Adhyaya 185

Verse 1

। अतिथिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा मे पिंगला गुरुः । संजाता कुररो जातो यथा तत्प्रवदान्यहम्

അതിഥി പറഞ്ഞു—പിംഗല എങ്ങനെ എന്റെ ഗുരുവായി ജനിച്ചു എന്നതെല്ലാം നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി കുരര (മത്സ്യാഹാരി പക്ഷി) എങ്ങനെ ജനിച്ചു, ആ സംഭവം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്നതും ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു।

Verse 2

ममासीद्द्रविणं भूरि पितृपैतामहं महत्

എനിക്ക് അപാരമായ ധനം ഉണ്ടായിരുന്നു—പിതാവിലും പിതാമഹനിലും നിന്നു ലഭിച്ച മഹത്തായ പിതൃപാരമ്പര്യ സമ്പത്ത്.

Verse 3

येऽथ पुत्राश्च दायादा बांधवा अपि । ते मां सर्वे प्रबाधन्ते द्रव्यसस्यकृते सदा

എന്റെ പുത്രന്മാരും അവകാശികളും മറ്റു ബന്ധുക്കളും—ധനസമ്പത്തിനുവേണ്ടി എപ്പോഴും എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 4

यस्याहं न प्रयच्छामि स मां चैव प्रबाधते । सीदमानस्तु सुभृशं दर्शयन्प्राणसंक्षयम्

ഞാൻ ആര്ക്കും കൊടുക്കാത്തവനും എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; ഞാൻ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ച്, പ്രാണക്ഷയം തന്നെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവനായി ആഴത്തിൽ കുനിഞ്ഞുപോകുന്നു.

Verse 5

एक साम्ना प्रयाचंते वित्तं भेदेन चापरे । भयदानेन चान्येऽपि केचिद्दंडेन च द्विजाः

ചിലർ ചാട്ടുപറച്ചിലാൽ ധനം യാചിക്കുന്നു, ചിലർ ഭേദം വിതറി; ചിലർ ഭയം കാട്ടി, ചിലർ—ചില ദ്വിജന്മാരും പോലും—ദണ്ഡഭീഷണിയാൽ।

Verse 6

एवं नाहं क्वचित्सौख्यं तेषां पार्श्वाल्लभामि भोः । चिन्तयानो दिवानक्तं क्लेशस्य परि संक्षयम् । उपायं न च पश्यामि येन शांतिः प्रजायते

ഇങ്ങനെ, ഹേ മഹാശയാ, അവരുടെ സമീപത്ത് എനിക്ക് എവിടെയും സുഖം ലഭിക്കുന്നില്ല. പകലും രാത്രിയും ദുഃഖത്തിന്റെ അവസാനം ചിന്തിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശാന്തി ജനിപ്പിക്കുന്ന ഉപായം എനിക്കു കാണുന്നില്ല।

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे दृष्टः कृतमांसपरिग्रहः । कुररश्चंचुना व्योम्नि गच्छमानस्त्वरान्वितः

മറ്റൊരു ദിവസം ഞാൻ കണ്ടു—കുരരപ്പക്ഷി കൊക്കിൽ മാംസഖണ്ഡം പിടിച്ച്, അത്യന്തം ത്വരയോടെ ആകാശത്തിലൂടെ പറന്നു പോകുന്നു।

Verse 8

हन्यमानः समंताच्च मांसार्थे विविधैः खगैः । अथ तेन परिक्षिप्तं तन्मांसं पक्षिजाद्भयात्

മാംസത്തിനായി പലവിധ പക്ഷികൾ ചുറ്റുമെല്ലാം നിന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, മറ്റു പക്ഷികളുടെ ഭയത്താൽ അവൻ ആ മാംസം താഴെ ഇട്ടുകളഞ്ഞു।

Verse 9

यावत्तावत्सुखी जातस्तेऽपिसर्वे समुज्झिताः । मयापि क्लिश्यमानेन तद्वच्च निजबांधवैः

എത്രനേരം (മാംസം ഉപേക്ഷിച്ചോ) അത്രനേരം അവൻ സുഖിയായി, അവർ എല്ലാവരും പിന്മാറി; അതുപോലെ ഞാനും എന്റെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളാൽ പീഡിതനാകുന്നു।

Verse 10

सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः । आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते

മാംസമുള്ള കുരരപ്പക്ഷി മാംസമില്ലാത്ത പക്ഷികളാൽ ആക്രമിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ടാൽ—മാംസം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ കുരരൻ സുഖത്തിൽ വളരുന്നു എന്നു ബോധ്യപ്പെടുന്നു।

Verse 11

एवं निश्चित्य मनसा सर्वानानीय बांधवान् । पुत्रान्पौत्रांस्ततः सर्वान्पुरस्तेषां निवेदितम्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, തന്റെ ബന്ധുക്കളെല്ലാം—പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും ഉൾപ്പെടെ—വിളിച്ചു കൂട്ടി, അവരുടെ മുമ്പിൽ എല്ലാം അറിയിച്ചു।

Verse 12

त्रिःसत्यं शपथं कृत्वा नान्यदस्तीति मे गृहे । विभज्यार्थं यथान्यायं यूयं गृह्णीत बान्धवाः

മൂന്നുതവണ സത്യശപഥം ചെയ്ത് അവൻ പറഞ്ഞു—“എന്റെ വീട്ടിൽ ഇതൊഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല. ന്യായപ്രകാരം ധനം വിഭജിച്ച്, ഹേ ബന്ധുക്കളേ, സ്വീകരിക്കുവിൻ।”

Verse 13

ततःप्रभृति तैर्मुक्तः सुखं तिष्ठाम्यहं द्विजाः । एतस्मात्कारणाज्जातो ममासौ कुररो गुरुः

അന്നുമുതൽ, ആ (ബന്ധനകരമായ വിഷയങ്ങൾ)യിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഞാൻ സുഖത്തോടെ വസിക്കുന്നു. ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ കുരരപ്പക്ഷി എന്റെ ഗുരുവായി।

Verse 14

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थमनर्थं तं मोक्षार्थी दूरतस्त्यजेत्

ധനസമ്പത്ത് മോഹത്തിനും, മോഹം നരകത്തിനും കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ മോക്ഷാർത്ഥി യഥാർത്ഥത്തിൽ അനർത്ഥമായ ആ ‘ധനം’ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 15

यथामिषं जले मत्स्यैर्भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि । आकाशे पक्षिभिश्चैव तथा सर्वत्र वित्तवान्

ജലത്തിൽ മത്സ്യങ്ങളും, ഭൂമിയിൽ മൃഗങ്ങളും, ആകാശത്തിൽ പക്ഷികളും ഇരയെ തിന്നുന്നതുപോലെ—ധനവാൻ എല്ലായിടത്തും ഇരയാകുന്നു।

Verse 16

दोषहीनोऽपि धनवान्भूपाद्यैः परिताप्यते । दरिद्रः कृतदोषोऽपि सर्वत्र निरुपद्रवः

ദോഷമില്ലെങ്കിലും ധനവാൻ രാജാക്കന്മാർ മുതലായവരാൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ദരിദ്രൻ—ദോഷം ചെയ്താലും—എല്ലായിടത്തും താരതമ്യേന നിർഉപദ്രവനായി ഇരിക്കുന്നു।

Verse 17

आलंबिताः परैर्यांति प्रस्खलंति पदेपदे । गद्गदानि च जल्पंते धनिनो मद्यपा इव

അവർ മറ്റുള്ളവരെ ആശ്രയിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്; ഓരോ പടിയിലും ഇടറുന്നു; തട്ടിത്തടഞ്ഞ് സംസാരിക്കുന്നു—ധനമദത്തിൽ ധനികരും മദ്യപന്മാരെപ്പോലെ.

Verse 18

भक्ते द्वेषो बहिः प्रीती रुचितं गुरुलघ्वपि । मुखे च कटुता नित्यं धनिनां ज्वरिणामिव

ഭക്തനോടു ഉള്ളിൽ ദ്വേഷം, പുറത്തു പ്രീതി കാണിക്കും; ഭാരമോ ലഘുവോ തങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതിൽ രുചി. വായിൽ നിത്യവും കടുപ്പം—ജ്വരപീഡിതരെപ്പോലെ ധനികർ.

Verse 19

अर्थानामर्जने दुःखमर्जितानां च रक्षणे । नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थो दुःखभाजनम्

ധനം സമ്പാദിക്കുമ്പോൾ ദുഃഖം, സമ്പാദിച്ചതിനെ കാക്കുമ്പോൾ ദുഃഖം; നാശത്തിലും ദുഃഖം, ചെലവിലും ദുഃഖം—ധിക് ധനം, അത് ദുഃഖത്തിന്റെ പാത്രം.

Verse 20

अर्थार्थी जीव लोकोऽयं स्मशानमपि सेवते । जनितारमपि त्यक्त्वा निःस्वं यांति सुता अपि

ധനലോഭത്തിൽ ഈ ജീവലോകം ശ്മശാനത്തെയും സേവിക്കുന്നു; പിതാവിനെ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച്, അവൻ നിർധനനായാൽ പുത്രന്മാരും അകന്നു പോകുന്നു.

Verse 21

सुतस्य वल्लभस्तावत्पिता पुत्रोऽपि वै पितुः । यावन्नार्थस्य संबन्धस्ताभ्यां भावी परस्परम् । संबन्धे वित्तजे जाते वैरं संजायते मिथः

പുത്രന് പിതാവ് അത്രകാലം മാത്രം പ്രിയൻ; പിതാവിന് പുത്രനും അത്രകാലം മാത്രം പ്രിയൻ—ഇരുവരിലും ധനബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും. ധനജന്യബന്ധം വന്നാൽ പരസ്പര വൈരം ജനിക്കുന്നു.

Verse 22

एतस्मात्कारणाद्वित्तं मया त्यक्तं तपोधनाः । तेन सौख्येन तिष्ठामि कुररस्योपदेशतः

ഈ കാരണത്താൽ, ഹേ തപോധനന്മാരേ, ഞാൻ ധനം ഉപേക്ഷിച്ചു. ആ ത്യാഗസുഖത്താൽ കുരരപക്ഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഞാൻ ആനന്ദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 23

शृणुध्वं च महाभागा यथा मेऽहिर्गुरुः स्थितः

ഹേ മഹാഭാഗന്മാരേ, കേൾക്കുവിൻ—എന്റെ മുമ്പിൽ സർപ്പം എങ്ങനെ ഗുരുവായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന്.

Verse 24

यथा मया गृहं त्यक्तं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । गृहारंभः सुदुःखाय सुखाय न कदाचन

സർപ്പത്തിന്റെ ചേഷ്ട കണ്ടിട്ട് ഞാൻ ഗൃഹം ഉപേക്ഷിച്ചു; കാരണം ഗൃഹാരംഭവും ഗൃഹപാലനവും മഹാദുഃഖകാരണം—സത്യസുഖത്തിന് ഒരിക്കലുമല്ല.

Verse 25

सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते । उषित्वा तत्र सौख्येन भूयोऽन्यत्तादृशं व्रजेत्

സർപ്പം മറ്റൊരാൾ പണിത വീട്ടിൽ കയറി സുഖമായി വളരുന്നു; അവിടെ സൗഖ്യത്തോടെ പാർത്ത് പിന്നെയും അത്തരം മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 26

मम त्वं कुरुते नैव ममेदं गृहमित्यसौ । न गृहं जायते तस्य न स्वयं हि कृतं यतः

അത് ‘നീ എന്റെത്’ എന്നും ‘ഈ വീട് എന്റെത്’ എന്നും ഒരിക്കലും കരുതുന്നില്ല; കാരണം അത് സ്വയം പണിയാത്തതിനാൽ അതിന് സ്വന്തമായൊരു ഗൃഹം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.

Verse 27

यः पुनः कुरुते हर्म्यं स्वयं क्लेशैः पृथग्विधैः । न तस्य याति तत्पश्चान्मृत्युकालेऽपि संस्थिते

നാനാവിധ ക്ലേശങ്ങൾ സഹിച്ച് സ്വയം മഹാഗൃഹം പണിയുന്നവന്‍, അതൊന്നും പിന്നെ കൂടെ പോകുന്നില്ല—മരണം വന്ന സമയത്തുപോലും.

Verse 28

गृहात्संजायते भार्या ततः पुत्रश्च कन्यका । तेषामर्थे करोति स्म कृत्याकृत्यं ततः परम्

ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഭാര്യ, പിന്നെ പുത്രനും പുത്രിയും ഉണ്ടാകുന്നു; അവരുടെ പേരിൽ മനുഷ്യൻ പിന്നെ ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും രണ്ടും ചെയ്യുന്നു.

Verse 30

पुत्रदारगृहक्षेत्रसक्ताः सीदंति जंतवः । लोभपंकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव

പുത്ര-ദാര-ഗൃഹ-ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആസക്തരായ ജീവികൾ തളർന്ന് മുങ്ങുന്നു; ലോഭത്തിന്റെ ചെളിക്കടലിൽ മുങ്ങി, കാട്ടിലെ ജീർണ്ണവൃദ്ധ ആനകളെപ്പോലെ.

Verse 31

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

പാപം ചെയ്യുന്നത് ഒരാളാണ്, ഫലം ‘മഹാജനം’ ഭോഗിക്കുന്നു; ഭോഗിക്കുന്നവർ വിടുതൽ നേടുന്നു, കർത്താവ് മാത്രം ദോഷത്തിൽ ലിപ്തനാകുന്നു.

Verse 32

एतस्मात्कारणाद्धर्म्यं मया त्यक्तं द्विजोत्तमाः । मोक्षमार्गार्गला भूतं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम्

ഈ കാരണത്താലേ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഞാൻ ആ ‘ധാർമ്മിക’ ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ചു; മോക്ഷമാർഗ്ഗത്തിന് തടസ്സക്കോലായ സർപ്പചേഷ്ടയെ കണ്ടതിനാൽ.

Verse 33

एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं पत्तने वसेत् । यो याति स यतिः प्रोक्तो योऽन्यो योगविडंबकः

ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു രാത്രി, പട്ടണത്തിൽ മൂന്ന് രാത്രികൾ വസിക്കണം. നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ യതി; മറ്റവൻ യോഗത്തിന്റെ നടനമാത്രം.

Verse 34

विधूमे च प्रशांताग्नौ यस्तु माधुकरीं चरेत् । गृहे च विप्रमुख्यानां यतिः स नेतरः स्मृतः

പുകയില്ലാതെ ശാന്തമായ ഗൃഹാഗ്നിയോടെ, ‘മാധുകരി’ വൃത്തിയിൽ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരുടെ വീടുകളിൽ ഭിക്ഷ തേടി ജീവിക്കുന്നവനേ യതി; മറ്റവൻ അല്ല.

Verse 35

दण्डी भिक्षां च वा कुर्यात्तदेव व्यसनं विना । यस्तिष्ठति न वैराग्यं याति नैव यतिर्हि सः

ദണ്ഡം ധരിച്ചു ഭിക്ഷാടനം ചെയ്താലും, അത് വ്യസനദോഷമില്ലാതെ ചെയ്താലും—വൈരാഗ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളാത്തവൻ യതി അല്ല.

Verse 36

दिवा स्वप्नं वृथान्नं च स्त्रीकथाऽलोक्यमेव च । श्वेतवस्त्रं हिरण्यं च यतीनां पतनानि षट्

പകൽ ഉറക്കം, വ്യർത്ഥഭക്ഷണം, സ്ത്രീകഥയും സ്ത്രീദർശനവും, ശ്വേതവസ്ത്രധാരണം, സ്വർണം കൈവശം വയ്ക്കൽ—ഇവ യതികളുടെ പതനത്തിന് ആറ് കാരണങ്ങളെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 37

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । सुहृत्पुत्र उदासीनः स यतिर्नेतरः स्मृतः

ശത്രുവിലും മിത്രത്തിലും സമഭാവമുള്ളവൻ, മണ്ണുകട്ട-കല്ല്-സ്വർണം ഒരുപോലെ കാണുന്നവൻ, സുഹൃത്തിന്റെ പുത്രനോടും ഉദാസീനനായി നിലകൊള്ളുന്നവനേ യതി; മറ്റവൻ അല്ല.

Verse 38

समौ मानापमानौ च स्वदेशे परिकेपि वा । यो न हृष्यति न द्वेष्टि स यतिर्नेतरः स्मृतः

മാനവും അപമാനവും സമമായി കണ്ടു, സ്വദേശത്തിലായാലും പരദേശത്തിലായാലും, ആരും ഹർഷിക്കാതെയും ദ്വേഷിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നുവോ—അവനേ യതി; മറ്റാരുമല്ലെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 39

यस्मिन्गृहे विशेषेण लभेद्भिक्षा च वाशनम् । तत्र नो याति यो भूयः स यतिर्नेतरः स्मृतः

ഏതെങ്കിലും വീട്ടിൽ പ്രത്യേക ആദരത്തോടെ ഭിക്ഷയും വാസവും ലഭിച്ചാലും, അവിടേക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും പോകാത്തവനേ—യതി എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റാരുമല്ല.

Verse 40

एवं ज्ञात्वा मया विप्र दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । सर्वसंगपरित्यागो मोक्षार्थं परिकल्पितः

ഹേ വിപ്രാ! സർപ്പത്തിന്റെ ചേഷ്ടകൾ കണ്ടു ഞാൻ ഈ സത്യം ഗ്രഹിച്ചു; അതുകൊണ്ട് മോക്ഷാർത്ഥം സർവ്വസംഗബന്ധങ്ങളുടെ പരിത്യാഗം ഞാൻ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 41

एवं ममाहिः संजातो गुरुर्ब्राह्मणसत्तमाः । तत्प्रभावान्महत्तेजः संजातं विग्रहे मम

ഹേ ബ്രാഹ്മണസത്തമാ! ഇങ്ങനെ ആ സർപ്പം തന്നെ എന്റെ ഗുരുവായി; അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ എന്റെ ദേഹത്തിൽ മഹത്തായ തേജസ് ഉദിച്ചു.

Verse 42

यथा मे भ्रमरो जातो गुरुस्तद्वद्वदामि च । कस्मिन्वृक्षे मया दृष्टो भ्रमरः कोऽपि संगतः

എനിക്ക് ഭ്രമരം ഗുരുവായതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്; ഞാൻ ഏത് വൃക്ഷത്തിലാണ് ആ ഏതോ ഭ്രമരത്തെ യാദൃശ്ചികമായി കണ്ടത്?

Verse 43

शाखाय तु समाश्रित्य कृतपूर्वनिबंधनम् । वसंतसमये प्राप्ते पुष्पवंतश्च ये द्रुमाः

ശാഖയെ ആശ്രയിച്ച്, മുമ്പേ ചെയ്ത ബന്ധനം ഉറപ്പാക്കി, വസന്തകാലം വന്നപ്പോൾ ചുറ്റുമെങ്ങും പുഷ്പഭാരമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ ശോഭിച്ചു.

Verse 44

सुगन्धफलपुष्पाश्च सुगन्धदलसंयुताः । तेषामणुं समादाय श्रेष्ठश्रेष्ठतमं रसम्

സുഗന്ധഫലപുഷ്പങ്ങളും സുഗന്ധപത്രങ്ങളും ഉള്ള അവയിൽ നിന്ന് തേൻചീറ്റി അണുമാത്രം എടുത്താലും, അത്യുത്തമമായ സാരം പിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്നു.

Verse 45

नियोजयति शाखाग्रे तरोरस्य सदैव हि । अनिर्विण्णतया हृष्टस्तदा सम्यङ्निरीक्षितः

അത് എപ്പോഴും വൃക്ഷശാഖയുടെ അഗ്രത്തിൽ തന്നെ ഏർപ്പെടുന്നു; ക്ഷീണം കൂടാതെ സന്തോഷത്തോടെ ലക്ഷ്യം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 46

मधुजालं ततो जातं कालेन महता महत् । येनान्ये मधुना तृप्तिं प्राप्ताः शतसहस्रशः

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിൽ മഹത്തായ തേൻസഞ്ചയം ഉണ്ടായി; ആ തേനാൽ നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും ആയ അന്യർ തൃപ്തി നേടി.

Verse 47

तच्चेष्टितं मया वीक्ष्य शास्त्राण्यन्यानि भूरिशः । ततस्तेषां समादाय सारभूतं पृथक्पृथक् । कृतानि भूरिशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

ആ പ്രവർത്തി കണ്ടു ഞാൻ അനേകം മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചു. പിന്നെ ഓരോന്നിലെയും സാരഭൂതം വേർതിരിച്ച് എടുത്ത്, അനവധി ഗ്രന്ഥങ്ങളും സമഗ്രമായ വേദാന്തങ്ങളും രചിച്ചു.

Verse 48

उपजीवंति यान्यन्ये यथा भृङ्गास्तथा द्विजाः

എങ്ങനെ ഭ്രമരങ്ങൾ പല പുഷ്പങ്ങളിൽ നിന്നു മധു ശേഖരിച്ചു ജീവിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ദ്വിജന്മാരും പല ശാസ്ത്രോപദേശങ്ങളെയും ഉപായങ്ങളെയും ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു।

Verse 49

एवं मे मधुपो जातो गुरुत्वे च द्विजोत्तमाः । तेनाहं तेजसा युक्तो नान्यदस्तीह कारणम्

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഗുരുത്വത്തിന്റെ വിഷയത്തിൽ ഞാൻ ‘മധുപൻ’ (ഭ്രമരം) ആയിത്തീർന്നു. അതിനാലാണ് ഞാൻ തേജസ്സോടെ യുക്തനായത്; ഇവിടെ മറ്റൊരു കാരണമില്ല।

Verse 50

वेदांतवादिनो येऽत्र प्रभवंति व्रतान्विताः । निर्लोभा गततृष्णाश्च ते भवंति सुतेजसः

ഇവിടെ വേദാന്തം ഉപദേശിക്കുന്നവരായി വളരുന്നവർ വ്രതനിഷ്ഠരും നിർലോഭരും തൃഷ്ണാതീതരുമായാൽ, അവർ ഉത്തമമായ ആത്മീയ തേജസ്സോടെ സമ്പന്നരാകും।

Verse 51

एकेनापि विहीना ये प्रभवंति कुबुद्धयः । लोभमोहान्विताः पापा जायंते ते विचेतसः

എന്നാൽ ഈ ഗുണങ്ങളിൽ ഒന്നെങ്കിലും ഇല്ലാതെയും വളരുന്ന കുബുദ്ധികൾ ലാഭമോഹങ്ങളാൽ യുക്തരായ പാപികളായി മാറി, ശരിയായ വിവേകം ഇല്ലാത്തവരായി ജനിക്കുന്നു।

Verse 52

वेदांतानि सुभूरीणि मया दृष्ट्वा विचार्य च । समरूपाः कृता ग्रन्था मर्त्यलोकहितार्थिना

ഞാൻ അനേകം ഉത്തമ വേദാന്തോപദേശങ്ങൾ കണ്ടും ആലോചിച്ചും, മർത്ത്യലോകത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി സമന്വിത രൂപത്തിലുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചു।

Verse 53

एवं मे गुरुतां प्राप्तो मधुपो द्विजसत्तमाः । इषुकारो यथा जातस्तथा चैव ब्रवीमि वः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഗുരുത്വത്തിന്റെ ഗൗരവം പ്രാപിച്ചു—മധുപംപോലെ; ഇഷുകാരൻ (അമ്പുകാരൻ) എങ്ങനെ നിപുണനായോ, അതുപോലെ ഈ തത്ത്വം ഞാൻ നിങ്ങളോടു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 54

आत्मावलोकनार्थाय मया दृष्टाः सहस्रशः । योगिनो ज्ञानसंपन्नास्तैः प्रोक्तं च स्वशक्तितः

ആത്മാവലോകനത്തിനായി ഞാൻ ആയിരക്കണക്കിന് ജ്ഞാനസമ്പന്ന യോഗികളെ കണ്ടു; അവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് എനിക്ക് ഉപദേശം നൽകി.

Verse 55

आत्मावलोकनं भावि सुशिष्याय यथा तथा । स समाधिजद्वारेण चतुराशीतिकेन च

അവർ പറഞ്ഞു—സുശിഷ്യന് ആത്മദർശനം നിശ്ചയമായും ഉദിക്കും; സമാധി എന്ന ദ്വാരത്തിലൂടെയും, ചതുരാശീവിധമായ সাধനമാർഗ്ഗത്തിലൂടെയും.

Verse 56

आसनैस्तत्प्रमाणैश्च पद्मासनप्रपूर्वकैः । असंख्यैः कारणैश्चैव ह्यध्यात्मपठनैस्तथा । ततोपि लक्षितो नैव मयाऽत्मा च कथंचन

പദ്മാസനം മുതലായ ആസനങ്ങൾ യഥോചിതമായി അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടും, അനവധി ഉപായങ്ങളും അധ്യാത്മഗ്രന്ഥപഠനവും ചെയ്തിട്ടും, എങ്ങനെയും ഞാൻ ആത്മാവിനെ ദർശിക്കാനായില്ല.

Verse 57

ततो वैराग्यमापन्नः प्रभ्रमामि धरातले । गुर्वर्थे न च लेभेऽहं गुरुमात्मावलोकने

പിന്നീട് വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ച് ഞാൻ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു; എന്നാൽ ആത്മദർശനത്തിനായി എനിക്ക് സത്യഗുരുവിനെ ലഭിച്ചില്ല.

Verse 58

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते राजमार्गेण गच्छता । मया दृष्टो महीपालः सैन्येन महता वृतः

മറ്റൊരു ദിവസം രാജപഥത്തിലൂടെ യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ, മഹാസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു രാജാവിനെ ഞാൻ കണ്ടു.

Verse 59

ततोऽहं मार्गमुत्सृज्य संमुखस्य महीपतेः । उटजद्वारमाश्रित्य किंचिदूर्ध्वोपि संस्थितः

അപ്പോൾ ഞാൻ വഴി വിട്ട് രാജാവിനെ അഭിമുഖീകരിച്ച്, കുടിലിന്റെ വാതിലിൽ ആശ്രയം നേടി, അല്പം ഉയർന്നിടത്ത് നിന്നു.

Verse 60

तत्रापि च स्थितः कश्चित्पुरुषः कांडकारकः । ऋजुकर्मणि संयुक्तः शराणां नतपर्वणाम्

അവിടെയും ഒരു പുരുഷൻ നിന്നിരുന്നു—അവൻ അമ്പിന്റെ ദണ്ഡം നിർമ്മിക്കുന്നവൻ; വളഞ്ഞ സന്ധികളുള്ള അമ്പുകൾ സൂക്ഷ്മമായി ഒരുക്കുന്ന കൃത്യപ്രവൃത്തിയിൽ ലീനനായിരുന്നു.

Verse 61

तस्मिन्दूरगते भूपे तथान्यः सेवकोऽभ्यगात्

രാജാവ് കുറെ ദൂരം പോയപ്പോൾ, മറ്റൊരു സേവകൻ അവിടേക്ക് അടുത്തുവന്നു.

Verse 62

तं पप्रच्छ त्वरायुक्तः शृण्वतोऽपि मम द्विजाः । कांडकर्मणि संसक्तमृजुत्वेन स्थितं तदा

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ആ സേവകൻ ത്വരയോടെ വന്ന് അവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു; അപ്പോൾ ഞാനും കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു—അവൻ ദണ്ഡനിർമ്മാണപ്രവൃത്തിയിൽ ലീനനായി ഏകാഗ്രതയോടെ നിന്നിരുന്നു.

Verse 63

कियती वर्तते वेला गतस्य पृथिवीपतेः । मार्गेणानेन मे ब्रूहि येन गच्छामि पृष्ठतः

രാജാവ് പുറപ്പെട്ടിട്ട് എത്ര സമയം കഴിഞ്ഞു? ഈ വഴിയിലൂടെ തന്നെ എനിക്ക് പറയുക, ഞാൻ പിന്നിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിക്കേണ്ടതിന്।

Verse 64

सोऽब्रवीत्तं तदा विप्रा अधोवक्त्रः स्थितो नरः । अनेन राजमार्गेण गच्छमानो महीपतिः

അപ്പോൾ, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, മുഖം താഴ്ത്തി നിന്ന ആ മനുഷ്യൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: “മഹീപതി ഈ രാജപാതയിലൂടെയാണ് പോകുന്നത്.”

Verse 65

न मया वीक्षितः कश्चिदिदानीं राजसेवक । तदन्यं पृच्छ चेत्कार्यं तवानेन ब्रवीतु सः

ഹേ രാജസേവകാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ ആരെയും കണ്ടിട്ടില്ല. നിനക്ക് എന്തെങ്കിലും കാര്യമുണ്ടെങ്കിൽ മറ്റൊരാളെ ചോദിക്ക; അവൻ നിന്നോട് പറയും।

Verse 66

शरकर्मणि संसक्तस्त्वहमत्र व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वचित्ते चिन्तितं मया

ഞാൻ ഇവിടെ അമ്പുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയിൽ ലീനനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ എന്റെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു।

Verse 67

एकचित्ततया योगो ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः । नान्यथा भविता मे स ततश्चित्तनिरोधनम् । करोमि ब्रह्मसंसिद्ध्यै ततो मेऽसौ भविष्यति

ഏകാഗ്രചിത്തത്വത്തിൽ ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് യോഗം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; മറ്റെങ്ങനെങ്കിലും അത് എനിക്ക് ലഭിക്കുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ ചിത്തനിരോധം അഭ്യസിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ആ സാക്ഷാത്കാരം നിർഭാഗ്യമായി എന്റേതാകും।

Verse 68

ततःप्रभृति चित्ते स्वे धारयामि सदैव तु । विश्वरूपं तथा सूर्यं हृत्पंकजनिवासिनम्

അന്നുമുതൽ ഞാൻ എന്റെ ചിത്തത്തിൽ സദാ വിശ്വരൂപനായ സൂര്യദേവനെ, ഹൃദയപദ്മത്തിൽ വസിക്കുന്നവനെ, നിരന്തരം ധരിക്കുന്നു।

Verse 69

ततो दिक्षु दिगन्तेषु गगने धरणीतले । तमेकं चैव पश्यामि नान्यत्किंचिद्द्विजोत्तमाः

അതിനുശേഷം ദിക്കുകളിലും ദിഗന്തങ്ങളിലും, ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഞാൻ ആ ഏകനെ മാത്രമേ കാണൂ; മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 70

अहं च तेजसा युक्तस्तत्प्रभावेण संस्थितः

ഞാനും അവന്റെ തന്നെ പ്രഭാവത്താൽ തേജസ്സോടെ യുക്തനായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 71

एवं मे स गुरुर्जातः शरकारो द्विजोत्तमाः । शृणुध्वं कन्यका जाता गुरुत्वे मे यथा पुरा

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ആ അമ്പുണ്ടാക്കുന്നവൻ എന്റെ ഗുരുവായി. ഇനി കേൾക്കുവിൻ—മുമ്പുപോലെ ഒരു കന്യകയും എനിക്ക് ഗുരുത്വത്തിൽ ഗുരുവായി വന്നു.

Verse 72

सर्वसंगपरित्यागी यदाहं निर्गतो गृहात् । ममानुपृष्ठतश्चैव ततो भार्या विनिर्गता

ഞാൻ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, എന്റെ ഭാര്യയും എന്റെ പിന്നാലെ പിന്തുടർന്ന് പുറത്തുവന്നു।

Verse 73

शिशुं पुत्रं समादाय कन्यामेकां च शोभनाम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

ഞങ്ങളുടെ ശിശുപുത്രനെയും ഒരു സുന്ദരിയായ പുത്രിയെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് എന്റെ ഭാര്യ അപ്പോൾ എന്നോടു പറഞ്ഞു; ഞാൻ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 74

कुरु मे वचनं मुक्तिरत्रैव हि भविष्यति । ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथवा यतिः । यदि स्यात्संयतात्मा स नूनं मुक्तिमवाप्नुयात्

എന്റെ വചനം അനുസരിക്കൂ—മോക്ഷം നിശ്ചയമായും ഇവിടെ തന്നെയാകും. ബ്രഹ്മചാരി, ഗൃഹസ്ഥൻ, വാനപ്രസ്ഥൻ അല്ലെങ്കിൽ യതി—ആത്മസംയമമുള്ളവൻ തീർച്ചയായും മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 75

अथवा मां परित्यज्य यदि यास्यसि चान्यतः । तदहं च मरिष्यामि सत्यमेतदसंशयम्

എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും പോയാൽ, ഞാനും മരിക്കും—ഇത് സത്യം, സംശയമില്ല.

Verse 76

मृतायां मयि ते बालावेतावनुमरिष्यतः । कुमारी च कुमारश्च तस्मान्नाथ दयां कुरु

ഞാൻ മരിച്ചാൽ നിന്റെ ഈ രണ്ടു കുട്ടികളും എന്റെ പിന്നാലെ മരിക്കും—മകളും മകനും. അതിനാൽ, ഹേ നാഥാ, കരുണ കാണിക്കൂ.

Verse 77

मा व्रजस्व परं तीर्थं परिजानन्नपि स्वयम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमेतत्पुण्यतरं स्मृतम्

നീ സ്വയം തീർത്ഥങ്ങളെ അറിയുന്നവനായാലും മറ്റൊരു തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകരുത്. ഹാടകേശ്വരന്റെ ഈ ക്ഷേത്രഭൂമി കൂടുതൽ പുണ്യകരമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 78

सर्वेषामेव तीर्थानां श्रुतमेतन्मया विभो । वदतां ब्राह्मणेन्द्राणां तथान्येषां तपस्विनाम्

ഹേ വിഭോ! സകല തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ഉപദേശം ഞാൻ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്—ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണേന്ദ്രന്മാരുടെ വചനങ്ങളിൽ നിന്നും മറ്റു തപസ്വികളിൽ നിന്നും കൂടി।

Verse 79

श्लोकोऽयं बहुधा नाथ कीर्त्यमानो मया विभो । विश्वामित्रस्य वक्त्रेण सन्मुनेः सत्यवादिनः

ഹേ നാഥാ, ഹേ വിഭോ! ഈ ശ്ലോകം ഞാൻ പലവട്ടം കീർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്—സത്യവാദിയായ സന്മുനി വിശ്വാമിത്രന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ലഭിച്ചതായി।

Verse 81

ततः कृच्छ्रात्प्रतिज्ञातं मयाश्रमनिषेवणम् । वानप्रस्थोद्भवं वा स्यात्ततोऽहं तत्र संस्थितः

അതിനുശേഷം പ്രയാസത്തോടെ ഞാൻ ആശ്രമധർമ്മാനുഷ്ഠാനം ചെയ്യുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. അത് വാനപ്രസ്ഥാചാരമായിരിക്കാം; അതിനാൽ ഞാൻ ആ വ്രതത്തിൽ അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 82

तत्रस्थस्य हि मे कन्या क्रीडते परतः स्थिता । वलयापूरिताभ्यां च प्रकोष्ठाभ्यां ततस्ततः

അവിടെ ഞാൻ താമസിക്കുമ്പോൾ എന്റെ മകൾ അല്പം അകലെ നിന്നുകൊണ്ട് കളിച്ചിരുന്നു; വളകളാൽ നിറഞ്ഞ മുൻകൈകളോടെ അവൾ ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു।

Verse 83

यथायथा सा कुरुते कन्दमूलफलाशनम् । तनुत्वं याति कायेन तथा चैव दिनेदिने

അവൾ കന്ദം-മൂലം-ഫലം മാത്രമേ ആഹാരമായി സ്വീകരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; അതിനാൽ ദിനംപ്രതി അവളുടെ ശരീരം കൂടുതൽ കൂടുതൽ ക്ഷീണിച്ചു കൃശമായി.

Verse 84

ततो मे जायते दुःखं तेषां पतन संभवम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य संजातं वलयत्रयम् । तस्या हस्ते ततस्ताभ्यां शब्दः संजायते मिथः

അപ്പോൾ അവരുടെ പതനം സംഭവിക്കുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദുഃഖം ഉദിച്ചു. കുറെകാലത്തിന് ശേഷം അവളുടെ കൈയിൽ മൂന്ന് വളകൾ ഉണ്ടായി; അവ പരസ്പരം ഇടിച്ചപ്പോൾ ഖണഖണ എന്ന ശബ്ദം ഉയർന്നു.

Verse 85

ततः कालेन महता ताभ्यामेकं व्यवस्थितम् । न संघर्षो न शब्दश्च तत्रस्थस्य च जायते

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മനസ്സിലായി—ഒരു വള മാത്രം ഒറ്റയ്ക്ക് നിലകൊള്ളുമ്പോൾ സംഘർഷവും ശബ്ദവും ഉണ്ടാകില്ല; അതുപോലെ ഏകാകിയായി കഴിയുന്നവന് കലഹം ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 86

तद्विचिन्त्य मया सोऽपि ह्याश्रमः परिवर्जितः । चिन्तितं च मया चित्ते कृत्वा चैवं सुनिश्चयम्

ഇതു ചിന്തിച്ച് ഞാൻ ആ ആശ്രമജീവിതവും ഉപേക്ഷിച്ചു. ഹൃദയത്തിൽ ആലോചിച്ച് ഇങ്ങനെ ദൃഢനിശ്ചയം എടുത്തു.

Verse 87

बहुभिः कलहो नित्यं द्वाभ्यां संघर्षणं तथा । एकाकी विचरिष्यामि कुमारीवलयं यथा

പലരോടൊപ്പം നിത്യവും കലഹം; രണ്ടുപേരോടൊപ്പം പോലും സംഘർഷം. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഏകാകിയായി സഞ്ചരിക്കും—കുമാരിയുടെ കൈമുട്ടിലെ ഒറ്റ വളപോലെ, ഒറ്റയായാൽ ശബ്ദമില്ല.

Verse 88

ततः सुप्तां परित्यज्य तां भार्यां शिशुसंयुताम् । गतोऽहं दूरमध्वानं यत्र नो वेत्ति सा च माम्

പിന്നീട് ശിശുവോടുകൂടെ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന എന്റെ ഭാര്യയെ വിട്ട് ഞാൻ ദൂരയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു—അവൾ എന്നെ അറിയാത്തതും ഞാനും അവളെ അറിയാത്തതുമായ സ്ഥലത്തേക്ക്.

Verse 89

यत्राऽस्तमितशायी च यलब्धकृतभोजनः । भ्रमामि मेदिनीपृष्ठे त्यक्त्वा संसारबन्धनम्

ഞാൻ എവിടെയായാലും, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചാൽ അവിടെയേ ശയിക്കുന്നു; യദൃച്ഛയായി ലഭിക്കുന്നതേ ഭുജിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സംസാരബന്ധനം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിയുടെ മേൽഭാഗത്ത് ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 90

ततो मे ज्ञानमापन्नमेवं विप्राः शनैःशनैः । अतीतानागतं चैव वर्तमानं विशेषतः

അനന്തരം, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഇങ്ങനെ പതുക്കെ പതുക്കെ എനിക്കുള്ളിൽ ജ്ഞാനം ഉദിച്ചു—ഭൂതത്തെയും ഭാവിയെയും, പ്രത്യേകിച്ച് വർത്തമാനത്തെയും അറിയുന്നതായി.

Verse 91

एवं मे कन्यका जाता गुरुत्वे द्विजसत्तमाः

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എനിക്ക് ഒരു കന്യ ജനിച്ചു—അവൾ ഗുരുത്വം, അഥവാ ആചാര്യസ്ഥാനത്തിന്റെ മഹത്വം പ്രാപിക്കുവാൻ നിയുക്തയായിരുന്നു.

Verse 92

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि गुरोः कृते । न युष्माकं पुरो मिथ्या कीर्तयामि कथंचन

ഗുരുവിന്റെ കാര്യമെന്ന നിലയിൽ എന്നോട് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ ഒരുവിധത്തിലും അസത്യം പ്രസ്താവിക്കുന്നില്ല.

Verse 93

एवं मे ज्ञानमुत्पन्नं प्रकारैः षड्भिरेव च । एभिर्लोकोत्तरं ज्ञानं युष्मत्प्रत्ययकारकम्

ഇങ്ങനെ എനിക്കുള്ളിൽ ജ്ഞാനം കൃത്യമായി ആറു രീതികളാൽ ഉദിച്ചു. അവയാൽ നിങ്ങളിൽ ദൃഢപ്രത്യയം ജനിപ്പിക്കുന്ന ലോകോത്തര (അലൗകിക) ജ്ഞാനം സ്ഥാപിതമായി.

Verse 94

सूत उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे पप्रच्छुस्तं द्विजोत्तमाः । वानप्रस्थाश्रमं त्यक्त्वा भार्यां शिशुसमन्विताम् । क्व गतस्त्वं तदाचक्ष्व कियत्कालं च संस्थितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും, ദ്വിജോത്തമന്മാർ, അവനോട് ചോദിച്ചു—“വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശിശുവോടുകൂടിയ ഭാര്യയെ വിട്ട് നീ എവിടേക്ക് പോയി? അത് പറയുക; അവിടെ എത്രകാലം താമസിച്ചു?”

Verse 95

अतिथिरुवाच । अहं भीतः सहस्राणि ग्रामाणां च शतानि च । यत्रास्तमितशायी सन्ननेकानि द्विजोत्तमाः । संख्यया रहितान्येव वर्षाणां च शतानि च

അതിഥി പറഞ്ഞു—“ഭയത്താൽ ഞാൻ ആയിരക്കണക്കിന് ഗ്രാമങ്ങളിലും നൂറുകണക്കിന് സ്ഥലങ്ങളിലും അലഞ്ഞു; അവിടെ അനേകം ദ്വിജോത്തമർ സൂര്യാസ്തമയത്തിൽ ശയനം ചെയ്‌തിരുന്നു. എണ്ണിപ്പറയാനാകാത്ത നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ഞാൻ കഴിച്ചു.”

Verse 96

दृष्टानि मुख्यतीर्थानि तथैवायतनानि च । दृष्टाश्च पर्वताः श्रेष्ठा नद्यश्च विमलोदकाः

“ഞാൻ പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളും, അതുപോലെ പുണ്യായതനങ്ങളും (ദേവാലയങ്ങളും) കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതങ്ങളും നിർമ്മലജലമുള്ള നദികളും കൂടി കണ്ടിട്ടുണ്ട്.”

Verse 97

स्वयमेव मया ज्ञातो वाराणस्यां स्थितेन च । यज्ञः पैतामहो भावी स्थानेऽस्मिन्मामके यतः

“വാരാണസിയിൽ താമസിച്ചിരിക്കെ ഞാൻ സ്വയം അറിഞ്ഞു—എന്റെ ഈ സ്ഥലത്തുതന്നെ ‘പൈതാമഹ’ യജ്ഞം നടക്കാനിരിക്കുന്നു; പിതാമഹബന്ധമുള്ള പുരാതന കർമ്മം.”

Verse 98

ततोऽहं सत्वरं प्राप्तः कौतुकेन द्विजोत्तमाः । कीदृशः स मखो भावी यत्र यज्वा पितामहः

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, കൗതുകത്താൽ ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഇവിടെ എത്തി—സ്വയം പിതാമഹൻ യജമാനനായിരിക്കുന്ന ആ മഖം (യജ്ഞം) എങ്ങനെയായിരിക്കും?”

Verse 99

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । वासुदेवं पुरस्कृत्य तथा चैव महेश्वरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതിനിടയിൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും എത്തിച്ചേർന്നു. അവർ വാസുദേവനെ മുൻപിൽ നിർത്തി, അതുപോലെ മഹേശ്വരനെയും പുരസ്കരിച്ചു വന്നു.

Verse 100

कमान्तरं समासाद्य पुलस्त्याद्यास्तथर्त्विजः । ब्रह्मापि स्वयमायातो मृगचर्मधरस्तथा

നിശ്ചിത ഇടവേളയിൽ എത്തി പുലസ്ത്യാദികളും ഋത്വിജന്മാരും വന്നു. സ്വയം ബ്രഹ്മാവും മൃഗചർമ്മം ധരിച്ചു അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 101

ततस्ते तुष्टिमापन्नास्तस्य ज्ञानेन तेन च । प्रोचुश्च वरदास्तुभ्यं सर्व एव दिवौकसः

അപ്പോൾ അവന്റെ ആ ജ്ഞാനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ ദിവ്യലോകവാസികളായ എല്ലാവരും വരദാതാക്കളായി നിന്നോടു പറഞ്ഞു.

Verse 102

तस्माद्वरय भद्रं ते प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । अवश्यं तव दास्यामो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

അതുകൊണ്ട് വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ. നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതു പ്രാർത്ഥിക്ക; അതി ദുർലഭമായാലും ഞങ്ങൾ തീർച്ചയായും നിനക്കു നൽകും.

Verse 103

अतिथिरुवाच । यदि तुष्टाः सुरा मह्यं प्रयच्छंति वरं मम । अनेनैव शरीरेण देवत्वं प्रार्थयाम्यहम्

അതിഥി പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ സന്തുഷ്ടരായി എനിക്ക് വരം നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി തന്നെ ദേവത്വം ഞാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

Verse 105

देवा ऊचुः । नूनं त्वं विबुधो भूत्वा देवलोके निवत्स्यसि । अनेनेव शरीरेण यज्ञभागविवर्जितः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—നിശ്ചയം നീ ദേവത്വം പ്രാപിച്ച് ദേവലോകത്തിൽ വസിക്കും; എന്നാൽ ഇതേ ശരീരത്തോടുകൂടി യജ്ഞഭാഗത്തിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതനാകും.

Verse 106

यच्छामो यदि ते विप्र यज्ञांशं मानुषस्य भोः । अप्रामाण्यं श्रुतेर्भावि तव दत्तेन तेन च

ഹേ വിപ്രാ! ഞങ്ങൾ നിനക്ക് മനുഷ്യന്റെ യജ്ഞാംശം നൽകിയാൽ, നീ നൽകിയതിന്റെ ഫലമായി ശ്രുതിയുടെ പ്രാമാണ്യം ക്ഷയിക്കുമെന്ന ദോഷം ഉണ്ടാകും.

Verse 107

अतिथिरुवाच । देवत्वेन न मे कार्यं यज्ञांशरहितेन च । तदहं साधयिष्यामि यथा मुक्तिर्भविष्यति

അതിഥി പറഞ്ഞു—യജ്ഞഭാഗമില്ലാത്ത ദേവത്വം എനിക്ക് വേണ്ട. മോക്ഷം ലഭിക്കുവാൻ ഞാൻ അതു സാധിപ്പിക്കും.

Verse 109

यज्ञभागसमोपेतं तथान्येषां दिवौकसाम् । विशेषेण सुरश्रेष्ठाः स्थानं चोपरि संस्थितम्

യജ്ഞഭാഗസഹിതരായി മറ്റു ദിവൗകസന്മാരെപ്പോലെ—ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ—വിശേഷമായി മേലൊരു ഉന്നത സ്ഥാനം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു.

Verse 110

प्रतिज्ञातस्तथा सर्वैर्वरोऽस्य विबुधैर्यतः । तस्मात्प्रदीयतामस्मै यदभीष्टं सुरोत्तमाः

എല്ലാ വിബുധന്മാരും അവനു വരം നൽകുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഹേ സുരോത്തമന്മാരേ, അവന് അഭീഷ്ടമായതു തന്നേ നൽകുക.

Verse 111

महेश्वर उवाच । यथाऽस्य जायते तृप्तिर्यज्ञभागाधिका सदा । तथाहं कथयिष्यामि शृण्वंतु विबुधोत्तमाः

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—യജ്ഞഭാഗങ്ങളെക്കാളും അവന്റെ തൃപ്തി എപ്പോഴും എങ്ങനെ അധികമാകുന്നുവോ അത് ഞാൻ പറയും; ദേവോത്തമന്മാരേ, ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 112

य एष क्रियते यज्ञस्तस्य नाथो हरिः स्मृतः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्तः स देवो यज्ञपूरुषः

ഈ യജ്ഞം നടത്തപ്പെടുന്നതിന്റെ നാഥൻ ഹരിയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ ദേവൻ ‘യജ്ഞപുരുഷൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 113

अद्यप्रभृति यत्किंचिच्छ्राद्धं मर्त्ये भविष्यति । दैवं वा पैतृकं वाऽपि तस्य चांते व्यवस्थितः

ഇന്നുമുതൽ മർത്ത്യലോകത്തിൽ ഏതു ശ്രാദ്ധം നടന്നാലും—ദൈവത്തിനായാലും പിതൃക്കൾക്കായാലും—അതിന്റെ അവസാനം അവൻ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളും.

Verse 114

एतस्य नाम संकीर्त्य पश्चाच्च यज्ञपूरुषम् । संकीर्त्य भोजनं देयं ब्राह्मणस्य द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ആദ്യം അവന്റെ നാമം സംകീർത്തനം ചെയ്ത്, പിന്നെ യജ്ഞപുരുഷനെ സ്മരിച്ചു സംകീർത്തനം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണനു ഭോജനം നൽകണം—ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം അതേ ഉച്ചാരണത്തോടെ.

Verse 115

तेनास्य भविता तृप्तिर्यज्ञांताऽभ्यधिका सदा । अदत्त्वास्य कृतं श्राद्धं यत्किंचित्प्रभविष्यति

ഇതിനാൽ അവന്റെ തൃപ്തി യജ്ഞാന്തത്തേക്കാളും എപ്പോഴും അധികമാകും; എന്നാൽ ഈ (യോഗ്യ ദാനം/ഉച്ചാരണം) നൽകാതെ ചെയ്യുന്ന ഏതു ശ്രാദ്ധവും ഫലശൂന്യമാകും.

Verse 116

तद्यास्यत्यखिलं व्यर्थं तथा भस्महुतं यथा । वैश्वदेवांतमासाद्य यश्चैनं पूजयिष्यति

ചെയ്തതെല്ലാം പൂർണ്ണമായും വ്യർത്ഥമാകും—ഭസ്മത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയ ആഹുതിപോലെ. എന്നാൽ വൈശ്വദേവത്തിന്റെ അവസാനം എത്തി ഇദ്ദേഹത്തെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നവന്റെ കർമ്മം മാത്രമേ ഫലപ്രദമാകൂ.

Verse 117

विष्णुनामसमोपेतं भविष्यति तदक्षयम् । दत्तं स्वल्पमपि प्रायः श्रद्धापूतेन चेतसा

വിഷ്ണുനാമത്തോടുകൂടി നൽകുന്ന ഏതു ദാനവും അക്ഷയമാകുന്നു. ശ്രദ്ധയാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ നൽകിയ ചെറിയ ദാനവും സാധാരണയായി അചഞ്ചലമായ പുണ്യം നൽകുന്നു.

Verse 118

श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यश्चैनं नार्चयिष्यति । संप्राप्तं व्यर्थतां तस्य तच्च सर्वं भविष्यति

ശ്രാദ്ധത്തിലായാലും വൈശ്വദേവത്തിലായാലും—ഇദ്ദേഹത്തെ അർച്ചിക്കാത്തവന്റെ ലഭിച്ചതും ചെയ്തതും എല്ലാം വ്യർത്ഥമാകും.

Verse 119

अस्मिंस्तुष्टिं गते सर्वे सुरा यास्यंति संमुदम् । पितरश्च तमायांति विमुखे संमुखे तथा

അദ്ദേഹം തൃപ്തനായാൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദത്തോടെ ഹർഷിച്ച് പോകുന്നു. പിതൃകളും അദ്ദേഹത്തോട് അടുക്കുന്നു—വിമുഖരായിരുന്നവരും സംമുഖരാകുന്നു.

Verse 120

तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे महेश्वरवचस्तदा । तथेति मुदिताः प्रोचुर्ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः

അപ്പോൾ മഹേശ്വരന്റെ വചനം കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദത്തോടെ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു; അവരുടെ മുൻപിൽ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 121

ततःप्रभृति संजाता पूजा चातिथिसंभवा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजा कार्याऽतिथेः सदा । यज्ञे पूरुषयज्ञस्य न चैकस्य कथंचन

അന്നുമുതൽ അതിഥി-സത്കാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പൂജാചാരം ഉദിച്ചു. അതിനാൽ എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി എപ്പോഴും അതിഥിയുടെ പൂജ ചെയ്യണം—യജ്ഞത്തിലും ‘പുരുഷ-യജ്ഞ’ രൂപത്തിൽ; ഒരിക്കലും അവഗണിക്കരുത്.

Verse 122

अतिथिरुवाच । अत्रास्ति मामकं तीर्थं मया यत्र तपः कृतम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पुरुकाले द्विजोत्तमाः

അതിഥി പറഞ്ഞു—ഇവിടെ എന്റെ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെയാണ് ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തത്. ഹാടകേശ്വരന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ, പുരാതനകാലത്ത്, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ!

Verse 123

अंगारकेण संयुक्ता चतुर्थी स्याद्यदा तिथिः । सांनिध्यं तत्र कार्यं च सर्वैर्देवैश्च तद्दिने

ചതുര്ഥീ തിഥി അങ്കാരക (ചൊവ്വ)വുമായി ചേർന്നാൽ, ആ ദിവസം അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 124

कुर्यात्तत्रैव यः स्नानं तस्मिन्नहनि संस्थिते । सर्वतीर्थफलं तस्य जायतां वः प्रसादतः

ആ ദിവസം അവിടെ തന്നെ നിന്നു സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കും; നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ആ ഫലം അവനു ലഭിക്കട്ടെ.

Verse 125

तथास्त्विति ततः सर्वेऽतिथिं प्रोचुः सुरोत्तमाः । एतस्मिन्नंतरे प्राह पुलस्त्यर्षिः पितामहम्

അപ്പോൾ സരോത്തമന്മാരായ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും അതിഥിയോട് “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനിടയിൽ പുലസ്ത്യ ഋഷി പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 126

पुलस्त्य उवाच । ऋत्विजः सकला देवाः संस्थिताः कौतुकान्विताः । उत्तिष्ठंतु च ते शीघ्रं यज्ञकर्मप्रसिद्धये

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഋത്വിജന്മാരും സർവ്വദേവന്മാരും കൗതുകത്തോടെ സമവേതരായിരിക്കുന്നു. യജ്ഞകർമ്മം സിദ്ധിയായി പൂർത്തിയാകുവാൻ നിങ്ങൾ शीഘ്രം എഴുന്നേൽക്കുക।

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे सर्वे तस्य वाक्यप्रणोदिताः । उत्थिता ऋत्विजो ये च स्वानि स्थानानि भेजिरे । ततः प्रववृते यज्ञः सपुनर्द्विजसत्तमाः । कुर्वता यज्ञकर्माणि होमपूर्वाणि यानि च

അതിനിടയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളാൽ പ്രേരിതരായി എല്ലാവരും എഴുന്നേറ്റു; ഋത്വിജന്മാർ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു. തുടർന്ന് യജ്ഞം വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു; ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ഹോമം മുതലായ യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾ പുനരാരംഭിച്ചു നടത്തി।

Verse 129

कोशकारमिवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यते

പട്ടുപുഴു കോശത്തിൽ താനെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്നതുപോലെ, സ്വയം തന്നെ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ തന്റെ ആത്മതത്ത്വം ഗ്രഹിക്കുകയില്ല।