Adhyaya 67

Verse 1

। सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो रामो भ्रातृभिरन्वितः । फलानि कन्दमूलानि गृहीत्वाऽश्रमसम्मुखः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതിനിടയിൽ രാമൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ ഫലങ്ങളും കന്ദമൂലങ്ങളും എടുത്തുകൊണ്ട് ആശ്രമത്തേക്കു വന്നു।

Verse 2

स दृष्ट्वा स्वाश्रमं ध्वस्तं पुलिन्दैर्बहुशो वृतम् । लकुटाश्मप्रहारैस्तु तां धेनुं जर्जरीकृताम्

അവൻ തന്റെ ആശ്രമം തകർന്നതും അനേകം പുലിന്ദന്മാർ ചുറ്റിനിന്നതും കണ്ടു; കൂടാതെ കോലും കല്ലും കൊണ്ടുള്ള പ്രഹാരങ്ങളാൽ ആ ധേനു ജർജരിതമായതും കണ്ടു।

Verse 3

पप्रच्छ किमिदं सर्वं व्याकुलत्वमुपागतम् । आश्रमास्पदमाभीरैः पुलिन्दैश्च समावृतम्

അവൻ ചോദിച്ചു—“ഇതെല്ലാം എന്താണ്? ഈ വ്യാകുലത എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? ആശ്രമപരിസരം ആഭീരന്മാരും പുലിന്ദന്മാരും എന്തുകൊണ്ട് ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു?”

Verse 4

केनैषा मामिका धेनुः प्रहारैर्जर्जरीकृता । तापस्यस्तापसाः सर्वे कस्मादेते रुदन्ति च

“എന്റെ ഈ ധേനുവിനെ ആരാണ് പ്രഹാരങ്ങളാൽ ജർജരിതമാക്കിയത്? പിന്നെ ഈ എല്ലാ തപസ്വികൾ—സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും—എന്തുകൊണ്ട് കരയുന്നു?”

Verse 5

क्व स मेऽद्य पिता वृद्धो माता च सुतवत्सला । न मामद्य यथापूर्वं स्नेहाच्चायाति सम्मुखी

ഇന്ന് എന്റെ വൃദ്ധനായ പിതാവ് എവിടെയാണ്? പുത്രവാത്സല്യമുള്ള മാതാവ് എവിടെയാണ്? മുമ്പുപോലെ സ്നേഹത്തോടെ ഇന്ന് എന്റെ മുന്നിലേക്ക് എന്തുകൊണ്ട് വരുന്നില്ല?

Verse 6

अथ तस्य समाचख्युर्वृत्तांतं सर्वतापसाः । यथादृष्टं सुदुःखार्ता सहस्रार्जुनचेष्टितम्

അപ്പോൾ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതരായ എല്ലാ തപസ്വികളും, അവർ കണ്ടതുപോലെ തന്നെ സമഗ്രവൃത്താന്തം അവനോട് പറഞ്ഞു—സഹസ്രാർജുനൻ ചെയ്ത കൃത്യം.

Verse 7

ततस्ते भ्रातरः सर्वे वज्रपातोपमं वचः । श्रुत्वा दृष्ट्वा च तं शस्त्रैः खंडितं जनकं निजम्

അപ്പോൾ ആ സഹോദരന്മാർ ഇടിമിന്നലുപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടും, ആയുധങ്ങളാൽ ഛേദിക്കപ്പെട്ട സ്വന്തം പിതാവിനെ കണ്ടും, മഹത്തായ ഞെട്ടലിൽ സ്തംഭിച്ചു.

Verse 8

मातरं क्षतसर्वाङ्गीं प्राणशेषां व्यथान्विताम् । रुरुदुः शोकसन्तप्ता मुक्त्वा रामं महाबलम्

മാതാവിനെ ശരീരമൊട്ടാകെ മുറിവേറ്റതും, പ്രാണം മാത്രം ശേഷിച്ചതും, വേദനയിൽ പീഡിതയുമായതായി കണ്ട അവർ ശോകത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ട് കരഞ്ഞു; അപ്പോൾ മഹാബലനായ രാമനെയും വിട്ടുവെച്ച്.

Verse 9

रुदित्वाथ चिरं कालं विप्रलप्य मुहुर्मुहुः । अन्त्येष्टिं चक्रिरे तस्य वेदोक्तविधिना ततः

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കരഞ്ഞും, വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചും, അവർ വേദോക്തവിധിപ്രകാരം അവന്റെ അന്ത്യേഷ്ടി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.

Verse 10

अथ दाहावसाने ते कृत्वा गर्तां यथोचिताम् । मुक्त्वा रामं ददुस्तोयं पितुः पुत्रास्तिलान्वितम्

ദാഹസംസ്കാരം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ യഥാവിധി ഒരു കുഴി ഉണ്ടാക്കി; രാമനെ മാറ്റിവെച്ച് പുത്രന്മാർ പിതാവിന് എള്ളുകലർന്ന ജലാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചു।

Verse 11

अथान्यैस्तापसैः प्रोक्तो रामः शस्त्रभृतां वरः । न प्रयच्छसि कस्मात्त्वं प्रेतपित्रे जलांजलिम्

അപ്പോൾ മറ്റു തപസ്വികൾ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനോട് പറഞ്ഞു—“പിതൃഗണത്തിലെ പ്രേതപിതാവിന് നീ ജലാഞ്ജലി എന്തുകൊണ്ട് അർപ്പിക്കുന്നില്ല?”

Verse 12

अथासौ बहुधा प्रो क्तस्तापसैर्जमदग्निजः । प्रहारान्गणयन्मातुः शितशस्त्रविनिर्मितान्

ഇങ്ങനെ തപസ്വികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചതോടെ ജമദഗ്നിയുടെ പുത്രൻ മാതാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയ പ്രഹാരങ്ങൾ—മുറിവുകൾ—എണ്ണിത്തുടങ്ങി।

Verse 13

ततस्तानब्रवीद्रामो विनिःश्वस्य मुनीश्वरान् । निषेधस्तोयदानस्य श्रूयतां यन्मया कृतः

അപ്പോൾ രാമൻ ആഴത്തിൽ നിശ്വസിച്ച് മുനീശ്വരന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ജലദാനം നിർത്തിവെച്ചതിന്റെ കാരണം കേൾക്കുക।”

Verse 14

अपराधं विना तातः क्षत्रियेण हतोमम । एकविंशतिः प्रहाराणां मातुरंगे स्थिता मम

“അപരാധമില്ലാതെയേ എന്റെ പിതാവിനെ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ വധിച്ചു; കൂടാതെ എന്റെ മാതാവിന്റെ ശരീരത്തിലെ ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രഹാരങ്ങൾ എനിക്ക് ഇപ്പോഴും കണക്കായി നിലകൊള്ളുന്നു।”

Verse 15

तस्मान्निःक्षत्रियामुर्वीं यद्यहं न करोमि वै । प्रहारसंख्यया विप्रास्तन्मे स्यात्सर्वपातकम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ആ പ്രഹാരങ്ങളുടെ എണ്ണമനുസരിച്ച് ഞാൻ ഭൂമിയെ നിഃക്ഷത്രിയമാക്കാതിരുന്നാൽ, അത് എനിക്ക് സർവ്വപാപജന്യമായ മഹാപതനമായിത്തീരും।

Verse 16

पितृमातृवधाज्जातं यत्कृतं तेन पाप्मना । क्षत्रियापसदेनात्र तथान्यदपि कुत्सितम्

പിതൃമാതൃവധാപരാധത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ പാപി, ആ ക്ഷത്രിയാധമൻ ഇവിടെ ചെയ്തതെല്ലാം, കൂടാതെ മറ്റെല്ലാ നിന്ദ്യകൃത്യങ്ങളും കൂടി।

Verse 17

ततस्तस्यैव चान्येषां क्षत्रियाणां दुरात्मनाम् । रुधिरैः पूरयित्वेमां गर्तां पितृजलोचिताम् । तर्पयिष्यामि रक्तेन पितरं नाहमंभसा

അതുകൊണ്ട്, അവന്റെയും മറ്റു ദുഷ്ടക്ഷത്രിയന്മാരുടെയും രക്തംകൊണ്ട് പിതൃതർപ്പണജലത്തിന് യോജ്യമായ ഈ കുഴി നിറച്ച്, ഞാൻ ജലത്താൽ അല്ല—രക്തത്താൽ പിതാവിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും।

Verse 19

सूत उवाच । श्रुत्वा ते दारुणां तस्य प्रतिज्ञां तापसोत्तमाः । परं विस्मयमापन्ना नोचुः किंचित्ततः परम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ഭീകരമായ പ്രതിജ്ഞ കേട്ട് ആ ശ്രേഷ്ഠ തപസ്വികൾ പരമ വിസ്മയത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല।

Verse 20

सर्वैस्तैः शबरैः सार्धं पुलिन्दैर्मेदकैस्तथा । बद्धगोधांगुलित्राणैर्वरबाणधनुर्धरैः

ആ എല്ലാ ശബരന്മാരോടൊപ്പം, പുളിന്ദന്മാരും മേദകന്മാരും കൂടി—ശ്രേഷ്ഠമായ വില്ലും അമ്പും ധരിച്ചവർ, ഗോധാ-ചർമ്മംകൊണ്ട് കെട്ടിയ അങ്കുലിത്രാണം (വിരൽ-രക്ഷ) ഉള്ളവർ।

Verse 21

तथाऽर्जुनोऽपि तं श्रुत्वा समायातं भृगूत्तमम् । सैन्येन महता युक्तं प्रतिज्ञाधारिणं तथा

അങ്ങനെ അർജുനനും ഭൃഗുവംശത്തിലെ ഉത്തമൻ എത്തിയതായി—പ്രതിജ്ഞാധാരിയും മഹാസൈന്യസഹിതനുമെന്നു—കേട്ട് യഥോചിതമായി ഒരുക്കം ചെയ്തു।

Verse 22

ततस्तु सम्मुखो दृष्टो युद्धार्थं स विनिर्ययौ । सार्धं नानाविधैर्योधैः सर्वैर्देवासुरोपमैः

പിന്നീട് മുഖാമുഖം നിൽക്കുന്ന ശത്രുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ യുദ്ധാർത്ഥം പുറപ്പെട്ടു; ദേവാസുരസമമായ വീര്യമുള്ള പലവിധ യോദ്ധാക്കൾ അവനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 23

अथाभवन्महायुद्धं पुलिन्दानां द्विजोत्तमाः । हैहयाधिपतेर्योधैः सार्धं देवासुरोपमैः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! അപ്പോൾ പുലിന്ദന്മാരും ഹൈഹയാധിപതിയുടെ ദേവാസുരസമ വീര്യമുള്ള യോദ്ധാക്കളും തമ്മിൽ മഹായുദ്ധം ഉദിച്ചു।

Verse 24

ततस्ते हैहयाः सर्वे शरैराशीविषोपमैः । वध्यन्ते शबरैः संख्ये गर्जमानैर्मुहुर्मुहुः

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ഹൈഹയരും യുദ്ധത്തിൽ ശബരന്മാർകൊണ്ട് വധിക്കപ്പെട്ടു; അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജ്ജിച്ച് വിഷസർപ്പസമമായ അമ്പുകളാൽ അവരെ കുത്തിവീഴ്ത്തി।

Verse 25

ब्रह्महत्यासमुत्थेन पातकेन ततश्च ते । जाता निस्तेजसः सर्वे प्रपतंति धरातले

പിന്നീട് ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്നുയർന്ന പാതകത്തിന്റെ ഫലമായി അവർ എല്ലാവരും തേജസ്സറ്റവരായി ഭൂമിയിൽ വീണുപോയി।

Verse 26

न कश्चित्पौरुषं तत्र संप्रदर्शयितुं क्षमः । पलायनपरा सर्वे वध्यन्ते निशितैः शरैः

അവിടെ ആരും വീര്യം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരായിരുന്നില്ല. എല്ലാവരും ഓടിപ്പോകുവാൻ മാത്രം ശ്രമിച്ചു; മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 27

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा हैहयाधिपतिः क्रुधा । स्वचापं वाञ्छयामास सज्यं कर्तुं त्वरान्वितः । शक्नोति नारोपयितुं सुयत्नमपि चाश्रितः

തന്റെ സൈന്യം തകർന്നത് കണ്ട ഹൈഹയാധിപതി ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു. അവൻ വേഗത്തിൽ സ്വന്തം വില്ലിനെ സജ്ജമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എങ്കിലും മഹാപ്രയത്നം ചെയ്തിട്ടും അമ്പ് കയറ്റാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 28

ततश्चाकर्षयामास खङ्गं कोशात्सुनिर्मलम् । आक्रष्टुं न च शक्रोति वैलक्ष्यं परमं गतः

പിന്നീട് അവൻ കവചത്തിൽ നിന്ന് തന്റെ നിർമല ഖഡ്ഗം വലിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ പുറത്തെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അത്യന്തം ലജ്ജയിൽ ആഴ്ന്നു.

Verse 29

गदया निर्जितो रौद्रो रावणो लोकरावणः । यया साप्यपतद्धस्तात्तत्क्षणात्पृथिवीतले

ആ ഗദയാൽ രൗദ്രനായ, ലോകങ്ങളുടെ ഭീതിയായ രാവണൻ പരാജിതനായി; അതേ ഗദ തന്നെ ക്ഷണത്തിൽ അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വഴുതി ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 30

नर्मदायाः प्रवाहो यैः सहस्राख्यैः करैः शुभैः । विधृतस्तेन ते सर्वे बभूवुः कम्पविह्वलाः

‘സഹസ്ര’മെന്നു പ്രസിദ്ധമായ ശുഭഹസ്തങ്ങളാൽ നർമദയുടെ പ്രവാഹം തടഞ്ഞിരുന്നവർ, എല്ലാവരും വിറച്ച് കലങ്ങിപ്പോയി.

Verse 31

न शस्त्रं शेकुरुद्धर्तुं दैवयोगात्कथंचन । दिव्यास्त्राणां तथा सर्वे मन्त्रा विस्मृतिमागताः

ദൈവയോഗത്താൽ അവർക്ക് യാതൊരു വിധത്തിലും ആയുധം പോലും ഉയർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളുടെ മന്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം അവരുടെ സ്മൃതിയിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോയി।

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे रामः संप्राप्तः क्रोधमूर्छितः । तीक्ष्णं परशुमुद्यम्य ततस्तं प्राह निष्ठुरम्

അപ്പോഴേക്കും ക്രോധമൂർഛിതനായ രാമൻ എത്തി. മൂർച്ചയുള്ള പരശു ഉയർത്തി അവനോട് കഠിനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 33

हैहयाधिपते पाप यैः करैर्जनको मम । त्वया विनिहतस्तान्मे शीघ्रं दर्शय सांप्रतम्

ഹേ ഹൈഹയാധിപതേ, പാപി! ഏത് കൈകളാൽ നീ എന്റെ പിതാവായ ജനകനെ വധിച്ചുവോ, ആ കൈകൾ ഇപ്പോൾ തന്നെ എനിക്ക് കാണിച്ചുതരിക।

Verse 34

ब्रह्मतेजोहतः सोऽपि प्रोक्तस्तेन सुनिष्ठुरम् । नोवाच चोत्तरं किंचिदालेख्ये लिखितो यथा

ബ്രഹ്മതേജസ്സാൽ ഹതനായ അവൻ, അത്യന്തം കഠിനമായി പറഞ്ഞിട്ടും ഒരു മറുപടിയും പറഞ്ഞില്ല; മതിലിൽ വരച്ച ചിത്രത്തെപ്പോലെ നിന്നു।

Verse 35

ततो भुजवनं तस्य रामः शस्त्रभृतां वरः । मुहुर्मुहुर्विनिर्भर्त्स्य प्रचकर्त शनैःशनैः

പിന്നീട് ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശാസിച്ച്, അവന്റെ ഭുജങ്ങളുടെ ‘വനം’ പതുക്കെ പതുക്കെ വെട്ടിത്തുടങ്ങി।

Verse 36

ततश्छित्त्वा शिरस्तस्य कुठारेण भृगूद्वहः । जग्राह रुधिरं यत्नात्प्रहारेभ्यः स्वयं द्विजाः

അപ്പോൾ ഭൃഗുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ കോടാലിയാൽ അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചു; ആ ദ്വിജൻ പ്രഹാരങ്ങളാൽ ഉണ്ടായ മുറിവുകളിൽ നിന്നൊഴുകിയ രക്തം സ്വയം ശ്രദ്ധയോടെ ശേഖരിച്ചു।

Verse 37

पूरयित्वा महाकुम्भाञ्छबरेभ्यो ददौ ततः । म्लेच्छेभ्यो लुब्धकेभ्यश्च ततः प्रोवाच सादरम्

മഹാകുംഭങ്ങൾ നിറച്ച് അവൻ അവ ശബരർക്കു നൽകി; പിന്നെ മ്ലേച്ഛർക്കും ലുബ്ധകർക്കും (വേട്ടക്കാരർക്കും) നൽകി, തുടർന്ന് അവരോട് ആദരത്തോടെ സംസാരിച്ചു।

Verse 38

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे गर्ता मे भ्रातृभिः कृता । पितृसंतर्पणार्थाय सलिलेन परिप्लुता

ഹാടകേശ്വരന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ എന്റെ സഹോദരന്മാർ എനിക്കായി ഒരു കുഴി ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്; പിതൃതർപ്പണാർത്ഥം അത് ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 39

प्रक्षिपध्वं द्रुतं गत्वा तस्यां रक्तमिदं महत् । पापस्यास्य सपत्नस्य ममादेशादसंशयम्

വേഗത്തിൽ ചെന്നു ആ കുഴിയിൽ ഈ പാപിയായ ശത്രുവിന്റെ ഈ മഹത്തായ രക്തം ഒഴിക്കുക—എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, സംശയമില്ല।

Verse 40

येन तातं निजं भक्त्या तर्पयित्वा विधानतः । ऋणस्य मुक्तिर्भवति येन मे पैतृकस्यच

ഇതിനാൽ വിധിപൂർവം ഭക്തിയോടെ സ്വന്തം പിതാവിനെ തർപ്പണം ചെയ്താൽ ഋണമുക്തി ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ എനിക്ക് ഉള്ള പൈതൃകബാധ്യതയിൽ നിന്നുമുള്ള മോചനവും സംഭവിക്കുന്നു।