Adhyaya 181

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे सर्वेर्नागरैर्ब्राह्मणोत्तमैः । प्रेषितो मध्यगस्तत्र गर्तातीर्थसमुद्भवः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇതിനിടയിൽ ആ നഗരത്തിലെ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണോത്തമരും ഗർത്താതീർത്ഥത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച മധ്യഗനെ അവിടെ ദൂതനായി അയച്ചു।

Verse 2

रेरे मध्यग गत्वा त्वं ब्रूहि तं कुपितामहम् । विप्रवृत्ति प्रहंतारं नीतिमार्गविवर्जितम्

“ഏ ഏ മധ്യഗാ! നീ ചെന്നു അവനോട് പറയുക—ഞാൻ ക്രുദ്ധനാണ്; അവൻ ബ്രാഹ്മണാചാരവൃത്തി നശിപ്പിക്കുന്നവനും നീതിമാർഗം ഉപേക്ഷിച്ചവനും ആകുന്നു.”

Verse 3

एतत्क्षेत्रं प्रदत्तं नः पूर्वेषां च द्विजन्मनाम् । महेश्वरेण तुष्टेन पूरिते सर्पजे बिले

ഈ പുണ്യക്ഷേത്രം ഞങ്ങൾക്കും ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വിക ദ്വിജന്മാർക്കും പ്രസന്നനായ മഹേശ്വരൻ ദാനം ചെയ്തു; സർപ്പജന്യ ഗുഹ നിറച്ച് ഭൂമിയെ സുരക്ഷിതവും യോഗ്യവും ആക്കി।

Verse 4

तस्य दत्तस्य चाद्यैव पितामहशतं गतम् । पंचोत्तरमसन्दिग्धं यावत्त्वं कुपितामह

ആ ദാനഫലമായി ഇന്നും സംശയമില്ലാതെ നൂറും അഞ്ചും പിതൃതലമുറകൾ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു—ഹേ ക്രുദ്ധനായ പിതാമഹാ, നീ ശാന്തനായി തൃപ്തനായി ഇരിക്കുന്നതുവരെ।

Verse 5

न केनापि कृतोऽस्माकं तिरस्कारो यथाऽधुना । त्वां मुक्त्वा पापकर्माणं न्यायमार्गविवर्जितम्

ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നപോലെ ഞങ്ങളെ ആരും അവമാനിച്ചിട്ടില്ല—നിന്നെ ഒഴികെ, ഹേ പാപകർമ്മി, നീതി മാർഗം ഉപേക്ഷിച്ചവനേ।

Verse 6

नागरैर्ब्राह्मणैर्बाह्यं योऽत्र यज्ञं समाचरेत् । श्राद्धं वा स हि वध्यः स्यात्सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

ഇവിടെ നാഗര ബ്രാഹ്മണരെ ഒഴിവാക്കി യജ്ഞമോ ശ്രാദ്ധമോ ആചരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരാലും ശിക്ഷാർഹൻ (വധ്യൻ) ആകുന്നു।

Verse 7

न तस्य जायते श्रेयस्तत्समुत्थं कथंचन । एतत्प्रोक्तं तदा तेन यदा स्थानं ददौ हि नः

ആ അനുചിത കർമത്തിൽ നിന്ന് യാതൊരു ശ്രേയസ്സും ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയില്ല. ഞങ്ങൾക്ക് ഈ സ്ഥലം ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ അന്നേ ഇത് പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 8

तस्माद्यत्कुरुषे यज्ञं ब्राह्मणैर्नागरैः कुरु । नान्यथा लप्स्यसे कर्तुं जीवद्भिर्नागरैर्द्विजैः

അതുകൊണ്ട് നീ ചെയ്യുന്ന യാഗമൊക്കെയും നാഗര ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുകൂടി തന്നെ നിർവഹിക്ക. അല്ലെങ്കിൽ നാഗര ദ്വിജന്മാർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം അതു ചെയ്യാൻ നിനക്കനുമതി ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 9

एवमुक्तस्ततो गत्वा मध्यगो यत्र पद्मजः । यज्ञमण्डपदूरस्थो ब्राह्मणैः परिवारितः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവൻ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഉണ്ടായിരുന്ന മദ്ധ്യസ്ഥാനത്തെത്തി. യാഗമണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് അല്പം അകലെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന നിലയിൽ അവൻ നിന്നു.

Verse 10

यत्प्रोक्तं नागरैः सर्वैः सविशेषं तदा हि सः । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह सांत्वपूर्वमिदं वचः

അപ്പോൾ എല്ലാ നാഗരരും വിശദമായി പറഞ്ഞതു കേട്ട പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ആദ്യം ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 11

मानुषं भावमापन्न ऋत्विग्भिः परिवारितः । त्वया सत्यमिदं प्रोक्तं सर्वं मध्यगसत्तम

ഞാൻ മാനുഷഭാവം സ്വീകരിച്ച് ഋത്വിജന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിട്ടും, ഹേ മദ്ധ്യസ്ഥരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം സത്യമാണ്.

Verse 12

किं करोमि वृताः सर्वे मया ते यज्ञकर्मणि । ऋत्विजोऽध्वर्यु पूर्वा ये प्रमादेन न काम्यया

ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? യാഗകർമ്മത്തിനായി അധ്വര്യു മുതലായ എല്ലാ ഋത്വിജന്മാരെയും ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് എന്റെ അശ്രദ്ധകൊണ്ടാണ്, ഉദ്ദേശപൂർവ്വമല്ല.

Verse 13

तस्मादानय तान्सर्वानत्र स्थाने द्विजोत्तमान् । अनुज्ञातस्तु तैर्येन गच्छामि मखमण्डपे

അതുകൊണ്ട് ആ എല്ലാ ദ്വിജോത്തമന്മാരെയും ഇവിടെ ഈ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരിക. അവർ അനുവാദം നൽകിയാൽ ഞാൻ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 14

मध्यग उवाच । त्वं देवत्वं परित्यज्य मानुषं भावमाश्रितः । तत्कथं ते द्विजश्रेष्ठाः समागच्छंति तेंऽतिकम्

മധ്യഗൻ പറഞ്ഞു—നീ ദേവത്വം ഉപേക്ഷിച്ച് മാനുഷഭാവം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർ എങ്ങനെ നിന്റെ സമീപത്ത് വന്ന് കൂടിച്ചേരുന്നു?

Verse 15

श्रेष्ठा गावः पशूनां च यथा पद्मसमुद्भव । विप्राणामिह सर्वेषां तथा श्रेष्ठा हि नागराः

ഹേ പദ്മസമുദ്ഭവാ! മൃഗങ്ങളിൽ ഗാവുകൾ ശ്രേഷ്ഠമായതുപോലെ, ഇവിടെ എല്ലാ വിപ്രന്മാരിലും നാഗര ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ് നിസ്സംശയം ശ്രേഷ്ഠർ.

Verse 16

तत्माच्चेद्वांछसि प्राप्तिं त्वमेतां यज्ञसंभवाम् । तद्भक्त्यानागरान्सर्वान्प्रसादय पितामह

അതുകൊണ്ട് യജ്ഞത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ഈ സിദ്ധി നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ പിതാമഹാ! ഭക്തിയോടെ എല്ലാ നാഗരന്മാരെയും പ്രസന്നരാക്കുക.

Verse 17

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पद्मजो भीत ऋत्विग्भिः परिवारितः । जगाम तत्र यत्रस्था नागराः कुपिता द्विजाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട് പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഭീതനായി, ഋത്വിക്കുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, കോപിച്ച നാഗര ദ്വിജന്മാർ നിന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

Verse 18

प्रणिपत्य ततः सर्वान्विनयेन समन्वितः । प्रोवाच वचनं श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः

അപ്പോൾ അവൻ വിനയസമ്പന്നനായി എല്ലാവർക്കും പ്രണാമം ചെയ്ത്, അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കരംകൂപ്പി നിന്നുകൊണ്ട് വചനം പറഞ്ഞു।

Verse 19

जानाम्यहं द्विजश्रेष्ठाः क्षेत्रेऽस्मिन्हाट केश्वरे । युष्मद्बाह्यं वृथा श्राद्धं यज्ञकर्म तथैव च

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഈ ഹാടകേശ്വര ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ നിങ്ങളില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധവും യജ്ഞകർമ്മവും ഫലഹീനമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു।

Verse 20

कलिभीत्या मयाऽनीतं स्थानेऽस्मिन्पुष्करं निजम् । तीर्थं च युष्मदीयं च निक्षेपोऽ यंसमर्पितः

കലിഭയത്താൽ ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം പുഷ്കരം ഈ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു; ഈ തീർത്ഥനിക്ഷേപം നിങ്ങള്ക്കേ സമർപ്പിച്ചു—ഇത് നിങ്ങളുടേതാണ്।

Verse 21

ऋत्विजोऽमी समानीता गुरुणा यज्ञसिद्धये । अजानता द्विजश्रेष्ठा आधिक्यं नागरात्मकम्

യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി എന്റെ ഗുരു ഈ ഋത്വിജന്മാരെ കൊണ്ടുവന്നു; ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നാഗരന്മാർക്കുള്ള മേന്മയുള്ള അവകാശം അവർ അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല।

Verse 22

तस्माच्च क्षम्यतां मह्यं यतश्च वरणं कृतम् । एतेषामेव विप्राणामग्निष्टोमकृते मया

അതുകൊണ്ട് എന്നെ ക്ഷമിക്കണമേ; അഗ്നിഷ്ടോമ യജ്ഞത്തിനായി ഞാൻ ഈ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയേ തിരഞ്ഞെടുത്തത് കൊണ്ടാണ്।

Verse 23

एतच्च मामकं तीर्थं युष्माकं पापनाशनम् । भविष्यति न सन्देहः कलिकालेऽपि संस्थिते

ഇത് എന്റെ ഈ തീർത്ഥം നിങ്ങളുടെ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല; കലിയുഗത്തിലും ഇതിന്റെ പ്രഭാവം നിലനിൽക്കും।

Verse 24

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि त्वं नागरैर्बाह्यं यज्ञं चात्र करिष्यसि । तदन्येऽपि सुराः सर्वे तव मार्गानुयायि नः । भविष्यन्ति तथा भूपास्तत्कार्यो न मखस्त्वया

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—നാഗരരെ ഒഴിവാക്കി നീ ഇവിടെ യജ്ഞം ചെയ്താൽ, മറ്റു എല്ലാ ദേവന്മാരും നിന്റെ മാർഗം പിന്തുടരും; അതുപോലെ രാജാക്കളും. അതിനാൽ നീ ഇത്തരമൊരു മഖം ചെയ്യരുത്।

Verse 25

यद्येवमपि देवेश यज्ञकर्म करिष्यसि । अवमन्य द्विजान्सर्वाक्षिप्रं गच्छास्मदंतिकात्

എങ്കിലും, ദേവേശാ, നീ യജ്ഞകർമ്മം ചെയ്യാൻ തന്നെ ഉറച്ചാൽ, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും അപമാനിച്ച് ഞങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ നിന്ന് വേഗം വിട്ടുപോകുക।

Verse 26

ब्रह्मोवाच । अद्यप्रभृति यः कश्चिद्यज्ञमत्र करिष्यति । श्राद्धं वा नागरैर्बाह्यं वृथा तत्संभविष्यति

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇന്നുമുതൽ ഇവിടെ നാഗരരെ ഒഴിവാക്കി യജ്ഞമോ ശ്രാദ്ധമോ ചെയ്യുന്നവന്റെ കർമ്മം വ്യർത്ഥമാകും।

Verse 27

नागरोऽपि च यो न्यत्र कश्चिद्यज्ञं करिष्यति । एतत्क्षेत्रं परित्यज्य वृथा तत्संभविष्यति

കൂടാതെ, ഏതെങ്കിലും നാഗരൻ ഈ ക്ഷേത്രം ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റിടത്ത് യജ്ഞം ചെയ്താൽ, ആ യജ്ഞവും വ്യർത്ഥമാകും।

Verse 28

मर्यादेयं कृता विप्रा नागराणां मयाऽधुना । कृत्वा प्रसादमस्माकं यज्ञार्थं दातुमर्हथ । अनुज्ञां विधिवद्विप्रा येन यज्ञं करोम्यहम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! നാഗരന്മാർക്കായി ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഈ മര്യാദാ-നിയമം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞങ്ങളോടു പ്രസന്നരായി യജ്ഞാർത്ഥം ആവശ്യമായതു ദാനം ചെയ്യുക. കൂടാതെ ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ! വിധിപൂർവ്വം നിങ്ങളുടെ അനുവാദം നൽകുക, അതുവഴി ഞാൻ യജ്ഞം നിർവഹിക്കട്ടെ.

Verse 29

सूत उवाच । ततस्तैर्ब्राह्मणैस्तुष्टैरनुज्ञातः पितामहः । चकार विधिवद्यज्ञं ये वृता ब्राह्मणाश्च तैः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടരായ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വിധിപൂർവ്വം അനുവാദം നൽകിയതോടെ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്), അവർ നിയോഗിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം, നിയമാനുസൃതമായി യജ്ഞം നിർവഹിച്ചു.

Verse 30

विश्वकर्मा समागत्य ततो मस्तकमण्डनम् । चकार ब्राह्मणश्रेष्ठा नागराणां मते स्थितः

അതിനുശേഷം വിശ്വകർമ്മാവ് വന്ന് മസ്തകാഭരണമായ (മകുട-അലങ്കാരം) നിർമ്മിച്ചു. ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! അദ്ദേഹം നാഗരന്മാർ അംഗീകരിച്ച ആചാരമനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്.

Verse 31

ब्रह्मापि परमं तोषं गत्वा नारदमब्रवीत् । सावित्रीमानय क्षिप्रं येन गच्छामि मण्डपे

ബ്രഹ്മാവും പരമാനന്ദത്തോടെ നാരദനോട് പറഞ്ഞു—“സാവിത്രിയെ വേഗം കൊണ്ടുവരിക; ഞാൻ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതാണ്.”

Verse 32

वाद्यमानेषु वाद्येषु सिद्धकिन्नरगुह्यकैः । गन्धर्वैर्गीतसंसक्तैर्वेदोच्चारपरैर्द्विजैः । अरणिं समुपादाय पुलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्

സിദ്ധന്മാരും കിന്നരന്മാരും ഗുഹ്യകരും വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കുമ്പോൾ; ഗന്ധർവർ ഗാനത്തിൽ ലീനരാകുമ്പോൾ; വേദോച്ചാരണത്തിൽ തത്പരരായ ദ്വിജർ അന്തരീക്ഷം നിറയ്ക്കുമ്പോൾ—പുലസ്ത്യൻ അരണി (അഗ്നിമഥനക്കൊമ്പുകൾ) കൈയിലെടുത്ത് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 33

पत्नी ३ पत्नीति विप्रेन्द्राः प्रोच्चैस्तत्र व्यवस्थिताः

അവിടെ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു— “പത്നീ! പത്നീ!” എന്ന്।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा नारदं मुनिसत्तमम् । संज्ञया प्रेषयामास पत्नी चानीयतामिति

അതിനിടയിൽ ബ്രഹ്മാവ് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദനോട് സൂചന നൽകി അയച്ചു— “എന്റെ പത്നിയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക” എന്നു കല്പിച്ചു।

Verse 35

सोऽपि मंदं समागत्य सावित्रीं प्राह लीलया । युद्धप्रियोंऽतरं वांछन्सावित्र्या सह वेधसः

അവനും മന്ദമായി അടുത്തുവന്ന് സാവിത്രിയോട് ലീലാഭാവത്തിൽ സംസാരിച്ചു; വേധസ് (ബ്രഹ്മാവ്) സഹിതം സാവിത്രിയെക്കുറിച്ച് യുദ്ധപ്രിയ മനോഭാവത്തിന് കലഹാവകാശം തേടിക്കൊണ്ട്।

Verse 36

अहं संप्रेषितः पित्रा तव पार्श्वे सुरेश्वरि । आगच्छ प्रस्थितः स्नातः सांप्रतं यज्ञमण्डपे

ഹേ സുരേശ്വരീ, നിന്റെ പതിയാൽ ഞാൻ നിന്റെ അടുക്കലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വരിക— അദ്ദേഹം സ്നാനം ചെയ്ത് പുറപ്പെട്ട് ഇപ്പോൾ യജ്ഞമണ്ഡപത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു।

Verse 37

परमेकाकिनी तत्र गच्छमाना सुरेश्वरि । कीदृग्रूपा सदसि वै दृश्यसे त्वमनाथवत्

ഹേ സുരേശ്വരീ, നീ അവിടെ പൂർണ്ണമായും ഒറ്റയ്ക്കായി പോകുന്നു; സഭയിൽ നീ എങ്ങനെ ദൃശ്യമാകും— ആശ്രയമില്ലാത്തവളെപ്പോലെ?

Verse 38

तस्मादानीयतां सर्वा याः काश्चिद्देवयोषितः । याभिः परिवृता देवि यास्यसि त्वं महामखे

അതുകൊണ്ട് ഏതെല്ലാം ദേവലോകസ്ത്രീകൾ ഉണ്ടോ അവരെല്ലാം കൊണ്ടുവരിക. ദേവീ, അവരുടെ ചുറ്റുമൊരുങ്ങി നീ മഹായജ്ഞത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 39

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिसत्तमः । अब्रवीत्पितरं गत्वा तातांबाऽकारिता मया

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു—“പിതാവേ, അമ്മയെ ഞാൻ വിളിപ്പിച്ചു.”

Verse 41

पुलस्त्यं प्रेषयामास सावित्र्या सन्निधौ ततः । गच्छ वत्स त्वमानीहि स्थानं सा शिथिलात्मिका । सोमभारपरिश्रांतं पश्य मामूर्ध्वसंस्थितम्

അപ്പോൾ സാവിത്രിയുടെ സന്നിധിയിൽ അദ്ദേഹം പുലസ്ത്യനെ അയച്ചു—“പോകുക വത്സാ, അവളെ അവളുടെ സ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരിക; അവൾ മനസ്സിൽ ശിഥിലയാണ്. സോമഭാരത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ഞാൻ മുകളിൽ നില്ക്കുന്നതു കാണുക.”

Verse 42

एष कालात्ययो भावि यज्ञकर्मणि सांप्रतम् । यज्ञयानमुहूर्तोऽयं सावशेषो व्यवस्थितः

ഇപ്പോൾ തന്നെ യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ താമസം സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്നു. യജ്ഞയാത്രയ്ക്കുള്ള ഈ ശുഭ മുഹൂർത്തം ഇനിയും ശേഷിക്കുന്നു—അൽപമേ ബാക്കി.

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुलस्त्यः सत्वरं ययौ । सावित्री तिष्ठते यत्र गीतनृत्यसमाकुला

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പുലസ്ത്യൻ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; ഗീതവും നൃത്തവും നിറഞ്ഞിടത്ത് സാവിത്രി താമസിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.

Verse 44

ततः प्रोवाच किं देवि त्वं तिष्ठसि निराकुला । यज्ञयानोचितः कालः सोऽयं शेषस्तु तिष्ठति

അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവി, നീ എന്തുകൊണ്ട് നിർവ്യാകുലയായി നിൽക്കുന്നു? യജ്ഞയാത്രയ്ക്ക് യോജ്യമായ സമയം ഇതുതന്നെ; അല്പസമയം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ.”

Verse 45

तस्मादागच्छ गच्छामस्तातः कृच्छ्रेण तिष्ठति । सोमभारार्द्दितश्चोर्ध्वं सर्वैर्देवैः समावृतः

“അതുകൊണ്ട് വാ, നാം പോകാം. നിന്റെ പിതാവ് പ്രയാസത്തോടെ നിൽക്കുന്നു, സോമഭാരത്തിൽ പീഡിതനായി; അവന്റെ മീതെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ചുറ്റിനിന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 46

सावित्र्युवाच । सर्वदेववृतस्तात तव तातो व्यवस्थितः । एकाकिनी कथं तत्र गच्छाम्यहमनाथवत्

സാവിത്രി പറഞ്ഞു—“പ്രിയനേ, നിന്റെ പിതാവ് അവിടെ സർവ്വദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു. ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി അവിടെ എങ്ങനെ പോകും, അനാഥയെന്നപോലെ?”

Verse 47

तद्ब्रूहि पितरं गत्वा मुहूर्तं परिपाल्यताम्

“അതുകൊണ്ട് നീ ചെന്നു പിതാവിനോട് പറയുക—ഒരു മുഹൂർത്തം കാത്തിരിക്കട്ടെ.”

Verse 48

यावदभ्येति शक्राणी गौरी लक्ष्मीस्तथा पराः । देवकन्याः समाजेऽत्र ताभिरेष्याम्यह८द्रुतम्

“ഈ സഭയിലേക്കു ശക്രാണി (ഇന്ദ്രാണി), ഗൗരി, ലക്ഷ്മി എന്നിവരും മറ്റു ദേവകന്യകളും എത്തുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കൂ; ഞാൻ അവരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ വരാം.”

Verse 49

सर्वासां प्रेषितो वायुर्निमत्रणकृते मया । आगमिष्यन्ति ताः शीघ्रमेवं वाच्यः पिता त्वया

എല്ലാവർക്കും ക്ഷണമായി ഞാൻ വായുവിനെ അയച്ചിരിക്കുന്നു. അവർ शीഘ്രം എത്തും—ഇതു നീ നിന്റെ പിതാവിനോട് അറിയിക്കണം.

Verse 50

सूत उवाच । सोऽपि गत्वा द्रुतं प्राह सोमभारार्दितं विधिम् । नैषाभ्येति जगन्नाथ प्रसक्ता गृहकर्मणि

സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവനും വേഗത്തിൽ ചെന്നു സോമയാഗഭാരത്തിൽ അമർന്നു നിന്ന ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ ജഗന്നാഥാ! അവൾ വരുന്നില്ല; ഗൃഹകാര്യങ്ങളിൽ ആസക്തയാണ്.”

Verse 51

सा मां प्राह च देवानां पत्नीभिः सहिता मखे । अहं यास्यामि तासां च नैकाद्यापि प्रदृश्यते

അവൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു—“ദേവന്മാരുടെ പത്നിമാരോടൊപ്പം ഞാൻ യാഗത്തിലേക്ക് പോകും; എന്നാൽ അവരിൽ ഒരാളെയും ഇതുവരെ ഇവിടെ കാണുന്നില്ല.”

Verse 52

एवं ज्ञात्वा सुरश्रेष्ठ कुरु यत्ते सुरोचते । अतिक्रामति कालोऽयं यज्ञयानसमुद्रवः । तिष्ठते च गृहव्यग्रा सापि स्त्री शिथिलात्मिका

ഇതു അറിഞ്ഞ്, ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്കു യുക്തമെന്നു തോന്നുന്നതു ചെയ്യുക. കാലം കടന്നുപോകുന്നു, യജ്ഞയാനത്തിന്റെ ഒരുക്കങ്ങളിൽ കലഹം; അവളും ഗൃഹകാര്യങ്ങളിൽ വ്യഗ്രയായി നില്ക്കുന്നു—അവളുടെ നിശ്ചയം ശിഥിലമാണ്.

Verse 53

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुलस्त्यस्य पितामहः । समीपस्थं तदा शक्रं प्रोवाच वचनं द्विजाः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പുലസ്ത്യന്റെ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അപ്പോൾ സമീപത്തു നിന്ന ശക്രനോട് വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 54

ब्रह्मोवाच । शक्र नायाति सावित्री सापि स्त्री शिथिलात्मिका । अनया भार्यया यज्ञो मया कार्योऽयमेव तु

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ശക്രാ! സാവിത്രി വരുന്നില്ല; അവളും സ്ത്രീ, നിശ്ചയത്തിൽ ശിഥിലയാണ്. അതിനാൽ ഇവിടെ ഉള്ള ഈ ഭാര്യയോടുകൂടി ഈ യജ്ഞം ഞാൻ തന്നെ നടത്തണം.

Verse 55

गच्छ शक्र समानीहि कन्यां कांचित्त्वरान्वितः । यावन्न क्रमते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

ഹേ ശക്രാ! വേഗത്തിൽ പോയി ഏതെങ്കിലും ഒരു കന്യകയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരിക; യജ്ഞജന്യമായ ശുഭമുഹൂർത്തം കടന്നുപോകുന്നതിന് മുമ്പേ.

Verse 56

पितामहवचः श्रुत्वा तदर्थं कन्यका द्विजाः । शक्रेणासादिता शीघ्रं भ्रममाणा समीपतः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പറഞ്ഞ വാക്ക് കേട്ട്, അതേ കാര്യത്തിനായി ശക്രൻ സമീപത്ത് അലഞ്ഞുനടന്ന ഒരു കന്യകയെ വേഗത്തിൽ സമീപിച്ചു.

Verse 57

अथ तक्रघटव्यग्रमस्तका तेन वीक्षिता । कन्यका गोपजा तन्वी चंद्रास्या पद्मलोचना

അപ്പോൾ അവൻ കണ്ടു—മോരുകുടത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധകേന്ദ്രീകരിച്ച് തല താഴ്ത്തിയ ഒരു ഗോപകന്യയെ; അവൾ സുന്ദരസൂക്ഷ്മദേഹിനി, ചന്ദ്രമുഖി, പദ്മലോചന.

Verse 58

सर्वलक्षणसंपूर्णा यौवनारंभमाश्रिता । सा शक्रेणाथ संपृष्टा का त्वं कमललोचने

അവൾ എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പൂർണ്ണയായി, യൗവനാരംഭം പ്രാപിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ ശക്രൻ അവളോട് ചോദിച്ചു—“ഹേ പദ്മലോചനേ! നീ ആരാണ്?”

Verse 59

कुमारी वा सनाथा वा सुता कस्य ब्रवीहि नः

നീ കുമാരിയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ആരുടെയെങ്കിലും സംരക്ഷണത്തിലാണോ? നീ ആരുടെ പുത്രിയാണെന്ന് ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 60

कन्यो वाच । गोपकन्यास्मि भद्रं ते तक्रं विक्रेतुमागता । यदि गृह्णासि मे मूल्यं तच्छीघ्रं देहि मा चिरम्

കന്യ പറഞ്ഞു—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. ഞാൻ ഗോപന്റെ പുത്രിയാണ്; മോര് വിൽക്കാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. നീ എടുക്കുമെങ്കിൽ എന്റെ വില വേഗം തരിക; വൈകിക്കരുത്।

Verse 61

तच्छ्रुत्वा त्रिदिवेन्द्रोऽपि मत्वा तां गोपकन्यकाम् । जगृहे त्वरया युक्तस्तक्रं चोत्सृज्य भूतले

അത് കേട്ട് ത്രിദേവലോകാധിപനായ ഇന്ദ്രൻ അവളെ ഗോപകുമാരിയെന്ന് കരുതി അതിവേഗം പിടിച്ചു; മോര് നിലത്തേക്ക് ഒഴിച്ചു കളഞ്ഞു।

Verse 62

अथ तां रुदतीं शक्रः समादाय त्वरान्वितः । गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्येनाकर्षयत्ततः

അപ്പോൾ ശക്രൻ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ആ പെൺകുട്ടിയെ അതിവേഗം എടുത്തു; പശുവിന്റെ വായിലൂടെ അകത്ത് പ്രവേശിപ്പിച്ച്, രഹസ്യവഴിയിലൂടെ അവിടെ നിന്ന് വലിച്ചെടുത്തു।

Verse 63

एवं मेध्यतमां कृत्वा संस्नाप्य सलिलैः शुभैः । ज्येष्ठकुण्डस्य विप्रेन्द्राः परिधाय्य सुवाससी

ഇങ്ങനെ അവളെ അത്യന്തം മേധ്യമാക്കി, മംഗളജലങ്ങളാൽ സ്നാനം കഴിപ്പിച്ച്—ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ—ജ്യേഷ്ഠകുണ്ഡത്തിൽ അവൾക്ക് ഉത്തമ വസ്ത്രങ്ങൾ അണിയിച്ചു।

Verse 64

ततश्च हर्षसंयुक्तः प्रोवाच चतुराननम् । द्रुतं गत्वा पुरो धृत्वा सर्वदेवसमागमे

അപ്പോൾ ഹർഷസമന്വിതനായ അവൻ ചതുരാനനൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നോട് പറഞ്ഞു— “വേഗത്തിൽ പോയി, സർവ്വദേവസമാഗമമായ മഹാസഭയിൽ അവളെ മുൻനിരയിൽ സ്ഥാപിക്ക.”

Verse 65

कन्यकेयं सुरश्रेष्ठ समानीता मयाऽधुना । तवार्थाय सुरूपांगी सर्वलक्षणलक्षिता

“ഹേ സുറശ്രേഷ്ഠാ! ഈ കന്യയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്റെ നിമിത്തം ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു— സുന്ദരാംഗിയും സർവ്വശുഭലക്ഷണസമ്പന്നയും.”

Verse 66

गोपकन्या विदित्वेमां गोवक्त्रेण प्रवेश्य च । आकर्षिता च गुह्येन पावनार्थं चतुर्मुख

“ഇവൾ ഗോപകന്യയെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഗോവിന്റെ വായിലൂടെ പ്രവേശിപ്പിച്ചു; പിന്നെ ഗുഹ്യമായ വഴിയിലൂടെ പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുത്തു— ഹേ ചതുര്മുഖാ! ശുദ്ധിക്കായിട്ടാണ്.”

Verse 67

श्रीवासुदेव उवाच । गवां च ब्राह्मणानां च कुलमेकं द्विधा कृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरन्यत्र तिष्ठति

ശ്രീ വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു— “ഗോവംശവും ബ്രാഹ്മണവംശവും ഒരേ കുലമാണ്; എങ്കിലും അത് രണ്ടായി തോന്നുന്നു. ഒരിടത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു, മറ്റിടത്ത് ഹവിസ്—യജ്ഞാഹുതി—നിലകൊള്ളുന്നു.”

Verse 68

धेनूदराद्विनिष्क्रांता तज्जातेयं द्विजन्मनाम् । अस्याः पाणिग्रहं देव त्वं कुरुष्व मखाप्तये

“അവൾ ധേനുവിന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടവളാണ്; അതിനാൽ അവൾ ദ്വിജന്മാരുടെ വർഗ്ഗത്തിൽ പെടുന്നു. ഹേ ദേവാ! യജ്ഞഫലസിദ്ധിക്കായി അവളുടെ പാണിഗ്രഹണം (വിവാഹം) നീ നടത്തുക.”

Verse 69

यावन्न चलते कालो यज्ञयानसमुद्भवः

കാലം മുന്നോട്ട് നീങ്ങാത്തിടത്തോളം, യജ്ഞയാനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ ഗതി-മാർഗം തുടരുന്നു।

Verse 70

रुद्र उवाच । प्रविष्टा गोमुखे यस्मादपानेन विनिर्गता । गायत्रीनाम ते पत्नी तस्मादेषा भविष्यति

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഗോമുഖത്തിലൂടെ പ്രവേശിച്ച് അപാനമാർഗ്ഗം വഴി പുറത്തുവന്നതിനാൽ, ഇവൾ ‘ഗായത്രി’ എന്ന നാമത്തോടെ നിന്റെ പത്നിയാകും।

Verse 71

ब्रह्मोवाच । वदन्तु ब्राह्मणाः सर्वे गोपकन्याप्यसौ यदि । संभूय ब्राह्मणीश्रेष्ठा यथा पत्नी भवेन्मम

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇവൾ സത്യത്തിൽ ഗോപകന്യയാണെങ്കിൽ, എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും പ്രസ്താവിക്കട്ടെ; പിന്നെ ഒരുമിച്ചു ഇവളെ ബ്രാഹ്മണീശ്രേഷ്ഠയായി നിശ്ചയിച്ച് എന്റെ പത്നിയാകുവാൻ യോഗ്യയാക്കുക।

Verse 72

ब्राह्मणा ऊचुः । एषा स्याद्ब्राह्मणश्रेष्ठा गोपजातिविवर्जिता । अस्मद्वाक्याच्चतुर्वक्त्र कुरु पाणिग्रहं द्रुतम्

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഇവൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠ, ഗോപജാതിവിവർജിത; ഞങ്ങളുടെ വാക്കുപ്രകാരം, ഹേ ചതുര്വക്ത്രാ, വേഗം പാണിഗ്രഹണം ചെയ്യുക।

Verse 73

सूत उवाच । ततः पाणिग्रहं चक्रे तस्या देवः पितामहः । कृत्वा सोमं ततो मूर्ध्नि गृह्योक्तविधिना द्विजाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം ദേവപിതാമഹൻ അവളുടെ പാണിഗ്രഹണം നിർവഹിച്ചു; തുടർന്ന് ദ്വിജർ ഗൃഹ്യവിധിപ്രകാരം അവളുടെ ശിരസ്സിൽ സോമം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 74

संतिष्ठति च तत्रस्था महादेवी सुपावनी । अद्यापि लोके विख्याता धनसौभाग्यदायिनी

അവിടെയേ പരമപാവനയായ മഹാദേവി പ്രതിഷ്ഠിതയായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഇന്നും ലോകത്തിൽ ധനവും സൗഭാഗ്യവും നൽകുന്നവളായി പ്രസിദ്ധയാണ്।

Verse 76

कन्या हस्तग्रहं तत्र याऽप्नोति पतिना सह । सा स्यात्पुत्रवती साध्वी सुखसौभाग्यसंयुता

ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ഹസ്തഗ്രഹണസംസ്കാരം ലഭിക്കുന്ന കന്യക, സാധ്വിയായി പുത്രവതിയുമായി സുഖസൗഭാഗ്യസമ്പന്നയാകും।

Verse 77

पिंडदानं नरस्तस्यां यः करोति द्विजोत्तमाः । पितरस्तस्य संतुष्टास्तर्पिताः पितृतीर्थवत्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അവിടെ പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്റെ പിതൃകൾ സന്തുഷ്ടരായി തൃപ്തരാകും; പ്രസിദ്ധ പിതൃതീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്തതുപോലെ തന്നേ ഫലം ലഭിക്കും।

Verse 79

यस्तस्यां कुरुते मर्त्यः कन्यादानं समाहितः । समस्तं फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

അവിടെ ഏകാഗ്രചിത്തനായി കന്യാദാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ, രാജസൂയവും അശ്വമേധവും എന്ന യാഗങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 181

इति श्रीस्कादे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गायत्रीविवाहे गायत्रीतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकाशीत्युत्तरशततमोअध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദമഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ഗായത്രീവിവാഹപ്രസംഗാന്തർഗത ‘ഗായത്രീതീർത്ഥമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള 181-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।