समुद्वीक्ष्य वर्धमानं दिनेदिने

കലികാലം ദിനംപ്രതി വർധിക്കുന്നതു കണ്ടു, കൗതുകത്താൽ അവൻ ഒരിക്കൽ ഭർത്തൃയജ്ഞനോട് ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു।

Verse 15

अश्वसेन उवाच । कलिकालकृते किंचिद्व्रतं मे वद सन्मुने । स्वल्पायासं महत्पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

അശ്വസേനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സന്മുനേ, കലികാലത്തിന് അനുയോജ്യമായ ഒരു വ്രതം എനിക്ക് പറയുക; അല്പശ്രമത്തിൽ മഹാപുണ്യം നൽകുകയും സർവ്വപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരിക്കണം।

Verse 16

स्वल्पायुषः सदा मर्त्या ब्रह्मन्कृतयुगे पुरा । त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगे

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, മനുഷ്യർ എപ്പോഴും സ്വൽപായുസ്സുള്ളവരാണ്—പണ്ടത്തെ കൃതയുഗത്തിലും, ത്രേതാ-ദ്വാപരയുഗങ്ങളിലും; ഇനി കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ പിന്നെ എന്തു പറയണം!

Verse 17

तस्माद्वर्षव्रतं त्यक्त्वा किंचिदेकाह्निकं वद

അതുകൊണ്ട് വർഷവ്രതം വിട്ടുവെച്ച്, എനിക്ക് ഏതെങ്കിലും ഏകദിന വ്രതം പറയുക।

Verse 18

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वा कृतम्

നാളെ ചെയ്യേണ്ടത് ഇന്നുതന്നെ ചെയ്യണം; അപരാഹ്നത്തിലെത് മുൻപാഹ്നത്തിലേ. കാരണം ചെയ്തോ ചെയ്തില്ലയോ എന്ന് നോക്കി മരണം കാത്തിരിക്കില്ല।

Verse 19

तस्य तद्वचं श्रुत्वा भर्तृयज्ञ उदारधीः । अब्रवीत्सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഉദാരബുദ്ധിയനായ ഭർത്തൃയജ്ഞൻ ദീർഘനേരം ധ്യാനിച്ച്, ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അറിഞ്ഞ്, പറഞ്ഞു।

Verse 20

अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं शिवरात्रीतिसंज्ञितम् । एकाह्निकं महाराज सर्वपातकनाशनम्

ഹേ രാജൻ, ‘ശിവരാത്രി’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പുണ്യവ്രതം ഉണ്ട്. ഹേ മഹാരാജാ, അത് ഏകദിന ആചരണമാകുന്നു; സർവ്വ പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 21

तत्र यद्दीयते दानं हुतं जप्तं तथैव च । सर्वमक्षयतां याति रात्रि जागरणे कृते

ആ അവസരത്തിൽ നൽകുന്ന ദാനം, ചെയ്യുന്ന ഹോമം, ചെയ്യുന്ന ജപം—രാത്രിജാഗരണം ചെയ്താൽ എല്ലാം അക്ഷയഫലമായി മാറുന്നു।

Verse 22

अपुत्रो लभते पुत्रानधनो धनमाप्नुयात् । स्वल्पायुर्दीर्घमायु्ष्यं शत्रूणां चैव संक्षयम्

സന്താനമില്ലാത്തവന് പുത്രലാഭം ലഭിക്കുന്നു; ദരിദ്രന് ധനം ലഭിക്കുന്നു. അല്പായുസ്സുള്ളവന് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കുന്നു; ശത്രുക്കളും ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 23

यंयं काममभिध्यायन्व्रतमेतत्समाचरेत् । तंतं समाप्नुयान्मर्त्यो निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

മർത്ത്യൻ ഏത് ഏത് ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് ഈ വ്രതം ആചരിക്കുമോ, അവൻ അതത് ഫലം നേടും; നിഷ്കാമമായി ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.

Verse 24

कार्पण्येनाथ वित्तेन यदि कुर्यात्प्रजागरम् । तथा वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ദീനാവസ്ഥയിലായാലും ധനസമ്പത്തോടെയായാലും, ആരെങ്കിലും രാത്രി മുഴുവൻ ജാഗരണം ചെയ്താൽ, ഒരു വർഷം സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 25

यानि कान्यत्र लिंगानि स्थावराणि चराणि च । तेषु संक्रमते देवस्तस्यां रात्रौ यतो हरः

ഇവിടെ ഉള്ള ഏത് ഏത് ലിംഗങ്ങളായാലും—സ്ഥാവരമോ ചരമോ—ആ രാത്രിയിൽ ദേവൻ അവയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; കാരണം ആ രാത്രിയിലാണ് ഹരൻ (ശിവൻ) അവതരിക്കുന്നത്.

Verse 26

शिवरात्रिस्ततः प्रोक्ता तेन सा हरवल्लभा । प्रार्थितः स सुरैः सर्वैर्लोकानुग्रहकाम्यया

അതുകൊണ്ടാണ് അത് ‘ശിവരാത്രി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായത്; അതിനാൽ ആ രാത്രി ഹരനു അത്യന്തം പ്രിയം. ലോകങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് എല്ലാ ദേവന്മാരും അവനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 27

भगवन्कलिकालेऽस्मिन्सर्वपापसमन्विते । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं दिनमेकं क्षितौ व्रज । येन त्वत्पूजया पूता मर्त्याः शुद्धिमवाप्नुयुः

ഹേ ഭഗവൻ! സർവ്വപാപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഈ കലിയുഗത്തിൽ, വർഷപാപശുദ്ധിക്കായി നിങ്ങൾ ഒരു ദിവസം ഭൂമിയിൽ അവതരിക്കണമേ; നിങ്ങളുടെ പൂജയാൽ പാവനരായി മർത്ത്യർ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 28

ततो दत्तं हुतं तेषामस्माकमुपतिष्ठति । यदुच्छिष्टं नरैर्दत्तं तद्वृथा जायतेऽखिलम्

അപ്പോൾ അവരുടെ ദാനവും ഹോമത്തിൽ അർപ്പിച്ചതും സത്യമായി ഞങ്ങളിലേക്കെത്തുന്നു; എന്നാൽ അശുദ്ധരായ (ഉച്ഛിഷ്ട) മനുഷ്യർ നൽകിയതെല്ലാം പൂർണ്ണമായും നിഷ്ഫലമാകുന്നു.

Verse 29

कलिकाले न चास्माकं किंचिदेवोपतिष्ठति । अशुद्धैर्मानवैर्दत्तं प्रभूतमपि शंकर

ഹേ ശങ്കരാ! കലിയുഗത്തിൽ അശുദ്ധ മനുഷ്യർ നൽകിയതു—അതെത്രയും അധികമായാലും—ഞങ്ങളിലേക്കൊന്നും എത്തുന്നില്ല.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । माघमासस्य कृष्णायां चतुर्दश्यां सुरेश्वर । अहं यास्यामि भूपृष्ठे रात्रौ नैव दिवा कलौ

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുരേശ്വരാ! മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ ഞാൻ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിലേക്ക് വരും; കലിയുഗത്തിൽ പകൽ അല്ല, രാത്രിയിൽ മാത്രം.

Verse 31

लिंगेषु च समस्तेषु चलेषु स्थावरेषु च । संक्रमिष्याम्यसंदिग्धं वर्षपापविशुद्धये

വർഷപാപശുദ്ധിക്കായി ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും—ചലവും സ്ഥിരവും ആയവയിൽ—പ്രവേശിക്കും.

Verse 32

तस्यां रात्रौ हि मे पूजां यः करिष्यति मानवः । मंत्रैरेतैः सुरश्रेष्ठ विपाप्मा स भविष्यति

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ആ രാത്രിയിൽ ഈ മന്ത്രങ്ങളാൽ എന്റെ പൂജ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായും പാപമുക്തനാകും.

Verse 33

ॐ सद्योजाताय नमः । ॐ वामदेवाय नमः । ॐ घोराय नमः । ॐ तत्पुरुषाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । एवं वक्त्राणि संपूज्य गन्धपुष्पानुलेपनैः । वस्त्रैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्ततोऽर्घं संप्रदापयेत् । मंत्रेणानेन संपूज्य मां ध्यात्वा मनसि स्थितम्

“ഓം സദ്യോജാതായ നമഃ। ഓം വാമദേവായ നമഃ। ഓം ഘോരായ നമഃ। ഓം തത്പുരുഷായ നമഃ। ഓം ഈശാനായ നമഃ।” ഇങ്ങനെ പഞ്ചവക്ത്രങ്ങളെ ഗന്ധം, പുഷ്പം, അനുലേപനം എന്നിവയാലും, വസ്ത്രം, ദീപം, നൈവേദ്യം എന്നിവയാലും പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം. ഈ മന്ത്രത്തോടെ പൂജിച്ച്, മനസ്സിൽ സ്ഥിതനായ എന്നെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 34

गौरीवल्लभ देवेश सर्वाद्य शशिशेखर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थमर्घो मे प्रतिगृह्यताम्

ഹേ ഗൗരീവല്ലഭാ, ഹേ ദേവേശാ, ഹേ സർവാദ്യാ, ഹേ ശശിശേഖരാ! വർഷപാപശുദ്ധിക്കായി ഞാൻ അർപ്പിച്ച ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 35

ततः संपूजयेद्विप्रं भोजनाच्छादनादिभिः । दत्त्वाथ दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

അതിനുശേഷം ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനവും വസ്ത്രാദികളും നൽകി ആദരിക്കണം; അവനു ദക്ഷിണ നൽകി ധനകാര്യത്തിൽ കഞ്ഞത്തവും വഞ്ചനയും ഒഴിവാക്കണം.

Verse 36

धर्माख्यानकथाभिश्च सलास्यैस्तांडवैस्तथा

കൂടാതെ ധർമ്മാഖ്യാനകഥകളുടെ പാരായണങ്ങളാലും, ലാസ്യനൃത്തങ്ങളാലും, അതുപോലെ താണ്ഡവപ്രദർശനങ്ങളാലും.

Verse 37

एवं करिष्यते योऽत्र व्रतमेतत्सुरेश्वर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं भविष्यति

ഹേ സുരേശ്വരാ! ഇവിടെ ഈ വ്രതം ഇങ്ങനെ ആചരിക്കുന്നവന്‍, വര്‍ഷപാപശുദ്ധിക്കായി അത് പ്രായശ്ചിത്തമായി ഭവിക്കും.

Verse 38

तच्छ्रुत्वा त्रिदशाः सर्वे प्रणम्य शशिशेखरम् । संप्रहृष्टा नरश्रेष्ठ स्वानि स्थानानि भेजिरे

അത് കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും ശശിശേഖരൻ (ശിവൻ)നെ പ്രണാമം ചെയ്തു. ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, സന്തോഷത്തോടെ അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 39

प्रेषयामासुरुर्व्यां च नारदं मुनिसत्तमम् । प्रबोधनाय लोकानां शिवरात्रिकृते सदा

അവർ മുനിസത്തമനായ നാരദനെ ഭൂമിയിലേക്കു അയച്ചു; ശിവരാത്രിക്കായി ജനങ്ങളെ എപ്പോഴും ഉണർത്തുവാൻ വേണ്ടി.

Verse 40

सोऽपि गत्वा धरापृष्ठं श्रावयामास सर्वतः । शिवरात्रेस्तु माहात्म्यं यदुक्तं शूलपाणिना

അവനും ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്തേക്ക് ചെന്നു, ശൂലപാണി (ശിവൻ) അരുളിച്ചെയ്തതുപോലെ ശിവരാത്രിയുടെ മഹാത്മ്യം എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി.

Verse 41

ततः प्रभृति संजाता शिवरात्रिर्धरातले । सर्वकामप्रदा पुण्या सर्वपातकनाशिनी

അന്നുമുതൽ ഭൂമിയിൽ ശിവരാത്രി സ്ഥാപിതമായി—അത് പുണ്യപ്രദം, സർവകാമപ്രദം, സർവപാതകനാശിനി.

Verse 42

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तं कथानकम् । यद्वृत्तं नैमिषारण्ये लुब्धकस्यात्र कस्यचित्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളോടു ഒരു പുരാതന സംഭവകഥ കീര്ത്തിക്കും—നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ ഇവിടെ ഒരു വേട്ടക്കാരനെ സംബന്ധിച്ച് സംഭവിച്ചതെന്തെന്നു.

Verse 43

तत्रासील्लुब्धकः कश्चिज्जातिमात्रान्न कर्मतः । व्यसेनानाभिभूतात्मा परवित्तापहारकः

അവിടെ ഒരു വേട്ടക്കാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു—ജന്മമാത്രത്തിൽ കുലീനൻ, എന്നാൽ കർമത്തിൽ അല്ല; ദുർവ്യസനങ്ങൾ കീഴടക്കിയ മനസ്സോടെ പരധനം അപഹരിക്കുന്നവൻ.

Verse 44

न कदाचिद्व्रतं तेन न दत्तं न जपः कृतः । केवलं च हृतं वित्तं लोकानां छलसंश्रयात्

അവൻ ഒരിക്കലും വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചില്ല, ദാനം നൽകിയില്ല, ജപവും ചെയ്തില്ല; വഞ്ചനയെ ആശ്രയിച്ച് ജനങ്ങളുടെ ധനം മാത്രം കവർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 45

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रिः समागता । माघमासेऽसितेपक्षे सर्वपातकनाशिनी

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ ശിവരാത്രി എത്തി—മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ—സകല പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതെന്നു പ്രസിദ്ധമായത്.

Verse 46

तत्रास्त्यायतनं पुण्यं देवदेवस्य शूलिनः । तत्र जागरणं रात्रौ प्रारब्धं बहुभिर्ज्जनैः

അവിടെ ദേവദേവനായ ശൂലിനൻ (ശിവൻ)യുടെ പുണ്യമായ ആലയം ഉണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ അനേകർ രാത്രി ജാഗരണം ആരംഭിച്ചു.

Verse 47

नारीभिर्नरशार्दूल भूषिताभिः सुभूषणैः । अथासौ चिंतयामास चोरो दृष्ट्वाथ जागरम्

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! സുന്ദരമായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീകളെയും ആ ജാഗരണത്തെയും കണ്ട് ആ കള്ളൻ ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 48

गच्छामि यदि कांचित्स्त्रीं भूषणैः परिभूषिताम् । निष्क्रांतां बाह्यतश्चास्य प्रासादस्याप्नुयामहम्

ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഏതെങ്കിലും ഒരു സ്ത്രീ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തേക്ക് വന്നാൽ, എനിക്ക് അവളെ പിടികൂടാം.

Verse 49

ततो हत्वा समादाय भूषणानि व्रजाम्यहम्

അതിനുശേഷം അവളെ കൊന്ന്, ആഭരണങ്ങൾ കൈക്കലാക്കി ഞാൻ പോകും.

Verse 50

एवं निश्चित्य मनसा गतस्तस्य समीपतः । कर्णिकारं समारुह्य स्थितो गुप्तस्ततो हि सः

മനസ്സിൽ ഇപ്രകാരം ഉറപ്പിച്ച്, അവൻ ആ സ്ഥലത്തിന് അടുത്തേക്ക് പോയി, ഒരു കർണ്ണികാര മരത്തിൽ കയറി അവിടെ ഒളിച്ചിരുന്നു.

Verse 51

वीक्षमाणो दिशः सर्वा नारीनिष्क्रामणोद्भवाः । चौरकर्मप्रवृत्तस्य शीतार्तस्य विशेषतः

സ്ത്രീകൾ പുറത്തേക്ക് വരുന്നത് നോക്കി അവൻ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു; മോഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട അവൻ തണുപ്പുകൊണ്ട് വലയുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 52

अल्पापि निद्रा नायाता न च नारी विनिर्गता । तस्याधस्तात्ततो लिंगमभवत्तु धरोद्भवम् । गत्वा च पत्राण्यादाय प्रचिक्षेपास्य चोपरि

അവനു അല്പം പോലും നിദ്ര വന്നില്ല; ഒരു സ്ത്രീയും പുറത്തേക്കു വന്നില്ല. അപ്പോൾ അവന്റെ താഴെ ഭൂമിയിൽ നിന്നുയർന്ന ശിവലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവൻ പോയി ഇലകൾ എടുത്ത് അതിന്മേൽ ചിതറിച്ചു.

Verse 53

एतस्मिन्नेव काले तु प्रोद्गतस्तीक्ष्णदीधितिः । असतीनां च चौराणां कामिनामसुखावहः

അന്നേ സമയത്ത് തീക്ഷ്ണകിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ ഉദിച്ചു—അശീലർക്കും കള്ളർക്കും കാമാതുരർക്കും ദുഃഖം വരുത്തുന്നവൻ.

Verse 54

ततो नराश्च नार्यश्च जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । उपचारपराः शांताः प्रणिपत्य महेश्वरम्

പിന്നീട് പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും തങ്ങളുടേതായ വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങി—മനസ്സിൽ ശാന്തരായി, വിധിപൂർവമായ ഉപാസനയിൽ തൽപരരായി, മഹേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 55

सोऽपि चौरो निराशश्च क्षुत्क्षामः शीतविह्वलः । अवतीर्य द्रुमात्तस्मादुपायं कंचिदाश्रितः

ആ കള്ളനും—നിരാശനായി, വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച്, തണുപ്പിൽ വിറച്ച്—ആ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ഏതോ ഒരു ഉപായം ആശ്രയിച്ചു.

Verse 56

ततः कालेन महता पंचत्वं समपद्यत । जातो जातिस्मरः सोऽथ दशार्णाधिपतेर्गृहे

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം അവൻ പഞ്ചത്വം (മരണം) പ്രാപിച്ചു; തുടർന്ന് ജാതിസ്മരനായി ദശാർണാധിപതിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ പുനർജനിച്ചു.

Verse 57

उपवासप्रभावेन बलादपि प्रजागरात् । शिवरात्रेस्तथा तस्य लिङ्गस्यापि प्रपूजया

ഉപവാസത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, ബലവശാതെങ്കിലും ചെയ്ത രാത്രിജാഗരണത്താൽ, കൂടാതെ ശിവരാത്രിയിൽ ആ ലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചതാൽ—

Verse 58

ततो राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं महत् । कारयामास लिंगस्य प्रासादं तस्य शोभनम्

അതിനുശേഷം മഹത്തായ പിതൃ-പൈതാമഹിക രാജ്യം പ്രാപിച്ച്, അവൻ ആ ലിംഗത്തിനായി ശോഭനമായ പ്രാസാദം (ക്ഷേത്രം) പണിയിച്ചു।

Verse 59

वर्षेवर्षे समाश्रित्य शिवरात्रौ प्रजागरात् । उपवासपरोभूत्वा गीतवादित्रनिःस्वनैः

വർഷംതോറും ശിവരാത്രിയിൽ അവൻ രാത്രിജാഗരണം പാലിച്ചു; ഉപവാസനിഷ്ഠനായി, ഗീതങ്ങളുടെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും നാദം മുഴങ്ങുമ്പോൾ।

Verse 60

धर्माख्यानकथाभिश्च गीतध्वनिभिरेव च । पूर्वोक्तमंत्रैः संपूज्य अर्घं दत्त्वा विधानतः । संतर्प्य ब्राह्मणान्कामैर्जगाम निलयं निजम्

ധർമ്മാഖ്യാനകഥകളും ഭക്തിഗീതങ്ങളുടെ നാദവും കൂടെ, മുൻപറഞ്ഞ മന്ത്രങ്ങളാൽ (ലിംഗത്തെ) സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ച്, വിധിപ്രകാരം അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു। തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണരെ ഇഷ്ടദാന-ഭോജനങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, അവൻ തന്റെ വസതിയിലേക്കു മടങ്ങി।

Verse 61

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रौ समागताः । प्रासादे तत्र मुनयः प्राप्ता शाण्डिल्यपूर्वकाः

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത് ശിവരാത്രിനാൾ അവിടെ ആ പ്രാസാദത്തിലേക്ക് മുനിമാർ എത്തി—അവരിൽ ശാണ്ഡില്യൻ മുൻപന്തിയിലായിരുന്നു।

Verse 62

शांडिल्योऽथ भरद्वाजो यवक्रीतोऽथ गालवः । पुलस्त्यः पुलहो गार्ग्यस्तथान्ये बहवो नृप

ഹേ നൃപാ! ശാണ്ഡില്യൻ, ഭരദ്വാജൻ, യവക്രീതൻ, ഗാലവൻ; പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ഗാർഗ്യൻ എന്നിവരും മറ്റു അനേകം ഋഷിമാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 63

सोऽपि राजा बृहत्सेनो दशार्णाधिपतेः सुतः । संप्राप्तो जागरं कर्तुं तस्य लिंगस्य चाग्रतः

ദശാർണാധിപതിയുടെ പുത്രനായ രാജാവ് ബൃഹത്സേനനും അവിടെ എത്തി; ആ ശിവലിംഗത്തിന്റെ മുൻപിൽ ജാഗരണം അനുഷ്ഠിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.

Verse 64

पूजयित्वा ततो देवं प्रणिपत्य मुनीश्वरान् । उपविष्टस्तस्य चाग्रे ह्यनुज्ञातो द्विजोत्तमैः

പിന്നീട് അദ്ദേഹം ദേവനെ പൂജിച്ച് മുനീശ്വരന്മാരെ പ്രണാമം ചെയ്തു; ദ്വിജോത്തമരുടെ അനുവാദം ലഭിച്ച്, അവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇരുന്നു.

Verse 65

ततस्तस्याग्रतश्चक्रुः कथास्ते बहुधा नृप । राजर्षीणामतीतानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

അപ്പോൾ, ഹേ നൃപാ! അവർ അവന്റെ മുൻപിൽ പലവിധ പുണ്യകഥകൾ നടത്തി—പുരാതന രാജർഷിമാരെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രഹ്മർഷിമാരെയും കുറിച്ച്.

Verse 66

अथ कस्मिन्कथांते स तैः पृष्टो ब्रह्मवादिभिः । कौतुकाविष्टचित्तैश्च विस्मयोत्फुल्ललोचनैः

പിന്നീട് ഒരു കഥയുടെ അവസാനം, ബ്രഹ്മവാദികൾ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു—കൗതുകം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെയും, വിസ്മയത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെയും.

Verse 67

राजन्पृच्छामहे सर्वे वयं कौतूहलान्विताः । यदि ब्रवीषि नः सत्यं देवतायतने स्थितः

ഹേ രാജാവേ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കൗതുകത്തോടെ നിങ്ങളോടു ചോദിക്കുന്നു. ദേവാലയത്തിൽ നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട് ഞങ്ങളോട് സത്യം പറയുമെങ്കിൽ—

Verse 68

राजोवाच । यदि ज्ञास्यामि विप्रेंद्राः कथयिष्याम्यसंशयम् । देवस्याग्रे च संपृष्टः सत्येनात्मानमालभे

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, എനിക്ക് അറിയുമെങ്കിൽ ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ പറയും. ദേവന്റെ സന്നിധിയിൽ ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഞാൻ സത്യത്താൽ തന്നെ ബന്ധിക്കുന്നു.

Verse 69

ऋषय ऊचुः । पुष्कलानि परित्यज्य कस्माद्दानान्यनेकशः । जागरं कर्तुकामोऽत्र स्वदेशादुपतिष्ठसि

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—പ്രചുരമായ ദാനങ്ങളും നാനാവിധ ദാനധർമ്മങ്ങളും വിട്ടുവെച്ച്, നീ സ്വന്തം ദേശത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടെ എന്തിന് വരുന്നു, ഇവിടെ ജാഗരണം ചെയ്യാൻ എന്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു?

Verse 70

वर्षेवर्षे सदा प्राप्ते नूनं त्वं वेत्सि कारणम् । रहस्यं यदि ते न स्यात्तद्ब्रवीहि नराधिप

നീ വർഷംതോറും മുടങ്ങാതെ വരുന്നു; കാരണം നീ തീർച്ചയായും അറിയുന്നു. അത് നിനക്കൊരു രഹസ്യമല്ലെങ്കിൽ പറയുക, ഹേ നരാധിപ.

Verse 71

सूत उवाच । सवैलक्ष्यं स्मितं कृत्वा ततः प्राह स दुर्मनाः । रहस्यं परमं ह्येतदवाच्यं हि द्विजोत्तमाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ലജ്ജാഭരിതമായൊരു പുഞ്ചിരി ചിരിച്ച്, പിന്നെ മനസ്സുതളർന്ന രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇത് പരമ രഹസ്യമാണ്; പറയുവാൻ പോലും ദുഷ്കരം.”

Verse 72

तथापि च वदिष्यामि पृष्टो देवाग्रतो यतः

എങ്കിലും, ഇവിടെ ഭഗവാന്റെ സാക്ഷാത് സന്നിധിയിൽ എന്നോടു ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയാം.

Verse 73

ततः स कथयामास पूर्वदेहसमुद्भवम् । मलिम्लुचस्ततो नूनं शिवरात्रिसमुद्भवम्

പിന്നീട് അവൻ തന്റെ മുൻദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച വൃത്താന്തം പറഞ്ഞു—ശിവരാത്രി വ്രതബന്ധം മൂലമാണ് ആ ചാണ്ഡാലാവസ്ഥ ഉണ്ടായതെന്ന്.

Verse 74

चौर्यभावेन देवस्य पूजनं जागरस्तथा । उपवासं विना तेन शिवरात्रौ पुरा कृतम्

മുമ്പ് ശിവരാത്രിയിൽ അവൻ കള്ളഭാവത്തോടെ ഭഗവാനെ പൂജിക്കുകയും ജാഗരണം നടത്തുകയും ചെയ്തു; എന്നാൽ ഉപവാസമില്ലാതെ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 75

जातिस्मरणसंयुक्तं जन्मजातं यथातथम् । ततस्ते मुनयः सर्वे साधुवादान्पृथग्विधान्

ജന്മസ്മരണയോടെ അവൻ ജന്മം മുതൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാതഥമായി പറഞ്ഞു; തുടർന്ന് ആ മുനിമാർ എല്ലാവരും വിവിധവിധത്തിലുള്ള সাধുവാദവും ആശീർവചനവും നൽകി.

Verse 76

नृपोत्तमस्य राजर्षेर्दत्त्वाशीर्भिः समन्वितान् । रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रजग्मुस्ते निजाश्रमान्

ആ ശ്രേഷ്ഠനായ നൃപതി രാജർഷിക്ക് ആശീർവാദം നൽകി, അവർ രാത്രി ജാഗരണം നടത്തി പിന്നെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 77

सोऽपि राजासमभ्यर्च्य तं देवं तान्द्विजोत्तमान् । जगाम स्वपुरं पश्चात्कृत्वा रात्रौ प्रजागरम्

ആ രാജാവും ആ ദേവനെയും ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ച്, രാത്രിജാഗരണം നടത്തി, പിന്നെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 78

भर्तृयज्ञ उवाच । शिवरात्रिः समुत्पन्ना एवं भूमितले नृप । एवंविधं च माहात्म्यं तस्यास्ते परिकीर्तितम्

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപാ! ഇങ്ങനെ ഭൂമിതലത്തിൽ ശിവരാത്രി ഉദ്ഭവിച്ചു; അതിന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള മഹാത്മ്യം നിനക്കു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 79

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ഇത് സർവ്വശ്രമത്തോടെയും ആചരിക്കണം—വിശേഷിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ—സ്വയം ഭൂതി-ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏവനും।

Verse 80

एषा कृता दिलीपेन नलेन नहुषेण च । मान्धात्रा धुंधुमारेण सगरेण युयुत्सुना

ഈ (ശിവരാത്രി വ്രതാചരണം) ദിലീപൻ, നലൻ, നഹുഷൻ; കൂടാതെ മാൻധാതാവ്, ധുന്ധുമാരൻ, സഗരൻ, യുയുത്സു എന്നിവരും നിർവഹിച്ചു।

Verse 81

तथान्यैश्च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः । प्राप्ताश्च हृद्गताः कामा ये दिव्या ये च मानुषाः

അതുപോലെ മറ്റനേകരും—വിശേഷിച്ച് സമ്യക് ശ്രദ്ധയോടെ യുക്തരായി—ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു; ദിവ്യമായാലും മാനുഷമായാലും।

Verse 82

तथा चैव तु सावित्र्या श्रिया देव्या तु सीतया । अरुंधत्या सरस्वत्या मेनया रंभया तथा

അതുപോലെ സാവിത്രി, ദേവീ ശ്രീ, സീത; അരുന്ധതി, സരസ്വതി, മേന, രംഭ എന്നിവരും അങ്ങനെ തന്നേ അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 83

इंद्राण्याथ दृषद्वत्या स्वधया स्वाहया तथा । रत्या प्रीत्या प्रभावत्या गायत्र्या च नृपोत्तम । सर्वाः प्राप्ताः प्रियान्कामानतिसौभाग्यसंयुतान्

അനന്തരം ഇന്ദ്രാണി, ദൃഷദ്വതി, സ്വധാ, സ്വാഹാ; അതുപോലെ രതി, പ്രീതി, പ്രഭാവതി, ഗായത്രി—ഹേ നൃപോത്തമ—എല്ലാവരും അത്യധിക സൗഭാഗ്യത്തോടെ തങ്ങളുടെ പ്രിയ ആഗ്രഹങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു।

Verse 84

यश्चैतां पठते व्युष्टिं भावेन शिवसंनिधौ । दिनजात्पातकात्सोऽपि मुच्यते नात्र संशयः

ശിവസന്നിധിയിൽ പ്രഭാതത്തിൽ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഈ പാഠം ജപിക്കുന്നവൻ, ഒരു ദിവസത്തിൽ സംഭവിച്ച പാപത്തിൽ നിന്നുപോലും മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 85

नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति देवो हरोपमः । शिवरात्रेः परं नास्ति तपः सत्यं मयोदितम्

ഗംഗയ്‌ക്ക് സമമായ തീർത്ഥമില്ല, ഹരൻ (ശിവൻ) സമമായ ദേവനില്ല। ശിവരാത്രിയേക്കാൾ പരം തപസ്സില്ല—ഇത് ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ച സത്യം।

Verse 86

सर्वरत्नमयो मेरुः सर्वाश्चर्यमयं तपः । सर्वधर्ममयी राजञ्छिवरात्रिः प्रकीर्तिताः

മേരു സർവരത്നമയമാണെന്ന്, തപസ് സർവാശ്ചര്യമയമാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു। അതുപോലെ, ഹേ രാജൻ, ശിവരാത്രി സർവധർമ്മമയിയായി പ്രഖ്യാതമാണ്।

Verse 87

गरुडः पक्षिणां यद्वन्नदीनां सागरो यथा । प्रधानः सर्वधर्माणां शिवरात्रिस्तथोत्तमा

പക്ഷികളിൽ ഗരുഡൻ എങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠനോ, നദികളിൽ സാഗരം എങ്ങനെ പ്രധാനമോ, അതുപോലെ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും ശിവരാത്രി പരമവും ഉത്തമവും ആകുന്നു।

Verse 266

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवारात्रिमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ആറാമത്തെ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനകത്ത് ‘ശിവരാത്രി മഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന 266-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।