Adhyaya 218

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । एतत्सामान्यतः प्रोक्तं मया श्राद्धं यथा नरैः । कर्त्तव्यं विप्रपूर्वैर्यद्वर्णैः पार्थिवसत्तम

ഭർത്തൃയജ്ഞൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ! ബ്രാഹ്മണരെ ആദിയായി എല്ലാ വർണങ്ങളിലെ മനുഷ്യർ ശ്രാദ്ധം എങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് ഞാൻ പൊതുവായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 2

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वशाखायाः स्मृतं नृप । स्वदेशवर्णजातीयं यथा स्यादत्र निर्वृतिः

ഇനി, ഹേ നൃപാ! സ്വന്തം വേദശാഖയിൽ സ്മൃതമായിരിക്കുന്ന വിധിയും, ദേശം–വർണം–ജാതി അനുസരിച്ച ആചാരങ്ങളും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; അതുവഴി ഇവിടെ യഥോചിത തൃപ്തിയും ശരിത്വവും ഉണ്ടാകും।

Verse 3

श्राद्धे श्रद्धा यतो मूलं तेन श्राद्धं प्रकीर्तितम् । तत्तस्मिन्क्रियमाणे तु न किंचिद्व्यर्थतां व्रजेत्

ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ശ്രദ്ധയാണ് മൂലം; അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ‘ശ്രാദ്ധം’ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ആ ഭാവത്തോടെ ചെയ്താൽ അതിലെ ഒന്നും വ്യർത്ഥമാകുകയില്ല।

Verse 4

अनिष्टमपि राजेन्द्र तस्माच्छ्राद्धं समा चरेत् । विप्रपादोदकं यत्तु भूमौ पतति पार्थिव

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അനിഷ്ട സാഹചര്യത്തിലുപോലും ശ്രാദ്ധം വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കണം. ഹേ പാർത്ഥിവാ! ബ്രാഹ്മണന്റെ പാദപ്രക്ഷാളനജലം ഭൂമിയിൽ വീണാൽ അത് പുണ്യപ്രദമാകുന്നു।

Verse 6

जाता ये गोत्रजाः केचिदपुत्रा मरणं गताः । ते यांति परमां तृप्तिममृतेन यथा सुराः । विप्रपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावत्पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम्

സ്വഗോത്രത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും സന്താനമില്ലാതെ മരിച്ചവർ അമൃതത്തിൽ തൃപ്തരായ ദേവന്മാരെപ്പോലെ പരമ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു. ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം, ബ്രാഹ്മണന്റെ പാദപ്രക്ഷാലനജലത്തിൽ നനഞ്ഞ പിതൃകൾ താമരപ്പാത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 7

श्राद्धेऽथ क्रियमाणे तु यत्किंचित्पतति क्षितौ । पुष्पगन्धोदकं चान्नमपि तोयं नरेश्वर

ഹേ നരേശ്വരാ! ശ്രാദ്ധകർമ്മം നടക്കുമ്പോൾ ഭൂമിയിൽ വീഴുന്ന ഏതൊന്നും—പുഷ്പം, സുഗന്ധജലം, അന്നം, അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണ ജലം പോലും—തന്നതിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെ അർപ്പണസമമായ ഫലം നൽകുന്നതാകുന്നു.

Verse 8

तेन तृप्तिं परां यांति ये कृमित्वमुपागताः । कीटत्वं वापि तिर्यक्त्वं व्यालत्वं च नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! ആ വീണ അർപ്പണം കൊണ്ടു കൃമികളായവർ, കീടങ്ങളായവർ, തിര്യക്‌ (മൃഗ) യോനിയിൽപ്പെട്ടവർ, അല്ലെങ്കിൽ വ്യാല (സർപ്പ) രൂപം പ്രാപിച്ചവർ—എല്ലാവരും പരമ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 9

यदुच्छिष्टं क्षितौ याति पात्रप्रक्षालनोद्भवम् । तेन तृप्तिं परां यांति ये प्रेतत्वमुपागताः

പാത്രങ്ങൾ കഴുകുന്നതിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഉച്ഛിഷ്ടം ഭൂമിയിൽ വീണാൽ, അതിനാൽ പ്രേതത്വം പ്രാപിച്ചവരും പരമ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 10

ये चापमृत्युना केचिन्मृत्युं प्राप्ताः स्ववंशजाः । असंस्कृतप्रमीतानां त्यागिनां कुलयोषिताम्

കൂടാതെ സ്വന്തം വംശത്തിൽ അപമൃത്യുവാൽ മരിച്ചവർ—സംസ്കാരങ്ങൾ ചെയ്യപ്പെടാതെ മരിച്ചവർ, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവർ, അതുപോലെ കുലസ്ത്രീകൾ അത്തരം ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ടവർ—അവരും (ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ) ഫലത്തിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു.

Verse 11

उच्छिष्टभागधेयं स्याद्दर्भेषु विकिरश्च यः । विकिरेण प्रदत्तेन ते तृप्तिं यांति चाखिलाः

ദർഭപ്പുല്ലിൽ ശേഷിപ്പു വിതറുന്നതുതന്നെ അവരുടെ നിശ്ചിത പങ്കാകുന്നു; ആ വിതറൽ-അർപ്പണത്താൽ എല്ലാവരും തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 12

यत्किंचिन्मंत्रहीनं वा कालहीनमथापि वा । विधिहीनं च संपूर्णं दक्षिणायां तु तद्भवेत्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ എന്തെങ്കിലും മന്ത്രഹീനം, കാലഹീനം, അല്ലെങ്കിൽ വിധിഹീനം ആണെങ്കിൽ—അത് ദക്ഷിണയാൽ നിശ്ചയമായി സമ്പൂർണമാകുന്നു।

Verse 13

तस्मान्न दक्षिणाहीनं श्राद्धं कार्यं विपश्चिता । य इच्छेच्छाश्वतीं तृप्तिं पितॄणामात्मनश्च यः

അതിനാൽ പിതൃകൾക്കും തനിക്കും ശാശ്വത തൃപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനി ദക്ഷിണാരഹിത ശ്രാദ്ധം ചെയ്യരുത്।

Verse 14

दक्षिणारहितं श्राद्धं यथैवोषरवर्षितम् । यथा तमसि नृत्यं च गीतं वा बधिरस्य च

ദക്ഷിണാരഹിത ശ്രാദ്ധം ഉഷരഭൂമിയിൽ പെയ്യുന്ന മഴപോലെ; ഇരുട്ടിൽ നൃത്തംപോലെ; അല്ലെങ്കിൽ ബധിരനോട് പാടുന്ന പാട്ടുപോലെ ആണ്।

Verse 15

श्राद्धं दत्त्वा च युक्त्वा च श्राद्धे निष्कामतां व्रजेत् । न स्वाध्यायः प्रकर्तव्यो न ग्रामांतरकं व्रजेत्

ശ്രാദ്ധം നൽകി വിധിപൂർവം സമാപിപ്പിച്ച ശേഷം, ശ്രാദ്ധകാര്യത്തിൽ നിഷ്കാമഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളണം; ആ ദിവസം സ്വാധ്യായം ചെയ്യരുത്, മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിലേക്കും പോകരുത്।

Verse 16

श्राद्धभुग्रमणीतल्पं तदहर्योऽधिगच्छति । तं मासं पितरस्तस्य जायंते वीर्यभोजिनः

ശ്രാദ്ധഭോജനം കഴിച്ച് അതേ ദിവസം സ്ത്രീസംഗമത്തിലേർപ്പെടുന്നവൻ ദോഷഭാഗിയാകുന്നു; ആ മാസം മുഴുവൻ അവന്റെ പിതൃകൾ അവന്റെ വീര്യത്തെയേ ആഹാരമാക്കി ജീവിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।

Verse 17

श्राद्धभुक्छ्राद्धदाता च यः सेवयति मैथुनम् । तस्य संवत्सरं यावत्पितरः शुक्रभोजिनः । प्रभवंति न संदेह इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

ശ്രാദ്ധഭോജനം കഴിച്ചവനോ ശ്രാദ്ധദാതാവോ—ആരെങ്കിലും മൈഥുനത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ പിതൃകൾ ഒരു വർഷം വരെ ശുക്രമാത്രം ആഹാരമാക്കി ജീവിക്കുന്നു; സംശയമില്ല—ഇത് വൈദിക ശ്രുതി പറയുന്നു।

Verse 18

श्राद्धे भुक्त्वाथ दत्त्वा वा यः श्राद्धं कुरुतेल्पधीः । स्वाध्यायं पितरस्तस्य यावत्संवत्सरं नृप । व्यर्थश्राद्धफलाः संतः पीड्यंते क्षुत्पिपासया

ഹേ രാജാവേ! ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷിച്ചോ ശ്രാദ്ധം നൽകിയോ ശേഷം, അൽപബുദ്ധിയാൽ വീണ്ടും അതിനെ വിധിഭ്രഷ്ടമായി ചെയ്യുന്നവന്റെ പിതൃകൾ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ആ ശ്രാദ്ധഫലത്തിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതരായി വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരാകുന്നു।

Verse 19

श्राद्धे भुक्त्वाऽथ दत्त्वा वा यः श्राद्धं मानवाधमः । ग्रामातरं प्रयात्यत्र तच्छ्राद्धं व्यर्थतां व्रजेत्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷിച്ചോ ശ്രാദ്ധം നൽകിയോ ശേഷം, അവിടെ നിന്ന് മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോകുന്ന അധമന്റെ ആ ശ്രാദ്ധം ഫലരഹിതമാകുന്നു।

Verse 20

ब्राह्मणेन न भोक्तव्यं समायाते निमंत्रणे । अथ भुंक्ते च यो मोहात्स प्रयाति ह्यधोगतिम्

പുതിയ ക്ഷണം വന്ന സമയത്ത് ബ്രാഹ്മണൻ അപ്പോൾ ഭക്ഷിക്കരുത്; മോഹവശാൽ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ നിശ്ചയമായും അധോഗതിയിലേക്കു വീഴും।

Verse 21

यजमानेन च तथा न कार्यं भोजनं परम् । कुर्वंति ये नराः सर्वे ते यांति नरकं ध्रुवम्

യജമാനൻ (ശ്രാദ്ധകർതാവ്) അതിന് ശേഷം മറ്റൊരു ഭോജനം ചെയ്യരുത്. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവർ എല്ലാവരും നിശ്ചയമായി നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 22

श्राद्धे भुक्त्वाऽथ दत्त्वा वा श्राद्धं यो युद्धमाचरेत् । असंदिग्धं हि तच्छ्राद्धं स मन्दो व्यर्थतं नयेत्

ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം അല്ലെങ്കിൽ ശ്രാദ്ധം നൽകി കഴിഞ്ഞ ശേഷം ആരെങ്കിലും യുദ്ധം/കലഹം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, ആ മൂഢൻ നിസ്സന്ദേഹമായി ആ ശ്രാദ്ധത്തെ വ്യർത്ഥമാക്കുന്നു.

Verse 23

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दोषानेतान्परित्यजेत् । श्राद्धभुग्यजमानश्च विशेषेण महीपते

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹീപതേ, ഈ ദോഷങ്ങളെ എല്ലാപ്രയത്നത്തോടെയും ഉപേക്ഷിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാദ്ധഭോജി കൂടിയും യജമാനനും (കർതാവും).

Verse 218

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धनियमवर्णनंनामाष्टादशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ആറാം നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിൽ ‘ശ്രാദ്ധനിയമവർണനം’ എന്ന 218-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.