
Reva Khanda
A Narmadā (Revā)–centered sacred-geography unit mapping tīrthas and devotional memory along the river’s banks. The chapter’s frame situates narration at Naimiṣāraṇya (a classical Purāṇic recitation landscape), from which the Revā region is described through hymnic praise, origin inquiry, and tīrtha-oriented questioning.
232 chapters to explore.

Revā-stutiḥ, Naimiṣa-saṃvādaḥ, Purāṇa-prāmāṇya-nirdeśaḥ (Invocation to Revā; Naimiṣa Dialogue; On the Authority of Purāṇa)
அத்தியாயம் மங்களாசரணத்துடன் தொடங்கி, ரேவா/நர்மதையின் விரிவான ஸ்துதியால் தொடர்கிறது. அவள் துரிதநாசினி, தேவர்கள்–ரிஷிகள்–மனிதர்கள் வணங்கும் புனித நதி; தவசிகள் கூட விரும்பும் கரைகள் உடைய புண்ணிய சலிலம் எனப் போற்றப்படுகிறது. பின்னர் கதை நைமிஷாரண்யத்தின் புராணச் சூழலுக்குச் செல்கிறது. யாகசத்திரத்தில் அமர்ந்துள்ள ஷௌனகர், சூதரிடம் கேட்கிறார்—பிராஹ்மீ நதி, விஷ்ணு-நதி ஆகியவற்றுக்குப் பின் ‘மூன்றாம்’ மகாநதி எனக் கூறப்படும் ரௌத்ரீ நதி ரேவா எங்கு உள்ளது? அவளின் ருத்ர-சம்பந்தமான தோற்றம் என்ன? அவளுடன் தொடர்புடைய தீர்த்தங்கள் யாவை? சூதர் கேள்வியைப் பாராட்டி, ஸ்ருதி–ஸ்ம்ருதி–புராணம் ஆகியவை ஒன்றுக்கொன்று துணைபுரியும் அறிவுப் பிரமாணங்கள் என நிறுவுகிறார்; புராணத்தை ‘ஐந்தாம் வேதம்’ போன்ற மகாப்ரமாணம் எனக் கூறி, புராணத்தின் பஞ்சலக்ஷணத்தை விளக்குகிறார். தொடர்ந்து பதினெட்டு மகாபுராணங்களின் பெயர்கள், ச்லோக எண்ணிக்கைகள், மேலும் உபபுராணங்களின் பட்டியலைச் சொல்லி, இறுதியில் கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் பெரும் புண்ணியத்தையும் நல்ல பரலோகப் பெறுபேற்றையும் தரும் எனப் பலனுரையை உரைக்கிறார்.

रेवातीर्थकथाप्रस्तावः — Janamejaya’s Inquiry and the Vindhya Āśrama Prelude
இரண்டாம் அதிகாரத்தில் சூதர் நர்மதா தீர்த்தங்களின் விரிந்த மகிமையைத் தொடங்கி, அவற்றை முழுமையாக விவரிப்பது மிகக் கடினம் எனக் கூறுகிறார். பின்னர் ஒரு பழைய முன்னுதாரணத்தை நினைவூட்டுகிறார்: மாபெரும் யாகச் சூழலில் அரசன் ஜனமேஜயன், சூதாட்டத் தோல்விக்குப் பின் வனவாசம் சென்ற பாண்டவர்கள் செய்த தீர்த்தசேவையைப் பற்றி, வ்யாசரின் சீடன் வைசம்பாயனரிடம் வினவுகிறான். வைசம்பாயனர் விரூபாக்ஷ சிவனையும் வ்யாசரையும் வணங்கி, கதையை உரைக்க ஒப்புக்கொள்கிறார். பாண்டவர்கள் த்ரௌபதியுடனும் பிராமணத் துணையர்களுடனும் பல தீர்த்தங்களில் நீராடி விந்தியப் பகுதியை அடைகிறார்கள். அங்கு மலர்-கனி செழித்த காடு, தூய நீர்நிலைகள், அமைதியான சூழல், பகைமையற்ற விலங்கு-பறவைகள் ஆகியவற்றுடன் தபோவன ஆசிரமத்தின் இயற்கைச் செழுமை விரிவாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. அந்த வனத்தில் ஒழுக்கமிக்க ரிஷிகள் சூழ, பலவகைத் தவங்களில் ஈடுபட்ட மார்கண்டேய முனிவரை அவர்கள் சந்திக்கிறார்கள். யுதிஷ்டிரன் பணிவுடன் அணுகி—பிரளயங்களைக் கடந்தும் நீடிக்கும் உங்கள் அதிசய நீண்ட ஆயுளின் காரணம் என்ன? பிரளயத்தில் எந்த நதிகள் நிலைத்திருக்கும், எவை அழியும்? என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் ருத்ர-பாஷித புராணத்தின் பெருமையைப் புகழ்ந்து, பக்தியுடன் கேட்பதின் மகாபலனைச் சொல்கிறார்; முக்கிய நதிகளைச் சுட்டி, கடலும் நதிகளும் காலச்சுழலில் சுருங்கும் எனக் கூறி, நர்மதா மட்டும் ஏழு கல்பாந்தங்களிலும் நிலைத்திருக்கும் தனிச்சிறப்புடையது என அறிவித்து, அடுத்த விளக்கத்திற்கான முன்னுரையை அமைக்கிறார்.

Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Dissolution and the Matsya-Form Encounter (युगक्षय-वर्णनं मत्स्यरूप-समागमश्च)
இந்த अध्यாயத்தில் யுதிஷ்டிரன், முனிவர் மார்கண்டேயரிடம்—அவர் மீண்டும் மீண்டும் கண்ட யுக‑அந்தக் காலத்தின் அச்சமூட்டும் நிலைகள் எவ்வாறு இருப்பது—என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் நீண்ட வறட்சி, மூலிகை‑செடிகளின் அழிவு, நதிகள்‑ஏரிகள்‑குளங்கள் வறண்டு போதல், உயிர்கள் உயர்ந்த உலகங்களுக்கு இடம்பெயர்தல் ஆகியவற்றைச் சொல்கிறார். பின்னர் புராணப் பரம்பரையின் அதிகாரத் தொடர்—சம்பு → வாயு → ஸ்கந்தன் → வசிஷ்டர் → பராசரர் → ஜாதூகರ್ಣ்யர் → பிற ரிஷிகள்—என்று நிறுவி, புராண‑श्रவணம் பிறவி பிறவியாகச் சேர்ந்த மாசுகளை நீக்கி விடுதலைக்கு உதவும் என விளக்குகிறார். அதன்பின் பிரளயக் காட்சி: பன்னிரண்டு சூரியர்களின் வெப்பத்தில் உலகம் எரிந்து ஒரே மகாசமுத்திரமாகிறது. நீரில் அலைந்து திரியும் போது அவர் ஆதித் தெய்வீக ஒளிமய பரம்பொருளைத் தரிசிக்கிறார்; மேலும் இருண்ட சமுத்திரத்தில் மற்றொரு மனு தன் சந்ததியுடன் பயணிப்பதையும் காண்கிறார். அச்சமும் களைப்பும் மிக, அவர் ஒரு மாபெரும் மீன்‑வடிவத்தைச் சந்திக்கிறார்; அது மகேஸ்வரன் என அறிந்து, அவர் அழைப்பினால் அருகே செல்கிறார். சமுத்திரத்திலேயே நதிபோல் அதிசய ஓடை தோன்றுகிறது; ‘அபலா’ எனப்படும் தெய்வப் பெண் தாம் ஈசுவரன் உடலிலிருந்து தோன்றியவர் என்றும், சங்கரன் சன்னிதியுடன் இணைந்த படகே பாதுகாப்பு என்றும் கூறுகிறாள். மார்கண்டேயர் மனுவுடன் படகில் ஏறி சைவ ஸ்தோத்திரம் பாடுகிறார்—சத்யோஜாத, வாமதேவ, பத்ரகாளி, ருத்ர முதலிய ரூபங்களில் உலகக் காரணமான சிவனைப் போற்றுகிறார். இறுதியில் மகாதேவன் प्रसன்னனாகி வரம் கேட்க அழைக்கிறார்; நிலையாமையில் பக்தியும் அதிகாரபூர்வமான श्रवணமும் தான் சரணம் என अध्यாயம் நிறைவு பெறுகிறது.

Origin and Boons of Revā (Narmadā) as Rudra-born River
இந்த அதிகாரத்தில் உரையாடல்-தொடர்ச்சி வழியாக ரேவா (நர்மதா) நதியின் தோற்றமும் மகிமையும் கூறப்படுகிறது. மார்கண்டேயர் திரிகூட சிகரத்தில் மகாதேவரை அணுகி வணங்கி பூஜை செய்கிறார். பின்னர் யுதிஷ்டிரர்—இருண்ட பிரபஞ்சக் கடலில் அலைந்து திரியும், தாமரை-கண்களையுடைய ஒரு பெண் யார், தன்னை ருத்ரஜா எனச் சொல்கிறாளே—என்று கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் இதே கேள்வியை முன்பு மனுவிடம் கேட்டதாகவும், மனு கூறியது: உமையுடன் சிவன் ருக்ஷசைலத்தில் கடுந்தவம் செய்தார்; சிவனின் வியர்வையிலிருந்து மிகப் புண்ணியமிக்க நதி தோன்றியது; அதுவே தாமரை-கண்களையுடைய ரேவா தேவி எனவும் விளக்குகிறார். கிருதயுகத்தில் அந்த நதி பெண் வடிவில் ருத்ரனை வழிபட்டு வரங்களை வேண்டுகிறது—பிரளயத்திலும் அழியாமை, பக்தியுடன் நீராடினால் மகாபாதகங்கள் நீங்கும் சக்தி, ‘தென் கங்கை’ என்ற நிலை, அவளின் ஸ்நான பலன் மகாயாகாதி கர்மபலத்துக்கு இணை, மேலும் அவள் கரைகளில் சிவனின் நித்திய சாந்நித்யம். சிவன் வரங்களை அருளி வட-தென் கரை வாசிகளுக்கான பலன் வேறுபாடுகளையும் கூறி, அனைவருக்கும் முக்தி-உதவும் புண்ணியத்தை விரிவாக்குகிறார். முடிவில் ருத்ரோற்பத்தி தொடர்புடைய நதிகள்/ஓடைகளின் பெயர்கள் பட்டியலிடப்பட்டு, அவற்றை நினைவு-பாராயணம்-கேட்போர் பெரும் புண்ணியமும் உயர்ந்த பரலோக கதியும் பெறுவர் எனப் பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.

नर्मदाया उत्पत्तिः, नामकरणं च (Origin and Naming of Narmadā; Kalpa-Framing Discourse)
இந்த அத்தியாயம் கேள்வி–பதில் வடிவில் தத்துவ விசாரணையாக அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரர் முனிவர் சபையுடன் நர்மதையின் பரிசுத்தத்தைக் கண்டு வியந்து, ஏழு கல்பங்கள் முடிந்தாலும் இந்த தேவிநதி ஏன் அழிவதில்லை என்று கேட்கிறார். மேலும் பிரளயம் எவ்வாறு நிகழ்கிறது, உலகம் நீர்நிலையாக எவ்வாறு தங்குகிறது, மீண்டும் படைப்பு மற்றும் பாதுகாப்பு எவ்வாறு நடைபெறுகிறது என்பதையும் விளக்கம் கேட்கிறார். நர்மதா, ரேவா போன்ற பல பெயர்களின் பொருள், வழிபாட்டில் அவை ஏன் வழங்கப்பட்டன, புராணவல்லுநர்கள் ‘வைஷ்ணவி’ என அழைப்பதற்கான மரபுக் காரணம் என்ன என்பதையும் வினவுகிறார். மார்க்கண்டேயர் மகேஸ்வரனிடமிருந்து வாயு வழியாக வந்த பரம்பரையைச் சுட்டி, கல்ப வகைப்பாட்டைச் சுருக்கமாகக் கூறுகிறார். பின்னர் ஆதித் தமஸிலிருந்து தத்துவம் வெளிப்படுதல், ஹிரண்யாண்டம் தோன்றுதல், பிரம்மா வெளிப்பாடு ஆகிய படைப்புக் குறிப்பு வருகிறது. அதன் பின் நர்மதையின் தெய்வீக தோற்றக் கதை: உமா–ருத்ர தொடர்புடைய ஒளிமிகு கன்னி தேவர்கள்–அசுரர்களை மயக்குகிறாள்; சிவன் ஒரு விளையாட்டு நியமத்தை நிறுவ, அவள் தூரதூரமாக மறைந்து மீண்டும் தோன்றுகிறாள்; இறுதியில் ‘நர்ம’ (நகைச்சுவை/மகிழ்ச்சி) மற்றும் தெய்வீக லீலை என்ற பொருளோடு சிவன் அவளுக்கு ‘நர்மதா’ எனப் பெயரிடுகிறார். முடிவில் அவள் மகாசமுத்திரத்திடம் ஒப்படைக்கப்படுதல், மலைப்பகுதியிலிருந்து கடலில் புகுதல், மேலும் குறிப்பிட்ட கல்பச் சூழலில் (பிராஹ்ம/மத்ஸ்ய குறிப்புகளுடன்) அவள் வெளிப்பாடு சொல்லப்படுகிறது।

Narmadā–Revā Utpatti and Nāma-Nirukti (Origin and Etymologies of the River’s Names)
மார்கண்டேயர் கூறுவது: யுகாந்த மகாப்ரளயத்தில் மகாதேவன் முதலில் அக்கினி-ரூபமாகவும், பின்னர் மேகமயமான விஸ்வரூபமாகவும் இருந்து, உலகமெங்கும் ஒரே மகாசமுத்திரமாக மூழ்கச் செய்கிறான். அந்த இருண்ட ஆதிநீரில் சிவசக்தியின் செயலுருவாக ஒளிமிகு மயூர-வடிவு தோன்றி, அதிலிருந்து மீண்டும் படைப்பின் ஒழுங்கு தொடங்குகிறது. அப்போது நர்மதா புண்யநதி-தேவியாகத் தோன்றி, தெய்வ அருளால் பிரளயத்திலும் அழியாமல் நிலைத்திருப்பாள். சிவ ஆணையால் உலகம் மறுபடியும் நிறுவப்படுகிறது; மயூரத்தின் இறக்கைகளிலிருந்து தேவர்கள்-அசுரர்கள் தோன்றுகின்றனர், திரிகூட மலை வெளிப்படுகிறது, பின்னர் நதிகளின் ஓட்டங்கள் வழியாக நிலவியல் மீண்டும் அமைக்கப்படுகிறது. தொடர்ந்து நர்மதாவின் பெயர்கள் மற்றும் அவற்றின் பெயர்நிருக்திகள் தொகுக்கப்படுகின்றன—மஹதீ, சோணா, க்ருபா, மந்தாகினீ, மஹார்ணவா, ரேவா, விபாபா, விபாசா, விமலா, ரஞ்சனா முதலியவை—இவை தூய்மை, கருணை, சம்சாரத் தாரணம், மங்கள தரிசனம் போன்ற பண்புகளுடன் இணைக்கப்படுகின்றன. இப்பெயர்களின் தோற்றத்தை அறிதல் பாபவிமோசனத்தையும் ருத்ரலோகப் பிராப்தியையும் தரும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

Kūrma-Prādurbhāva and the Epiphany of Devī Narmadā (Revā’s Manifestation)
மார்கண்டேயர் பிரளயக் காட்சியை உரைக்கிறார்—நிலையுள்ளதும் நகர்வதும் ஆகிய எல்லா உயிர்களும் இருளில் லயித்து, அச்சமூட்டும் ‘ஏகார்ணவ’ ஒரே பெருங்கடல் மட்டுமே எஞ்சுகிறது. அந்த நீர்மத்தியில் தனித்திருக்கும் பிரம்மா, கூர்மரூபத்தில் பேரொளியுடன் விளங்கும், உலகமெங்கும் பரந்த பரம தெய்வத்தை தரிசிக்கிறார்; அதன் ரூபம் அற்புதமான கோஸ்மிக் சிறப்புகளால் வர்ணிக்கப்படுகிறது. பிரம்மா அந்த தெய்வத்தை மென்மையாக விழிப்பித்து, வேத-வேதாங்க மொழிநடையில் மங்கள ஸ்துதிகளைச் செய்து, முன்பு ஒடுக்கப்பட்ட உலகங்களை மீண்டும் வெளிப்படுத்த வேண்டுமென வேண்டுகிறார். தெய்வம் எழுந்து மூவுலகங்களையும், தேவர்-தானவர்-கந்தர்வர்-யக்ஷர்-நாகர்-ராக்ஷசர் முதலிய உயிர்வகைகளையும், சூரிய-சந்திர-நட்சத்திரங்களையும் மீண்டும் வெளிப்படுத்துகிறது. பின்னர் பூமி மலைகள், தீவுகள், கடல்கள், லோகாலோக எல்லை வரை விரிந்ததாகத் தோன்றுகிறது. இவ்வாறு புதுச்சிருஷ்டியில் நீரிலிருந்து திவ்ய ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட பெண் வடிவில் தேவீ நர்மதா (ரேவா) வெளிப்படுகிறாள்; அவளை பக்தியுடன் போற்றி வணங்கி அணுகுகின்றனர். இறுதியில், இந்த கூர்மப் பிராதுர்பாவக் கதையை கேட்பதும் படிப்பதும் கில்பிஷம் எனும் பாவங்களை நீக்கும் என்று பலश्रுதி போல உறுதி கூறப்படுகிறது.

बकरूपेण महेश्वरदर्शनं तथा नर्मदामाहात्म्योपदेशः | Mahādeva as the Crane and the Instruction on Narmadā’s Sanctity
மார்கண்டேயர் கூறுகிறார்—பிரளயத்தில் உலகமெல்லாம் நீரில் மூழ்கியபோது, அவர் நீண்ட காலம் மகாசமுத்திரத்தின் நடுவில் சோர்ந்து கிடந்து, பெருவெள்ளத்தைத் தாண்டச் செய்யும் தெய்வத்தை தியானித்து நினைத்தார். அப்போது கொக்கு/பகுலம் போன்ற வடிவில் திவ்ய ஒளியுடன் பிரகாசிக்கும் ஒரு பறவையை அவர் கண்டார். அச்சமூட்டும் கடலில் இத்தகைய தெய்வீக உயிர் எவ்வாறு தோன்றியது எனக் கேட்டபோது, அந்தப் பறவை தானே மகாதேவன் என்றும், பிரம்மா-விஷ்ணுவையும் உள்ளடக்கும் பரம்பொருள் என்றும், இப்போது பிரபஞ்சம் சங்கார நிலையில் உள்ளது என்றும் அறிவித்தது. மகேஸ்வரன் தன் இறக்கையின் உள்ளே ஓய்வெடுக்க அழைத்தார்; முனிவருக்கு காலத்தைத் தாண்டிய மாற்றம் போன்ற அனுபவம் ஏற்பட்டது. பின்னர் நுப்புர ஒலியுடன் திசைகளிலிருந்து வந்த பத்து அலங்கரித்த கன்னியர் பறவையை வணங்கி, மறைந்த மலைக்கருவைப் போன்ற உள்நிலத்திற்குள் சென்றனர். அங்கே அற்புத நகரம், ஒளிவீசும் நதி, பல நிறங்களில் மிளிரும் அதிசய லிங்கம் தோன்றியது; சங்காரச் சுருக்க நிலையில் தேவர்கணம் அதைச் சூழ்ந்திருந்தது. பின்னர் ஒரு பிரகாசமான கன்னி தன்னை நர்மதா (ரேவா) என்று—ருத்ரதேகத்திலிருந்து பிறந்தவள் என்று—அறிமுகப்படுத்தி, அந்த பத்து கன்னியர் திசைகளே எனச் சொன்னாள். மகாயோகி மகாதேவன் சுருக்கக் காலத்திலும் பூஜைக்காக லிங்கத்தை நிறுவியதாகவும், ‘லிங்கம்’ என்பது அசையும்-அசையாத உலகம் லயமாகும் ஆதாரத் தத்துவம் எனவும் விளக்கினாள். தேவர்கள் இப்போது மாயையால் சுருக்கப்பட்டிருந்தாலும், சிருஷ்டியில் மீண்டும் வெளிப்படுவார்கள் என்றாள். இறுதியில் நர்மதா நீரில் மந்திர-விதியுடன் மகாதேவனை ஸ்நான-அர்ச்சனை செய்தால் பாவம் நீங்கும்; நர்மதா மனித உலகின் மகாபாவனியாகப் போற்றப்படுகிறாள்।

युगान्तप्रलयः, वेदापहारः, मत्स्यावतारः, नर्मदामाहात्म्यम् (Yugānta-Pralaya, Veda-Abduction, Matsya Intervention, and Narmadā Māhātmya)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் யுகாந்தப் பிரளயக் காட்சியை உரைக்கிறார். உலகமெங்கும் வெள்ளம் சூழ, தேவர்கள், ரிஷிகள் முதலியோர் நோக்கிக் கொண்டிருக்க, பரமேஸ்வரன் சிவன் பிரகிருதியின் ஆதரவுடன் யோகசமாதியில் சயனித்திருப்பதாகவும் அனைவரும் அவரைத் துதிப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் பிரம்மா நான்கு வேதங்கள் இழந்ததைக் குறித்து வருந்தி—சிருஷ்டிக்கான ஒழுங்கு, காலத்தின் நினைவு (கடந்த/நிகழ் முதலிய அறிவு) மற்றும் முறையான ஞானத்திற்குப் வேதங்கள் இன்றியமையாதவை என விளக்குகிறார். சிவன் நர்மதையிடம் காரணம் கேட்க, மதுவும் கைடபனும் எனும் தைத்யர்கள் தெய்வ நித்திரை நிலையிலான வாய்ப்பைப் பயன்படுத்தி வேதங்களை கடலின் ஆழத்தில் மறைத்தனர் என்று அவள் கூறுகிறாள். அதன்பின் வைஷ்ணவ தலையீடு நினைவுகூரப்படுகிறது: பகவான் மீன் வடிவம் (மத்ஸ்யாவதாரம்) கொண்டு பாதாளத்தில் வேதங்களைத் தேடி, தைத்யர்களை வென்று வேதங்களை பிரம்மாவிடம் மீட்டளிக்கிறார்; இதனால் மீண்டும் சிருஷ்டி நடைபெறுகிறது. முடிவில் கங்கை, ரேவா (நர்மதா), சரஸ்வதி ஆகியவை ஒரே புனித சக்தியின் மூன்று வெளிப்பாடுகள் என்றும், ஒவ்வொன்றும் ஒரு மகாதெய்வ ரூபத்துடன் தொடர்புடையதென்றும் கூறப்படுகிறது. நர்மதா நுண்மையானவள், எங்கும் பரவும் பாவநாசினி, சம்சாரத்தைத் தாண்டச் செய்யும் வழி எனப் போற்றப்பட்டு—அவள் நீர்த் தொடர்பும், கரையில் சிவபூஜையும் சுத்தியும் உயர்ந்த ஆன்மிகப் பயன்களையும் தரும் என அறிவிக்கப்படுகிறது.

Revātīra-āśrayaḥ: Kalpānta-anāvṛṣṭi, Ṛṣi-saṅgama, and Narmadā’s Salvific Efficacy (रेवातीराश्रयः)
இந்த अध्यாயத்தில் யுதிஷ்டிரர் கல்பகாலத்தின் அளவும் நர்மதா-பிரதேசத்தின் ஒழுங்கு/பிரிவும் குறித்து வினவுகிறார். மார்கண்டேயர் முன் கல்பாந்தத்தில் ஏற்பட்ட கடும் அனாவிருஷ்டியைச் சொல்கிறார்—நதிகளும் கடல்களும் வறண்டு, பசியால் மக்கள் அலைந்து, ஹோம-பலியின் ஒழுங்கு சிதைந்து, சௌச-நியமங்கள் குன்றின. அப்போது குருக்ஷேத்ரவாசிகள், வைகானஸர், குகைவாசி தபஸ்விகள் முதலிய பல ரிஷிகள் வழிகாட்டல் கேட்க, அவர் வடதிசையை விட்டு தெற்கே, குறிப்பாக சித்தர்கள் சேவிக்கும் பரம புண்ய நர்மதா கரைக்கு செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். ரேவா-தீரம் அபூர்வ அடைக்கலமாக வர்ணிக்கப்படுகிறது—ஆலயங்களும் ஆசிரமங்களும் செழித்து, அக்னிஹோத்ரம் இடையறாது நடைபெறுகிறது; பஞ்சாக்னி, உபவாசம், சாந்திராயணம், க்ருச்சிரம் போன்ற பல விரத-தபங்கள் அனுஷ்டிக்கப்படுகின்றன. மகேஸ்வரரின் ஷைவ ஆராதனையுடன் நித்ய நாராயண ஸ்மரணமும் இணைத்து போதிக்கப்படுகிறது; இயல்புக்கேற்ற பக்தி அதற்கேற்ற பலனைத் தரும், ஆனால் மரத்தை விட்டு கிளைகளில் ஆசை (பகுதி ஆதாரங்களில் பற்றுதல்) சம்சாரத்தை வளர்க்கும் என உவமையால் கூறப்படுகிறது. பலஸ்ருதியில் ரேவா கரையில் கட்டுப்பாட்டுடன் வாழ்ந்து வழிபட்டால் அபுனராவிருத்தி கிடைக்கும் என்றும், நர்மதா நீரில் மரணமடைந்தவர்களும் உயர்ந்த நிலை பெறுவர் என்றும் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் இந்த अध्यாயத்தின் பாராயணம்/கேள்வி ருத்ரவாக்கியத்துக்கு ஒத்த தூய்மையளிக்கும் ஞானமாகப் புகழப்படுகிறது.

Śraddhā, Narmadā-tīra Sādhanā, and the Pāśupata-Oriented Ethical Code (श्रद्धा–रेवातीरसाधना–पाशुपतधर्मः)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் கேட்கிறான்—யுகாந்தம் போன்ற கடுமையான காலத்திலும் சில தீர்த்தங்களும் சாதனைகளும் ஏன் பலன் தருகின்றன? முனிவர்கள் எவ்வாறு குறிப்பிட்ட நியமங்களால் முக்தியை அடைகிறார்கள்? மார்கண்டேயர் பதிலளிக்கிறார்: ‘ஸ்ரத்தா’ (நம்பிக்கை/பக்தி) இன்றியமையாதது; ஸ்ரத்தா இல்லாத கர்மம் பயனற்றது; பல பிறவிகளின் புண்யப் பரிபாகத்தால் ஸ்ரத்தையுடன் சங்கரபக்தி கிடைக்கிறது. பின்னர் ரேவாதீரம்/நர்மதாதீரம் விரைவில் சித்தி அளிக்கும் தீர்த்தமாகப் புகழப்படுகிறது. சிவபூஜை, குறிப்பாக லிங்கபூஜை, தினசரி ஸ்நானம், பஸ்மதாரணம் ஆகியவை பாபநாசினிகள்; முன்பு குற்றமுள்ள வாழ்விருந்தவர்களுக்கும் விரைவில் சுத்தி தரும் என கூறப்படுகிறது. அதன் பின் அசுத்தமான அன்னாச்ரயம், குறிப்பாக ‘சூத்ரான்னம்’ போன்றவற்றைச் சார்ந்த உணவு-நம்பிக்கை, கர்மவிளைவும் ஆன்மிக வீழ்ச்சியும் ஏற்படுத்தும் என எச்சரிக்கப்படுகிறது. பாசுபத மரபுக்கு ஒத்த உண்மையான அனுஷ்டானம் போற்றப்படுகிறது; வஞ்சகம், பேராசை, ஆடம்பரம் ஆகியவை தீர்த்தப் பலனை அழிக்கும் குற்றங்கள் எனச் சொல்லப்படுகிறது. நந்தியின் உபதேசம் போல அமைந்த பகுதியில் பேராசைத் துறப்பு, சிவபக்தியில் நிலை, பஞ்சாக்ஷரி மந்திர ஜபம், ரேவாவின் புனிதத்தின்மேல் சார்பு ஆகியவை வலியுறுத்தப்படுகின்றன. இறுதியில் ருத்ராத்யாயம், வேதபாடம், நர்மதாதீரத்தில் புராணப் பாராயணம்/கேட்பு, நியமபூர்வ சாதனை ஆகியவை சுத்தியும் உயர்கதியும் தரும்; யுகாந்த வறட்சியில் முனிவர்கள் நர்மதாதீரத்தைச் சரணடைவது ரேவாவை ‘நதிகளில் சிறந்தது’ என்றும் நிரந்தர அடைக்கலம் என்றும் உறுதிப்படுத்துகிறது.

नर्मदास्तोत्रम् (Narmadā-Stotra) — Hymn of Praise to the Revā
மார்கண்டேயர் அரசரின் கேட்போர் சூழலில் கூறுவதாவது: முன் உரையை கேட்டவுடன் கூடியிருந்த முனிவர்கள் மகிழ்ந்து கைகூப்பி நர்மதா (ரேவா) தேவியைப் போற்றத் தொடங்குகின்றனர். இவ்வத்தியாயம் தொடர்ச்சியான ஸ்தோத்திரமாக அமைந்து, நர்மதாவை பாவன நீர்தெய்வ சக்தி, பாபநாசினி, தீர்த்தங்களின் அடைக்கலம், ருத்ராங்கசமுத்பவா (ருத்ரனின் அங்கத்திலிருந்து தோன்றியவள்) எனத் தெய்வீகமாக அழைக்கிறது. ஸ்தோத்திரத்தில் துன்பமும் நெறித் தவறுகளும் கொண்ட உயிர்களைச் சுத்திகரித்து காக்கும் வல்லமை, வேதனைமிகு நிலைகளில் அலைதலுக்கு மாறாக நர்மதா நீர்தொடர்பு தரும் விடுதலை, மேலும் கலியுகத்தில் பிற நீர்கள் குறைந்து/மாசுபட்டாலும் நர்மதாவின் நிலையான புனிதம் விளக்கப்படுகிறது. இறுதிப் பலश्रுதி: நர்மதாவில் நீராடிய பின் இதை ஓதினாலும் கேட்டாலும், ஒருவர் சுத்தமான கதியை அடைந்து, தெய்வ வாகனமும் வானுலக அலங்காரங்களும் பெற்றவராய் மகேஸ்வரன்/ருத்ரனின் சன்னிதியை அடைவார் என்கிறது।

नर्मदाया दिव्यदर्शनं कल्पान्तरस्थैर्यं च (Narmadā’s Divine Epiphany and Her Continuity Across Kalpas)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் நர்மதா/ரேவையை காக்கும், காலந்தோறும் நிலைக்கும் தெய்வீக சக்தியாக விளக்குகிறார். முனிவர்கள் போற்றியதால் மகிழ்ந்த தேவி வரங்களை அருளத் தீர்மானித்து, இரவில் கனவில் தோன்றி—“என் கரையில் அச்சமின்றி வாழுங்கள்; வறுமையோ துன்பமோ உங்களுக்கு இல்லை” என்று ஆறுதல் அளிக்கிறாள். பின்னர் ஆசிரமங்களின் அருகே மிகுதியாக மீன்கள் முதலிய அதிசய வெளிப்பாடுகள் தோன்றி தெய்வ அருளைச் சுட்டி, தவசிகளின் வாழ்வைத் தாங்குகின்றன. நீண்டகாலக் காட்சியில் முனிவர்கள் நர்மதா கரையில் ஜபம், தவம், பித்ரு-தேவ வழிபாடுகளைச் செய்கிறார்கள்; கரைகள் பல லிங்கத் திருத்தலங்களாலும் ஒழுக்கமுடைய பிராமணர்களாலும் ஒளிர்கின்றன. அதன் பின் நள்ளிரவில் நீரிலிருந்து ஒளிமிகு கன்னி வடிவில் தேவி வெளிப்பட்டு—திரிசூலம் தாங்கி, பாம்பு யஜ்ஞோபவீதம் அணிந்து—பிரளயம் அணுகுவதை அறிவித்து, குடும்பத்துடன் உள்ள முனிவர்கள் பாதுகாப்பிற்காக தன்னுள் (நதியில்) புகுமாறு அழைக்கிறாள். இறுதியில் நர்மதாவின் பல கல்பங்களிலும் அழியாத தொடர்ச்சி கூறப்படுகிறது; அவள் சங்கரீ-சக்தி என அடையாளப்படுத்தப்பட்டு, அவள் அழியாத கல்பங்களின் பெயர்கள் சொல்லப்பட்டு, நதி புனித நிலவியல் வடிவமும் பிரபஞ்சத் தத்துவமும் என நிறுவப்படுகிறது.

नीललोहितप्रवेशः तथा रौद्रदेव्याः जगत्संहारवर्णनम् | Entry into the Śaiva State and the Description of the Fierce Devī in Cosmic Dissolution
இந்த அத்தியாயம் அரச-முனிவர் உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. நர்மதா கரையிலிருந்த முனிவர்கள் உயருலகத்திற்குச் சென்ற பின் என்ன அதிசய நிகழ்வு நடந்தது என்று யுதிஷ்டிரன் கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் ‘ரௌத்ர-ஸம்ஹாரம்’ எனும் பேரழிவு நிலையை விவரிக்கிறார்; பிரம்மா, விஷ்ணு முதலிய தேவர்கள் கைலாசத்தில் நித்திய மகாதேவனைப் போற்றி, மகாகாலச் சுழற்சியின் முடிவில் லயத்தை வேண்டுகின்றனர். இங்கு த்ரிவித தெய்வத் தத்துவம் நிறுவப்படுகிறது—ஒரே பரம்பொருள் பிராஹ்மீ (ஸ்ருஷ்டி), வைஷ்ணவீ (ஸ்திதி/பாலனம்), ஷைவீ (ஸம்ஹாரம்) என வெளிப்படுகிறது; இறுதியில் பூதத் தத்துவங்களைத் தாண்டிய ஷைவ ‘பதம்’ அடைதல் கூறப்படுகிறது. பின்னர் லயச் செயல் தொடங்குகிறது. மகாதேவன் தேவியை மென்மையான ரூபத்தை விட்டு ருத்ரசார்ந்த உக்கிர ரூபம் எடுக்க ஆணையிடுகிறார்; கருணையால் தேவி முதலில் மறுக்கிறாள், ஆனால் சிவனின் கோபவாக்கால் காலராத்திரியை ஒத்த ரௌத்ரீ ரூபமாக மாறுகிறாள். அவளின் பயங்கர உருவம், எண்ணற்ற ரூபங்களாகப் பெருக்கம், கணங்களின் துணை, மூவுலகின் ஒழுங்கான குலைவு மற்றும் தகனம்—இவை லயத்தை சீரற்ற பேரழிவாக அல்ல, தெய்வ ஒழுங்கில் நடைபெறும் முறையான செயலாகக் காட்டுகின்றன.

Amarāṅkaṭa at the Narmadā: Kālarātri, the Mātṛgaṇas, and Śiva’s Yuga-End Vision (अमरंकट-माहात्म्य तथा संहारा-दर्शनम्)
மார்கண்டேயர் யுகாந்தம் போன்ற பேரழிவு தரிசனத்தை உரைக்கிறார். கொடூர மாத்ருகணங்கள் சூழ்ந்த காலராத்திரி உலகங்களை ஆட்கொள்கிறது. பிரம்ம-விஷ்ணு-சிவ சக்திகளின் நிழலாகவும், பூத-திக்க்பால தத்துவங்களோடு இணைந்தவையாகவும் கூறப்படும் மாதர்கள் ஆயுதம் தாங்கி பத்து திசைகளிலும் உலாவுகின்றனர்; அவர்களின் அலறலும் பாதஒலியும் திரிலோகத்தையே சுட்டெரிக்கிறது. அழிவு ஏழு தீவுக் கண்டங்களிலும் பரவி, இரத்தபானம்-உயிர்ப் புசிப்பு போன்ற படிமங்கள் பிரளயப் பொருளை வெளிப்படுத்துகின்றன. பின்னர் கதை புனித மையத்துக்கு திரும்புகிறது—நர்மதா கரையில் அமராங்கடத்தில் சிவன் இருப்பிடம். “அமரா” மற்றும் “கட” என்ற சொற்களின் வழி அந்தப் பெயரின் விளக்கம் தரப்படுகிறது. உமையுடன் சங்கரன் கணங்கள், மாத்ருகணங்கள், மேலும் உருவமெடுத்த ம்ருத்யுவுடன் சேர்ந்து பரவசத் தாண்டவம் ஆடுகிறார்—ருத்ரனின் பயமும் அடைக்கலமும் ஒரே நேரத்தில் வெளிப்படுகின்றன. நர்மதா உலகம் வணங்கும் தாய்நதியாகப் போற்றப்படுகிறாள்; அவளின் வலிமைமிகு, கொந்தளிக்கும் வடிவங்களும் வர்ணிக்கப்படுகின்றன. இறுதியில் தெய்வத் தரிசனம் உச்சம் பெறுகிறது—ருத்ரன் வாயிலிருந்து எழும் சம்வர்த்தக் காற்று கடல்களை உலரச் செய்கிறது. சுடுகாட்டு அடையாளங்களுடன் பிரகாசிக்கும் சிவன் லயத்தை நிகழ்த்தினாலும், காலராத்திரி, மாதர்கள், கணங்கள் அனைவருக்கும் பரம ஆராத்யன் அவனே. முடிவில் ஹரிஹர/சிவனை உலகக் காரணமாகவும் இடையறா நினைவின் பொருளாகவும் கூறும் காவல்-ஸ்துதி வழங்கப்படுகிறது.

Saṃvartaka-Kāla Nṛtya and Mahādeva-Stotra (Cosmic Dissolution Motif)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்க்கண்டேயர் உயர்தத்துவ நிகழ்வை உரைக்கிறார். சூலதாரி ஹரன்/சம்பு பயங்கர பூதகணங்களுடன், யானைத்தோல் போர்த்தி, புகை‑தீச்சினங்கள் பறக்கும் அச்சமூட்டும் உருவகங்களோடு, வடவாமுகம் போல விரிந்த வாயால் பிரளயச் சூழலைக் குறிக்க நடனம் செய்கிறார். அவரது தெய்வீக அட்டஹாசத்தின் பேரொலி திசைகளில் எதிரொலித்து கடல்களை கலக்கி, பிரம்மலோகத்தையும் எட்டிப் ऋஷிகளை அச்சுறுத்துகிறது; அவர்கள் காரணம் அறிய பிரம்மாவை அணைகிறார்கள். பிரம்மா இதை ‘கால’த்தின் வெளிப்பாடு என விளக்குகிறார்—சம்வத்ஸர, பரிவத்ஸர முதலிய வருடச் சுழற்சிகள், நுண்/அணு அளவுகள், பரமாதிபத்தியம் ஆகியவற்றால் காலத்தத்துவம் கூறப்படுகிறது. பின்னர் ஸ்தோத்ரப் பகுதியில் பிரம்மா மந்திரநிறைந்த சொற்களால் மகாதேவனைப் போற்றுகிறார்—சங்கரன், விஷ்ணு, படைப்புத் தத்துவம் அனைத்தையும் உள்ளடக்கியவனும், வாக்கு‑மனம் எட்டாதவனுமென உறுதிப்படுத்துகிறார். மகாதேவன் ஆறுதல் அளித்து, பல வாய்கள் ‘எரியும்’ உலகை இழுத்துக்கொள்வதைப் பார்ப்பாயாக என்று பிரம்மாவிடம் கூறி மறைந்து விடுகிறார். பலश्रுதி: இந்த ஸ்தோத்ரத்தை கேட்கவும் பாராயணம் செய்யவும் செய்தால் நல்வாழ்வு, பயநீக்கம், போர், திருட்டு, தீ, காடு, கடல் போன்ற அபாயங்களில் பாதுகாப்பு கிடைக்கும்; சிவன் நம்பத்தகுந்த காவலன் எனப் புகழப்படுகிறார்।

रुद्रवक्त्रप्रलयवर्णनम् (Description of the Dissolution Imagery from Rudra’s Mouth)
இந்த अध्यாயத்தில் முனிவர் மார்க்கண்டேயர் அரசனிடம் பிரளயத்தின் மிகத் தீவிரமான, அச்சமூட்டும் காட்சியை உரைக்கிறார். பரமேஸ்வரன் வெளிப்பட்ட உலகைச் சங்கரிக்க, தேவர்கள் மற்றும் ரிஷிகள் அவரைத் துதிக்கின்றனர். குறிப்பாக மகாதேவனின் தெற்கு முகம் பயங்கரமாக வர்ணிக்கப்படுகிறது—எரியும் கண்கள், பெரும் கொம்புப் பற்கள், பாம்பு-அலங்காரச் சின்னங்கள், உலகை விழுங்கும் நாக்கு—அதில் உலகம் நதிகள் கடலில் கலப்பதுபோல் லயமடைகிறது என உவமை கூறப்படுகிறது. அந்த வாயிலிருந்து கொடிய ஜ்வாலைகள் வெளிப்பட்டு, பின்னர் த்வாதச ஆதித்யரூபத் தேஜஸ் எழுந்து பூமி, மலைகள், கடல்கள், பாதாள உலகங்களைச் சுட்டெரிக்கிறது; ஏழு பாதாளங்களும் நாகலோகமும் வெப்பத்தில் மூழ்குகின்றன. அனைத்தும் எரிந்து மலைத்தொடர்கள் சிதைந்தாலும், ரேவா-நர்மதா தீர்த்தம் அழியாது எனச் சிறப்பாக நினைவூட்டப்படுகிறது; இதனால் தீர்த்தமையமான புனிதப் புவியியல் மகிமை உறுதியாகிறது।

Saṃvartaka-megha-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of the Saṃvartaka Clouds) / Cosmic Inundation and the Search for Refuge
அத்தியாயம் 18-ல் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் பிரளயத்தின் அச்சமூட்டும் காட்சியை வர்ணிக்கிறார். சூரியத் தீவிரத்தால் உலகம் எரிந்ததுபோல் தோன்றுகிறது; பின்னர் தெய்வீக மூலத்திலிருந்து ஸம்வர்த்தக மேகங்கள் வெளிப்படுகின்றன—பல நிறங்களில், மலை-யானை-கோட்டை போன்ற பேருருவங்களுடன், மின்னலும் இடியுமாக. ஸம்வர்த்தகக் கூட்டம் பெயருடன் கூறப்படுகிறது; அவர்களின் மழை எல்லா உலகங்களையும் நிரப்பி, கடல்கள், தீவுகள், நதிகள், பூமி மண்டலங்கள் அனைத்தும் ஒரே நீர்வெளி—ஏகார்ணவமாக—மாறுகின்றன. அப்போது பார்வை மறைகிறது; சூரியன்-சந்திரன்-நட்சத்திரங்கள் தெரியாது, அடர்ந்த இருள் சூழ்கிறது, காற்றும் நிசப்தமாய் தோன்றுகிறது—அனைத்தும் திசைமயக்கம். இந்நிலையில் வாக்காளர் ஸ்தோத்திரம் செய்து ‘உண்மையான அடைக்கலம் எது?’ என சிந்தித்து, சரண்ய தேவனை நினைவு-தியானத்தில் உள்ள்முகமாகிறார். வெளிப்புற ஆதாரங்கள் அழிந்தபோதும் ஒழுங்கான ஸ்மரணம், பக்தி, தியானச் சரணம் என்பதே தர்மமான வழி; தெய்வக் கிருபையால் நிலைத்தன்மை பெற்று நீர்வெளியைத் தாண்டும் வல்லமை கிடைக்கிறது।

एकोर्णवप्रलये नर्मदागोरूपिण्या रक्षणम् तथा वाराहावतारवर्णनम् | Markandeya’s Rescue by Narmadā (Cow-Form) and the Varāha Cosmogony
இந்த அதிகாரம் மārkaṇḍeya முனிவர் தம் அனுபவத்தைத் தாமே கூறும் வகையில் இரு பகுதிகளாக விரிகிறது. ஏகார்ணவப் பிரளயத்தில் எங்கும் நீரே நிறைந்து, முனிவர் சோர்ந்து பசி-தாகத்தால் வாடி மரணத்தருவாயில் நிற்கிறார். அப்போது நீர்மேல் நடந்து வரும் ஒளிமயமான பசு தோன்றுகிறது. அது “மகாதேவரின் அருளால் உனக்கு மரணம் இல்லை” என்று ஆறுதல் கூறி, தன் வாலைப் பிடிக்கச் சொல்லி, தெய்வீகப் பாலை அருந்தச் செய்கிறது; பசி-தாகம் நீங்கி அபூர்வ உயிர்வலிமை திரும்புகிறது. அந்தப் பசு தன்னை நர்மதா என அறிமுகப்படுத்தி, ருத்ரன் பிராமணரை காக்க அனுப்பினான் எனச் சொல்கிறது—நர்மதையை சைவ அருளின் உயிருள்ள ரட்சக வாகனமாக நிறுவுகிறது. பின்னர் படைப்புத் தரிசனம்: நீரில் பரமேஸ்வரனை உமையுடன், உலக சக்தியுடன் காண்கிறார். தேவன் விழித்தெழுந்து வராஹ அவதாரம் கொண்டு மூழ்கிய பூமியை மீட்டெடுக்கிறார். இங்கு ருத்ரன்-ஹரி-சிருஷ்டிகரன் ஆகிய செயல்கள் பரமார்த்தத்தில் அபேதம் எனக் கூறி, பிரிவினை விளக்கங்களால் பகை கொள்ள வேண்டாம் என எச்சரிக்கிறது. முடிவில் பலஸ்ருதி—நித்ய வாசிப்பு/கேட்பு பாவநாசம் செய்து, மறுமையில் நல்வுலகப் பெறுதலை அளிக்கும்.

Pralaya-lakṣaṇa, Dvādaśa-Āditya Vision, and the Revelation of Revā (Narmadā) as Refuge
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன், சார்ங்கதன்வன் (விஷ்ணு) பற்றிய அனுபவப் பிரபாவத்தை விளக்குமாறு மார்கண்டேயரை வேண்டுகிறான். மார்கண்டேயர் பிரளயத்தின் அறிகுறிகளைச் சொல்கிறார்—உல்கை வீழ்ச்சி, நிலநடுக்கம், தூசி மழை, அச்சமூட்டும் ஒலிகள்—மேலும் உயிர்களும் நிலப்பரப்புகளும் கரைந்து ஒழியும் நிலையை வர்ணிக்கிறார். பின்னர் பன்னிரண்டு ஆதித்யர்களின் தரிசனம் நிகழ்கிறது; அவர்களின் தகிப்பால் உலகங்கள் எரிகின்றன, ஆனால் எரியாமல் ரேவையும் தாமும் மட்டுமே தோன்றுகின்றனர். தாகத்தால் துயருற்று மேலே எழுந்து, அலங்காரமிக்க பேருலகத் தாமத்தில் சங்க-சக்கர-கதா தாங்கிய புருஷோத்தமன் சயனித்திருப்பதை அவர் காண்கிறார். நீண்ட ஸ்தோத்திரம் செய்து விஷ்ணுவை உலகாதாரம், காலம்-யுகங்கள், சிருஷ்டி-பிரளயத்தின் காரணம் எனப் போற்றுகிறார். அப்போது ஹரன் (சிவன்) தோன்றுகிறார்; பின்னர் தேவியின் வெளிப்பாடு ஒரு தர்மச் சிக்கலை எழுப்புகிறது—குழந்தையின் மரணத்தைத் தவிர்க்க தாய்ப்பால் அருந்தச் செய்வது முறையா? பிராமண சம்ஸ்கார விதிகள் (இறுதியில் நாற்பத்தெட்டு சம்ஸ்காரங்கள்) கூறப்படுகின்றன; ஆனால் குழந்தையைப் புறக்கணித்தல் மகாபாபம் என தேவி எச்சரிக்கிறாள். நீண்ட கனவுபோன்ற காலத்திற்குப் பின் தேவி அடையாளங்களை வெளிப்படுத்துகிறாள்—சயனித்தவன் கிருஷ்ணன்/விஷ்ணு, இரண்டாவது ஹரன், நான்கு குடங்கள் சமுத்திரங்கள், குழந்தை பிரம்மா, தானே ஏழு தீவுகளுடைய பூமி; ரேவையே நர்மதா, அவள் அழிவதில்லை. இறுதியில் இந்த அனுபவக் கதையின் கேள்வி புனிதம் என மீண்டும் உறுதிப்படுத்தி, மேலும் வினவ அழைக்கிறது.

अमरकण्टक-रेवा-माहात्म्य तथा कपिला-नदी-उत्पत्ति (Amarakantaka and Revā Māhātmya; Origin of the Kapilā River)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன்–மார்கண்டேயர் கேள்வி–பதில் உரையாடலாக ரேவா/நர்மதையின் அபூர்வமான பாவநாசக மகிமை கூறப்படுகிறது. கங்கை முதலிய நதிகளின் புனிதம் சில இடங்களில் சிறப்பாக விளங்கினாலும், ரேவா எங்கும் இயல்பாகவே பரிசுத்தம் அளிப்பவள் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. அமரகண்டகப் பகுதி சித்தி-க்ஷேத்திரமாக விளக்கப்பட்டு, அங்கு தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், ரிஷிகள் இடையறாது வருகை தருவார்கள்; இரு கரைகளிலும் தீர்த்தங்கள் மிகுந்து, அவை கிட்டத்தட்ட அச்சயமாக இருப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் வடகரை–தென் கரை தீர்த்தங்களின் பெயர்கள் வரிசையாகக் குறிப்பிடப்படுகின்றன—வடகரையில் சருகா-சங்கமம், சருகேஸ்வரர், தாருகேஸ்வரர், வ்யதீபாதேஸ்வரர், பாதாலேஸ்வரர், கோடியஜ்ஞம், அமரேஸ்வரரின் அருகிலுள்ள லிங்கக் குழுக்கள்; தென் கரையில் கேதார தீர்த்தம், பிரஹ்மேஸ்வரர், ருத்ராஷ்டகம், சாவித்ரம், சோம தீர்த்தம். மேலும் விதிகள் கூறப்படுகின்றன—ஒழுக்கத்துடன் ஸ்நானம், உபவாசம், பிரம்மச்சரியம், பித்ருகிரியைகள்; திலோதகத்தால் தர்ப்பணம், பிண்டதானம் செய்தால் நீண்ட ஸ்வர்க அனுபவமும், நல்வாழ்வான மறுபிறப்பும் கிடைக்கும் எனப் பலன் விளக்கப்படுகிறது. ஈஸ்வர அனுக்ரஹத்தால் அங்கு செய்யும் கர்மம் ‘கோடி-குணம்’ ஆகப் பெருகும் என்றும், நர்மதா நீர் தொடுதலால் மரங்களும் விலங்குகளும் கூட புண்ணியப் பங்காளிகள் ஆகின்றன என்றும் கூறப்படுகிறது; விசல்யா போன்ற பிற புனித நீர்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. இறுதியில் கபிலா நதியின் தோற்றக் கதை—நர்மதையில் சிவனுடன் விளையாடிய தாக்ஷாயணி (பார்வதி) தன் ஸ்நான ஆடையிலிருந்து பிழிந்த நீர் கபிலா நதியாகப் பாய்ந்தது; அதனால் அவளின் பெயரும் இயல்பும் விசேஷ புண்ணியமும் நிறுவப்படுகின்றன.

Viśalyā–Kapilā-hrada Māhātmya (The Etiology of the ‘Arrowless/Healed’ Tīrtha)
மார்கண்டேயர் விஷல்யா மற்றும் கபிலா-ஹ்ரதத்தின் தோற்றமும் மகிமையும் கூறுகிறார். பிரம்மாவின் மனப்புதல்வனும் வேத அগ্নிகளில் முதன்மையானவனுமான அக்னி, நதிக்கரையில் தவம் செய்கிறான். மகாதேவரின் வரத்தால் நர்மதா உட்பட பதினைந்து நதிகள் அவனுடைய துணைவியராவர்; அவர்கள் ‘தீஷ்ணீ’ (நதி-மனைவியர்) என அழைக்கப்படுகின்றனர். அவர்களுடைய சந்ததி யாகஅக்னி (அத்வர-அக்னி) ரூபமாக பிரளயம் வரை நிலைத்திருக்கும்; நர்மதையிலிருந்து வல்லமைமிக்க தீஷ்ணீந்திரன் பிறக்கிறான். பின்னர் மயதாரகத்துடன் தொடர்புடைய தேவர்–அசுரப் போரில் தேவர்கள் விஷ்ணுவைச் சரணடைகிறார்கள். விஷ்ணு பாவகன் (அக்னி) மற்றும் மாருதன் (வாயு) ஆகியோரை அழைத்து, தீஷ்ணீ/பாவகேந்திரனை நர்மதேய தானவர்களை எரிக்க ஆணையிடுகிறார். பகைவர்கள் திவ்ய ஆயுதங்களால் அக்னியைச் சூழ முயன்றாலும், அக்னியும் வாயுவும் அவர்களை விழுங்கி எரித்து, பலரை பாதாள நீர்களில் தள்ளுகின்றனர். வெற்றிக்குப் பின் தேவர்கள் இளைய நர்மதா-புத்ர அக்னியைப் போற்றி வணங்குகின்றனர். போரில் ஆயுதங்களால் குத்துண்டு ‘சசல்ய’ நிலையில் அவன் தாயை அணுக, நர்மதா அவனைத் தழுவி கபிலா-ஹ்ரதத்தில் நுழைகிறாள்; அந்நீரால் கணநேரத்தில் ‘சல்ய’ வேதனை நீங்கி அவன் ‘விஷல்ய’னாகிறான். அங்கு स्नானம் செய்பவர்கள் ‘பாப-சல்ய’த்திலிருந்து விடுபடுவர்; அங்கு உயிர்நீத்தோர் ஸ்வர்ககதி அடைவர் எனத் தலத்தின் பெயரும் ரட்சக மகிமையும் நிறுவப்படுகிறது।

Viśalyā–Saṅgama Māhātmya (Glory of the Viśalyā Confluence) — Chapter 23
மார்கண்டேயர் அரசனுக்கு உபதேசிக்கிறார்: புனித சங்கமத்தில் பரம பக்தியுடன் உயிர் துறப்பது முக்திக்குரிய வழி; குறிப்பாக ரேவா (நர்மதா) நீரின் தூய்மைப்படுத்தும் மகிமை மிகச் சிறப்பு. இவ்வத்யாயத்தில் பலன்கள் படிப்படியாகச் சொல்லப்படுகின்றன—(1) விசல்யா-சங்கமத்தில் உச்ச பக்தியுடன் தேகம் விடுவோர் பரம கதியை அடைவர்; (2) சந்நியாசப் பாவத்துடன் எல்லா சங்கல்பங்களையும் கைவிட்டு தேகம் விடுவோர் அமரேஸ்வரனை அணுகி ஸ்வர்க லோகங்களில் வாசம் பெறுவர்; (3) ஷைலேந்திரத்தில் தேகம் விடுவோர் சூரிய நிற விமானத்தில் அமராவதிக்கு ஏறுவர்; அப்ஸரஸ்கள் அவரை புகழ்ந்து பாடுவர். பின்னர் நீர்களின் தரவரிசை கூறப்படுகிறது—சரஸ்வதி, கங்கை சமம் என சில அறிஞர் சொன்னாலும், தத்துவஞானிகள் ரேவா நீரை அவற்றிற்கும் மேலானதாக நிறுவுகின்றனர்; அதன் மேன்மை குறித்து வாதம் வேண்டாம் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது. ரேவா பகுதி வித்யாதரர், கின்னரர் போன்ற தெய்வீக உயிர்களால் நிரம்பியது; ரேவா நீரை தலைமேல் தரித்தால் இந்திரலோகத்தின் அண்மை கிடைக்கும் என்ற பக்தி-உவமை கூறப்படுகிறது. மீண்டும் சம்சாரக் கடலைக் காண விரும்பாதோர் நர்மதா சேவையை இடையறாது செய்ய வேண்டும்; அவள் மூன்று உலகங்களையும் புனிதப்படுத்துகிறாள், அவள் எல்லைக்குள் எங்கும் மரணம் வந்தாலும் கணேஸ்வரீ (தெய்வீக பரிசாரக) கதியை அளிக்கும். கரை யாகஸ்தலங்களால் சூழப்பட்டுள்ளது; பாவிகளும் அங்கே மரித்தால் ஸ்வர்கம் அடைவர். கபிலா, விசல்யா ஆகியவை ஈசுவரன் உலக நலனுக்காக முன்பே படைத்தவை எனக் கூறி, உபவாசம் மற்றும் இந்திரிய நிக்ரஹத்துடன் நீராடுதல் அஷ்வமேத பலனுக்கு ஒப்பென விதிக்கிறது. இத்தீர்த்தத்தில் அனாசக விரதம் எல்லாப் பாவங்களையும் நீக்கி சிவலோகம் அளிக்கும்; விசல்யா-சங்கமத்தில் ஒருமுறை நீராடுதல், பூமியெங்கும் கடல்வரை நீராடி தானம் செய்த பலனுக்கு சமம் எனப் புகழப்படுகிறது.

Kara–Narmadā Saṅgama Māhātmya (The Glory of the Kara–Narmadā Confluence at Māndhātṛpura)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர், மாந்தாத்ரிபுரத்தில் காரா நதி நர்மதா (ரேவா) நதியுடன் சேரும் சங்கமத்தை ஒரு சிறப்பு தீர்த்தமாகக் குறிப்பிடுகிறார். அங்கு சென்று சங்கமத்தில் ஸ்நானம் செய்து, விஷ்ணுவை நோக்கிய பக்தியுடன்—பூஜை, ஸ்மரணம் போன்ற பரிசுத்திகர சாதனைகளில்—ஈடுபட வேண்டும் எனச் சுருக்கமாக விதி கூறப்படுகிறது. பின்னர் அந்தத் தலத்தின் புனிதத்திற்கான காரணக் கதை விளக்கப்படுகிறது. ஒரு தைத்யனை வதம் செய்ய விஷ்ணு சக்கரத்தை எடுத்தபோது, அவருடைய வியர்வையிலிருந்து ஒரு சிறந்த நதி தோன்றி, அதே இடத்தில் ரேவாவுடன் இணைந்து சங்கமமாகிறது. ஆகவே அச்சங்கமத்தில் ஸ்நானம் செய்தால் பாபங்கள் நீங்கி, மனமும் உடலும் சுத்தமடையும் எனப் பலश्रுதி கூறி அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

Revā–Nīlagāṅgā Saṅgama Māhātmya (Confluence Theology and Ritual Fruits)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர், ஓங்காரத்தின் கிழக்குப் பகுதியில் புகழ்பெற்ற தீர்த்தம் ஒன்றைச் சொல்கிறார்; அங்கு ரேவா நதி நீலகங்கையுடன் சங்கமிக்கிறது. அந்த சங்கமத்தில் ஸ்நானமும் ஜபமும் செய்தால் உலகியலான நோக்கங்கள் நிறைவேறும் என்று கூறி, அந்த இடத்தை விசேஷ கர்மபலப் பயன் தரும் தீர்த்தமாக நிறுவுகிறார். மேலும், அங்கு வழிபாடு செய்தால் மரணத்திற்குப் பின் நீலகண்டபுரத்தில் அறுபதாயிரம் ஆண்டுகள் புனித வாசம் கிடைக்கும் என்று வாக்குறுதி அளித்து, அந்தப் புவியிடத்தை ஷைவத் தலத்துடன் இணைக்கிறார். ஸ்ராத்த காலத்தில் எள்ளு கலந்த நீரால் பித்ரு தர்ப்பணம் செய்தால் சாதகர் தன்னுடன் இருபத்தொன்று பேரையும் உயர்த்துவார் என்று கூறி, விடுதலை தனிப்பட்டதோடு வம்சத்திற்கும் உரியது என விளக்குகிறார்.

Jāleśvara Tīrtha-प्रशंसा, Tripura-उपद्रवः, तथा Madhūkā (Lalitā) Vrata-विधानम् | Praise of Jāleśvara, the Tripura crisis, and the Madhūkā vow
இந்த அத்தியாயத்தில் யுதிஷ்டிரன் மார்கண்டேயரிடம், முன்பு கூறப்பட்ட ஜாலேஸ்வர தீர்த்தம் எவ்வாறு அபூர்வ புண்ணியத்தை அளிக்கிறது, சித்தர்‑ரிஷிகள் ஏன் அதை வணங்குகின்றனர் என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் ஜாலேஸ்வரத்தை ஒப்பற்ற தீர்த்தமாகப் போற்றி, அதன் பின்னணியாக ஒரு பிரபஞ்ச‑வரலாற்றைச் சொல்கிறார்—பாணன் மற்றும் நகர்ந்து செல்லும் திரிபுரத்துடன் தொடர்புடைய அசுரர்கள் தேவர்கள், ரிஷிகளைத் துன்புறுத்துகின்றனர். அவர்கள் முதலில் பிரம்மனைச் சரணடைகிறார்கள்; பிரம்மன் பாணன் பெரும்பாலும் அவத்யன், அவனை அடக்குவது சிவனால் மட்டுமே சாத்தியம் எனக் கூறுகிறான். பின்னர் தேவர்கள் மகாதேவனைப் புகழ்ந்து ஸ்தோத்திரம் செய்கிறார்கள்; அதில் பஞ்சாக்ஷர, பஞ்சவக்த்ர, அஷ்டமூர்த்தி ஆகிய தத்துவங்கள் வெளிப்படுகின்றன. சிவன் தீர்வு அளிப்பதாக உறுதி செய்து நாரதரை கருவியாக அழைக்கிறார். நாரதர் திரிபுரத்திற்குச் சென்று “பல தர்மங்கள்” மூலம் உள்ளக வேறுபாட்டை உருவாக்கும்படி பாணனின் செழுமையான நகரில் மரியாதையுடன் நுழைந்து பாணனுடனும் ராணியுடனும் உரையாடி உபதேசிக்கிறார். பின்னர் அத்தியாயம் விதிமுறைகளாக மாறுகிறது—பெண்களுக்கான திதி‑அடிப்படையிலான விரத‑தான முறைகள், அன்னம், ஆடை, உப்பு, நெய் முதலிய தானங்களின் பட்டியல் மற்றும் அவற்றின் பலன்கள்—ஆரோக்கியம், சௌபாக்கியம், குலத் தொடர்ச்சி, மங்களம்—என்று கூறப்படுகிறது. சிறப்பாக சைத்ர சுக்ல த்ருதியையில் தொடங்கும் மதூகா/லலிதா விரத விதானம் விரிவாக விளக்கப்படுகிறது—மதூக மரப் பிரதிமையில் சிவ‑உமா பிரதிஷ்டை, மந்திரத்துடன் அங்கபூஜை, அர்க்யம் மற்றும் கரக‑தான மந்திரங்கள், மாதாந்திர நியமங்கள், ஆண்டிறுதியில் உத்யாபனம் செய்து குரு/ஆசார்யருக்கு தானம். இறுதியில் பலச்ருதி: துரதிர்ஷ்ட நிவாரணம், தாம்பத்திய ஒற்றுமை‑செல்வம் வளர்ச்சி, தர்மமயமான சுபஜன்மப் பயன் என நிறைவு பெறுகிறது.

Dāna-viveka and Pati-dharma Assertion (दानविवेकः पतिधर्मप्रतिज्ञा च)
இந்த अध्यாயத்தில் நாரதரின் வார்த்தைகளை கேட்ட ராணி அவருக்கு பொன், மணிகள், நுண்மையான ஆடைகள், அரிய பொருட்கள் வரை வழங்க முனைகிறாள். ஆனால் நாரதர் தனிப்பட்ட செல்வச் சேர்க்கையை ஏற்காமல் தானத்தின் விவேகத்தை எடுத்துரைக்கிறார்—முனிவர்கள் சேமிப்பால் அல்ல, பக்தியால் வாழ்வர்; ஆகவே தானம் குறைந்த வாழ்வாதாரமுள்ள ஏழை பிராமணர்களுக்கே செல்ல வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறார். அதன்பின் ராணி வேத-வேதாங்கங்களில் தேர்ந்த வறிய பிராமணர்களை அழைத்து நாரதர் கூறிய முறையில் தானம் செய்கிறாள்; இது ஹரி மற்றும் சங்கரரின் பிரீதிக்காகவே என்று வெளிப்படையாகச் சொல்கிறாள். உடனே அவள் பதி-தர்மப் பிரதிஞ்ஞையை உறுதிப்படுத்துகிறாள்—பாணனே அவளின் ஒரே தெய்வம்; அவனின் நீண்ட ஆயுளும் பிறவி பிறவியாகத் துணை இருப்பதும் அவள் வேண்டுதல், அதே சமயம் நாரதரின் உபதேசப்படி தானம் செய்ததையும் குறிப்பிடுகிறாள். நாரதர் விடைபெற்று செல்கிறார்; பின்னர் பெண்கள் வெளிறி ஒளியிழந்து ‘நாரதரால் மயங்கியவர்கள்’ போல வர்ணிக்கப்படுகின்றனர்—முனிவரின் உரையாடல் மனநிலையையும் சமூக விளைவுகளையும் மாற்றும் சக்தி கொண்டது என்பதைக் காட்டும் முடிவு இது.

दग्धत्रिपुरप्रसङ्गः, बाणस्तोत्रम्, अमरकण्टक-ज्वालेश्वरमाहात्म्यम् (Burning of Tripura, Bāṇa’s Hymn, and the Māhātmya of Amarakāṇṭaka–Jvāleśvara)
மார்கண்டேயர் கூறுகிறார்—நர்மதா கரையில் உமையுடன் ருத்ரன் தங்கியிருக்க, நாரதர் பாணன் மற்றும் அவன் அரண்மனைச் செழுமை பற்றிய செய்தியை அறிவிக்கிறார். அப்போது சிவன் திரிபுரவெற்றியை மனத்தில் உறுதி செய்து, தேவர்கள், வேதங்கள், சந்தங்கள், தத்துவங்களை ரதத்தின் அங்கங்களாக அமைத்து பிரபஞ்ச ரதத்தையும் திவ்ய ஆயுத அமைப்பையும் உருவாக்குகிறார். மூன்று புரங்களும் ஒரே நேரத்தில் ஒழுங்காகச் சேர்ந்த கணத்தில் அவர் அம்பை விட, திரிபுரம் தீக்கிரையாகி அழிகிறது. தீப்பற்றலின் பயங்கரம், அபசகுனங்கள், நகரில் சமூகக் குழப்பம் ஆகியவை வர்ணிக்கப்படுகின்றன. பாணன் தன் நெறி குற்றத்தையும் அழிவின் காரணத்தையும் உணர்ந்து சிவனிடம் சரணடைந்து நீண்ட ஸ்தோத்திரம் செய்கிறான்; சிவனை எல்லாவற்றிலும் நிறைந்தவன், தேவர்களுக்கும் பூதத் தத்துவங்களுக்கும் ஆதாரமானவன் எனப் போற்றுகிறான். சிவனின் கோபம் தணிந்து, பாணனுக்கு அபயம் மற்றும் பதவி அளித்து, அழிவுத் தீயின் ஒரு பகுதியை நிறுத்துகிறார். பின்னர் எரிந்த திரிபுரத்தின் ஜ்வலிக்கும் துண்டுகள் ஸ்ரீசைலம், அமரகண்டகம் போன்ற புனிதத் தலங்களுடன் தொடர்புபடுத்தப்படுகின்றன; ‘ஜ்வாலேஸ்வர’ என்ற பெயரின் காரணமும் தீர்த்தயாத்திரைத் தத்துவமும் நிறுவப்படுகிறது. அமரகண்டகத்தில் நிர்ணயிக்கப்பட்ட ‘பாதன’ வழிபாட்டு முறைக்கு க்ருச்சிரம், ஜபம், ஹோமம், பூஜை ஆகிய ஒழுங்குகளை மார்கண்டேயர் கூறி, ரேவையின் தென் கரையிலுள்ள அருகிலான தீர்த்தங்களை எண்ணி, நியமக் கடைப்பிடிப்பு, பித்ருக் கிரியைகள், தோஷநிவாரணம் ஆகியவற்றை வலியுறுத்துகிறார்.

Kāverī–Narmadā Saṅgama Māhātmya (Kubera’s Observance and the Fruits of Tīrtha-Discipline)
இந்த அத்தியாயம் கேள்வி–பதில் வடிவிலான தத்துவ உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரர் காவேரி நதியின் புகழையும், அவளின் புனிதச் சூழலில் தரிசனம், தொடுதல், நீராடல், ஜபம், தானம், உபவாசம் ஆகியவற்றின் உறுதியான பலன்களையும் விளக்கமாகக் கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் காவேரி–நர்மதா சங்கமத்தைப் பரவலாகப் புகழ்பெற்ற தீர்த்தமாக உயர்த்தி, ஒரு எடுத்துக்காட்டு கதையால் அதன் வல்லமையை நிறுவுகிறார். அக்கதையில் வல்லமைமிக்க யக்ஷன் குபேரன் சங்கமத்தில் நீண்ட காலம் விதிநெறியுடன் தவம் செய்கிறான்—சுத்தாசாரம் காக்க, மகாதேவரை ஒழுங்குடன் வழிபட, படிப்படியாக உணவுக் கட்டுப்பாடு, காலமுறை உபவாசம், கடுமையான விரதங்கள் ஆகியவற்றை மேற்கொள்கிறான். சிவன் தோன்றி வரங்களை அளிக்க, குபேரன் யக்ஷாதிபதியம், நிலையான பக்தி, தர்மத்தில் உறுதியான நிலை ஆகியவற்றை வேண்ட, சிவன் அவற்றை அருள்கிறான். பின்னர் பலश्रுதி போல சங்கமத்தின் மகிமை விரிவாகச் சொல்லப்படுகிறது—இது பாபநாசி, ஸ்வர்கப் பாதை அளிப்பது, பித்ருக்களுக்கான தானம்-தர்ப்பணங்களுக்கு விசேஷ பலன் தருவது, மேலும் மகாயாகங்களுக்கு இணையான புண்ணியம் அளிப்பது எனக் கூறப்படுகிறது. அமரேஸ்வரப் பகுதியில் க்ஷேத்ரபாலர்கள், நதிகளின் காக்கப்பட்ட யோகங்கள், பெயரிடப்பட்ட லிங்கங்கள் குறிப்பிடப்படுகின்றன; மேலும் இப்புனிதக் க்ஷேத்ரத்தில் செய்யும் தீச்செயல்கள் மிகக் கடுமையான விளைவுகளைத் தரும் என எச்சரிக்கப்படுகிறது. முடிவில் காவேரியின் ருத்ர-தோற்றப் புனிதத்துடன் அவளின் அபூர்வ மகிமை மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது।

Dārutīrtha-māhātmya (The Glory of Dārutīrtha on the Narmadā)
இந்த அதிகாரம் உரையாடல் வடிவில் மார்கண்டேயர், யுதிஷ்டிரன் கேட்ட நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள புகழ்பெற்ற தாருதீர்த்தத்தின் மகிமையை விளக்குகிறது. இந்தத் தீர்த்தத்தின் பெயர்க்காரணமான ‘தாரு’ என்பவர் பார்கவ வம்சத்தைச் சேர்ந்தவர்; வேதமும் வேதாங்கங்களும் நன்கு அறிந்த பண்டித பிராமணர். அவரது வாழ்க்கை ஆசிரமக் கட்டமைப்பில் (பிரம்மச்சரியம், கிருஹஸ்தம், வானப்ரஸ்தம்) சென்று, இறுதியில் யதி-தர்மத்திற்கேற்ற துறவறத் தவமும் ஒழுக்கமும் கொண்டு நிறைவடைகிறது; அவர் வாழ்நாள் முழுதும் மகாதேவரைத் தியானித்து, தீர்த்தத்தின் புகழை மூவுலகிலும் நிலைநிறுத்தினார். பின்னர் விதிமுறைகள் கூறப்படுகின்றன—நியமப்படி அங்கு நீராடுதல், பித்ருக்களுக்கும் தேவதைகளுக்கும் வழிபாடு செய்தல். சத்தியம், கோபக் கட்டுப்பாடு, எல்லா உயிர்களுக்கும் நலம் செய்வது ஆகிய நெறிகளுடன் இருப்போர்க்கு நோக்கங்கள் நிறைவேறும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. சத்திய–சௌசத்துடன் கூடிய உபவாசமும், ரிக்–சாம–யஜுர் வேத பாராயணமும் சிறந்த பலன் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் சங்கரர் கூறியதாக—விதிப்படி அங்கே உயிர் துறப்பவன் ‘அனிவர்த்திகா கதி’, அதாவது மீளாத பரமநிலையை அடைவான் எனப் பலश्रுதி அறிவிக்கிறது.

ब्रह्मावर्ततीर्थमाहात्म्य — The Glory of the Brahmāvarta Tīrtha
மார்கண்டேயர் அரசருக்குப் பிரம்மாவர்த்தம் எனும் புகழ்பெற்ற தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; அது எல்லா மாசுகளையும் நீக்கும் பரிசுத்தத் தலம். அங்கே பிரம்மா எப்போதும் இருப்பதாகவும், கடுந்தவம், நியம-சம்யமம், மகேஸ்வர தியானத்தில் நிலைத்திருப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது. விதிப்படி நீராட வேண்டும், பித்ரு-தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்ய வேண்டும், மேலும் ஈசானன் (சிவன்) அல்லது விஷ்ணுவை பரமேஸ்வரனாகக் கொண்டு வழிபட வேண்டும் என்று உபதேசம். இந்த தீர்த்தத்தின் பலன்—தக்க முறையில் தானத்துடன் செய்யப்படும் யாகங்களுக்குச் சமமான புண்ணியம் கிடைக்கும் என விளக்கப்படுகிறது. மேலும், மனிதருக்குத் தலங்கள் முயற்சியின்றி புனிதமாவதில்லை; உறுதி, திறன், நிலைத்தன்மை வெற்றியைத் தரும்; அலட்சியம் மற்றும் பேராசை வீழ்ச்சிக்குக் காரணம். இறுதியில்—ஆத்மசம்யமம் கொண்ட முனி வாழும் இடம் குருக்ஷேத்திரம், நைமிஷம், புஷ்கரம் போன்ற மகாக்ஷேத்திரங்களுக்கு ஒப்பாகும் என்று கூறப்படுகிறது.

पत्त्रेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Patreśvara Tīrtha Māhātmya)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் மார்கண்டேயரிடம், பாவங்களை அழிக்கும் பத்திரேஸ்வர தீர்த்தத்துடன் தொடர்புடைய வல்லமைமிக்க சித்தர் யார் என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் கூறுகிறார்: சித்ர (சித்ரா) என்பவரின் ஒளிமிகு புதல்வன் பத்திரேஸ்வரன், ‘ஜய’ என்றும் அழைக்கப்படுகிறான்; தேவர்சபையில் மேனகையின் நடனத்தைப் பார்த்து மயங்கி தன்னடக்கத்தை இழந்தான். இந்த அஜிதேந்திரியத்தைக் கண்ட இந்திரன், நெறிப்பாடமாக நீண்ட காலம் மானுட வாழ்வை அனுபவிக்க வேண்டுமென சாபம் அளித்தான். சாபநிவாரணத்திற்காக நர்மதா (ரேவா) கரையில் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் ஒழுக்கத்துடன் சாதனை செய்யுமாறு அவனுக்கு அறிவுறுத்தப்பட்டது. அவன் நீராடி ஜபித்து, சங்கரனை வழிபட்டு, பஞ்சாக்னி தபஸ் உள்ளிட்ட கடுந்தவம் செய்து சிவனைப் பிரசன்னப்படுத்தினான்; சிவன் தோன்றி வரம் அளிக்க முன்வந்தார். பக்தன், தன் பெயரால் அந்தத் தீர்த்தத்தில் சிவன் நிலைத்திருக்க வேண்டுமென வேண்ட, பத்திரேஸ்வர லிங்கம் நிறுவப்பட்டு மூவுலகிலும் புகழடைந்தது. இறுதியில் பலश्रுதி: ஒருமுறை நீராடினாலே பாவநாசம்; அங்கு வழிபட்டால் அச்வமேத யாகத்துக்கு ஒப்பான பலன், ஸ்வர்க அனுபவம், நல்வாழ்வு/நல்ல பிறவி, நீண்ட ஆயுள், நோய்-துயர நீக்கம், மேலும் தீர்த்தநீரின் நினைவு நிலைத்திருக்கும்।

अग्नितीर्थमाहात्म्य — Agnitīrtha Māhātmya (The Glory of Agni-Tīrtha)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு அக்னிதீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டிய முறையை உபதேசித்து, ஆசை மற்றும் சமூக-நெறி காரணங்களால் அக்னி ஒரு தலத்தில் ‘சன்னிதானமாக’ எவ்வாறு நிலைபெறுகிறார் என்பதைத் தத்துவமாக விளக்குகிறார். கிருதயுகத்தில் மாஹிஷ்மதியை ஆளும் துர்யோதனன் நர்மதையுடன் உறவு கொண்டு, சுதர்ஷனா என்ற மகளைப் பெறுகிறான். அவள் யௌவனமடைந்தபோது அக்னி ஏழை பிராமணன் வேடத்தில் வந்து அவளை மணம் கேட்கிறார்; ஆனால் அரசன் செல்வ-மரியாதை பொருத்தமில்லை என மறுக்கிறான். அதன் பின் யாகஅக்னியிலிருந்து அக்னி மறைந்து, யாகச் செயல்கள் தடைபட்டு, பிராமணர்கள் அச்சமடைகிறார்கள். விசாரணை மற்றும் தவநிலைக்குப் பின் அக்னி கனவில் காரணம் கூறுகிறார்—கன்னியாதான மறுப்பே தன் விலகலுக்குக் காரணம். பிராமணர்கள் நிபந்தனை அறிவிக்கிறார்கள்: அரசன் மகளை அக்னிக்கு அளித்தால் இல்லத்தீ மீண்டும் பிரகாசிக்கும். அரசன் ஒப்புக்கொண்டு திருமணம் நடைபெற, அக்னி மாஹிஷ்மதியில் நிரந்தரமாக சன்னிதானமாகிறார்; ஆகவே அந்தத் தலம் ‘அக்னிதீர்த்தம்’ எனப் பெயர் பெறுகிறது. பலன் கூறலில் பக்கசந்தி நாட்களில் நீராடல்-தானம், பித்ரு மற்றும் தேவதைகளுக்குத் தர்ப்பணம்-பூஜை, பொன்னுதவி பூமிதானத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம், உபவாசவிரதத்தால் அக்னிலோக அனுபவம் ஆகியவை சொல்லப்படுகின்றன. இறுதியில், இந்தத் தீர்த்தத்தின் மகிமையைச் செவியுறுதல் மட்டுமே கூட பாவநாசகமும் நன்மை தருவதுமென கூறப்படுகிறது.

Āditya’s Manifestation at a Narmadā Tīrtha and the Stated Fruits of Worship (आदित्य-तत्त्व एवं तीर्थफल-प्रशंसा)
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேயர் நர்மதா நதிக்கரையில் மகா ஆதித்யன் பற்றிய இன்னொரு நிகழ்வை யுதிஷ்டிரருக்கு உரைக்கிறார். யுதிஷ்டிரர் வியப்புடன் கேட்க, அந்தத் தெய்வம் அனைத்திலும் நிறைந்தவன், உயிர்களுக்கு மீட்பளிப்பவன் என விளக்கப்படுகிறது. குலிக குலத்தைச் சேர்ந்த ஒரு பிராமண பக்தன் கடுமையான தீர்த்தயாத்திரை விரதம் மேற்கொள்கிறான்—நீண்ட பயணம், அன்னமின்றி, மிகக் குறைந்த நீருடன்—அப்போது தெய்வம் கனவில் தோன்றி விரதத்தை மிதமாக்கச் சொல்லி, அசையும்-அசையாத உலகமெங்கும் தெய்வத் தத்துவம் பரவி இருப்பதை உபதேசிக்கிறது. வரம் கேட்கச் சொல்லப்பட்டபோது, பக்தன் நர்மதாவின் வடகரையில் ஆதித்யன் நிரந்தரமாகத் தங்க வேண்டும் என வேண்டுகிறான்; மேலும் தொலைவில் இருந்தாலும் நினைவு அல்லது பூஜை செய்பவர்களுக்கு அருளும் பயனும் கிடைக்க, உடல் குறைபாடுள்ளவர்களுக்கு கருணை வழங்கப்பட வேண்டும் எனப் பிரார்த்திக்கிறான். பின்னர் தீர்த்தபலப் புகழ்ச்சி கூறப்படுகிறது—ஸ்நானம், அர்க்யதானம் முதலியவை அக்னிஷ்டோம யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம் தரும்; இறுதிக்காலத்தில் அங்கு செய்யும் செயல்கள் அக்னிலோகம், வருணலோகம் அல்லது ஸ்வர்க்கத்தில் நீண்ட மரியாதை அளிக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. விடியற்காலையில் பாஸ்கரனை தினமும் நினைவு கூருதல் வாழ்வில் சேர்ந்த பாவங்களை நீக்கும் என்றும் கூறப்படுகிறது.

मेघनादतीर्थ-प्रादुर्भावः (Origin and Merit of Meghnāda Tīrtha)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரன்—மகாதேவன் நர்மதையின் நடுநீரோட்டத்தில் ஏன் நிலைபெற்றுள்ளார், கரையில் ஏன் அல்ல என்று கேட்கிறான். மார்க்கண்டேய முனிவர் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார். திரேதாயுகத்தில் ராவணன் விந்தியப் பகுதியில் தானவ மாயனைச் சந்தித்து, மாயனின் மகள் மந்தோதரி கணவனைப் பெற கடுந்தவம் செய்கிறாள் என அறிந்து அவளை மணமாகக் கேட்கிறான்; மாயன் அவளை அளிக்க திருமணம் நடைபெறுகிறது. அவர்களுக்கு பிறந்த மகனின் கர்ஜனை உலகங்களைத் திகைக்கச் செய்கிறது; பிரம்மா அவனுக்கு ‘மேகநாதன்’ என்று பெயரிடுகிறார். மேகநாதன் உமையுடன் கூடிய சங்கரனை கடும் விரதங்களால் வழிபட்டு, கைலாசத்திலிருந்து இரண்டு லிங்கங்களை எடுத்துக் கொண்டு தெற்கே செல்கிறான். நர்மதா கரையில் நீராடி பூஜை செய்து, லங்காவுக்கு எடுத்துச் செல்ல லிங்கங்களைத் தூக்க முயன்றபோது, ஒரு மகாலிங்கம் நர்மதையில் விழுந்து நடுநீரோட்டத்தில் நிலைபெறுகிறது; தெய்வவாணி அவனை முன்னே செல்லுமாறு கூறுகிறது. மேகநாதன் வணங்கி புறப்படுகிறான். அதன்பின் அந்தத் தீர்த்தம் ‘மேகநாத தீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெற்றது; முன்பு ‘கர்ஜன’ என்று அழைக்கப்பட்டது. இங்கு நாள்-இரவு தங்கி நீராடினால் அசுவமேத யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம்; பிண்டதானம் செய்தால் சத்த்ர யாகப் பலன்; ஆறு சுவை உணவுடன் பிராமணருக்கு அன்னதானம் செய்தால் அழியாப் புண்ணியம்; மேலும் இங்கே சுயஇச்சை மரணம் அடைந்தால் பிரளயம் வரை சங்கரலோக வாசம் கிடைக்கும்.

दारुतीर्थमाहात्म्य (Darutīrtha Māhātmya) — Origin Narrative and Pilgrimage Merits
இந்த அதிகாரம் உபதேச உரையாடல் வடிவில் தாருதீர்த்தத்தின் மகிமையை விளக்குகிறது. யுதிஷ்டிரன் கேட்டதற்கு மார்கண்டேயர், நர்மதா கரையில் உள்ள உயர்ந்த தாருதீர்த்தத்தின் தோற்றக் கதையைச் சொல்கிறார். முன் நிகழ்வில் இந்திரனின் சாரதி மாதலி ஒரு காரணத்தால் தன் மகனைச் சபிக்க, சாபத்தால் துன்புற்றவன் இந்திரனிடம் அடைக்கலம் நாடுகிறான். இந்திரன் அவனை நர்மதா கரையில் நீண்ட காலம் தவவாசம் செய்யவும், மகேஸ்வர பக்தி கொள்ளவும் ஆணையிட்டு, அவன் ‘தாருகன்’ எனப் புகழ்பெற்ற தவசியாக மறுபிறவி எடுத்து, சங்க-சக்கர-கதாதரனாகிய பரம தேவனைப் போற்றி சித்தியும் நல்வாழ்வான பரலோக கதியும் பெறுவான் என முன்னறிவிக்கிறார். பின்னர் தீர்த்த சேவையின் முறை மற்றும் பலன் கூறப்படுகிறது. முறையாக நீராடி, சந்த்யாவந்தனம் செய்து, சிவபூஜை செய்து, வேதாத்யயனம் செய்பவன் அச்வமேத யாகத்துக்கு ஒப்பான மகாபுண்ணியம் பெறுவான். பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் மிகுந்த பலன் தரும்; நீராடல், தானம், ஜபம், ஹோமம், ஸ்வாத்யாயம், தேவாராதனை ஆகியவை தூய நோக்கத்துடன் செய்யப்படின் முழுப் பலன் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது।

देवतीर्थमाहात्म्यम् (Devatīrtha Māhātmya: The Glory of Devatīrtha on the Narmadā)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் யுதிஷ்டிரனுக்கு நர்மதா கரையில் உள்ள ‘தேவதீர்த்தம்’ எனும் ஒப்பற்ற தீர்த்தத்தின் மகிமையை விளக்குகிறார். அங்கு நீராடியதால் முப்பத்துமூன்று தேவர்கள் பரம சித்தியை அடைந்தனர் எனக் கூறி, வலிமைமிகு தைத்யர்களால் தோற்கடிக்கப்பட்ட தேவர்கள் எவ்வாறு அந்த இடத்தில் நீராடி மீண்டும் வெற்றியைப் பெற்றனர் என்று யுதிஷ்டிரன் கேட்கிறான். முனிவர் கூறுவது: இந்திரன் முதலிய தேவர்கள் போரில் தோல்வியுற்று, துயருற்று, குடும்பவியோகத்தால் வாடி, பிரம்மாவைச் சரணடைந்தனர். பிரம்மா உபதேசித்தார்—தைத்யர்களை எதிர்க்கும் உச்ச பலம் தபஸே; நர்மதா கரையில் தபம் செய்யுங்கள். ரேவா (நர்மதா) நீர்போல் பாபநாசகமும் பரிசுத்திகரமும் ஆனது வேறு எந்த மந்திரமும் கர்மமும் இல்லை. அக்னியின் தலைமையில் தேவர்கள் நர்மதாவிற்கு சென்று நீண்ட தபம் செய்து சித்தியைப் பெற்றனர்; அதன்பின் அந்த இடம் மூவுலகிலும் ‘தேவதீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெற்று, எல்லாப் பாவங்களையும் அழிப்பதாகக் கூறப்பட்டது. பின்னர் நியமங்களும் பலன்களும் கூறப்படுகின்றன—கட்டுப்பாட்டுடன் பக்தியால் அங்கு நீராடுபவனுக்கு முத்துபோன்ற பலன் கிடைக்கும்; பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்தால் புண்ணியம் பலமடங்கு பெருகும்; தேவசிலா இருப்பதால் புண்ணியவிருத்தி உண்டாகும். சில மரணசம்பந்த அனுஷ்டானங்கள் (சன்னியாச மரணம், அக்னிப்பிரவேசம் முதலியவை) நிலையான அல்லது உயர்ந்த கதியை அளிக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இத்தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், ஜபம், ஹோமம், ஸ்வாத்யாயம், பூஜை ஆகியவற்றின் பலன் அక్షயமாகும். இறுதியில் பலश्रுதி—இந்த பாபநாசகக் கதையைப் படிப்போர்/கேட்போர் துயரமின்றி தெய்வலோகத்தை அடைவார்கள் என்று கூறுகிறது.

गुहावासी-नर्मदेश्वर-उत्पत्ति (Guhāvāsī and the Origin of Narmadeśvara)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன், ஜகத்குருவான மகாதேவன் ஏன் நீண்ட காலம் குகையில் வாசம் செய்தார் என்று மார்கண்டேயரிடம் கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் க்ருதயுகத்தில் இருந்த தாருவன மகாஆசிரமத்தின் நிகழ்வைச் சொல்கிறார்; அங்கு எல்லா ஆசிரமங்களிலும் ஒழுக்கமுடைய தவசிகள் வாழ்ந்தனர். உமையின் வேண்டுதலால் சிவன் கபாலிகன் போன்ற வேடம்—ஜடை, பஸ்மம், புலிச்சர்மம், கபாலப் பாத்திரம், டமரு—அணிந்து வனத்தில் நுழைய, ஆசிரமப் பெண்களின் மனம் கலங்குகிறது. முனிவர்கள் திரும்பி வந்து இந்தக் குழப்பத்தைப் பார்த்து ஒன்றுகூடி சத்தியப் பிரயோகம் செய்கிறார்கள்; அதனால் சிவலிங்கம் வீழ்ந்து உலகில் பெரும் உபத்திரவம் எழுகிறது. தேவர்கள் பிரம்மனைச் சரணடைகிறார்கள்; முனிவர்கள் பிராமணத் தவமும் கோபமும் கொண்ட வலிமையை சிவனுக்கு உணர்த்த, பின்னர் சமாதானமும் மறுபிரதிஷ்டையும் நிகழ்கிறது. அதன் பின் சிவன் நர்மதா கரைக்கு சென்று ‘குகாவாசி’ எனும் உத்தம விரதம் மேற்கொண்டு அங்கே லிங்கத்தை நிறுவுகிறார்; அதனால் அது நர்மதேச்வரன் என்று பெயர் பெறுகிறது. இறுதியில் தீர்த்த விதிகளும் பலச்ருதியும் கூறப்படுகின்றன—ஸ்நானம், பூஜை, பித்ருத் தர்ப்பணம், பிராமண போஜனம், தானம், குறிப்பிட்ட திதிகளில் உபவாசம் முதலியவற்றால் குறிப்பிட்ட பலன்களும் பாதுகாப்பும் கிடைக்கும்; பக்தியுடன் வாசித்தாலும் கேட்டாலும் ஸ்நானப் புண்ணியம் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது.

कपिलातीर्थमाहात्म्य (Kapilā-tīrtha Māhātmya: The Glory and Origin of Kapilā Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் நர்மதா (ரேவா) கரையிலுள்ள கபிலா-தீர்த்தத்தின் மகிமையும் அதன் தோற்றக் கதையும் கேட்கிறான்; முனிவர் மார்கண்டேயர் விளக்குகிறார். தொடக்கத்தில் பலஸ்ருதி கூறப்படுகிறது—பக்தியுடன் கபிலா-தீர்த்தத்தில் நீராடுதல் மட்டுமே செய்தாலும் சேர்க்கப்பட்ட மாசும் பாவமும் நீங்கும் என. கிருதயுகத்தின் விடியலில் பிரம்மா தியான-யாகத்தில் இருந்தபோது, எரியும் குண்டத்திலிருந்து தீயின் அம்சமுடைய ஒளிமயமான கபிலா வெளிப்படுகிறாள். பிரம்மா அவளை பல தெய்வ சக்திகளாகவும் கால அளவுகளாகவும் அனைத்திலும் நிறைந்தவளாகவும் போற்றி ஸ்தோத்திரம் செய்கிறார். மகிழ்ந்த கபிலா பிரம்மாவின் நோக்கத்தை வினவ, உயிர்களின் நலனுக்காக உயருலகத்திலிருந்து மானுட உலகிற்கு இறங்குமாறு பிரம்மா ஆணையிடுகிறார். கபிலா புனித நர்மதா கரைக்கு வந்து தவம் செய்து, அங்கேயே தீர்த்தத்தை நிலைபெறச் செய்கிறாள். பின்னர் கபிலாவின் உடலில் உலகங்களும் தேவர்களும் எவ்வாறு அமைந்துள்ளன என்ற யுதிஷ்டிரனின் கேள்விக்கு உடல்-பிரபஞ்ச வரைபடமாக பதில் அளிக்கப்படுகிறது—முதுகில் உலகங்கள், வாயில் அக்னி, நாவில் சரஸ்வதி, மூக்குப் பகுதியில் வாயு, நெற்றியில் சிவன் முதலியன. இல்லறத்தார் கபிலா வழிபாடு, பிரதட்சிணை, நைவேத்யம், ஸ்நான விதி, உபவாசம், பித்ரு தர்ப்பணம் ஆகியவை பெரும் புண்ணியம் எனப் புகழப்படுகின்றன; அதன் பயன் முன்னோர்களுக்கும் சந்ததிக்கும் விரியும் என உறுதி செய்யப்படுகிறது. இறுதியில் இந்த மகிமையை கேட்பதேயும் தூய்மையளிக்கும் என மீண்டும் கூறப்படுகிறது.

Karañjeśvara Tīrtha Māhātmya (करञ्जेश्वरतीर्थमाहात्म्य) / The Glory of the Karañjeśvara Pilgrimage-Site
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் கேட்ட கேள்விக்கு மார்கண்டேயர் பதிலளித்து, கரஞ்சேஸ்வர தீர்த்தத்துடன் தொடர்புடைய ஒரு உயரிய சித்தரின் வரலாற்றை கூறுகிறார். கதை க்ருதயுகத்தின் ஆதிவம்ச வரிசையுடன் தொடங்குகிறது—மனப்புத்ரர் மரீசி, பின்னர் கச்யபர், தக்ஷரின் புதல்விகள் (அதிதி, திதி, தனு முதலியோர்) என வம்சப் பின்னணி விளக்கப்படுகிறது. தனுவின் வம்சத்தில் கரஞ்சன் என்ற தைத்யன் பிறந்தான்; அவன் நற்குறிகளுடன் நர்மதா கரையில் நீண்ட காலம் நியமம், கட்டுப்படுத்திய உணவு, கடுந்தவம் ஆகியவற்றை மேற்கொண்டான். அவனது தவத்தால் மகிழ்ந்த திரிபுராந்தக சிவன் உமையுடன் தோன்றி வரம் அளித்தார். கரஞ்சன், தன் சந்ததி தர்மநிஷ்டையுடன் இருக்க வேண்டும் என்று வரம் வேண்டினான். தேவன் மறைந்த பின், கரஞ்சன் தன் பெயரால் சிவலிங்கம்/ஆலயம் நிறுவினான்; அது ‘கரஞ்சேஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்றது. பின்னர் பலன் கூறப்படுகிறது—இந்த தீர்த்தத்தில் நீராடுதல் பாவநாசம் செய்கிறது; பித்ருக்களுக்கு அர்ப்பணம் செய்தால் அக்னிஷ்டோம யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம் கிடைக்கும்; உபவாசம் முதலான தவங்களால் ருத்ரலோகம் அடையலாம். இத்தலத்தில் அக்கினி அல்லது நீரில் மரணம் ஏற்பட்டால் சிவதாமத்தில் நீண்ட வாசமும், பின்னர் கல்வி, ஆரோக்கியம், செல்வம் உடைய நல்வாழ்வான பிறப்பும் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும், குறிப்பாக ஸ்ராத்த காலத்தில் வாசிப்பதும் அழியாப் புண்ணியத்தை தரும் என்று புகழ்ந்து அதிகாரம் நிறைவடைகிறது.

कुण्डलेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Kundaleśvara Tīrtha Māhātmya)
இந்த அத்தியாயம் முனிவர்–அரசன் உரையாடலாக விரிகிறது. மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு குண்டலேஸ்வர தீர்த்தத்தின் உயர்ந்த மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். திரேதாயுகத்தில் புலஸ்த்ய வம்சத்தவரான விஷ்ரவா பெருந்தவம் செய்து தனதன் (வைஷ்ரவணன்/குபேரன்) பிறக்கச் செய்தார்; அவர் செல்வத்தின் காவலனாகவும் லோகபாலனாகவும் நியமிக்கப்பட்டார். அந்த வம்சத்திலிருந்து யக்ஷன் குண்ட/குண்டலன் தோன்றினான். குண்டலன் பெற்றோரின் அனுமதியுடன் நர்மதா கரையில் கடுந்தவம் செய்தான்—வெயில், மழை, குளிர் தாங்குதல், பிராணநியமம், நீண்ட உபவாசம். வृषவாஹனன் சிவன் प्रसன்னனாகி வரம் அளித்தார்: குண்டலன் அஜேய கணமாகி, யக்ஷாதிபதியின் அருளால் எங்கும் சுதந்திரமாகச் செல்வான். சிவன் கைலாசம் சென்ற பின், குண்டலன் அங்கே லிங்கத்தை நிறுவி ‘குண்டலேஸ்வரன்’ எனப் போற்றி அலங்கரித்து வழிபட்டு, பிராமணர்களுக்கு அன்னதானமும் தானங்களும் செய்து மரியாதை செய்கிறான். இறுதியில் பலश्रுதி: இத்தீர்த்தத்தில் உபவாசமும் பூஜையும் பாவங்களை நீக்கும்; தானம் செய்தால் ஸ்வர்கபோகம்; ஸ்நானம் செய்து ஒரு ரிக் கூட பாராயணம் செய்தால் முழுப் பலன்; கோதானம் செய்தவர்க்கு பசுவின் ரோம எண்ணிக்கைக்கு ஒப்ப நீண்ட ஸ்வர்கவாசம், முடிவில் மகேசரின் லோகப் பிராப்தி கிடைக்கும்।

पिप्पलादचरितं पिप्पलेश्वरतीर्थमाहात्म्यं च | Pippalāda’s Account and the Māhātmya of Pippaleśvara Tīrtha
யுதிஷ்டிரனின் வினாவிற்கு மறுமொழியாக மார்கண்டேய முனிவர் பிப்பலேஸ்வரத் தீர்த்தத்தின் தோற்றக் கதையை உரைக்கிறார். யாஜ்ஞவல்க்யரின் தவம், இல்லற-நெறி தொடர்பான ஒரு சிக்கலில் அவரது விதவை சகோதரியின் நிகழ்வு, அதன் விளைவாகப் பிறந்து அச்வத்த (பிப்பல) மரத்தடியில் கைவிடப்பட்ட குழந்தை—இவை கதையின் தொடக்கம். அந்தக் குழந்தை பிப்பலாதன் என உயிர்வாழ்ந்து வளர்கிறது. பின்னர் சனைச்சரன் (சனி) பிப்பலாதனின் கோபத்திலிருந்து விடுதலை வேண்ட, பதினாறு வயது வரை உள்ள குழந்தைகளை சனி சிறப்பாகத் துன்புறுத்தக் கூடாதென ஒரு எல்லை நிர்ணயிக்கப்படுகிறது; இது புராண உரையாடலில் நெறியாக நிறுவப்படுகிறது. அதன்பின் பிப்பலாதனின் சினத்தால் யாஜ்ஞவல்க்யரை அழிக்க ஒரு பயங்கர க்ருத்யா எழுகிறது. முனிவர் பல தெய்வலோகங்களில் அடைக்கலம் தேடி இறுதியில் சிவனின் சரணடைந்து காப்பு பெறுகிறார்; சிவன் அனைத்தையும் சமப்படுத்தி தீர்வு அளிக்கிறார். பிப்பலாதன் நர்மதா கரையில் கடுந்தவம் செய்து, அந்தத் தீர்த்தத்தில் சிவன் நிலையாக இருப்பதைக் கோரி சிவபூஜையை நிறுவுகிறான். அத்தியாய முடிவில் தீர்த்தயாத்திரை விதிகள்—ஸ்நானம், தர்ப்பணம், பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம், சிவபூஜை—கூறப்படுகின்றன. அச்வமேத யாகத்திற்குச் சமமான புண்ணியம் எனப் பலன் உரைக்கப்பட்டு, பாராயணம்/கேள்வியால் பாபநாசமும் தீய கனவுகள் நீங்குதலும் எனப் பலश्रுதி அறிவிக்கப்படுகிறது.

Vimalēśvara–Puṣkariṇī–Dīvakara-japa and Revā/Narmadā Purificatory Doctrine (विमलेश्वर-तीर्थमाहात्म्यं तथा दिवाकरजपः)
இந்த अध्यாயத்தில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு தீர்த்தச் சேவையின் வரிசையும் அதன் பலன்களையும் உபதேசிக்கிறார். முதலில் விமலேஸ்வர தீர்த்தம் கூறப்பட்டு, தேவர்களால் அமைக்கப்பட்ட ‘தேவசிலா’ விவரிக்கப்படுகிறது. அங்கு நீராடி பிராமணர்களை மரியாதை செய்தால், சிறு தானத்தாலும் அక్షய புண்ணியம் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் சுத்திக்காக பொன், வெள்ளி, செம்பு, ரத்தினம்/முத்து, நிலம், பசு தானம் முதலிய தானங்கள் புகழப்படுகின்றன. பலश्रுதியில்—அந்த தீர்த்தத்தில் உடல் துறந்தால் பிரளயம் வரை ருத்ரலோக வாசம் கிடைக்கும்; உபவாசம், அக்னி அல்லது நீர் வழியாக விதிப்படி உயிர்துறத்தல் பரம நிலையைத் தரும் என கூறப்படுகிறது. பின்னர் புனிதப்படுத்தும் புஷ்கரிணியில் சூரியபக்தி மற்றும் ஜப விதி—ஒரு ரிக் அல்லது ஒரு எழுத்து மட்டும் ஜபித்தாலும் வேதபலன் உண்டாகி மாசு நீங்கும்; முறையாகச் செய்தால் புண்ணியம் கோடி மடங்கு பெருகும் என விளக்கப்படுகிறது. பின்னாரில் நான்கு வர்ணங்களுக்கும் இறுதிக்கால ஒழுக்கம்—காமம், கோபம் அடக்கம்; சாஸ்திரப்படி நடப்பு; தெய்வசேவை—உபதேசிக்கப்படுகிறது; விலகினால் நரகமும் தாழ்ந்த பிறப்பும் என எச்சரிக்கப்படுகிறது. முடிவில் ரேவா/நர்மதா ருத்ரசம்பவம், அனைவரையும் கரைசேர்க்கும் புனிதநதி எனப் போற்றப்பட்டு, காலையில் எழுந்து நிலத்தைத் தொட்டு தினமும் ஜபிக்க வேண்டிய சுருக்கமான மந்திரம் அளிக்கப்படுகிறது; அது நதியைப் பாபநாசினி, சுத்திதாயினி என வணங்குகிறது.

शूलभेदतीर्थमाहात्म्य (Śūlabheda Tīrtha Māhātmya) — The Glory of the Śūlabheda Pilgrimage-Site
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரனின் மோட்சவினாவிற்கு மார்கண்டேயர் உபதேசமாகப் பதிலளிக்கிறார். ரேவா நதியின் தென் கரையில், ப்ருகு மலையின் சிகரத்தில், மனிதர்களின் முக்திக்காக சூலபாணி சிவன் நிறுவிய பரம தீர்த்தம் “சூலபேதம்” எனவும், அது மூவுலகிலும் புகழ்பெற்றதெனவும் கூறப்படுகிறது. இத்தீர்த்தத்தின் கீர்த்தனமும் தரிசனமும் வாக்கு-மனம்-உடல் குற்றங்களை நீக்கும்; ஐந்து குரோசப் பரப்பளவு புனித வட்டமாகக் கூறி, இது போகமும் மோட்சமும் அளிப்பதாக விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் நீர்சார் புராணக் கதை வருகிறது—பாதாளத்துடன் தொடர்புடைய போகவதியிலிருந்து கங்கையின் ஓடை சூலத்தின் ‘பேத’த்தால் வெளிப்பட்டு பாபநாசினி ஓடையாகிறது. சூலம் பாறையைப் பிளந்த இடத்தில் சரஸ்வதி ஒரு குண்டத்தில் விழுந்ததாகவும், அதனால் அது “பிராசீன-அகவிமோசினி” எனப் பழம்பாவநிவாரணத் தலமாகவும் கூறப்படுகிறது. கேதாரம், பிரயாகம், குருக்ஷேத்திரம், கயா போன்ற தீர்த்தங்களும் முழுமையாக சூலபேதத்துக்கு இணையாகாது என ஒப்பீடு செய்யப்படுகிறது. ஸ்ராத்தத்தில் பிண்டம், திலோதகம் அர்ப்பணம், தீர்த்தநீரை நித்யம் பருகுதல், கபடமும் கோபமும் இன்றி தகுதியான பிராமணர்களை மதித்தல், பதின்மூன்று நாட்கள் தானம் செய்தால் பெரும் புண்ணியம் பெருகுதல் ஆகிய விதிகள் கூறப்படுகின்றன. கணநாத/கஜானன தரிசனம், கம்பலக்ஷேத்ரபருக்கு வணக்கம், பின்னர் சூலபாணி மகாதேவன், உமா, குகையில் வாசிக்கும் மார்கண்டேயேசர் வழிபாடு சொல்லப்படுகிறது. குகையில் நுழைந்து “மூன்றெழுத்து” மந்திரம் ஜபித்தால் நீலபர்வதப் புண்ணியத்தின் ஒரு பகுதி கிடைக்கும்; தலம் சர்வதேவமயம், கோடிலிங்கத்துடன் தொடர்புடையது. ஸ்நானத்தின் போது லிங்கத்தில் சினுக்கு/அசைவு தோன்றுதல், எண்ணெய்த் துளி பரவாமல் இருப்பது—இவை தீர்த்தப் பிரபாவத்தின் சான்றுகள். இறுதியில் இது மிக ரகசியமானது, எல்லாப் பாவங்களையும் நீக்கும்; தினமும் மூன்று முறை சூலபேதத்தைச் செவி மடுத்து நினைத்தால் உள்ளும் புறமும் தூய்மை பெறும் எனப் பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.

अन्धकस्य रेवातटे तपोवरप्राप्तिः (Andhaka’s Austerity on the Revā Bank and the Granting of a Boon)
மார்கண்டேயர், முன்பு அரசன் உத்தானபாதன் முனிவர்‑தேவர் சபையில் மகேஸ்வரனிடம் மிக ரகசியமும் பரம புண்ணியமும் தரும் ஒரு தீர்த்தம் குறித்து—“சூலபேதம்” எவ்வாறு தோன்றியது, அந்த இடத்தின் மகிமை என்ன—என்று கேட்ட விசாரணையை நினைவூட்டுகிறார். ஈச்வரன் அப்போது மிகப் பலமுடைய, அகந்தையால் நிறைந்த, எதிர்ப்பின்றி ஆட்சி செய்த தைத்யன் அந்தகனின் வரலாற்றை எடுத்துரைக்கிறார். மகாதேவனைப் பிரசன்னப்படுத்த அந்தகன் ரேவா நதிக்கரைக்கு சென்று ஆயிரமாயிரம் ஆண்டுகள் நான்கு நிலைகளில் கடும் தவம் செய்கிறான்—முதலில் உபவாசம், பின்னர் நீர்மட்டும், அதன் பின் புகை‑ஆகாரம், இறுதியில் நீண்ட யோகநிஷ்டை; முடிவில் எலும்பும் தோலும் மட்டுமே எஞ்சும். அவன் தவத்தின் தீவிரம் கைலாசம் வரை உணரப்பட, உமாதேவி இத்தகைய அபூர்வ கடுமையைப் பற்றி கேட்டு, விரைவில் வரம் அளிப்பது முறையா எனச் சிந்திக்கச் செய்கிறாள். சிவன் உமையுடன் தவசனை அணுகி வரம் அளிக்க முன்வருகிறார். அந்தகன் எல்லாத் தேவர்களையும் வெல்லும் வரம் கேட்க, சிவன் அதை அநுசிதம் என மறுத்து வேறு வரம் கேட்கச் சொல்கிறான். அந்தகன் மனமுடைந்து விழ, பக்தனைப் புறக்கணித்தால் சிவனின் பக்தரட்சகப் புகழுக்கு இழிவு வரும் என உமா அறிவுறுத்துகிறாள். அப்போது சமரச வரம் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது—விஷ்ணுவைத் தவிர மற்ற தேவர்களை அந்தகன் வெல்லலாம்; ஆனால் சிவனை வெல்ல முடியாது. உயிர்ப்பெற்று உடல் மீண்டு அந்தகன் வரத்தை ஏற்று, சிவன் கைலாசம் திரும்புகிறார்; இக்கதை தீர்த்த‑மகிமையுடன் தவம், ஆசை, வரநியமம் ஆகிய தத்துவத்தை இணைத்து போதிக்கிறது.

अन्धकस्य स्वपुरप्रवेशः स्वर्गागमनं च (Andhaka’s Return, Ascent to Heaven, and the Abduction of Śacī)
மார்கண்டேயர் கூறுகிறார்—சம்புவின் வரத்தால் வலிமை பெற்ற தைத்யன் அந்தகன் தன் நகரத்திற்குத் திரும்பினான். மக்கள் பெருவிழாவுடன் வரவேற்றனர்; அலங்கரிக்கப்பட்ட மண்டபங்கள், தோட்டங்கள், குளங்கள், கோயில்கள்; வேதபாராயணம், மங்கள ஒலிகள், தானங்கள், கூட்டுக் களிப்பு என நகரம் முழுதும் மகிழ்ச்சி பொங்கியது. அந்தகன் சில காலம் செல்வச் செழிப்பில் வாழ்ந்தான். பின்னர் அவன் வரத்தால் அஜேயன் எனத் தேவர்கள் அறிந்து, அனைவரும் வாசவனாகிய இந்திரனிடம் சரணடைந்து ஆலோசித்தனர். அதே வேளையில் அந்தகன் தனியாகவே மேருவின் கடினமான உயரங்களை ஏறி, இந்திரனின் கோட்டையமைந்த ஸ்வர்க்கத்தில் தன் இல்லம்போல் நுழைந்தான். அச்சமுற்ற இந்திரன் பாதுகாவலரை காணாது விருந்தோம்பல் செய்து, அந்தகன் கேட்டபடி விண்ணுலகச் செல்வங்களை காட்டினான்—ஐராவதம், உச்சைஶ்ரவஸ், ஊர்வசி முதலிய அப்சரஸ்கள், பாரிஜாத மலர்கள், இசை-வாத்தியங்கள். அரங்கில் நடன-இசை நிகழும் போது அந்தகனின் பார்வை சசீ மீது நிலைத்தது; அவன் இந்திரபத்னியை வலுக்கட்டாயமாகக் கவர்ந்து சென்றான். இதனால் போர் எழுந்து, அந்தகனின் ஒரே வலிமையால் தேவர்கள் பின்னடைந்தனர்—வரபலத்துடன் கட்டுப்பாடற்ற ஆசையும் அடக்குமுறையும் சேர்ந்தால் உலக ஒழுங்கு குலையும் என்பதை இது வெளிப்படுத்துகிறது.

अन्धकविघ्ननिवेदनम् — The Devas Seek Refuge from Andhaka
இந்த अध्यாயத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் தேவர்களின் பேரிடர் செய்தியை உரைக்கிறார். இந்திரன் தலைமையில் தேவர்கள் மகத்தான விமானங்களில் பிரம்மலோகத்துக்கு வந்து பிரம்மாவுக்கு சாஷ்டாங்க நமஸ்காரம் செய்து ஸ்துதி செய்கிறார்கள். தங்கள் துயரைச் சொல்கிறார்கள்—வல்லமைமிக்க அசுரன் அந்தகன் அவர்களை வென்று செல்வமும் ரத்தினங்களும் பறித்தான்; மேலும் இந்திரனின் துணைவியையும் வலுக்கட்டாயமாக அபகரித்தான்; இதனால் தேவர்கள் அவமானமும் துன்பமும் அடைந்தனர். பிரம்மா சிந்தித்து, அந்தகன் தேவர்களுக்கு ‘அவத்யன்’ என, முன் வரம் அல்லது தெய்வ விதி காரணமாக தேவர்களால் அவனை எளிதில் வதம் செய்ய இயலாது எனக் கூறுகிறார். பின்னர் பிரம்மாவை முன்னிட்டு தேவர்கள் கேசவ/ஜனார்தனன் விஷ்ணுவின் சரணடைந்து ஸ்தோத்திரங்களால் பணிந்து முழு சமர்ப்பணம் செய்கிறார்கள். விஷ்ணு அவர்களை அன்புடன் ஏற்று காரணம் கேட்டு, அனைத்தையும் கேட்டவுடன்—அந்தகன் பாதாளம், பூமி, அல்லது ஸ்வர்க்கம் எங்கே இருந்தாலும் அவனை நான் வதம் செய்வேன் என்று உறுதி அளிக்கிறார். சங்கம், சக்கரம், கதை, வில் ஆகிய ஆயுதங்களுடன் எழுந்து தேவர்களைத் தேற்றுகிறார்; தத்தம் இருப்பிடங்களுக்கு திரும்பச் சொல்கிறார். இவ்வாறு தெய்வப் பாதுகாப்பும் தர்ம நிறுவலும் விரைவில் நிகழும் என்ற வாக்குறுதியுடன் अध्यாயம் நிறைவடைகிறது।

अन्धकस्य विष्णुस्तुतिः शिवयुद्धप्राप्तिः च (Andhaka’s Hymn to Viṣṇu and the Provocation of Śiva for Battle)
தேவர்களை அடக்கிவிட்ட பின் அந்தகன் எங்கே, என்ன செய்கிறான் என்று அரசன் கேட்க, மகாதேவன்—அவன் பாதாளத்தில் புகுந்து அழிவை விளைவிக்கும் செயல்களில் ஈடுபட்டுள்ளான் என்று கூறுகிறார். கேசவன் வில்லுடன் வந்து ஆக்னேய அஸ்திரத்தை விடுகிறார்; அந்தகன் வலிமையான வாருண அஸ்திரத்தால் எதிர்க்கிறான். அம்பின் பாதையிலேயே அந்தகன் வெளிப்பட்டு ஜனார்தனனைச் சவால் செய்கிறான்; ஆனால் நெருக்குப் போரில் தள்ளப்பட்டதும் மோதலை விட்டு ‘சாம’ முறையை ஏற்று விஷ்ணுவுக்கு நீண்ட ஸ்துதி செய்கிறான்—நரசிம்ம, வாமன, வராஹ முதலிய ரூபங்களை நினைத்து தெய்வக் கருணையைப் புகழ்கிறான். விஷ்ணு மகிழ்ந்து வரம் அளிக்கிறார். அந்தகன் தன்னைத் தூய்மைப்படுத்தும், புகழ்மிக்க போரை வேண்டுகிறான்; அதனால் உயர்ந்த உலகங்களை அடைய விரும்புகிறான். விஷ்ணு தாமே போர் செய்ய மறுத்து அவனை மகாதேவனிடம் திருப்பி, கைலாசச் சிகரத்தை அசைத்து சிவனின் கோபத்தைத் தூண்டுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்தகன் அவ்வாறு செய்ததும் உலகில் அதிர்வுகள், அபசகுனங்கள் எழுகின்றன; உமா அறிகுறிகளை வினவ, சிவன் குற்றவாளியை எதிர்க்கத் தீர்மானிக்கிறார். தேவர்கள் தெய்வ ரதத்தை அமைக்க, சிவன் முன்னேறி மகாபோர் தொடங்குகிறது—ஆக்னேய, வாருண, வாயவ்ய, சார்ப, காருட, நாரசிம்ஹ அஸ்திரங்கள் ஒன்றையொன்று நீக்குகின்றன. இறுதியில் கைப்போரில் சிவன் சிறிது நேரம் கட்டுப்பட்டாலும் மீண்டு அந்தகனைப் பெருஆயுதத்தால் தாக்கி சூலத்தில் ஏற்றுகிறார். அவன் இரத்தத் துளிகளிலிருந்து மேலும் தானவர்கள் பிறக்க, சிவன் துர்கை/சாமுண்டையை அழைத்து விழும் இரத்தத்தைப் பருகச் செய்து பெருக்கத்தைத் தடுக்கிறார். அபாயம் அடங்கிய பின் அந்தகன் சிவனைப் போற்றி, சிவன் வரம் அளித்து அவனை கணங்களில் ‘பிருங்கீச’னாக இணைக்கிறார்—வன்மம் இருந்து ஒழுங்கான சிவபக்திக்குள் சேர்த்தல் எனும் முடிவு.

Śūlabheda Tīrtha-Māhātmya (The Glory of the Śūlabheda Pilgrimage Site)
மார்கண்டேயர் கூறுவது: அந்தகனை வதம் செய்த பின் மகாதேவர் உமையுடன் கைலாசம் திரும்பினார். அங்கு தேவர்கள் கூட, அமருமாறு ஆணையிட்ட சிவன், தைத்யன் அழிந்தாலும் தன் திரிசூலம் இரத்தக் களங்கத்துடன் இருந்து, வழக்கமான விரத-ஆசாரங்களால் மட்டும் தூய்மை பெறாது என விளக்கினார். ஆகவே தேவர்களுடன் முறையாகத் தீர்த்தயாத்திரை செய்யத் தீர்மானித்தார். பிரபாசம் முதல் கங்காசாகரம் வரை பல தீர்த்தங்களில் நீராடியும் வேண்டிய தூய்மை கிடைக்காததால், ரேவா (நர்மதா) கரை வந்தார்; இரு கரைகளிலும் நீராடி, ப்ருகு தொடர்புடைய மலையில் களைப்புடன் தங்கி, அங்கு ஒரு தனித்த அழகும் விதிச் சிறப்பும் கொண்ட இடத்தை அறிந்தார். சிவன் திரிசூலால் மலையைப் பிளந்து கீழ்நோக்கி ஒரு பிளவை உருவாக்கினார்; உடனே திரிசூலம் களங்கமின்றி விளங்க, ‘சூலபேத’ தீர்த்தத்தின் பரிசுத்திகர காரணம் நிறுவப்பட்டது. மலையிலிருந்து புண்யரூபிணி சரஸ்வதி வெளிப்பட்டு இரண்டாம் சங்கமத்தை உருவாக்கினாள்; அது பிரயாகத்தின் ‘வெள்ளை-கருமை’ சங்கமத்துடன் ஒப்புமையாகச் சொல்லப்படுகிறது. பிரம்மா துயரநாசகமான பிரம்மேச/பிரம்மேஸ்வர லிங்கத்தை நிறுவுகிறார்; விஷ்ணு அந்தத் தலத்தின் தென் பகுதியில் நித்தியமாக இருப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் தீர்த்தத்தின் அமைப்பு விவரிக்கப்படுகிறது: திரிசூல முனை இட்ட கோடு நீர்வழியை அமைத்து புனிதத் தாரை ரேவாவில் கலக்கிறது; ‘நீர்லிங்கம்’ மற்றும் சுழல் ஓட்டமுள்ள மூன்று குண்டங்கள் குறிப்பிடப்படுகின்றன. ஸ்நான விதிகள், மந்திரத் தேர்வுகள் (தசாட்சரி மற்றும் வேத மந்திரங்கள்), வர்ணம்-பெண்-ஆண் எனச் செயல்முறை அடிப்படையிலான தகுதி, மேலும் ஸ்நானத்துடன் தர்ப்பணம், சிராத்தம் போன்ற செயல், தானம் ஆகிய இணைப்பும் கூறப்படுகிறது. விநாயகர்கள், க்ஷேத்ரபாலர்கள் காவலர்கள்; ஒழுக்கம் தவறுவோருக்கு விக்னங்கள் எழும் எனச் சொல்லி, யாத்திரை நெறிச் சாசனமாக விளக்கப்படுகிறது. பலனுரையில் சூலபேதத்தில் விதிப்படி செய்தால் பாபநாசம், தோஷநிவாரணம், பித்ரு உயர்வு ஆகியவை கிடைக்கும் எனப் புகழப்படுகிறது.

द्विजपात्रता-दानविधि-तीर्थश्राद्धकन्यादानोपदेशः (Eligibility of Brahmins, Ethics of Dāna, Tīrtha-Śrāddha, and Guidance on Kanyādāna)
இந்த அதிகாரத்தில் உத்தானபாதன்–ஈஸ்வரன் உரையாடலாக தானம்‑மரியாதையில் ‘பாத்திரத்தன்மை’ விளக்கப்படுகிறது. வேதாத்யயனம் இல்லாத (அநதீயான/அந்ருச) பிராமணன் பெயரளவிலான த்விஜன்; அவனுக்கு செய்யும் சத்காரம், தானம் யாகப் பலன் தராது என்று உவமைகளால் கூறப்படுகிறது. பின்னர் ஒழுக்க, சடங்கு, யாகக்ரியைகள், சமூக மரியாதை ஆகியவற்றை மீறும் குற்றங்களின் பட்டியல் சொல்லி, அபாத்திரர்க்கு அளித்த தானம் பயனற்றது என்ற நியமம் நிறுவப்படுகிறது. அடுத்து தீர்த்த‑சிராத்த விதி—வீட்டுச் சிராத்தத்திற்குப் பின் சுத்தி, எல்லை‑நியமங்கள், குறிப்பிட்ட தீர்த்தத்திற்குச் சென்று ஸ்நானம் செய்து, பல இடங்களில் சிராத்தம் நடத்துதல்; பாயசம்‑தேன்‑நெய் சேர்த்த பிண்டம் முதலிய நிவேதனம் கூறப்படுகிறது. பலனாக பித்ருக்கள் நீண்டகாலம் திருப்தியடைவதும், பாதுக்கை, படுக்கை, குதிரை, குடை, தானியத்துடன் வீடு, திலதேன், நீர்‑அன்னம் போன்ற தானங்களுக்கு ஏற்ப சொர்க்கப் பலன்கள் கூறப்படுவதும், குறிப்பாக அன்னதானத்தின் மகிமை வலியுறுத்தப்படுவதும் காணப்படுகிறது. இறுதியில் கன்யாதான உபதேசம்—தானங்களில் இதன் மேன்மை, குலீன‑நற்குண‑பண்டித வரன் தான் தகுதியானவன், திருமணத்தை பணமாக்கும் நடைமுறை கண்டிக்கப்படுகிறது. மேலும் அயாசித, அழைப்பினால், யாசித்து பெறும் தானம் என வகைப்படுத்தி, இயலாதவர்க்கு தானம் செய்யாதே என்றும், அபாத்திரர் தானம் ஏற்காதே என்றும் எச்சரித்து அதிகாரம் நிறைவடைகிறது.

Śrāddha-kāla-nirṇaya, Viṣṇu-jāgaraṇa, and Markaṇḍeśvara-guhā-liṅga Māhātmya (Ritual Timing and Cave-Shrine Observances)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. உத்தானபாதன்—ஸ்ராத்தம், தானம், தீர்த்தயாத்திரை எப்போது செய்ய வேண்டும் என்று ஈசுவரனை வினவுகிறான். ஈசுவரன் மாதங்களுக்கேற்ப ஸ்ராத்தத்திற்கு உகந்த காலங்களை வகைப்படுத்துகிறார்—பெயர்பெற்ற திதிகள், அயனச் சந்தி, அஷ்டகா, சங்கிராந்தி, வ்யதீபாதம், கிரகண காலம் முதலியவை—இக்காலங்களில் அளிக்கும் தானம் அக்ஷய பலன் தரும் என உறுதிப்படுத்துகிறார். பின்னர் பக்தி ஒழுக்கம் கூறப்படுகிறது: மது மாத சுக்லபக்ஷ ஏகாதசியில் உபவாசம், விஷ்ணுவின் திருவடிகளருகே இரவு ஜாகரம், தூபம்-தீபம்-நைவேத்யம்-மாலையால் பூஜை, முன் கூறிய புனிதக் கதைகளின் பாராயணம்/கேள்வி. வேத ஸூக்த ஜபம் பாவநாசியும் மோட்சதாயகமும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. காலையில் श्रद्धையுடன் ஸ்ராத்தம் செய்து, பிராமணர்களை முறையாகப் போற்றி, சக்திக்கேற்ப பொன், பசு, ஆடை முதலிய தானம் அளித்தால் பித்ருக்கள் நீண்ட காலம் திருப்தியடைவார்கள் என்கிறது. அடுத்து திரயோதசியில் குகையில் உள்ள லிங்க தரிசனத் தீர்த்தவிதி வருகிறது; கடும் தவமும் யோகசாதனையும் செய்து மார்கண்டேய முனிவர் நிறுவிய ‘மார்கண்டேஸ்வர’ லிங்கம் என அடையாளம் கூறப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானம், உபவாசம், இந்திரிய நிக்ரஹம், ஜாகரம், தீபதானம், பஞ்சாம்ருத/பஞ்சகவ்ய அபிஷேகம், விரிவான மந்திரஜபம் (சாவித்ரீ ஜப எண்ணிக்கையுடன்) விதிக்கப்படுகிறது; பாத்ரபரீக்ஷை—தானம் பெறுபவரின் தகுதி—மிக முக்கியம். அஷ்டபுஷ்பமாக ‘மனதார’ அர்ப்பணங்கள்—அஹிம்சை, இந்திரியநிக்ரஹம், தயை, க்ஷமை, தியானம், தபஸ், ஞானம், சத்தியம்—உயர்ந்த பூஜை எனப் போற்றப்படுகிறது. முடிவில் வாகனங்கள், தானியங்கள், வேளாண் கருவிகள் முதலிய தானங்கள், குறிப்பாக கோதானம், கிரகண காலத்தில் ஒப்பற்ற புண்ணியம் என வலியுறுத்தி; பசு காணும் இடத்தில் எல்லாத் தீர்த்தங்களும் இருப்பதாகவும், தீர்த்தத்தை நினைவு/மீள்செல்வது அல்லது அங்கே மரணம் ருத்ரசாமீப்யம் தரும் எனவும் கூறி நிறைவடைகிறது.

Dīrghatapā-āśrama and the Account of Ṛkṣaśṛṅga (दीर्घतपा-आश्रमः तथा ऋक्षशृङ्गोपाख्यानप्रस्तावः)
அத்தியாயம் 52-ல் ஈசுவரன் ஒரு முன்னைய நிகழ்வை அறிவிக்கிறார்—ஒரு மகாதபஸ்வி தன் குடும்பத்துடன் சேர்ந்து ஸ்வர்க்கத்தை அடைந்தான் என்று. இதைக் கேட்ட ராஜா உத்தானபாதன் அந்த உபாக்யானத்தை விரிவாகக் கேட்கிறான். பின்னர் உரை காசியின் வர்ணனைக்குத் திரும்புகிறது: ராஜா சித்ரசேனன் ஆட்சியில் வாராணசி செழிப்பு, வேதபாராயண ஒலிகள் நிறைந்த புனித சூழல், நகர வாணிகச் சுறுசுறுப்பு, கோயில்–ஆசிரமங்களின் அடர்த்தி ஆகிய அடையாளங்களால் சித்தரிக்கப்படுகிறது. நகரத்தின் வடக்கே மந்தாரவனத்தில் புகழ்பெற்ற ஆசிரமம் காட்டப்படுகிறது. அங்கே பிராமண தபஸ்வி தீர்கதபா கடும் தவத்தால் பிரசித்தன்; இல்லற அமைப்புடன் தவம் இணங்கும் என்பதும் வெளிப்படுகிறது—அவன் மனைவி, மகன், மருமகளுடன் வாழ்கிறான்; ஐந்து மகன்கள் சேவை செய்கிறார்கள். இளையவன் ருக்ஷச்ருங்கன் வேதத்தில் பயிற்சி பெற்றவன், பிரம்மச்சாரி, நற்குணம் நிறைந்தவன், யோகநிஷ்டன், குறைந்த உணவால் தவம் செய்பவன். தனித்துவமாக அவன் மான் வடிவில் உலாவி மான்கூட்டங்களுடன் பழகினாலும், தினமும் பெற்றோருக்கு வணங்கி சேவை செய்கிறான்—தவவாழ்விலும் பித்ருபக்தியின் ஒழுங்கு தெளிவாகிறது. இறுதியில் தைவயோகத்தால் ருக்ஷச்ருங்கனுக்கு மரணம் நிகழ்கிறது; இதன் மூலம் விதி, புண்ணியம், மறுபிறவி/பரலோகப் பயணம் குறித்து அடுத்த சிந்தனைக்கு அடித்தளம் அமைக்கப்படுகிறது.

चित्रसेन-ऋक्षशृङ्गसंवादः (King Citrasena and Sage Ṛkṣaśṛṅga: Accidental Injury and Ethical Remediation)
உத்தானபாதனுக்குப் ஈசுவரன் உபதேசமாக இக்கதையைச் சொல்கிறான்—அருளோடு கவனித்து கேட்டால் பாவம் நீங்கும் என. காசியின் தர்மநெறி கொண்ட வலிமைமிக்க அரசன் சித்ரசேனன் பல நட்பு அரசர்களுடன் வேட்டைக்குச் சென்று, காட்டில் தூசி‑குழப்பத்தால் தன் படையிலிருந்து பிரிகிறான். பசி‑தாகத்தால் சோர்ந்து ஒரு தெய்வீக ஏரியை அடைந்து நீராடி, பித்ரு‑தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்து, தாமரைகளால் சங்கரனை வழிபடுகிறான். அங்கே பல திசைகளில் அமைந்த மான்களின் நடுவே மகாதபஸ்வி ருக்ஷச்ருங்கர் அமர்ந்திருப்பதைப் பார்த்து, வேட்டையென எண்ணி அரசன் அம்பை விடுகிறான்; அது அறியாமலே முனிவரைத் தாக்குகிறது. முனிவர் மனிதவாணியில் பேச, அரசன் அதிர்ந்து தன் தவறை ஒப்புக்கொண்டு, பிரம்மஹத்தியை மிகக் கடுமையான பாவமெனக் கருதி தன்னைத் தீயில் எரித்துக் கொள்ளும் பிராயச்சித்தத்தை முன்வைக்கிறான். ருக்ஷச்ருங்கர் அதை மறுத்து—அவ்வாறு செய்தால் தன் மீது சார்ந்த குடும்பத்தில் மேலும் மரணங்கள் பெருகும் என எச்சரிக்கிறார். தன்னை பெற்றோரின் ஆசிரமத்திற்குக் கொண்டு சென்று, தாய்முன் ‘மகனைக் கொன்றவன்’ என உண்மையைச் சொல்லுமாறு கூறுகிறார்; அவர்கள் அமைதிக்கான வழியை அறிவிப்பார்கள். அரசன் தூக்கிச் செல்லும் வழியில் இடையிடையே நின்றபோது, முனிவர் யோகசமாதியால் தேகம் துறக்கிறார். அரசன் முறையாக இறுதிச்சடங்குகளை செய்து துயருறுகிறான்—பின்னர் வரும் பிராயச்சித்தம், நெறிப்பொறுப்பு பற்றிய போதனைகளுக்கான முன்னுரை இது।

अध्याय ५४ — शूलभेदतीर्थ-माहात्म्य तथा चित्रसेनस्य प्रायश्चित्त-मार्गः (Shūlabheda Tīrtha-Māhātmya and King Citraseṇa’s Expiatory Path)
இந்த அதிகாரத்தில் நெறிக் காரண‑விளைவு நெருக்கடியும் அதற்கான பிராயச்சித்த முறையும் கூறப்படுகிறது. வேட்டையின் மயக்கத்தில் அரசன் சித்ரசேனன், தவமுனி தீர்கதபாவின் மகன் ருக்ஷச்ருங்கனை கொன்றுவிட்டு, குற்றத்தை ஒப்புக்கொண்டு ஆசிரமம் வருகிறான். தாய் துயரால் அழுது மயங்கி உயிர் துறக்கிறாள்; மகன்களும் மருமகள்களும் கூட அழிவுறுகின்றனர்—தபஸ்வி‑ஹிம்சையின் சமூகமும் கர்மவிளைவும் எவ்வளவு பாரமென வெளிப்படுகிறது. தீர்கதபா முதலில் அரசனை கண்டித்து, பின்னர் கர்மத்தத்துவத்தை விளக்கி—முன்கர்மத் தூண்டுதலால் செயல் நிகழ்ந்தாலும் அதன் பலன் தவிர்க்க முடியாது என்கிறார். பிராயச்சித்தமாக அனைவருக்கும் தகனம் செய்து, தென் நர்மதா கரையில் உள்ள புகழ்பெற்ற சூலபேத தீர்த்தத்தில் அஸ்திகளை நிமஜ்ஜனம் செய்ய வேண்டும்; அது பாப‑துக்க நாசகமென வர்ணிக்கப்படுகிறது. சித்ரசேனன் தகனக் கிரியைகளை முடித்து, கால்நடையாக குறைந்த உணவுடன், மீண்டும் மீண்டும் நீராடி தெற்கே பயணம் செய்து, வழியில் முனிவர்களிடம் வழி கேட்டு தீர்த்தத்தை அடைகிறான். அங்கு தீர்த்தப் பிரபாவத்தால் ஒரு உயிர் உருமாற்றம் பெற்று உயர்வடைந்த தரிசனம் நிகழ, இடத்தின் மகிமை உறுதியாகிறது. அரசன் நீராடி எள்ளுடன் கலந்த நீரால் தர்ப்பணம் செய்து அஸ்தி‑விஸர்ஜனம் செய்கிறான். மறைந்தோர் திவ்ய ரூபத்தில் விமானங்களுடன் தோன்றுகின்றனர்; உயர்ந்த தீர்கதபா அரசனை ஆசீர்வதித்து—இவ்விதி மாதிரியாகவும் சுத்தி, விரும்பிய பலன் தருவதாகவும் அறிவிக்கிறார்.

Śūlabheda-Tīrtha Māhātmya (शूलभेदतीर्थमाहात्म्य) — The Glory of the Śūlabheda Sacred Ford
தீர்த்தத்தின் பேராற்றலைக் கண்டு உத்தானபாதன், அரசன் சித்ரசேனன் குறித்து வினவினான். ஈசுவரன் கூறியது—சித்ரசேனன் ப்ருகுதுங்க மலைமேல் ஏறி ஒரு குண்டத்தின் அருகே கடுந்தவம் செய்து, பிரம்மா–விஷ்ணு–மகேசுவரரைத் தியானித்து, காலத்துக்கு முன் தேகத்யாகம் செய்ய முனைந்தான். அப்போது ருத்ரனும் கேசவனும் நேரில் தோன்றி அவனைத் தடுத்து, திரும்பிச் சென்று தர்மப்படி செல்வத்தை அனுபவித்து தடையின்றி ஆட்சி செய்யுமாறு அறிவுறுத்தினர். ஆனால் சித்ரசேனன் அரசபோக ஆசையை விட்டு, “மூவரும் இத்தலத்தில் நிலையாகத் தங்க வேண்டும்; இக்க்ஷேத்திரம் கயாசிரஸுக்கு ஒப்பான புண்ணியமுடையதாக ஆக வேண்டும்; நான் சிவகணங்களில் தலைமை பெற வேண்டும்” என வரம் கேட்டான். ஈசுவரன் அருளினார்—சூலபேத தீர்த்தத்தில் மூன்று காலங்களிலும் அಂசரூபமாக திரிதேவர்கள் வாசிப்பர்; சித்ரசேனன் ‘நந்தி’ எனும் கணாதிபதியாக, கணேசனைப் போல செயல்நடத்துபவனாகி, சிவசன்னிதியில் பூஜையில் முன்னுரிமை பெறுவான். அத்தியாயம் தீர்த்தத்தின் ஒப்பீட்டு புண்ணியத்தை (கயாவைத் தவிர மற்ற தீர்த்தங்களை விட உயர்வு), குண்டப் பகுதியின் அளவுகள்–சடங்குச் செய்முறைகள், மேலும் ச்ராத்த–பிண்டதானத்தின் பலனை விளக்குகிறது—பித்ருக்களுக்கு முக்தி, சடங்குகள் இன்றிக் கடின மரணம் அடைந்தவர்களுக்கும் நன்மை, வெறும் ஸ்நானத்தால் அறியாமைப் பாவங்கள் நீக்கம், அங்கே சந்நியாசம் எடுத்தால் உயர்ந்த நிலை. முடிவில் பலச்ருதி—இம்மாஹாத்மியத்தைப் பாராயணம்/கேட்பு/எழுத்து/தானம் செய்தால் பாபநாசம், வேண்டிய பலன், நூல் பாதுகாக்கப்படும் காலமெல்லாம் ருத்ரலோக வாசம் கிடைக்கும் எனப் புகழ்கிறது.

देवशिला-शूलभेद-तीर्थमाहात्म्य तथा भानुमती-व्रताख्यान (Devāśilā–Śūlabheda Tīrtha Māhātmya and the Bhānumatī Vrata Narrative)
அத்தியாயம் 56 கேள்வி–பதில் வடிவில் தத்துவ–தர்ம உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. உத்தானபாதன் கங்கையின் அவதாரம் எவ்வாறு நிகழ்ந்தது, மிகப் புண்ணியமான தேவசிலா எவ்வாறு தோன்றியது என்று கேட்க, ஈசுவரன் புனித நிலவியல்-உற்பத்திக் கதையைச் சொல்கிறான்—தேவர்கள் வேண்ட, கங்கை வெளிப்படுகிறாள்; ருத்ரன் தன் ஜடைகளிலிருந்து அவளை விடுவிக்கிறான்; மனித நலனுக்காக தேவநதியாகப் பாய்கிறாள்; மேலும் சூலபேதம், தேவசிலா, ப்ராசீ சரஸ்வதி ஆகிய இடங்களைச் சுற்றி தீர்த்தத் தொகுதி நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் நடைமுறை வழிபாட்டு விதிகள் கூறப்படுகின்றன—ஸ்நானம், தர்ப்பணம், தகுதியான பிராமணர்களுடன் சிராத்தம், ஏகாதசி நோன்பு, இரவு ஜாகரணம், புராண பாராயணம், தானம் ஆகியவை பாபநிவாரணமும் பித்ரு திருப்தியும் தரும் சாதனங்களாக விளக்கப்படுகின்றன. உதாரணக் கதையில் வீரசேன அரசனின் விதவை மகள் பானுமதி கடும் விரதங்களை ஏற்று, கங்கை முதல் தெற்கு வழி, ரேவா பகுதி என பல தீர்த்தங்களை ஆண்டுகள் பல யாத்திரை செய்து, இறுதியில் சூலபேதம்/தேவசிலாவில் ஒழுங்குடன் தங்கி இடையறாத பூஜையும் பிராமண அதிதி-சேவையும் செய்கிறாள். மற்றொரு உதாரணத்தில் பஞ்சத்தால் வாடும் சபரன்/வேடன் மற்றும் அவன் மனைவி மலர்–கனி அர்ப்பணம், ஏகாதசி அனுஷ்டானம், பொதுத் தீர்த்தக் கிரியைகளில் பங்கேற்பு, சத்தியம்–தானம் போன்ற நெறிகளை ஏற்று வாழ்வை பக்திப் புண்ணிய வழிக்குத் திருப்புகின்றனர். முடிவில் எள், தீபம், நிலம், ஹிரண்யம் முதலிய தானங்களின் பலன் சுருக்கமாக வகைப்படுத்தப்பட்டு, பிரஹ்மதானம் உயர்ந்தது என்றும் பலனை நிர்ணயிப்பது ‘பாவம்’ (உள்ளார்ந்த நோக்கம்) என்றும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Padmaka-parva and the Śabara’s Liberation at Markaṇḍa-hrada (Revā Khaṇḍa, Adhyāya 57)
இந்த அதிகாரத்தில் இரு பகுதிகளாகத் தத்துவ-நெறி உரையாடல் வருகிறது. முதல் பகுதியில் பானுமதி சந்திரத் திதிகளின் ஒழுங்கில் சைவ விரதம் மேற்கொள்கிறாள்—பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்து, உபவாச நியமம் கடைப்பிடித்து, மார்கண்டேய ஹ்ரதத்தில் நீராடி, வृषபத்வஜ மகேஸ்வரனை பஞ்சாமிர்தம், நறுமணம், தூபம், தீபம், நைவேத்யம், மலர்கள் முதலியவற்றால் பூஜிக்கிறாள். இரவு முழுவதும் ஜாகரணத்தில் புராணப் பாராயணம், பாடல், நடனம், ஸ்தோத்திரங்களுடன் ஆராதனை நடைபெறுகிறது. பிராமணர்கள் இதை “பத்மக” எனும் பண்டிகை என்று கூறி, திதி-நட்சத்திர-யோக-கரண விசேஷங்களை விளக்கி, இங்கு தானம், ஹோமம், ஜபம் ஆகியவை அక్షய பலன் தரும் என உறுதிப்படுத்துகின்றனர். இரண்டாம் பகுதியில் பானுமதி, ப்ருகுமூர்தன் மலையில் ஒரு சபரன் மனைவியுடன் குதித்து உயிர் துறக்கத் தயாராக இருப்பதை காண்கிறாள். அவன் உடனடி துன்பத்தால் அல்ல; சம்சாரப் பயமும், மனிதப் பிறவி பெற்றும் தர்மம் செய்ய முடியாமல் போகுமோ என்ற அச்சமும் காரணம். இன்னும் காலம் உள்ளது; விரதமும் தானமும் சுத்தி தரும் என்று பானுமதி அறிவுறுத்துகிறாள். ஆனால் சபரன் பிறரின் அன்னம் உண்ணும் குற்றத்தை நினைத்து செல்வ ஆதரவை மறுக்கிறான்—“பிறரின் அன்னம் உண்டவன், அவர்களின் பாவத்தையும் உண்டவனே” என்று கூறி, அரை ஆடையால் தன்னை கட்டுப்படுத்தி ஹரியை தியானித்தபடி கீழே விழுகிறான். சிறிது நேரத்தில் அவனும் மனைவியும் தெய்வ விமானத்தில் ஏறிச் செல்லக் காணப்படுகின்றனர்—மோட்சம் அல்லது உயர்ந்த கதியைச் சுட்டி நிறைவு பெறுகிறது.

Śūlabheda-tīrtha Māhātmya (Glory of the Śūlabheda Sacred Site)
இந்த अध्यாயத்தில் சூலபேத தீர்த்தத்தின் மகிமைவும் இறுதியில் பலश्रுதி யும் கூறப்படுகிறது. உத்தானபாதன், பானுமதி செய்த செயல் என்ன பொருள் கொண்டது என்று ஈசுவரனை வினவுகிறான். ஈசுவர் கூறுகிறார்—பானுமதி ஒரு புண்யக் குண்டத்தருகே சென்று அதன் புனிதத்தைக் கண்டு உடனே பிராமணர்களை அழைத்து மரியாதை செய்து, விதிப்படி தானம் அளித்து தன் சங்கல்பத்தை உறுதிப்படுத்தினாள். பின்னர் பித்ரு-தேவ பூஜை செய்து, மதுமாசத்தில் ஒரு பக்க்ஷ காலம் நியமமாக இருந்து, அமாவாசையில் மலைப்பகுதிக்குச் சென்றாள். சிகரத்தை ஏறி, குடும்பத்தாருக்கும் உறவினருக்கும் சமாதானச் செய்தியைத் தெரிவிக்குமாறு பிராமணர்களை வேண்டி, சூலபேதத்தில் தன் தவவலிமையால் தேகம் துறந்து ஸ்வர்க நிலை அடைவேன் என்றாள். அவர்கள் ஒப்புக்கொண்டு அவளின் ஐயத்தை நீக்கினர். அவள் ஆடைகளை உறுதியாகக் கட்டி ஒருமுக மனத்துடன் தேகம் துறந்தாள்; திவ்ய ஸ்திரீகள் வந்து விமானத்தில் ஏற்றி கைலாசம் நோக்கி அழைத்துச் சென்றனர்; அனைவரும் காணும் முன் அவள் உயர்ந்தாள். மார்கண்டேயர் பரம்பரையாக இக்கதையை உறுதிப்படுத்தி வலிமையான பலश्रுதியை உரைக்கிறார்—தீர்த்தத்தில் அல்லது ஆலயத்திலும் பக்தியுடன் வாசித்தல்/கேட்குதல் செய்தால் நீண்டகாலமாகச் சேர்ந்த பெரும் பாபங்களும் நீங்கும்; சமூகத் தவறுகள், விதி மீறல், நம்பிக்கைத் துரோகம் போன்ற பல குற்றங்கள் ‘சூலபேத’ப் பிரபாவத்தால் அறுக்கப்படும். ஸ்ராத்த காலத்தில் பிராமணர்கள் உண்போது இதை பாராயணம் செய்தால் பித்ருக்கள் மகிழ்வர்; கேட்போருக்கு மங்களம், ஆரோக்கியம், நீண்ட ஆயுள், புகழ் கிடைக்கும்।

पुष्करिणीतीर्थमाहात्म्यं (Puṣkariṇī Tīrtha Māhātmya on the Revā’s Northern Bank)
மார்கண்டேயர் பாவநாசகமான ஒரு புஷ்கரிணி தீர்த்தத்தைப் பற்றி கூறுகிறார்; தூய்மைக்காக அங்கு சென்று ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும். இது ரேவா (நர்மதா) நதியின் வடகரையில் அமைந்து மிகச் சிறப்பான மங்களத் தலமாக விளங்குகிறது; ஏனெனில் வேதமூர்த்தியான திவாகரன் (சூரியன்) அங்கு எப்போதும் வாசம் செய்கிறான் என்று சொல்லப்படுகிறது. இந்த தீர்த்தத்தின் மகிமை குருக்ஷேத்திரத்துக்கு ஒப்பாகவும், குறிப்பாக சர்வகாமபலத்தை அளித்து தானவிருத்தியைப் பெருக்கும் என்றும் விளக்கப்படுகிறது. சூரியகிரகண காலத்தில் ஸ்நானம் செய்து முறையாக தானம்—மாணிக்கம் போன்ற மதிப்புப் பொருட்கள், பொன்-வெள்ளி, கால்நடை முதலியவை—செய்தால் பெரும் பலன் கிடைக்கும்; பிராமணர்களுக்கு பொன்-வெள்ளி தானத்தின் பலன் பதின்மூன்று நாட்கள் பெருகும் என்றும் கூறப்படுகிறது. எள்ளு கலந்த நீரால் பித்ரு-தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்தால் திருப்தி உண்டாகும்; பாயசம், தேன், நெய் சேர்த்த ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களுக்கு ஸ்வர்க்கமும் அக்ஷய பலனும் தரும். அக்ஷதம், பதர, பில்வம், இங்குடம், எள்ளு போன்ற தானிய-பழ நிவேதனங்களும் அக்ஷய பலன் தருவதாகச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் சூரியாராதனையே பக்தியின் மையமாகிறது—ஸ்நானம், திவாகர பூஜை, ஆதித்யஹ்ருதய பாராயணம், வேத ஜபம். ஒரு ரிக்/யஜுஸ்/சாமன் மந்திரத்தை மட்டும் ஜபித்தாலும் முழு வேதபலன், பாவவிமோசனம், உயர்ந்த லோகப் பிராப்தி கிடைக்கும் என உரைக்கிறது. விதிப்படி அங்கே உயிர் துறப்பவன் சூரியனுடன் தொடர்புடைய பரம பதத்தை அடைவான் என்று अध्यாயம் நிறைவடைகிறது.

रवितीर्थ-आदित्येश्वर-माहात्म्य एवं नर्मदास्तोत्रफलम् (Ravītīrtha–Ādityeśvara Māhātmya and the Fruit of the Narmadā Hymn)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு உபதேசத்தைத் தொடர்ந்தபடி ரவிதீர்த்தமும் ஆதித்யேஸ்வரனும் கொண்ட மகிமையைப் புகழ்கிறார்—இது புகழ்பெற்ற தீர்த்தங்களையும் மிஞ்சும் பரம புண்யக்ஷேத்திரம் என்கிறார். ருத்ரசன்னிதியில் கேட்ட வரலாற்றைச் சொல்கிறார்: பஞ்சகாலத்தில் பல முனிவர்கள் நர்மதா கரையில் கூடிச் சென்று, காடுகள் சூழ்ந்த தீர்த்தப்பகுதியை அடைகிறார்கள். அங்கே பாசம் (கயிற்றுக் கண்ணி) தாங்கிய அச்சமூட்டும் பெண்களும் ஆண்களும் தோன்றி, தங்கள் ‘அதிபதிகள்’ இருக்கும் தீர்த்தத்திற்குள் செல்லுமாறு முனிவர்களைத் தூண்டுகின்றனர். முனிவர்கள் நர்மதாதேவிக்கு நீண்ட ஸ்தோத்திரம் செய்து, அவளின் பாவநாசகமும் காவலுமான சக்தியைப் போற்றுகின்றனர். தேவி நேரில் தோன்றி அபூர்வ வரங்களை அளித்து, மோட்சத்தை நோக்கிச் செல்லும் அரிய உறுதியையும் வழங்குகிறாள். பின்னர் ஸ்நான-பூஜையில் ஈடுபட்ட ஐந்து வலிமைமிக்கோர் தோன்றி, இந்த தீர்த்தத்தின் தாக்கத்தால் கடும் பாபங்களும் நீங்கும் என விளக்குகின்றனர்; அவர்கள் பாஸ்கர வழிபாடும் உள்ளார்ந்த ஹரி-ஸ்மரணமும் செய்து, அதன் மாற்றமளிக்கும் விளைவை முனிவர்கள் கண்கூடாகக் காண்கிறார்கள். அத்தியாயம் ரவிதீர்த்தத்தின் அனுஷ்டான முறையை வகுக்கிறது—கிரகண காலங்களிலும் புண்யத் திதி-சந்திகளிலும் தரிசனம், உபவாசம், இரவு விழிப்பு, தீபதானம், வைஷ்ணவக் கதை மற்றும் வேத பாராயணம், காயத்ரீ ஜபம், பிராமணர்களை மதித்தல், மேலும் அன்னம், பொன், நிலம், ஆடை, தங்குமிடம், வாகனம் முதலிய தானங்கள். பலश्रுதி: பக்தியுடன் கேட்போருக்கு சுத்தி மற்றும் சூரியலோக வாசம் கிடைக்கும்; அதேசமயம் கடும் நெறி மீறலுடையோருக்கு தீர்த்த ரகசியத்தைப் பகிர்வதில் விவேகம் வேண்டுமென அறிவுறுத்துகிறது.

शक्रतीर्थ-शक्रेश्वर-माहात्म्य (Glory of Śakra-tīrtha and Śakreśvara)
மார்கண்டேயர், நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள மிகப் புண்ணியமான ‘சக்ரதீர்த்தம்’ என்பதைச் சுட்டிக் காட்டுகிறார்; அது சேர்ந்து குவிந்த பாவங்களை அகற்றுவதாகப் புகழப்படுகிறது. இதன் மகிமை காரணக் கதையால் நிலைபெறுகிறது—முன்னொரு காலத்தில் இந்திரன் (சக்ரன்) இங்கே மகேஸ்வர சிவனை நோக்கி தீவிர பக்தியுடன் கடும் தவம் செய்தான்; உமாபதி மகிழ்ந்து அவனுக்கு தேவேந்திரப் பதவி, அரச செழிப்பு, தானவர்களை வெல்லும் ஆற்றல் ஆகிய வரங்களை அளித்தார். பின்னர் விதி கூறப்படுகிறது—கார்த்திக கிருஷ்ண திரயோதசி அன்று பக்தியுடன் உபவாச விரதம் மேற்கொண்டால் பாவவிமோசனம் கிடைக்கும்; துயில் கனவுத் துன்பம், அபசகுனம், கிரக-சாகினி முதலான பாதிப்புகள் தணியும். சக்ரேஸ்வர தரிசனம் பிறவிப் பிறவியாகச் சேர்ந்த குற்றங்களை அழிக்கும் எனவும், பல விதமான மீறல் செயல்களுக்கும் இங்கு சுத்தி உண்டெனவும் உரைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் சுவர்க்க விருப்பமுள்ளவன் தானம் செய்ய வேண்டும்—சிறப்பாகத் தகுதியான பிராமணருக்கு கோதானம் (அல்லது ஏற்ற சுமை/வண்டிப் பிராணி) பக்தியுடன் அளிக்க வேண்டும்; இத்தீர்த்தத்தின் பலன்கள் சுருக்கமாகச் சொல்லி अध्यாயம் நிறைவடைகிறது।

क्रोडीतीर्थ-माहात्म्य (Kroḍī Tīrtha Māhātmya) — The Glory of the Kroḍīśvara Shrine
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் அரசனுக்கு ‘க்ரோடீஸ்வர’ எனப் புகழ்பெற்ற தீர்த்தத்தின் தரிசனமும் வழிபாட்டு முறையும் கூறுகிறார். தானவர்களை வென்ற பின் உற்சாகமடைந்த தேவர்கள் துண்டிக்கப்பட்ட தலைகளைச் சேகரித்து நர்மதையின் நீரில் விடுத்து, உறவுப் பிணைப்பை நினைந்து நீராடுகின்றனர். பின்னர் உமாபதி சிவனை நிறுவி, உலகச் சித்தி மற்றும் நலனுக்காக வழிபடுகின்றனர்; இதனால் பூமியில் அந்தத் தீர்த்தம் “க்ரோடீ” எனப் பாபநாசகமாகப் பிரசித்தி பெறுகிறது. இரு பக்ஷங்களிலும் அஷ்டமி, சதுர்தசி நாட்களில் பக்தியுடன் உபவாசம், சூலினின் முன்னிலையில் இரவு விழிப்பு—புனிதக் கதாச்ரவணம், வேதாத்யயனத்துடன்—காலை திரிதசேஸ்வர பூஜை, பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம், சந்தனலேபனம், வில்வ இலை-மலர் அர்ப்பணம், தெற்குநோக்கி மந்திரஜபம், கட்டுப்பாட்டுடன் ஜலநிமஜ்ஜனம் ஆகியவை விதிக்கப்படுகின்றன. மறைந்தோருக்காக தெற்குநோக்கி திலாஞ்சலி, சிராத்தம், வேதநிஷ்டை கொண்ட ஒழுக்கமுள்ள பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம்-தானம் செய்தால் புண்ணியம் பலமடங்கு பெருகும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பலன் கூறுவது: விதிப்படி இத்தீர்த்தத்தில் மரணம் ஏற்பட்டால், எலும்புகள் நர்மதா நீரில் இருக்கும் காலமெல்லாம் சிவலோகத்தில் நீண்ட வாசம்; பின்னர் செல்வமிக்க, மதிப்புமிக்க, நற்குணம் நிறைந்த, நீண்ட ஆயுளுடைய பிறவி; இறுதியில் க்ரோடீஸ்வர வழிபாட்டால் பரமகதி. ரேவையின் வடகரையில் நேர்மையாக ஈட்டிய செல்வத்தால் ஆலயம் கட்டுதல், எல்லா வர்ணங்களுக்கும் பெண்களுக்கும் சக்தியளவில் அணுகத்தக்கதாக இருப்பது, மேலும் இந்தத் தீர்த்தமாஹாத்மியத்தை பக்தியுடன் கேட்டால் ஆறு மாதத்தில் பாபநாசம் என அதிகாரம் நிறைவு பெறுகிறது.

कुमारेश्वरतीर्थ-माहात्म्य (Kumāreśvara Tīrtha Māhātmya)
மார்க்கண்டேயர் அரசக் கேட்பவருக்கு அறிவுறுத்துகிறார்—அகஸ்த்யேஸ்வரருக்கு அருகில், நர்மதா கரையில் அமைந்த புகழ்பெற்ற குமாரேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். முற்காலத்தில் ஷண்முகன் (ஸ்கந்தன்) அங்கே தீவிர பக்தியுடன் ஆராதனை செய்து சித்தியைப் பெற்றான்; தேவர்களின் சேனைகளின் தலைவனாகி, பகைவரை அடக்கும் வல்லமை பெற்றான். அதனால் நர்மதா கரையிலுள்ள அந்த இடம் மிகுந்த சக்தியுடைய தீர்த்தமாகப் போற்றப்படுகிறது. யாத்திரிகருக்கான நியமம் கூறப்படுகிறது—ஒருமுக மனத்துடன், இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் அணுக வேண்டும்; குறிப்பாக கார்த்திக சதுர்தசி மற்றும் அஷ்டமி நாட்களில் சிறப்பு விரதம். கிரிஜாநாதர் (சிவன்) மீது தயிர், பால், நெய் கொண்டு அபிஷேகம், பக்திப் பாடல் பாடுதல், மேலும் சாஸ்திர விதிப்படி பிண்டதானம் செய்ய வேண்டும்; வேதநெறியில் நிலைத்த பண்டித பிராமணர்கள் முன்னிலையில் செய்வது சிறந்தது. பலன்: அங்கே அளிக்கும் தானம் அக்ஷயமாகிறது; அந்த தீர்த்தம் எல்லாத் தீர்த்தங்களின் சாரமென வர்ணிக்கப்படுகிறது; குமார தரிசனம் பெரும் புண்ணியத்தை அளிக்கிறது. இறுதியில், இப்புண்யச் செயல்களுடன் தொடர்புற்ற நிலையில் அங்கே உயிர் நீத்தவன் சுவர்க்கம் அடைவான்—இது இறைவனின் உண்மை வாக்காக உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

अगस्त्येश्वरतीर्थमाहात्म्य (Agastyeśvara Tīrtha-Māhātmya)
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேயர் ஒரு அரசனை நோக்கி, அவந்தீ காண்டத்தில் உள்ள மிகப் புனிதமான “அகஸ்த்யேஸ்வர” தீர்த்தத்தைச் சுட்டிக்காட்டுகிறார். அது பாபநாசத்திற்கும் நெறித் தவறுகளின் நீக்கத்திற்கும் இடம்சார்ந்த சாதனமாக விளக்கப்படுகிறது. இங்கு முக்கியமாக தீர்த்தஸ்நான விதி கூறப்படுகிறது; ஸ்நானத்தால் பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாபாதகங்களும் நீங்கும் எனத் தெளிவுபடுத்தப்படுகிறது. காலநியமமும் குறிப்பாக—கார்த்திக மாதம், கிருஷ்ணபக்ஷம், சதுர்தசி நாளில் ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும்; இவ்வாறு காலம்-இடம்-செயல் ஒன்றாகத் தர்மவிதியாக இணைகிறது. மேலும் சமாதிநிலையில், இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் நெய்யால் (கிருதம்) தேவனுக்கு அபிஷேகம் செய்யுமாறு அறிவுறுத்தப்படுகிறது. தானவிதியில் செல்வம், பாதுகை, குடை, நெய்-கம்பளம், அனைவருக்கும் அன்னதானம் ஆகியவை கூறப்பட்டு, இவற்றால் புண்ணியப் பலன் பலமடங்கு பெருகும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பாடம்: தீர்த்தயாத்திரை பயணம் மட்டும் அல்ல; ஒழுக்கம், பக்தி, தானம் இணைந்தால் தான் சுத்தி கிடைக்கும்.

Ānandeśvara-tīrtha Māhātmya (Glory of the Ānandeśvara Tīrtha)
இந்த அதிகாரம் உரையாடல் வடிவில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள ‘ஆனந்தேஸ்வர’ தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறது. அசுரவதத்திற்குப் பின் தேவர்கள் முதலியோர் மகேஸ்வரனைப் போற்றி வழிபட்டனர்; அப்போது சிவன் கௌரியுடன் பைரவ ரூபம் கொண்டு நர்மதா கரையில் ஆனந்த நடனம் ஆடினார். அந்த ஆதிநிகழ்வினாலேயே இத்தீர்த்தம் ‘ஆனந்தேஸ்வர’ எனப் பெயர் பெற்றது; பாவநீக்கும் சக்தி நிறைந்த புனிதத் தலமாக விளங்குகிறது. பின்னர் வழிபாட்டு விதிகள் கூறப்படுகின்றன—அஷ்டமி, சதுர்தசி, பௌர்ணமி தினங்களில் தேவபூஜை, நறுமணப் பொருட்களால் அபிஷேகம்/அனுலேபனம், இயன்ற அளவு பிராமணர்களை மரியாதை செய்வது. கோதானம், வஸ்திரதானமும் சிறப்பாகப் புகழப்படுகிறது. வசந்த காலத் திரயோதசியில் சிராத்த விதி, இங்குட, பதர, பில்வ, அக்ஷதம், நீர் போன்ற எளிய காணிக்கைகளுடன் செய்யுமாறு அறிவுறுத்துகிறது. பலச்ருதியில் பித்ருக்கள் நீண்ட காலம் திருப்தியடைவதும், பல பிறவிகளிலும் சந்ததி தொடர்வதும் கூறி, தர்மச் செயல் தொலைநோக்குக் க்ஷேமத்தை அளிக்கும் என வலியுறுத்துகிறது.

मातृतीर्थमाहात्म्य (Mātṛtīrtha Māhātmya: The Glory of the Mothers’ Pilgrimage Site)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனை நோக்கி—நர்மதையின் தென் கரையில் சங்கமத்தருகே உள்ள ஒப்பற்ற மாத்ருதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு நதிக்கரையில் மாத்ருக்கள் வெளிப்பட்டனர்; யோகினிகளின் சபை வேண்டியபோது, உமையை அர்த்தாங்கியாகக் கொண்டும் நாகத்தை யஜ்ஞோபவீதமாகத் தரித்தும் உள்ள சிவன், அந்தத் தீர்த்தம் பூமியில் புகழ்பெறட்டும் என அனுமதி அளித்து மறைந்தார். இவ்விதமான தெய்வீக அங்கீகாரமே தீர்த்தத்தின் பலனுக்குக் காரணமாகக் கூறப்படுகிறது. நவமி திதியில் தூய நியமத்துடன் பக்தன் உபவாசம் இருந்து மாத்ருகோசரத்தில் வழிபட வேண்டும்; இதனால் மாத்ருக்களும் சிவனும் மகிழ்வர். வంధ்யை, பிள்ளை இழந்தவள் அல்லது புத்ரமில்லாதவள் ஆகிய பெண்களுக்கு மந்திர-சாஸ்திர நிபுணர் ஆசார்யர் ஐந்து ரத்தினங்களும் பழங்களும் உடைய பொற்கலசத்தால் ஸ்நானவிதியை நடத்த வேண்டும்; புத்ரலாபத்திற்காக காஞ்சியப் பாத்திரத்தில் ஸ்நானம் அளிக்கப்படுகிறது. முடிவில்—மனதில் நினைத்த ஆசை கிடைக்கும்; மாத்ருதீர்த்தத்தை விட உயர்ந்த தீர்த்தம் இல்லை எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

Luṅkeśvara/Liṅgeśvara Tīrtha Māhātmya and the Daitya Kālapṛṣṭha’s Boon
அத்தியாயம் 67-ல் மார்கண்டேயர் தீர்த்தமகிமையை மையமாகக் கொண்டு தெய்வீக உரையாடலை வழங்குகிறார். நீரில் அமைந்த மிகப் புண்ணியத் தீர்த்தமான ‘லுங்கேஸ்வர’ம் அறிமுகமாகிறது; இதை ‘லிங்கேஸ்வர’ம் என்றும், ‘ஸ்பர்ஷ-லிங்க’ (தொடுதலால் விளங்கும் லிங்கம்) என்ற நியாயத்தாலும் விளக்குகின்றனர். கதையின் மையம் வரம் காரணமான பேராபத்து. தைத்யன் காலப்ருஷ்டன் புகை அருந்தும் தவம் உள்ளிட்ட கடுந்தவம் செய்கிறான்; பார்வதி சிவனை வரம் அளிக்கத் தூண்டுகிறாள். அழுத்தத்தால் வரம் அளிப்பதில் உள்ள நெறி அபாயத்தை சிவன் எடுத்துரைத்தாலும், பயங்கர வரம் அளிக்கிறார்—அந்த தைத்யன் யாருடைய தலையைத் தன் கையால் தொடுகிறானோ, அவர் சாம்பலாகிவிடுவர். அந்த சக்தியை சிவனுக்கு எதிராகப் பயன்படுத்த தைத்யன் உலகமெங்கும் துரத்த, சிவன் உதவி நாடுகிறார்; நாரதர் விஷ்ணுவிடம் செல்கிறார். விஷ்ணு மாயையால் வசந்தத் தோட்டமும் மனம் கவரும் கன்னியையும் தோற்றுவிக்கிறார்; காமமயக்கத்தில் தைத்யன் சமூக வழக்கின் சைகையைப் பின்பற்றி தன் தலையில் தானே கை வைத்துக் கொண்டு உடனே அழிகிறான். பின்னர் பலश्रுதி மற்றும் விதி குறிப்புகள்—லுங்கேஸ்வரத்தில் நீராடி அருந்துதல் உடலின் கூறுகளளவிலும் உள்ள பாவங்களை, நீண்ட கர்மப் பந்தங்களையும் அழிக்கிறது. குறிப்பிட்ட திதிகளில் உபவாசம், பண்டித பிராமணர்களுக்கு சிறு தானம் ஆகியவை பெரும் புண்ணியத்தை வளர்க்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது; தலத்தின் புனிதத்தைக் காக்கும் காவல் தெய்வங்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன.

धनदतीर्थमाहात्म्य (Glory of Dhanada Tīrtha on the Southern Bank of the Narmadā)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு உபதேசிக்கிறார்—நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள தனதா தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். அது அனைத்துப் பாவங்களையும் அழிக்கும், எல்லாத் தீர்த்தங்களின் பலனையும் தரும் எனப் புகழப்படுகிறது. சைத்ர மாதம் சுக்லபட்ச திரயோதசியில் சாதகர் தன்னடக்கம் கொண்டு உபவாசம் இருந்து இரவு முழுதும் விழித்திருக்க வேண்டும். அங்கே ‘தனதா’வுக்கு பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம் செய்து, நெய் விளக்கை அர்ப்பணித்து, பாடல்-வாத்தியங்களால் பக்திசேவை செய்ய வேண்டும். விடியற்காலையில் தானம் ஏற்கத் தகுதியான, கல்வி-சாஸ்திர விவாதத்தில் நிலைத்த, ஸ்ரௌத-ஸ்மார்த்த நெறியில் நடக்கும், ஒழுக்க-அடக்கமுடைய பிராமணர்களை மரியாதை செய்ய வேண்டும். பசு, பொன், ஆடை, பாதுக்கை, அன்னம்; விருப்பமெனில் குடை மற்றும் படுக்கை முதலியவற்றைத் தானம் செய்தால் மூன்று பிறவிகளின் பாவங்களும் முழுமையாக நீங்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. பலன் மனநிலைக்கேற்ப வேறுபடும்—அடக்கமில்லாதவர்க்கு ஸ்வர்கம், அடக்கமுள்ளவர்க்கு மோட்சம்; ஏழைகளுக்கு மீண்டும் மீண்டும் அன்னலாபம்; இயல்பான குலீனத்தன்மை மற்றும் துயரக் குறைவு; நர்மதா நீரால் நோய்நாசம். தனதா தீர்த்தத்தில் வித்யாதானம் செய்தால் நோயற்ற சூர்யலோகம் கிடைக்கும்; ரேவையின் தென் கரையிலுள்ள தேவத்ரோணியில் பெருந்தான-யாகாதிகளைச் செய்தவர் சோகமற்ற சங்கரலோகத்தை அடைவார்.

Maṅgaleśvara-liṅga Pratiṣṭhā and Aṅgāraka-vrata (मङ्गलेश्वरलिङ्गप्रतिष्ठा तथा अङ्गारकव्रत)
மார்கண்டேயர் தீர்த்தயாத்திரை வரிசையில் சிறந்த மங்களேஸ்வரத் தலத்தை விளக்குகிறார். பூமிபுத்திரன் மங்களன் (அங்காரகன்) எல்லா உயிர்களின் நலனுக்காக இத்திருத்தலத்தை நிறுவினான் எனக் கூறப்படுகிறது. சதுர்தசி திதியில் தீவிர பக்தியால் மகிழ்ந்த சங்கரன், சசிசேகரன் மங்களேஸ்வர ரூபத்தில் வெளிப்பட்டு வரம் அளித்தான். மங்களன் பிறவி பிறவியாக அருளை வேண்டி, தாம் சிவனுடைய உடல்வியர்வையிலிருந்து பிறந்து கிரகமண்டலத்தில் வாசிப்பதாகச் சொல்லி, தேவர்களால் தன் பெயரால் அங்கீகாரம் மற்றும் வழிபாடு வேண்டினான். சிவன்—இத்தலத்தில் இறைவன் மங்களன் பெயரால் புகழ்பெறுவான்—என்று வரமளித்து மறைந்தான். பின்னர் மங்களன் யோகபலத்தால் லிங்கத்தை பிரதிஷ்டை செய்து வழிபட்டான். அடுத்து விதிநெறி கூறப்படுகிறது: மங்களேஸ்வர லிங்கம் துயரநாசி; தீர்த்தத்தில் பிராமணர்களை திருப்திப்படுத்த வேண்டும், குறிப்பாக மனைவியுடன் கூடிய சடங்குகள் செய்ய வேண்டும், அங்காரக விரதம் கடைப்பிடிக்க வேண்டும். விரத முடிவில் சிவனுக்காக பசு/காளை தானம், சிவப்பு ஆடை, குறிப்பிட்ட நிற விலங்குகள், குடை-படுக்கை, சிவப்பு மாலை/அனுலேபனம் முதலியவை உள்ளத் தூய்மையுடன் தானமாக்க வேண்டும். இரு பக்ஷங்களிலும் சதுர்த்தி, அஷ்டமி திதிகளில் ஸ்ராத்தம் செய்யவும், பணவஞ்சனை தவிர்க்கவும் உத்தரவு. பலனாக பித்ருக்கள் யுகமளவும் திருப்தி, நல்ல சந்ததி, உயர்ந்த நிலையுடன் மறுபிறவி, தீர்த்தப் பிரபாவத்தால் உடற்காந்தி, பக்தியுடன் நித்யமாக இதை ஓதுவோர்க்கு பாபநாசம் எனப் புகழ்கிறது.

Ravi-kṛta Tīrtha on the Northern Bank of Revā (रविणा निर्मितं तीर्थम् — रेवोत्तरतीरमाहात्म्यम्)
மார்கண்டேயர் ரேவா (நர்மதா) நதியின் வடகரையில் உள்ள “மிகவும் ஒளிமிக்க” தீர்த்தத்தை விவரிக்கிறார்; அது ரவி (சூரியன்) அமைத்ததாகப் புகழப்படுகிறது. இது பாப-க்ஷயத்திற்கான சாதனமாகவும், நர்மதா நிலப்பரப்பின் அதே வடகரையில் பாஸ்கரன் தன் சுவாம்சத்தால் நிரந்தரமாகத் தங்கியிருப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் காலநியமம் சொல்லப்படுகிறது—குறிப்பாக ஷஷ்டி, அஷ்டமி, சதுர்தசி திதிகளில் ஸ்நானம் செய்து, பிரேதர்/பித்ருக்களுக்குப் பக்தியுடன் ஸ்ராத்தம் செய்ய வேண்டும். இதன் பலன் உடனடி தூய்மை, சூர்யலோகத்தில் உயர்வு, பின்னர் ஸ்வர்கத்திலிருந்து திரும்பி தூய குலத்தில் பிறப்பு, செல்வம் மற்றும் பிறவி பிறவியாக நோயற்ற நிலை என விளக்கி, இடம்-காலம்-சடங்கு-கர்மபலன் ஆகியவற்றை இணைக்கும் சுருக்கமான தீர்த்தமாஹாத்ம்ய உபதேசமாக अध्यாயம் நிறைகிறது।

Kāmeśvara-tīrtha Māhātmya (कामेश्वरतीर्थमाहात्म्य) / The Glory of the Kāmeśvara Sacred Site
மார்க்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு உபதேசத்தைத் தொடர்ந்தபடி, காமேஸ்வரருடன் தொடர்புடைய ஒரு புனித தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். அங்கே கௌரியின் வல்லமைமிகு புதல்வன், கணாத்யக்ஷன், சித்த-ஸ்வரூபமாக நிலைத்து இருப்பதாகக் கூறி, அந்த இடம் பக்தியை வளர்க்கும், பாபங்களை நீக்கும் தலம் என விளக்குகிறார். அத்தியாயத்தின் மையமாக வழிபாட்டு முறைகள் கூறப்படுகின்றன—பக்தியும் தன்னடக்கமும் உடையவர் முதலில் ஸ்நானம் செய்து, பஞ்சாம்ருதத்தால் அபிஷேகம் செய்ய வேண்டும்; பின்னர் தூபம், நைவேத்யம் சமர்ப்பித்து விதிப்படி பூஜை நடத்த வேண்டும். இதன் பலனாக ‘அனைத்து பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை’ மற்றும் சுத்தி கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. மார்கழி (மார்கசீர்ஷ) மாதத்தின் அஷ்டமி திதியில் இந்த தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம் மிகுந்த பலன் தரும் என காலக் குறிப்பும் தரப்படுகிறது. இறுதியில், வழிபாட்டின் பலன் சங்கல்பத்தைப் பொறுத்தது—எந்த விருப்பத்திற்காக ஆராதிக்கிறாரோ, அதையே அடைவார் எனப் போதிக்கிறது.

Maṇināgeśvara-tīrtha Māhātmya (मणिनागेश्वरतीर्थमाहात्म्य) — Origin Legend and Ritual Merits
மார்கண்டேயர் அரசக் கேட்பவரை நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள சுபமான மணிநாகேஸ்வர தீர்த்தத்தின் மகிமைக்குத் திருப்புகிறார். எல்லா உயிர்களின் நலனுக்காக நாகராஜன் மணிநாகன் நிறுவிய இத்தலம் பாபநாசகமாகப் போற்றப்படுகிறது. விஷமுள்ள பாம்பு எவ்வாறு ஈசுவரனை மகிழ்வித்தது என்று யுதிஷ்டிரன் கேட்கிறான். அப்போது காச்யபரின் மனைவிகள் கத்ரூ–வினதா உச்சைஶ்ரவஸ் குதிரையின் நிறம் குறித்து வைத்த பந்தயம், கத்ரூ செய்த வஞ்சகம், பாம்புகளை குதிரையின் முடிகளை கருப்பாக்கச் சொன்ன கட்டளை, சிலர் இணங்குதல், சிலர் தாயின் சாபப் பயத்தால் தப்பி நீர்நிலைகள் மற்றும் பல திசைகளில் பரவுதல் ஆகிய பழங்கதை கூறப்படுகிறது. சாபத்தின் விளைவுகளை அஞ்சிய மணிநாகன் நர்மதையின் வடகரையில் கடுந்தவம் செய்து அழியாத தத்துவத்தைத் தியானிக்கிறான். அப்போது திரிபுராந்தகன் சிவன் தோன்றி பக்தியைப் பாராட்டி, அவனை ஆபத்திலிருந்து காக்கவும், உயர்ந்த வாசஸ்தலமும் வம்சநலமும் அளிக்கவும் வரம் தருகிறார். மணிநாகன் வேண்டுதலின்படி சிவன் அங்கமாக அங்கே தங்க ஒப்புக் கொண்டு லிங்கப் பிரதிஷ்டை செய்ய ஆணையிடுகிறார்; இதனால் தீர்த்தத்தின் அதிகாரம் நிலைபெறுகிறது. பின்னர் குறிப்பிட்ட திதிகளில் பூஜைக்காலங்கள், தயிர்–தேன்–நெய்–பால் ஆகியவற்றால் அபிஷேகம், சிராத்த விதிகள், தானப் பொருட்கள், அர்ச்சகர்களின் ஒழுக்கநெறிகள் கூறப்படுகின்றன. பலனுரையில் பாபவிமோசனம், சுபகதி, பாம்பு-பயம் நீங்குதல், மேலும் தீர்த்தக் கதையை கேட்கவும் பாராயணம் செய்யவும் விசேஷ புண்ணியம் உண்டென்று அறிவிக்கப்படுகிறது.

गोपारेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Gopāreśvara Tīrtha Māhātmya)
இந்த அதிகாரம் கேள்வி–பதில் வடிவில் அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரன் மார்கண்டேயரிடம் கேட்கிறான்—நர்மதையின் தென் கரையில் மணிநாகம் அருகே “பசுவின் உடலிலிருந்து வெளிப்பட்ட லிங்கம்” ஏன் உள்ளது? அது பாபநாசகமாக ஏன் போற்றப்படுகிறது? மார்கண்டேயர் கூறுகிறார்: உலக நலனுக்காக சுரபி/கபிலா என்னும் ஆதர்ஷ பசு மகேஸ்வரனை பக்தியுடன் தியானித்து தவம் செய்தது; சிவன் திருப்தியடைந்து வெளிப்பட்டு அந்தத் தீர்த்தத்தில் வாசம் செய்ய ஒப்புக்கொண்டார். ஆகவே ஒரே முறை ஸ்நானத்தாலேயே விரைவான சுத்தி கிடைக்கும் என அந்தத் தீர்த்தம் புகழ்பெற்றது. பின்னர் தான தர்மத்தின் விதிகள் கூறப்படுகின்றன—பக்தியுடன் “கோபாரேஸ்வர-கோதானம்” செய்ய வேண்டும்: தகுதியான பசுவை (குறிப்பிட்ட தங்கம்/அலங்காரங்களுடன்) தகுந்த பிராமணருக்கு தானமாக அளிக்க வேண்டும். கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி அல்லது அஷ்டமி, குறிப்பாக கார்த்திக மாதத்தில், மிகுந்த பலன் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பிரேதோத்தாரத்திற்குப் பிண்டதானம், தினசரி ருத்ர நமஸ்காரம் பாபத்தை கரைக்கும், மேலும் வ்ருஷோத்ஸர்கம் பித்ருக்களுக்கு நன்மை செய்து சிவலோகத்தில் நீண்ட கால மரியாதை அளிக்கும்—காளையின் முடிகளின் எண்ணிக்கைக்கு ஏற்ப அங்கு கௌரவம் கிடைத்து, பின்னர் சுப பிறவி உண்டாகும். இறுதியில் நர்மதையின் தென் கரையிலுள்ள கோபாரேஸ்வரத் தீர்த்தத்தின் அடையாளமும், லிங்கத்தின் அதிசயத் தோற்றமும் தீர்த்தத்தின் புனிதத்திற்கான சின்னமாக உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

Gautameśvara-tīrtha Māhātmya (गौतमेश्वरतीर्थमाहात्म्य) — Revā’s Northern Bank
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் உரையாடல் வடிவில் ரேவா நதியின் வடகரையில் உள்ள மிகச் சிறப்புமிக்க ‘கௌதமேஸ்வர’ தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தைச் சுருக்கமாக எடுத்துரைக்கிறார். இதன் தோற்றம் முனிவர் கௌதமரால் மக்கள் நலனுக்காக நிறுவப்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது; புராணப் புண்ணிய மொழியில் இது ‘ஸ்வர்கத்திற்கான படிக்கட்டு’ (ஸ்வர்க-சோபானம்) எனப் போற்றப்படுகிறது. ‘லோககுரு’ தேவன் சன்னிதியில் மிகுந்த பக்தியுடன் யாத்திரை செய்வோருக்கு பாபநாசம், உள்ளத் தூய்மை, ஸ்வர்கவாசம் ஆகியவை உறுதியாக வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகின்றன. மேலும் வெற்றி, துயர நீக்கம், சுபசௌभाग்ய வளர்ச்சி போன்ற பயன்களும் கூறப்படுகின்றன; பித்ருகர்மத்தில் ஒரே பிண்டதானம் வம்சத்தின் மூன்று தலைமுறைகளை உயர்த்தும் எனவும் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில்—பக்தியுடன் அளிக்கப்படும் சிறியதோ பெரியதோ எந்த தானமும் கௌதமரின் அதிகாரப் பிரபாவத்தால் பலமடங்கு பெருகும் என்ற மதிப்பீட்டு விதி கூறப்படுகிறது. இந்த தீர்த்தம் ‘தீர்த்தங்களில் உத்தமம்’ என நிலைநிறுத்தப்பட்டு, ருத்ரவாக்காகச் சொல்லப்பட்டதால் சைவ அங்கீகாரமும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

Śaṅkhacūḍa-tīrtha-māhātmya (Glory of the Śaṅkhacūḍa Tīrtha on the Narmadā)
மார்கண்டேயர் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள மிகப் புனிதமான ‘சங்கச்சூட’ தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். சங்கச்சூடன் அங்கேயே இருப்பதாகவும், வைநதேயன் (கருடன்) என்ற அச்சத்திலிருந்து பாதுகாப்பு நாடி அந்த இடத்தில் தங்கினான் என்பதையும் காரணமாகச் சொல்கிறார். பின்னர் வழிபாட்டு முறையை விதிக்கிறார்—தூய்மையுடன் ஒருமனத்தோடு சென்று, பால், தேன், நெய் போன்ற மங்களப் பொருட்களால் வரிசையாக சங்கச்சூடனை அபிஷேகம் செய்து, தெய்வத்தின் முன் இரவு முழுதும் ஜாகரணம் செய்ய வேண்டும். புகழப்பட்ட விரதம் கொண்ட பிராமணர்களை மதித்து, ததிபக்தம் போன்ற அன்னதானத்தால் திருப்தி செய்து, இறுதியில் கோதானம் அளிக்க வேண்டும்; இது எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும் பரிசுத்த தானம் எனப் போற்றப்படுகிறது. முடிவில் சிறப்பு பலன் கூறப்படுகிறது—இந்த தீர்த்தத்தில் பாம்புக் கடியால் துன்புறுபவரை யார் திருப்திப்படுத்துகிறாரோ, அவர் சங்கரரின் வாக்கின்படி பரம லோகத்தை அடைவார்; இவ்வாறு தீர்த்தம், கருணை, முக்தி பலன் ஆகியவை இணைத்து நிறைவு பெறுகிறது.

Pāreśvara-Tīrtha Māhātmya and Parāśara’s Vrata on the Narmadā (Chapter 76)
மார்கண்டேயர் கூறுவது: நர்மதையின் புனிதத் துறையில் உள்ள பாரேஸ்வர தீர்த்தத்தில் மகரிஷி பராசரர், தகுதியான புதல்வனைப் பெற கடும் தவம் செய்கிறார். அப்போது தேவி—கௌரி நாராயணி, சங்கரரின் துணைவி—பிரத்யட்சமாகி அவரது பக்தியைப் புகழ்ந்து வரம் அளிக்கிறாள்: சத்தியநிஷ்டை, தூய்மை, வேதஅத்தியயனத்தில் ஈடுபாடு, சாஸ்திரக் கல்வியில் தேர்ச்சி ஆகியவற்றுடன் கூடிய மகன் உனக்குப் பிறப்பான். மக்கள் நலனுக்காக அந்த இடத்தில் தேவியின் சன்னிதி நிலைத்திருக்க வேண்டுமென பராசரர் வேண்ட, தேவி ‘ததாஸ்து’ என்று கூறி அங்கே அவ்யக்தமாக நிலைகொள்கிறாள். பின்னர் பராசரர் பார்வதியை பிரதிஷ்டை செய்து, சங்கரரையும் நிறுவுகிறார்; அந்த தெய்வம் அஜேயமானது, தேவர்களுக்கும் அணுக அரிதானது என வர்ணிக்கிறார். தொடர்ந்து தீர்த்தவிரத விதி கூறப்படுகிறது—தூய்மை, மனக்கட்டுப்பாடு, காம-க்ரோதமின்மை உடைய பெண்கள்-ஆண்கள் பக்தர்களுக்காக; சுப மாதங்களும் சுக்லபக்ஷமும் சிறந்த காலமாகச் சொல்லப்படுகிறது. உபவாசம், இரவுவிழிப்பு, தீபதானம், பக்திப் பாடல்-நடனம் போன்றவை விதிக்கப்படுகின்றன. பிராமணர்களை மதித்து தானம் செய்வது—செல்வம், பொன், ஆடை, குடை, படுக்கை, தாம்பூலம், அன்னம் முதலியவை—எனவும், ஸ்ராத்த விதிமுறைகளும் கூறப்படுகின்றன; திசை-ஆசன நியமங்கள், பெண்கள் மற்றும் சூத்ரர்களுக்கான ‘ஆமா-ஸ்ராத்த’ வேறுபாடும் விளக்கப்படுகிறது. இறுதியில் பலश्रுதி: நம்பிக்கையுடன் கேட்போர் பெரும் பாபங்களில் இருந்து விடுபட்டு உயர்ந்த நன்மை பெறுவர்.

भीमेश्वरतीर्थे जपदानव्रतफलप्रशंसा | Bhīmeśvara Tīrtha: Praise of Japa, Dāna, and Vrata-Fruits
இந்த அத்தியாயத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் பீமேஸ்வர தீர்த்தத்தின் மகிமையையும் வழிபாட்டு-விரத முறையையும் உரைக்கிறார். பீமேஸ்வரம் பாபக்ஷயத்தை அளிக்கும் தீர்த்தமாகவும், சுப நியமங்களைப் பின்பற்றும் முனிவர்கள் கூடும் புனிதத் தலமாகவும் கூறப்படுகிறது. முறையாக—பீமேஸ்வரத்தை அணைந்து தீர்த்தஸ்நானம் செய்து, உபவாசமும் இந்திரியநிக்ரஹமும் கடைப்பிடித்து, சூரியன் இருக்கும் பகல் நேரத்தில் கைகளை உயர்த்தி ‘ஏகாக்ஷர’ மந்திர ஜபம் செய்ய வேண்டும். பின்னர் ஜபம், தானம், விரதம் ஆகியவற்றின் பலன்கள் படிப்படியாகப் புகழப்படுகின்றன—பல பிறவிகளில் சேர்ந்த பாபங்கள் அழிதல், காயத்ரி ஜபத்தின் சிறப்பு சுத்திகரிப்பு வல்லமை. வைதிகமோ லௌகிகமோ, மீண்டும் மீண்டும் செய்யும் ஜபம் மந்திர சக்தியால் மாசுகளை உலர்ந்த புல்லை அগ্নி எரிப்பதுபோல் எரிக்கிறது. ‘தெய்வ சக்தி’ என்ற பெயரில் பாவம் செய்யக் கூடாது; அறியாமை விரைவில் நீங்கலாம், ஆனால் பாவம் அதனால் நியாயமாவதில்லை. இறுதியில், இத்தீர்த்தத்தில் தன் திறனுக்கேற்ப செய்யும் தானம் அக்ஷய பலன் தரும் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

नारदतीर्थ-नारदेश्वर-माहात्म्य (Glory of Nārada’s Tīrtha and Nāradeśvara)
இந்த அதிகாரம் உரையாடல் வடிவில் நாரததீர்த்தம் மற்றும் நாரதேச்வர (சூலின்) மகிமையை விளக்குகிறது. மார்கண்டேயர் நாரதர் நிறுவிய உன்னத தீர்த்தத்தைச் சுட்டிக்காட்ட, யுதிஷ்டிரர் அதன் தோற்றக் காரணத்தை வினவுகிறார். பின்னர் கதை ரேவா (நர்மதா) நதியின் வடகரையில் நாரதரின் கடுந்தவத்திற்குச் செல்கிறது; அங்கே ஈசுவரன் தோன்றி வரங்களை அளிக்கிறார்—யோகசித்தி, அசையாத பக்தி, உலகங்களுக்கிடையே சுயஇச்சைச் சஞ்சாரம், முக்கால ஞானம், மேலும் ஸ்வரம்–கிராமம்–மூர்ச்சனா போன்ற இசைத்தத்துவங்களில் தேர்ச்சி; நாரததீர்த்தம் உலகப்புகழ் பெற்று பாபநாசகமாகும் என்றும் உறுதி செய்கிறார். சிவன் மறைந்த பின், நாரதர் உலகநலனுக்காக சூலின் சிவரூபத்தை நிறுவி தீர்த்தத்தை அமைக்கிறார். அதன்பின் தீர்த்தயாத்திரை ஒழுக்கங்களும் விதிகளும் கூறப்படுகின்றன—இந்திரியக் கட்டுப்பாடு, உபவாசம், பாத்ரபத கிருஷ்ண சதுர்தசி இரவு விழிப்பு, தகுதியான பிராமணருக்கு குடை போன்ற தானம், ஆயுதமரணம் அடைந்தோருக்கான ஸ்ராத்தம், பித்ருக்களுக்காக கபிலா பசு தானம், தானங்கள் மற்றும் பிராமண போஜனம், தீபதானம், ஆலயத்தில் பக்தி இசை–நடனம். ஹவ்யவாஹன/அக்னி வழிபாடு மற்றும் ஹோமம் (சித்ரபானு முதலிய தேவர்களுடன்) வறுமை நீங்கி செல்வம் பெருகச் செய்கிறது எனக் கூறி, இறுதியில் ரேவாவின் வடகரையில் உள்ள இந்த தீர்த்தம் மகாபாபங்களை நீக்கும் பரம தீர்த்தம் என மீண்டும் உறுதிப்படுத்துகிறது।

दधिस्कन्द-मधुस्कन्दतीर्थमाहात्म्य / The Māhātmya of Dadhiskanda and Madhuskanda Tīrthas
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் அரசருக்குப் போதித்து, ததிஸ்கந்தம் மற்றும் மதுஸ்கந்தம் எனும் இரு தீர்த்தங்களும் மிகப் புகழ்பெற்றவை, பாபக்ஷயத்தை அளிப்பவை என்று கூறுகிறார். சாதகர் அங்கு சென்று நீராடி, பக்தியுடன் தான-தர்மங்களைச் செய்ய வேண்டும் என வழிமுறை விளக்கப்படுகிறது. ததிஸ்கந்த தீர்த்தத்தில் நீராடிய பின் த்விஜருக்கு தயிர் (ததி) தானம் செய்ய வேண்டும். இதனால் பல பிறவிகளில் நோய், முதுமை சார்ந்த துன்பம், துக்கம், பொறாமை ஆகியவற்றிலிருந்து விடுதலைவும், நீண்ட காலம் “தூய” குலத்தில் பிறப்பும் கிடைக்கும் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது. மதுஸ்கந்த தீர்த்தத்தில் தேன் கலந்த எள்ளை தானம் செய்வதும், தனியாக தேன் கலந்த பிண்டத்தை அர்ப்பணிப்பதும் பல பிறவிகளில் யமலோக தரிசனம் தவிர்க்கப்படுவதற்கும், பேரன்-பேரப்பிள்ளைகள் வரை வம்சத்தில் செல்வச் செழிப்பு நிலைப்பதற்கும் காரணம் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் தயிர் கலந்த பிண்ட அர்ப்பணிப்பு விதியும் கூறப்பட்டு, நீராடிய பின் தெற்குமுகமாக இருந்து கிரியைகள் செய்ய வேண்டும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது. அவ்வாறு செய்தால் தந்தை, பிதாமகர், ப்ரபிதாமகர் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் திருப்தியடைவார்கள் என்று பித்ருகர்மத்தின் பலன் தெளிவாக உரைக்கப்படுகிறது.

नन्दिकेश्वरतीर्थमाहात्म्य — Nandikeśvara Tīrtha Māhātmya
மார்கண்டேய முனிவர் அரசனிடம், சித்த நந்தியுடன் தொடர்புடைய நந்திகேஸ்வர தீர்த்தம் மிகப் புனிதமும் உயர்ந்ததுமென எடுத்துரைக்கிறார். நந்தி ஒழுக்கமிக்க தீர்த்தயாத்திரையின் முன்மாதிரி; ரேவா நதியை முன்னிலைப்படுத்தி, தீர்த்தம் தீர்த்தமாகச் சென்று இடையறாது தவம் செய்கிறான். அவன் நீண்ட தவத்தால் மகிழ்ந்த சிவன் வரம் அளிக்க முனைந்தபோது, நந்தி செல்வம், சந்ததி, இன்பவிஷயங்கள் ஆகியவற்றை மறுத்து, பிறவி பிறவியாக—even பிற யோனிகளில் பிறந்தாலும்—சிவபாதபத்மங்களில் அசையாத பக்தியை வேண்டுகிறான். சிவன் ‘அப்படியே’ என அருளி அவனைத் தன் தாமத்திற்கு அழைத்துச் சென்று, தீர்த்தத்தின் அதிகாரமும் மகிமையும் நிலைநிறுத்துகிறார். பலश्रுதி கூறுவது: அங்கு நீராடி திரிநேத்திர சிவனை வழிபட்டால் அக்னிஷ்டோம யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம் கிடைக்கும். அந்தத் தீர்த்தத்தில் உடலை விடுதல் சிவசான்னித்யம், அழியாத கல்பத்தில் நீண்ட அனுபவம், பின்னர் தூய குலத்தில் வேதஞானமும் நீண்ட ஆயுளும் உடைய நல்வாழ்வுப் பிறவி ஆகியவற்றை அளிக்கும். முடிவில் தீர்த்தத்தின் அரிதுத்தன்மையும் பாபநாச சக்தியும் வலியுறுத்தப்படுகிறது।

Varuṇeśvara-tīrtha Māhātmya (Glory of Varuṇeśvara Shrine and Charity)
மார்கண்டேயர் அரசனை நோக்கி, உயர்ந்த வருணேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு வருணன் க்ருச்ச்ரம், சாந்த்ராயணம் போன்ற தவங்களால் கிரிஜாநாதன் (சிவன்) அருளைப் பெற்று சித்தி அடைந்தான் என மகிமை கூறப்படுகிறது. இந்த அத்தியாயம் தீர்த்த நெறியை விளக்குகிறது: அங்கு நீராடி, பித்ருக்களுக்கும் தேவர்களுக்கும் தர்ப்பணம் செய்து, பக்தியுடன் சங்கரனை வழிபடுவோர் பரமகதியை அடைவார் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் தானவிதி—குண்டிகை/வர்தனி அல்லது பெரிய நீர்பாத்திரத்தை அன்னத்துடன் சேர்த்து தானம் செய்வது மிகப் புகழப்படுகின்றது; அதன் பலன் பன்னிரண்டு ஆண்டுச் சத்ரயாகப் புண்ணியத்துக்கு இணை என பலश्रுதி கூறுகிறது. தானங்களில் அன்னதானமே முதன்மை; அது உடனடியாக மனநிறைவை அளிக்கும் என்றும் வலியுறுத்தப்படுகிறது. நல்ல பண்புடன் இந்தத் தீர்த்தத்தில் உயிர் நீத்தவர் பிரளயம் வரை வருணபுரியில் தங்குவர்; பின்னர் மனிதலோகத்தில் பிறந்து தொடர்ந்து அன்னதானம் செய்வோராகி நூறு ஆண்டுகள் வாழ்வர் எனக் கூறப்படுகிறது.

Vahnītīrtha–Kauberatīrtha Māhātmya (Glory of the Fire Tīrtha and Kubera Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் அரசனை நோக்கி தீர்த்தவிதியை உபதேசிக்கிறார். முதலில் வஹ்னீதீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார்—தண்டகாரண்யச் சம்பவத்திற்குப் பின் நர்மதா கரையில் ஹுதாசனன் (அக்னி) சுத்தி அடைந்த அபூர்வத் தலம் எனப் புகழப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானம், மகேஸ்வர பூஜை, பக்திச் செயல்கள், பித்ரு–தேவதைகளுக்குத் தர்ப்பணம் முதலியவை விதிக்கப்படுகின்றன; ஒவ்வொரு செயற்கும் தனித்தனி பலன் கூறப்பட்டு, சில விதிகள் மகாயாகங்களுக்குச் சமமான பலன் தரும் என விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் கௌபேரதீர்த்தத்தின் மஹாத்மியம் கூறப்படுகிறது—அங்கு குபேரன் யக்ஷாதிபதி பதவியை அடைந்தான் என்று தொடர்புபடுத்தப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானம், உமையுடன் ஜகத்குருவை வழிபடுதல், தானதர்மம்—குறிப்பாக பிராமணனுக்கு பொன் தானம்—மற்றும் அளவிடப்பட்ட புண்ணியப் பலன்கள் சொல்லப்படுகின்றன. முடிவில் “நர்மதா தீர்த்த பஞ்சகம்” போற்றப்பட்டு, உயர்ந்த பரலோக நிலைகள் கிடைக்கும் என்றும், பிரளயத்தில் பிற நீர்கள் குறைந்தாலும் ரேவையின் புனிதம் நிலைத்திருக்கும் என்றும் நிறுவப்படுகிறது.

हनूमन्तेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Hanūmanteśvara Tīrtha Māhātmya)
Chapter 83 unfolds as a theological discourse between Mārkaṇḍeya and Yudhiṣṭhira concerning a Revā-bank tīrtha called Hanūmanta/Hanūmanteśvara, described as capable of removing grave demerit (including brahmahatyā-type impurity). The chapter first frames the site’s identity: a distinguished liṅga on the southern bank of the Revā. Yudhiṣṭhira asks how the name Hanūmanteśvara arose. Mārkaṇḍeya narrates an epic backstory: after the Rāma–Rāvaṇa conflict and the destruction of rākṣasas, Hanumān is warned by Nandinī that he bears a burden of impurity from extensive killing and is directed to the Narmadā for austerity and bathing. Hanumān performs prolonged worship; Śiva appears with Umā, reassures him of purity through Narmadā māhātmya and divine दर्शन, and grants additional boons, including enumerated honorific names of Hanumān. Hanumān then establishes a liṅga—Hanūmānīśvara/Hanūmanteśvara—described as wish-granting and indestructible. A second exemplum provides “pratyakṣa-pratyaya” (a demonstrative proof) through a later narrative involving King Supārva and his son Śatabāhu, a morally wayward ruler who encounters a brāhmaṇa tasked with immersing bone-remains at Hanūmanteśvara. The brāhmaṇa recounts a princess’s previous-life memory: her body was killed in the forest; a bone fragment fell into the Narmadā at Hanūmanteśvara, resulting in a meritorious rebirth and strong ethical constraint against remarriage. The rite of collecting and immersing remaining bones is prescribed with temporal markers (Aśvina month, dark fortnight, and Śiva-related tithi), alongside night vigil and post-rite bathing. The narrative culminates in heavenly ascent imagery for those properly aligned, while also warning about greed and mental attachment that can obstruct purification. The chapter closes with ritual prescriptions: specific days (aṣṭamī, caturdaśī; especially Aśvina kṛṣṇa caturdaśī), abhiṣeka substances (honey-milk, ghee, curd with sugar, kuśa-water), sandal paste anointing, bilva and seasonal flowers, lamp offering, śrāddha with qualified brāhmaṇas, and strong emphasis on go-dāna as a superior gift. It articulates a theological rationale for the cow as “sarvadevamayī,” and ends with a phala claim: even distant remembrance of Hanūmanteśvara is said to relieve demerit.

Kapitīrtha–Hanūmanteśvara–Kumbheśvara Māhātmya (कपितीर्थ–हनूमन्तेश्वर–कुम्भेश्वर माहात्म्य)
அத்தியாயம் 84-ல் மார்கண்டேயர் ஒரு பழமையான வரலாற்றை நினைவுகூர்ந்து கூறுகிறார்; பின்னணி கைலாசத்தில் தெய்வீக உபதேசம் வேண்டப்பட்டு அருளப்படுவது. ராவணவதத்திற்குப் பின் ராட்சசர்கள் அழிக்கப்பட்டு தர்மம் நிலைபெற்றதும், ஹனுமான் கைலாசம் அணைகிறார்; ஆனால் நந்தி முதலில் அவரைத் தடுத்து நிறுத்துகிறார். ராட்சசவதத்தால் எஞ்சிய குற்றம்/இருள் என்ன, அதற்குப் பரிகாரம் என்ன என்று ஹனுமான் வினவ, சிவன் புனித நதிகளைச் சொல்லி சோமநாதருக்கு அருகே ரேவா (நர்மதா) நதியின் தென் கரையில் உள்ள சிறந்த தீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார்; அங்கு ஸ்நானமும் கடுந்தவமும் அந்த இருளை நீக்கும். சிவன் ஹனுமானை அணைத்து வரம் அளித்து, அந்த இடத்தை ‘கபிதீர்த்தம்’ என நிறுவி ‘ஹனூமந்தேஸ்வர’ என்ற நாமத்துடன் லிங்கத்தைப் பிரதிஷ்டை செய்கிறார்; பாபநாசம், பித்ருகாரியம், தானப் பலன் பெருகுதல் ஆகியவற்றில் அதன் மகிமை கூறப்படுகிறது. பின்னர் ராமனும் ரேவா கரையில் (குறிப்பாக 24 ஆண்டுகள்) தவம் செய்ததும், ராம-லக்ஷ்மணர் லிங்கங்களை நிறுவியதும், முனிவர்கள் பல தீர்த்தநீரைச் சேர்த்து கும்பநீர் கதையின் வழி ‘கும்பேஸ்வர/காலாகும்ப’ தோன்றியதும் விவரிக்கப்படுகிறது. பலश्रுதி பகுதியில் ரேவா ஸ்நானம், லிங்க தரிசனம் (மூன்று லிங்க தரிசனச் சுட்டுமொழியுடன்), ஸ்ராத்தம் மூலம் நீண்டகால பித்ரு உயர்வு, மேலும் தானம்—சிறப்பாக கோதானம் மற்றும் மதிப்புமிக்க தானங்கள்—அழியாத பலன் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் ஜ்யோதிஷ்மதீபுரி மற்றும் அதன் அருகில் கும்பேஸ்வராதி லிங்கங்களை நியமத்துடன் தரிசிக்குமாறு ஊக்குவித்து, இந்த தீர்த்தத்தை ரேவாகண்டத்தின் முக்கிய யாத்திரை மையமாக நிறுவுகிறது.

सोमनाथतीर्थमाहात्म्य (Somānātha Tīrtha Māhātmya at Revā-saṅgama)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் மார்கண்டேயரிடம் கேட்கிறான்—ரேவா சங்கமத்தில் காசியுடன் சமமான புண்ணியம் தரும், பிரம்மஹத்தி தோஷத்தை நீக்கும் தீர்த்தம் எது? மார்கண்டேயர் சிருஷ்டி-வம்ச வரிசையைச் சொல்லி தக்ஷன் மற்றும் சந்திரதேவன் சோமன் வரை வரலாற்றை எடுத்துரைக்கிறார். தக்ஷ சாபத்தால் சோமன் க்ஷயமடைந்தபோது, பிரம்மாவைச் சரணடைந்தான்; பிரம்மா ரேவையின் அரிய புண்யப் புள்ளிகளில், குறிப்பாக சங்கமத்தில், தவமும் பூஜையும் செய்யுமாறு அறிவுறுத்தினார். சோமன் நீண்ட காலம் சிவனை பக்தியுடன் ஆராதித்தான்; சிவன் அருளுடன் தோன்றி மிகப் பலமுள்ள லிங்கத்தை நிறுவச் செய்தார்—அது துயரமும் மகாபாபங்களும் நீங்கச் செய்கிறது எனப் புகழப்படுகிறது. உதாரணமாக கண்ண்வ அரசன் கதை—மான் வடிவில் இருந்த ஒரு பிராமணனை கொன்றதால் பிரம்மஹத்தி தோஷத்தில் அகப்பட்டவன், ரேவா சங்கமத்தில் நீராடி சோமநாதனை வழிபடுகிறான். சிவப்பு ஆடை அணிந்த கன்னியாக உருவெடுத்த பிரம்மஹத்தி அவனைத் தொடர்ந்து வந்தாலும், தீர்த்தப் பிரபாவத்தால் அவன் விடுதலை பெறுகிறான். பின்னர் விரத விதிகள் கூறப்படுகின்றன—குறிப்பிட்ட திதிகளில் உபவாசம், இரவு விழிப்பு, பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம், நைவேத்யம்-தீபம்-தூபம், இசை-வாத்தியங்கள், தகுதியான பிராமணர்களை மரியாதை செய்து தானம், மற்றும் ஒழுக்கக் கட்டுப்பாடுகள். பலश्रுதி பகுதியில் சோமநாத தீர்த்தத்தில் பிரதட்சிணை, கேட்குதல், நியமமான சாதனை ஆகியவற்றால் பெரும் பாவங்கள் நீங்கி ஆரோக்கியம்-செல்வம் கிடைத்து உயர்ந்த உலகங்கள் பெறலாம் என்றும், சோமன் பல இடங்களில் பல லிங்கங்களை நிறுவியதாகவும் கூறப்படுகிறது.

Piṅgaleśvara-pratiṣṭhā at Piṅgalāvarta (Agni’s Cure at Revā)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன், ரேவா நதியின் வடகரையில் சங்கமத்தருகே உள்ள பிங்கலாவர்த்தத்தில் அமைந்த பிங்கலேஸ்வரரின் தோற்றம் குறித்து மார்கண்டேயரிடம் கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் கூறுவது: ஹவ்யவாஹனன் (அக்னி) ருத்ரனின் வீர்யத் தீக்காய்ச்சலால் எரிந்து நோயுற்றான். பின்னர் அவன் தீர்த்தயாத்திரை செய்து ரேவா கரையை அடைந்து, நீண்ட காலம் காற்றையே உணவாகக் கொள்ளுதல் போன்ற கடுமையான நியமங்களுடன் தீவிர தவம் செய்தான். சிவன் மகிழ்ந்து வரம் அளிக்க, அக்னி தன் நோய் நீங்க வேண்டுமென வேண்டுகிறான். சிவன் அந்த தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம் செய்யுமாறு விதிக்கிறார்; ஸ்நானம் செய்த உடனே அக்னி தெய்வீக ரூபத்தில் உடனடியாக நலமடைகிறான். நன்றியுடன் அக்னி அங்கே பிங்கலேஸ்வரரை பிரதிஷ்டை செய்து, நாமஜபத்துடன் பூஜை செய்து ஸ்தோத்திரங்களால் துதிக்கிறான். இறுதியில் பலश्रுதி: கோபத்தை வென்று அங்கே உபவாசம் செய்பவன் அபூர்வ பலன் பெற்று, முடிவில் ருத்ரசமமான நிலையை அடைவான். மேலும் அலங்கரிக்கப்பட்ட கபிலா பசுவை கன்றுடன் தகுதியான பிராமணனுக்கு தானம் செய்வது பரம இலக்கை அளிப்பதாகப் புகழப்படுகிறது.

ऋणमोचनतीर्थमाहात्म्य (R̥ṇamocana Tīrtha Māhātmya) — The Glory of the Debt-Removing Pilgrimage Site
மார்கண்டேயர் அரசனை ரேவா (நர்மதா) கரையில் உள்ள மிகப் புனிதமான ‘ருணமோசன’ தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அந்தத் தீர்த்தம் பிரம்மவம்சத் துறவியர் சபைகளால் நிறுவப்பட்டதாகக் கூறி, அதன் சடங்கு-அதிகாரமும் புனிதத் தகுதியும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. இங்கு ‘கடன்’ (ருண) நீக்கம் பக்தியுடனான அனுஷ்டானத்தால் நிகழும் என உரைக்கப்படுகிறது—ஆறு மாதங்கள் பித்ரு-தர்ப்பணம் பக்தியுடன் செய்து, நர்மதா நீரில் நீராடினால், தேவகடன், பித்ருகடன், மனிதகடன் ஆகியவற்றிலிருந்து சிறப்பாக விடுதலை கிடைக்கும். பாபம் உட்பட கர்மபலன்கள் அங்கே பழம்போல் கண்கூடாகத் தோன்றும் எனச் சொல்லி, நெறி-காரணத்தன்மை வலியுறுத்தப்படுகிறது. ஒருமுகத்தன்மை, இந்திரியக் கட்டுப்பாடு, ஸ்நானம், தானம், மற்றும் கிரிஜாபதி (சிவன்) வழிபாடு ஆகியவை விதிக்கப்பட்ட நடத்தையாகும். பலனாக ருணத்ரய விடுதலைவும், ஸ்வர்க்கத்தில் தேவதுல்ய ஒளிமிகு நிலையும் பெறப்படும்.

Kapila-Tīrtha and Kapileśvara Pūjā (कापिलतीर्थ–कपिलेश्वरपूजा)
அத்தியாயம் 88 காபிலதீர்த்தத்தில் செய்ய வேண்டிய வழிபாட்டு முறையும் அதன் பலன்களையும் கூறுகிறது. கபில முனிவர் நிறுவிய இந்தத் தீர்த்தம் ‘சர்வபாதகநாசனம்’ எனப் போற்றப்படுகிறது. மார்கண்டேயர் அரசனிடம்—சுக்லபக்ஷத்தில் குறிப்பாக அஷ்டமி, சதுர்தசி நாட்களில் நீராடி தேவசேவை செய்ய வேண்டும்; கபிலா பசுவின் பாலும் நெய்யும் கொண்டு கபிலேஸ்வரருக்கு அபிஷேகம் செய்து, ஸ்ரீகண்ட சந்தன லேபனம் செய்து, மணமிக்க வெள்ளைப் பூக்களால், கோபத்தை அடக்கி, பூஜிக்க வேண்டும் என அறிவுறுத்துகிறார். பலஸ்ருதியில் கபிலேஸ்வர பக்தர்கள் யமனின் தண்டப் பகுதிகளை அடையார்; இந்த வழிபாட்டால் பண்டிதர்கள் பயங்கர வேதனைக்காட்சிகளைச் சந்திக்க வேண்டியதில்லை என்று கூறப்படுகிறது. மேலும் தீர்த்தநெறி சமூகக் கடமையுடன் இணைக்கப்படுகிறது—ரேவையின் புண்ணிய நீரில் நீராடிய பின் நல்ல பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்து, பசு, ஆடை, எள், குடை, படுக்கை ஆகிய தானங்களை வழங்க வேண்டும்; இதனால் அரசன் தர்மிகனாகிறான். முடிவில் தேஜஸ்/வீரியம், வாழும் புதல்வன், இனிய பேச்சு, பகைவர் கூட்டம் இல்லாமை ஆகிய பலன்கள் சொல்லப்படுகின்றன.

पूतिकेश्वरमाहात्म्य (Glory of Pūtikēśvara)
இந்த अध्यாயத்தில் மார்கண்டேயர் ஒரு அரசனுக்கு உபதேசித்து, நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள பூதிகேஸ்வரத் திருத்தலத்துக்குச் சென்று ஸ்நானம் செய்யுமாறு கூறுகிறார்; அங்கு ஸ்நானம் செய்தால் எல்லாப் பாபங்களும் தணியும் என விளக்குகிறார். தலத்தின் அதிகாரம் ஒரு ஆதிக் கதையால் நிறுவப்படுகிறது—ஜாம்பவான் உலக நலனுக்காக அங்கே சிவலிங்கத்தை நிறுவினார். மற்றொரு நிகழ்வில் அரசன் பிரசேனஜித் மற்றும் அவன் மார்புடன் தொடர்புடைய ஒரு மணியின் கதை வருகிறது; அந்த ரத்தினம் வலுக்கட்டாயமாக அகற்றப்பட்டதாலோ அல்லது எறியப்பட்டதாலோ காயம் தோன்றியது. அதே தீர்த்தத்தில் தவம் செய்து குணமடைந்து ‘நிர்வ்ரணன்’ (காயமற்றவன்) ஆனான் என்று கூறி, தலத்தின் நிவாரண சக்தியைச் சுட்டுகிறது. பின்னர் விதி கூறப்படுகிறது—பக்தியுடன் ஸ்நானம் செய்து பரமேஸ்வரனை வழிபடுவோர் விரும்பிய பயனை அடைவர். குறிப்பாக கிருஷ்ணாஷ்டமி, சதுர்தசி நாட்களில் நித்ய ஆராதனை செய்பவர்கள் யமலோகத்திற்குச் செல்லார் எனும் பலஸ்ருதி மூலம் புராண நெறிக் காரண-காரியத் தொடர்பு வலியுறுத்தப்படுகிறது.

चक्रतीर्थ-माहात्म्य (Cakratīrtha Māhātmya) and जलशायी-तीर्थ (Jalśāyī Tīrtha) on the Revā/Narmadā
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர், யுதிஷ்டிரன் கேட்ட சக்கரதீர்த்தத்தின் தோற்றம், விஷ்ணுவின் ஒப்பற்ற வல்லமை, மேலும் ரேவா/நர்மதையுடன் தொடர்புடைய புண்ணியத்தின் பலன் ஆகியவற்றை உரையாடல் முறையில் விளக்குகிறார். தாலமேகன் எனும் அசுரன் தேவர்களை அடக்கி ஆள, அவர்கள் முதலில் பிரம்மனை அணுகி, பின்னர் க்ஷீரசாகரத்தில் ஜலசாயி விஷ்ணுவைத் துதித்து சரணடைகிறார்கள். விஷ்ணு உலக ஒழுங்கை மீட்டெடுக்க குருடாரூடராகச் சென்று, ஆயுதத்திற்கு ஆயுதம் எனப் போராடி, இறுதியில் சுதர்சனச் சக்கரத்தை விடுத்து அசுரனை வதம் செய்கிறார். வெற்றிக்குப் பின் அந்தச் சக்கரம் ரேவா நீரில் ஜலசாயி தீர்த்தத்தருகே விழுந்து ‘சுத்தம்’ அடைந்ததாகக் கூறப்படுகிறது; இதனால் சக்கரதீர்த்தத்தின் பெயரும் மகிமையும் நிலைபெறுகின்றன. பின்னர் மார்கழி (மார்கசீர்ஷ) மாத சுக்ல ஏகாதசி போன்ற நல்வேளையில் கட்டுப்பாடு-பக்தியுடன் நீராடல், தெய்வ தரிசனம், இரவு விழிப்பு, பிரதட்சிணை, நைவேத்யம், மேலும் தகுதியான பிராமணர்களுடன் ஸ்ராத்தம் செய்வது ஆகிய விதிகள் கூறப்படுகின்றன. திலதேனு தானத்தின் நெறிமுறைகள், தானதர்மம், தானச் சுத்தி, மரணத்திற்குப் பின் பயங்கர உலகங்களைத் தாண்டி அச்சமற்ற நிலை பெறும் பலன் ஆகியவற்றைச் சொல்லி, கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் பாவநாசமும் புண்ணியவிருத்தியும் தரும் எனப் பலश्रுதி கூறி முடிகிறது.

चण्डादित्य-तीर्थ-माहात्म्य (Glory of the Caṇḍāditya Tīrtha)
மார்கண்டேய முனிவர் அரசனுக்கு சண்டாதித்ய தீர்த்தத்தின் பரம புனித மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். நர்மதையின் சுபகரமான கரையில் கொடிய தைத்யர்கள் சண்டன், முண்டன் நீண்ட தவம் செய்து, மூவுலக இருளை அகற்றும் சூரியன் (பாஸ்கரன்) மீது தியானம் செய்கிறார்கள். ஆயிரம் கதிர்களுடைய சஹஸ்ராஂசு மகிழ்ந்து வரம் அளிக்கிறார்; அவர்கள் எல்லா தேவர்களிடமும் அஜேயத்தையும் எப்போதும் நோயற்ற நிலையையும் வேண்டுகின்றனர். சூரியன் வரம் அளித்து, அவர்களின் பக்தியால் செய்யப்பட்ட ஸ்தாபனத்தின் மூலம் அந்த இடத்துடன் இணைந்து சண்டாதித்யராகப் புகழ்பெறுகிறார். பின்னர் யாத்திரை விதியும் பலனும் கூறப்படுகிறது—ஆத்மசித்திக்காக அங்கு சென்று, தேவர்கள்-மனிதர்கள்-பித்ருக்கள் ஆகியோருக்கு தர்ப்பணம் செய்து, நெய் விளக்கை அர்ப்பணிக்க வேண்டும்; குறிப்பாக ஷஷ்டி திதியில். சண்டபானு/சண்டாதித்யன் தோற்றக் கதையை கேட்பதால் பாபநாசம், சூரியலோகப் பெறுதல், நீடித்த வெற்றி மற்றும் நோய்முக்தி கிடைக்கும் எனப் பலश्रுதி உரைக்கிறது.

Yamahāsya-tīrtha Māhātmya (यमहास्यतीर्थमाहात्म्य) — Theological Discourse on the ‘Yamahāsya’ Shrine on the Narmadā
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரர், நர்மதா கரையிலுள்ள ‘யமஹாஸ்ய’ தீர்த்தத்தின் தோற்றத்தை மார்கண்டேயரிடம் கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் கூறுவது: தர்மராஜன் யமன் முன்பே ரேவா நதியில் நீராட வர, ஒரே மூழ்குதலால் ஏற்படும் பேர்புனிதத்தைப் பார்த்து—பாபச் சுமையுள்ளவர்களும் என் லோகத்தை அடைகிறார்கள்; ஆனால் ரேவா-ஸ்நானம் மங்களகரம், வைஷ்ணவ நிலை அளிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது—என்று சிந்திக்கிறான். புனித நதியைப் பார்க்க இயன்றும் பார்க்காதவர்களை நோக்கி யமன் சிரித்து, அங்கே ‘யமஹாஸேஸ்வர’ தெய்வத்தை நிறுவி புறப்படுகிறான். பின்னர் விரத விதி கூறப்படுகிறது: ஆஸ்வின மாதம் கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி அன்று பக்தியுடன் உபவாசம், இரவு விழிப்பு, நெய் விளக்கால் தெய்வத்தை எழுப்புதல்; இது பலவகைத் தோஷங்களை நீக்கும் என உரைக்கிறது. அமாவாசையில் கோபத்தை அடக்கி (ஜிதக்ரோத) பிராமணர்களை மதித்து தானம் செய்ய—தங்கம்/நிலம்/எள், கருப்புக் கலைமான் தோல், எள்-தேன், குறிப்பாக எருமை-தேன் தானத்தின் விரிவான சடங்கு அமைப்புடன்—நெறிமுறைகள் தரப்படுகின்றன. யமலோகத்தின் அச்சமூட்டும் தண்டனைகள் பட்டியலிடப்பட்டாலும், தீர்த்தஸ்நானம் மற்றும் தானத்தின் பலனால் அவை நீங்கும் என விளக்கப்படுகிறது. முடிவில், இதைச் செவிமடுத்தாலே தோஷநாசம் ஏற்பட்டு யமதாம தரிசனம் வராது எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

कल्होडीतीर्थमाहात्म्य (Kalhoḍī Tīrtha Māhātmya)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு ரேவாதடம் (நர்மதா நதிக்கரை) அமைந்த புகழ்பெற்ற கல்ஹோடீ-தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை அறிவுறுத்துகிறார். இது பாரதத்தில் பாபநாசகமும் கங்கையைப் போலத் தூய்மையளிப்பதும் எனப் போற்றப்படுகிறது; சாதாரண மனிதர்க்கு அணுக இயலாத இடமெனக் கூறி அதன் அபூர்வப் புனிதம் வலியுறுத்தப்படுகிறது. ‘இது புண்ணிய தீர்த்தம்’ என்பது சூலின் (சிவன்) வாக்காகக் காட்டப்பட்டு, ஜாஹ்னவீ (கங்கை) விலங்கு வடிவில் அங்கு நீராட வந்தாள் என்ற புராணக் குறிப்பு அந்தத் தலப் புகழுக்குக் காரணமாகச் சொல்லப்படுகிறது. பௌர்ணமி காலத்தில் மூன்று இரவுகள் விரதம் இருந்து, ரஜஸ்-தமஸ், கோபம், தம்பம்/ஆடம்பரம், பொறாமை ஆகிய உள்ளக் குற்றங்களைத் துறக்க வேண்டும். மூன்று நாட்கள் தினமும் மூன்று முறை, கன்றுடன் உள்ள பசுவின் பாலைத் தேனுடன் கலந்து செம்புப் பாத்திரத்தில் கொண்டு, ‘ஓம் நமః சிவாய’ மந்திரம் ஜபித்தபடி இறைவனுக்கு அபிஷேகம் செய்ய வேண்டும். பலனாக ஸ்வர்கப் பெறுதல் மற்றும் தெய்வீகப் பெண்களின் சங்கம் கூறப்படுகிறது; முறையாக நீராடி மறைந்தோரின் நிமித்தமாக தானம் செய்தால் பித்ருக்கள் திருப்தியடைவார்கள். குறிப்பிட்ட தானமாக வெள்ளை நிறக் கன்றுடன் கூடிய பசுவை வஸ்திரங்களால் அலங்கரித்து, பொன்னுடன் சேர்த்து, சுத்தமும் இல்லறநெறி நிஷ்டையும் கொண்ட பிராமணருக்கு அளித்தால் சாம்பவ-லோகப் பிராப்தி உண்டென உரைக்கப்படுகிறது.

नन्दितीर्थ-माहात्म्य (Nanditīrtha Māhātmya)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு நர்மதா கரையில் உள்ள நந்திதீர்த்தத்திற்கு செல்ல வேண்டிய யாத்திரை முறையை விதிக்கிறார். இத்தீர்த்தம் மிக மங்களகரமும் அனைத்துப் பாவங்களையும் நீக்கும் சக்தியுடையதுமாக கூறப்படுகிறது; முன்னொரு காலத்தில் சிவபரிசாரகனான நந்தி இதை அமைத்ததால் இதன் மகிமை சிறப்பாக விளக்கப்படுகிறது. நந்திநாதத்தில் அஹோராத்திர-உஷித (ஒரு நாள்-இரவு தங்குதல்) செய்ய வேண்டும் என்ற நியமம் கூறப்படுகிறது; காலவரையறையுடன் தங்குதல் சாதனையின் பலனை அதிகரிக்கும் எனப் பொருள். நந்திகேஸ்வரருக்கு பஞ்சோபசார பூஜை செய்யும் விதி கூறப்பட்டு, தீர்த்தசேவை சாஸ்திரோಕ್ತ பக்தி முறையுடன் இணைக்கப்படுகிறது. தானமும் பரிந்துரைக்கப்படுகிறது—குறிப்பாக பிராமணர்களுக்கு ரத்தின தானம்—யாத்திரையை தர்மமும் சமூக நலமும் சார்ந்ததாக ஆக்குகிறது. பலனாக பினாகி சிவன் வாசிக்கும் பரம தாமத்தை அடைதல், முழுமையான நலன், மேலும் அப்சரஸ்களின் சங்கத்தில் திவ்ய போகம் எனக் கூறி, மோட்சமும் சொர்க்கிய இன்பமும் கலந்த புராணப் பலனுரையை வெளிப்படுத்துகிறது.

Badrikāśrama–Narmadā-tīra: Śiva-liṅga-sthāpana, Vrata, and Śrāddha-Vidhi (Chapter 95)
மார்கண்டேயர் அரசருக்கு உபதேசிக்கிறார்—சம்புவால் முன்பே புகழப்பட்ட, உயர்ந்த பத்ரிகாச்ரம தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். அந்தத் தலம் நர-நாராயணருடன் தொடர்புடையது; ஜனார்தனனுக்கு பக்தியுடன் இருந்து, உயர்வு-தாழ்வு வேறுபாடின்றி எல்லா உயிர்களிலும் சமத்துவம் காண்பவன் இறைவனுக்கு பிரியன் எனக் கூறப்படுகிறது. நர-நாராயணர் அங்கு ஆசிரமத்தை நிறுவினர்; உலக நலனுக்காக சங்கரர் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டார்; திரிமூர்த்தி-சம்பந்தமான சிவலிங்கம் ஸ்வர்கப் பாதையும் மோக்ஷமும் அளிக்கும் என வர்ணிக்கப்படுகிறது. விரத முறையில் தூய்மை, ஒரு இரவு உபவாசம், ரஜஸ்-தமஸ் குணங்களை விட்டு சாத்த்விக நிலை ஏற்றல், குறிப்பிட்ட திதிகளில் இரவு விழிப்பு—மதுமாச அஷ்டமி, இரு பக்ஷங்களின் சதுர்தசி, குறிப்பாக அஸ்வினில்—என்று விதிக்கப்படுகிறது. சிவ அபிஷேகம் பஞ்சாமிர்தம் (பால், தேன், தயிர், சர்க்கரை, நெய்) கொண்டு செய்ய வேண்டும் என விவரிக்கிறது. பலனாக சிவசாந்நித்யம், இந்திரலோகப் பயன்; சூலபாணிக்கு முழுமையற்ற வணக்கமும் பந்தத்தைத் தளர்த்தும், “நமः சிவாய” ஜபம் புண்ணியத்தை நிலைநிறுத்தும் எனச் சொல்கிறது. நர்மதா நீரால் சிராத்த விதியும் கூறப்படுகிறது—தகுதியான பிராமணர்களுக்கே தானம், தீயொழுக்கம்/அபாத்திர குருக்கள் விலக்கல். தங்கம், அன்னம், வஸ்திரம், பசு, காளை, நிலம், குடை முதலிய தானங்கள் புகழப்பட்டு ஸ்வர்கப் பெறுதல் கூறப்படுகிறது. தீர்த்தத்தில் அல்லது அருகில், நீரில் கூட மரணம் ஏற்பட்டால் சிவதாமப் பெறுதல், நீண்ட தெய்வலோக வாசம், பின்னர் நினைவுடன் கூடிய திறமையான அரசனாகப் பிறந்து மீண்டும் அந்தத் தீர்த்தத்திற்கு வருதல் என உரைக்கப்படுகிறது.

Koṭīśvara-tīrtha Māhātmya (कोटीश्वरतीर्थमाहात्म्य) — Theological Account of the Koṭīśvara Pilgrimage Site
மார்கண்டேயர் அரசனை நோக்கி—அதிமேன்மையான தீர்த்தமான கோடீஸ்வரத்திற்குச் செல் என அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு ‘ரிஷிகளின் கோடி’ ஒன்று கூடியதாகக் கூறி, அந்த ஆதிமுனிவர் சங்கமத்தின் மூலம் தலத்தின் அதிகாரமும் மகிமையும் நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் உயர்ந்த ரிஷிகள், மங்கள வேதமந்திரங்களை ஓதும் த்விஜப் பண்டிதர்களுடன் ஆலோசித்து, உலக நலன் மற்றும் பாதுகாப்பிற்காக அங்கே சங்கரனை லிங்கரூபமாக நிறுவினர்; அது பந்தமோசகமும், சம்சாரத்தை வெட்டும் சக்தியுமாக, உயிர்களின் துயரைத் தணிப்பதாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. பௌர்ணமி நாளில் பக்தியுடன் ஸ்நானம் செய்வது சிறப்பு பலன் தரும்; குறிப்பாக ஸ்ராவண பௌர்ணமிக்கு மிகுந்த முக்கியத்துவம் கூறப்படுகிறது. தொடர்ந்து பித்ருகர்மம்—தர்ப்பணம் செய்து முறையாக பிண்டதானம் செய்தால், பித்ருக்கள் பிரளயம்வரை அச்சய திருப்தியை அடைவார்கள் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் ரேவா நதிக்கரையில் உள்ள இந்தத் தீர்த்தம் ‘ரகசிய’மான பரம பித்ருஸ்தலமாகவும், ரிஷிகள் அமைத்ததாகவும், எல்லா உயிர்களுக்கும் மோக்ஷம் அளிப்பதாகவும் கூறி அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

Vyāsatīrtha-prādurbhāvaḥ — Origin and Merit of Vyāsa Tīrtha (व्यासतीर्थप्रादुर्भावः)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு வ்யாசதீர்த்தத்தின் அரிதுமை மற்றும் மிகுந்த புண்ணியப் பெருமையை எடுத்துரைக்கிறார். இது ‘அந்தரிக்ஷத்தில் அமைந்தது’ எனப் புகழ்பெற்றது; ரேவா/நர்மதையின் அதிசய சக்தியால் இவ்வாறு ஏற்பட்டது என்று விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் காரணக் கதை விரிவாக வருகிறது—பராசரரின் தவம், படகுக் கன்னி அரசகுலப் பிறப்பான சத்யவதி/யோஜனகந்தா என வெளிப்படுதல், கடிதம் எடுத்துச் சென்ற கிளி மூலம் விதை பரிமாற்றம், கிளியின் மரணம், மீனில் விதை புகுதல், கன்னியின் தோற்றம்—இவற்றின் முடிவாக மகரிஷி வ்யாசரின் பிறப்பு நிகழ்கிறது. அதன்பின் வ்யாசரின் தீர்த்தயாத்திரையும் நர்மதைக் கரையில் செய்த தவமும் கூறப்படுகிறது. சிவபூஜைக்கு உருகி சிவன் தரிசனம் அளிக்கிறார்; வ்யாசரின் ஸ்தோத்திரத்தால் நர்மதையும் அருள் செய்கிறாள். ஒரு தர்மச் சிக்கல் எழுகிறது—தென் கரை கடக்க வ்ரதபங்கம் ஏற்படும் என்ற அச்சத்தால் முனிவர்கள் விருந்தோம்பலை ஏற்க முடியாது; வ்யாசர் நர்மதையை வேண்டுகிறார், முதலில் மறுப்பு, வ்யாசர் மயக்கம், தேவர்கள் கவலை, இறுதியில் நர்மதை சம்மதம். பின்னர் ஸ்நானம், தர்ப்பணம், ஹோமம் முதலிய கர்மங்கள், லிங்கப் பிராதுர்பாவம் ஆகியவற்றால் தீர்த்தத்தின் பெயர் நிறுவப்படுகிறது. இறுதிப் பகுதியில் கார்த்திக சுக்ல சதுர்தசி, பூர்ணிமை நாட்களில் மிகுந்த பலன் தரும் விரத விதிகள், லிங்காபிஷேகப் பொருட்கள், மலர்ப்பணிப்பு, மந்திரஜப விருப்பங்கள், தகுதியான பிராமணப் பாத்திரத்தின் இலக்கணங்கள், தானப் பொருட்கள் கூறப்படுகின்றன. பலஸ்ருதியில் யமலோகப் பயம் நீங்குதல், அர்ப்பணத்திற்கேற்ப பலன் உயர்தல், இந்த தீர்த்த மகிமையால் சுப பரலோகப் பெறுதல் விளக்கப்படுகிறது.

प्रभासेश्वर-माहात्म्य (Prabhāseśvara Māhātmya) — The Glory of the Prabhāseśvara Tīrtha
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனை, மூன்று உலகங்களிலும் புகழ்பெற்ற ‘ஸ்வர்க-சோபானம்’ எனப் போற்றப்படும் பிரபாசேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். யுதிஷ்டிரன் அதன் தோற்றமும் பயனும் சுருக்கமாகக் கேட்கிறான். கதையில் ரவி (சூரியன்) மனைவி பிரபா தன் துரதிர்ஷ்டத் துயரால் ஒரு வருடம் காற்றையே உணவாகக் கொண்டு கடும் தவமும் தியானமும் செய்கிறாள்; சிவன் प्रसன்னனாகி வரம் அளிக்கிறார். பிரபா—பெண்ணின் தெய்வம் கணவனே, குண-தோஷங்களை மீறியவன்—என்று தர்மவாக்கியம் கூறி தன் வேதனையை வெளிப்படுத்துகிறாள். சிவன் அருளால் கணவனின் அனுகிரகம் மீளும் என உறுதி அளிக்கிறார்; உமா அதன் நடைமுறை சாத்தியத்தை கேட்க, நர்மதையின் வடகரையில் பானு (சூரியன்) வருகிறார். சிவன் சூரியனைப் பிரபாவை காக்கவும் திருப்திப்படுத்தவும் ஆணையிடுகிறார்; உமா பிரபாவை மனைவிகளில் முதன்மையாக்க வேண்டுமென வேண்ட, சூரியன் ஒப்புக்கொள்கிறான். தீர்த்த ‘உன்மீலனம்’ பெற சூரியனின் ஒரு அம்சம் அங்கே நிலைத்திருக்க வேண்டும் என பிரபா வேண்டுகிறாள்; எல்லாத் தேவர்களும் உறைந்த லிங்கம் நிறுவப்பட்டு ‘பிரபாசேச’ எனப் பெயர் பெறுகிறது. பின்னர் யாத்திரை நெறிகள் கூறப்படுகின்றன—பிரபாசேஸ்வரத்தில் ஸ்நானம் முதலியவற்றால் உடனடி இஷ்டபலன் கிடைக்கும்; குறிப்பாக மாக சுக்ல சப்தமியில். பிராமண வழிகாட்டுதலுடன் அச்வ-சம்பந்தச் செயல், பக்தியுடன் ஸ்நானம், த்விஜர்களுக்கு தானம் ஆகியவை விதிக்கப்படுகின்றன; கோதானத்தின் குறிப்பிட்ட இலக்கணங்களுடன் தான முறைகள் விவரிக்கப்படுகின்றன. பலश्रுதியில் இங்கு ஸ்நானமும், குறிப்பாக கன்யாதானமும், பெரிய பாவங்களையும் அழித்து சூரியலோகம்-ருத்ரலோகம் அடையச் செய்து, மகாயாகங்களுக்குச் சமமான பலனைத் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. கோதான மகிமை காலத்தால் மாறாதது என்றும், சிறப்பாக சதுர்தசி முக்கியம் என்றும் புகழப்படுகிறது.

Nāgeśvara-liṅga at the Southern Bank of Revā (Vāsuki’s Atonement and Tīrtha Procedure) / रेवायाः दक्षिणतटे नागेश्वरलिङ्गमाहात्म्यम्
இந்த அத்தியாயம் கேள்வி–பதில் வடிவில் அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரன், ரேவா (நர்மதா) நதியின் தென் கரையில் வாசுகி ஏன் நிறுவப்பட்டான் என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் கூறுவது: சம்புவின் நடனத்தின் போது சிவனின் சிரசிலிருந்து கங்கைநீர் கலந்த வியர்வை வெளிப்பட்டது; ஒரு பாம்பு அதை அருந்தியதால் மாண்டாகினி கோபித்து, சாபம் போன்ற விளைவாக அவன் அஜகர-பாவம் (தாழ்வு/கட்டுண்ட நிலை) அடைந்தான். வாசுகி பணிவான சொற்களால் நதியின் பாவநாச சக்தியைப் போற்றி கருணை வேண்டுகிறான். கங்கை, விந்தியத்தில் சங்கரனை நோக்கி தவம் செய்யுமாறு விதிக்கிறாள். நீண்ட தவத்திற்குப் பின் சிவன் அருள்புரிந்து வரம் அளித்து, ரேவாவின் தென் கரையில் முறையாக நீராடச் சொல்கிறான். வாசுகி நர்மதையில் இறங்கி தூய்மை பெறுகிறான்; அங்கே பாபஹரமான நாகேஸ்வர-லிங்க பிரதிஷ்டை விவரிக்கப்படுகிறது. பின்னர் தீர்த்த விதியும் பலனுரையும் கூறப்படுகிறது—அஷ்டமி அல்லது சதுர்தசி நாளில் தேனுடன் சிவாபிஷேகம் செய்ய வேண்டும்; சங்கமத்தில் நீராடினால் சந்ததி இல்லாதோர் நல்ல சந்ததியைப் பெறுவர்; உபவாசத்துடன் செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களுக்கு நிவாரணம் தரும்; நாகப் பிரசாதத்தால் வம்சம் பாம்பு பயத்திலிருந்து காக்கப்படும்.

Mārkaṇḍeśa Tīrtha Māhātmya (मार्कण्डेशतीर्थमाहात्म्य) — Summary of Merits and Ritual Observances
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் அரசனை “மஹீபால” என்றும் “பாண்டுநந்தன” என்றும் அழைத்து, நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள மிகப் புகழ்பெற்ற மார்கண்டேச தீர்த்தத்திற்கு யாத்திரை செய்யுமாறு உபதேசிக்கிறார். அந்தத் தலம் தேவர்களாலும் வணங்கப்படும் மிகப் புனிதமானது; சைவ வழிபாட்டின் ரகசிய மையம் என்றும் கூறப்படுகிறது. முனிவர் தாமே முன்பு அங்கு புனித பிரதிஷ்டை செய்ததாகவும், சங்கரரின் அருளால் தமக்கு முக்தி தரும் ஞானம் உதித்ததாகவும் சாட்சியமாக உரைக்கிறார். தீர்த்தத்தில் நீரில் இறங்கும் வேளையில் ஜபம் செய்தால் சேர்த்த பாபங்கள் நீங்கும்; மனம், வாக்கு, செயல் ஆகியவற்றால் ஏற்பட்ட குற்றங்களும் சுத்தமாகும். தென் திசை நோக்கி நின்று பிண்டிகை தாங்கி, சூலதாரி சிவனின் பல வடிவங்களில் ஒருமுக பக்தியோகத்துடன் வழிபட்டால், உடல் நீங்கிய பின் சிவலோகம் அடைவர் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. அஷ்டமி இரவில் நெய் விளக்கு ஏற்றுதல் ஸ்வர்கப் பெறுதலுக்காகவும், அங்கேயே ஸ்ராத்தம் செய்தால் பிரளயம் வரை பித்ருக்கள் திருப்தியடைவார்கள் என்றும் சொல்லப்படுகிறது. இங்குட, பதர, பில்வ, அக்ஷதம் அல்லது வெறும் நீரால் தர்ப்பணம் செய்தால் குலத்திற்கு ‘ஜன்மபலன்’ கிடைக்கும்—இவ்வாறு குறிப்பிட்ட நதிக்கரத் தலத்துடன் இணைந்த சுருக்கமான ஆச்சார-பல விதி இங்கு விளக்கப்படுகிறது.

Saṅkarṣaṇa-Tīrtha Māhātmya (संकर्षणतीर्थमाहात्म्य) — The Glory of Saṅkarṣaṇa Tīrtha
அத்தியாயம் 101-ல் மார்கண்டேயர் அரசரிடம் கூறுகிறார்—நர்மதையின் வடகரையில், யஜ்ஞவாடத்தின் நடுப்பகுதியில் ‘சங்கர்ஷண’ எனப்படும் மிகப் புனித தீர்த்தம் உள்ளது; அது பாபநாசனம். இத்தீர்த்தத்தின் மகிமை பலபத்ரர் முன்பு அங்கு செய்த தவத்தாலும், அங்கே உமையுடன் கூடிய ஷம்பு, கேசவன் மற்றும் தேவர்கள் நிரந்தரமாகத் தங்கியிருப்பதாலும் விளங்குகிறது. உயிர்களின் நன்மைக்காக பலபத்ரர் பரம பக்தியுடன் அங்கே சங்கரரை நிறுவி, அந்த இடத்தை யாக-கர்மங்களின் மையமாக அமைத்தார். விதி: கோபத்தையும் இந்திரியங்களையும் அடக்கி அங்கே நீராடும் பக்தன், சுக்லபக்ஷ ஏகாதசியன்று தேனினால் சிவனுக்கு அபிஷேகம் செய்து வழிபட வேண்டும். அங்கே பித்ருக்களுக்கான ஸ்ராத்த தானமும் செய்யலாம்; பலபத்ரரின் வாக்கின்படி இதனால் பரம ஸ்தானம் பெறப்படுகிறது.

मन्मथेश्वर-तीर्थमाहात्म्य (Glory of the Manmatheśvara Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் முனிவர் மார்கண்டேயர், அரசருக்குச் செவியளிக்கும் ஒருவரிடம், தேவர்களாலும் போற்றப்படும் சைவத் தீர்த்தமான ‘மன்மதேஸ்வர’ தரிசன‑ஸ்நான விதியும் அதன் புண்ணியப் பலன் எவ்வாறு படிப்படியாக உயர்கிறது என்பதையும் உபதேசிக்கிறார். வெறும் ஸ்நானமே பாதுகாப்பும் புண்ணியமும் தரும்; மனத் தூய்மையுடன் ஸ்நானம் செய்து ஒரு இரவு உபவாசம் இருந்தால் மிகுந்த பலன்; மூன்று இரவுகள் விரதம் முதலிய அனுஷ்டானங்கள் மேலும் உயர்ந்த புண்ணியத்தை அளிக்கும் என கூறப்படுகிறது। இரவில் இறைவன் முன்னிலையில் ஜாகரணம், பாடல்‑வாத்தியம், நடனம் போன்ற பக்திச் செயல்கள் பரமேஸ்வரனை மகிழ்விக்கும் என்று விளக்கப்படுகிறது. மன்மதேஸ்வரத்தை சொர்க்கத்திற்குச் செல்லும் ‘சோபானம்’ (படிக்கட்டு) என வர்ணித்து, காமத்தையும் தூய பக்தி வழியில் புனிதமாக மாற்றும் வாயிலாகக் காட்டுகிறது। மாலைச் சந்தியில் ஸ்ராத்தம் மற்றும் தானம் செய்ய வேண்டும்; குறிப்பாக அன்னதானம் மிகப் புகழப்படுகிறது. சைத்ர சுக்ல த்ரயோதசியில் கோதானம், இரவு ஜாகரணத்தில் நெய் தீபம் அர்ப்பணித்தல் ஆகியவற்றை விதித்து, இறுதியில் பெண்களுக்கும் ஆண்களுக்கும் சமமான புண்ணியப் பலன் என முடிக்கிறது।

एरण्डीसङ्गममाहात्म्य — The Māhātmya of the Eraṇḍī–Reva Confluence
அத்தியாயம் 103 பல அடுக்குச் சொற்பொழிவாக அமைந்துள்ளது. மார்கண்டேயர் அரசனை எரண்டீ–ரேவா சங்கமத்திற்குத் திசை காட்டி, இதை சிவன் பார்வதியிடம் “ரகசியத்திலும் மிக ரகசியம்” என உரைத்த முன்னுரையை நினைவூட்டுகிறார். சிவன் அத்ரி–அனசூயையின் சந்தானமின்மையைச் சொல்லி, சந்தானம் குலதர்மத்திற்குத் துணை, மறுமை நலனுக்குப் பேருதவி என விளக்குகிறார். அனசூயை ரேவையின் வடகரையில் சங்கமத்தில் நீண்ட தவம் செய்கிறாள்—கோடையில் பஞ்சாக்னி, மழைக்காலத்தில் சாந்திராயண விரதம், குளிர்காலத்தில் நீர்வாசம்; தினமும் ஸ்நானம், ஸந்த்யா, தேவரிஷி தர்ப்பணம், ஹோமம், பூஜை ஆகியன। பின்னர் பிரம்மா–விஷ்ணு–ருத்ரர் மறைந்த த்விஜரூபத்தில் தோன்றி, தங்கள் பருவத் தத்துவங்களை வெளிப்படுத்துகின்றனர்—மழை/விதை, குளிர்/பாதுகாப்பு, கோடை/உலர்த்தல்—வரங்களை அளித்து, இந்தத் தீர்த்தம் நிரந்தரப் புனிதமும் வேண்டுதலை நிறைவேற்றும் சக்தியுமுடையதாக நிறுவுகின்றனர். தொடர்ந்து குறிப்பாக சைத்ர மாதத்தில் சங்கமஸ்நானம், இரவு ஜாகரணம், த்விஜபோஜனம், பிண்டதானம், பிரதட்சிணை, தானவிதிகள் ஆகியவற்றைச் செய்யச் சொல்லி, அவற்றின் புண்ணியம் பலமடங்கு பெருகும் என கூறப்படுகிறது। இரண்டாம் எடுத்துக்காட்டாக, இல்லறத்தான் கோவிந்தன் விறகு சேகரிக்கையில் அறியாமல் குழந்தை மரணத்திற்கு காரணமாகிறான்; பின்னர் உடல் வேதனை அது கர்மவிளைவு எனப் புரியப்படுகிறது. சங்கமஸ்நானம், வழிபாடு, தானம் மூலம் அவன் நிவாரணம் பெறுகிறான்—இது தீர்த்தாசரணப் பிராயச்சித்தத்தின் நெறிப்பாடாகும். இறுதியில் இதைச் செவிமடுத்தல்/பாராயணம், அங்கு வாசம்/உபவாசம், நீர்-மண் தொடுதல்கூட புண்ணியவிருத்தி தரும் எனப் பலश्रுதி கூறி அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது।

सौवर्णशिला-तीर्थमाहात्म्य (Glory of the Sauvarṇaśilā Tīrtha)
மார்கண்டேயர் அரசனை அறிவுறுத்துகிறார்—ரேவா நதியின் வடகரையில் சங்கமத்தருகே புகழ்பெற்ற சௌவர்ணசிலா தீர்த்தத்திற்குச் செல். அது எல்லாப் பாபங்களையும் நீக்கும், முன்பு முனிவர்கள் குழுவால் நிறுவப்பட்ட, அரிதாகக் கிடைக்கும் (துர்லப) இடம்; சிறிய எல்லைக்குள் இருந்தாலும் மிக வலிமையான புண்ணியக் களமாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. செய்யவேண்டிய முறைகள் வரிசையாக—சௌவர்ணசிலாவில் நீராடி, மகேஸ்வரனை வழிபட்டு, பாஸ்கரன் (சூரியன்) முன் வணங்கி, பின்னர் நெய் கலந்த பில்வம் அல்லது பில்வ இலைகளைப் புனித அக்கினியில் ஆஹுதி செய்ய வேண்டும். “பிரபுவே, प्रसன்னராகி நோய்களை நீக்குக” எனச் சுருக்கமான பிரார்த்தனையும் தரப்படுகிறது. பின்னர் தானத்தின் மகிமை—தகுதியான பிராமணருக்கு பொன் தானம் செய்வது, பெரும் பொன் தானங்களும் மகா யாகங்களும் தரும் சிறந்த பலனுக்கு இணை எனக் கூறப்படுகிறது. இதனால் மரணத்திற்குப் பின் ஸ்வர்காரோஹணம், ருத்ர சன்னிதியில் நீண்ட கால இணைவு, பின்னர் இறங்கியபோது தூய வளமிக்க குலத்தில் நல்வாழ்வு பிறப்பு, மேலும் அந்தத் தீர்த்தநீரின் நினைவு தொடரும் பலன் உண்டென உரைக்கப்படுகிறது.

करञ्जातीर्थगमनफलम् | The Merit of Going to the Karañjā Tīrtha
இந்த அதிகாரத்தில் முனிவர் மார்கண்டேயர் ‘ராஜேந்திர’னை நோக்கி கரஞ்சா தீர்த்தத்திற்கு செல்லும் விதியும் அதன் பலனும் சுருக்கமாக உரைக்கிறார். உபவாசம் கடைப்பிடித்து, இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் கரஞ்சாவிற்கு சென்று அங்கு நீராடினால் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும் என்று கூறப்படுகிறது. பின்னர் பக்தியுடன் மகாதேவரை வழிபட்டு, நம்பிக்கையுடன் தானம் செய்ய வேண்டிய ஒழுங்கு விளக்கப்படுகிறது. தானப் பொருட்களாக பொன், வெள்ளி, மணி‑முத்து‑பவளம் போன்றவை, மேலும் பாதுக்கை, குடை, படுக்கை, போர்வை/ஆடை மூடிகள் போன்ற பயன்பாட்டு பொருட்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. இத்தீர்த்தசேவை‑சைவபூஜை‑தானதர்மத்தின் பலன் ‘கோடி‑கோடி மடங்கு’ எனப் பெருமையுடன் கூறப்படுகிறது.

Mahīpāla Tīrtha Māhātmya (Auspiciousness Rite to Umā–Rudra) | महीपालतीर्थमाहात्म्य (उमारुद्र-सौभाग्यविधिः)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் அரசனுக்கு மகீபால தீர்த்தத்தின் மகிமையையும் அனுஷ்டான முறையையும் விதிப்பூர்வமாக எடுத்துரைக்கிறார். நர்மதா கரையில் அமைந்த இத்தீர்த்தம் மிக அழகானதும், சௌபாக்யம் அளிப்பதும்; பெண்கள்–ஆண்கள் இருவருக்கும், குறிப்பாக துரதிர்ஷ்டம் சூழ்ந்தவர்களுக்கு நன்மை தருவதுமாக கூறப்படுகிறது. இங்கு உமா–ருத்ரருக்கான குறிப்பிட்ட வழிபாடு விதிக்கப்படுகிறது—இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டுடன் ஒழுக்கம், த்ருதியைத் திதியில் நோன்பு, மேலும் தகுதியான பிராமண தம்பதியரை பக்தியுடன் அழைத்தல்। அதிதி-சத்காரத்தில் நறுமணப் பொருட்கள், மாலைகள், வாசனை உடைகள் அளித்து, பாயசம் மற்றும் க்ரிஸரா (கிச்சடி) போன்ற இனிய உணவால் போஜனம் செய்து, பின்னர் பிரதட்சிணை செய்து, ‘மகாதேவன் கௌரியுடன் அருள்புரிவானாக; பிரிவு இல்லாத நிலை கிடைக்க’ எனும் பக்திவாக்கியத்தை உரைக்கச் சொல்லப்படுகிறது. இதை அலட்சியம் செய்தால் வறுமை, துயரம், பிறவிப் பிறவியாகக் கருத்தரிக்காமை போன்ற நீண்ட துரதிர்ஷ்டம் ஏற்படும்; ஜ்யேஷ்ட சுக்லபக்ஷ த்ருதியை நாளில் முறையாகச் செய்தால் பாபநாசமும், தானங்களால் புண்யவிருத்தியும் உண்டாகும் என விளக்கப்படுகிறது। பிராமணியும் பிராமணனும் கௌரி–சிவ ரூபமாகக் கருதி பூஜித்தல், சிந்தூரம்–குங்குமம் போன்ற மங்களப் பொருட்கள் அணிவித்தல், ஆபரணங்கள், தானியம், அன்னம் முதலிய தானங்கள் வழங்குதல் கூறப்படுகிறது. பலனாகப் புண்யம் பெருகுதல், சங்கரனுக்கேற்ற உயர்ந்த போகங்கள், மிகுந்த சௌபாக்யம், பிள்ளையில்லாதவர்க்கு புத்ரலாபம், ஏழைக்கு செல்வலாபம், மேலும் நர்மதையில் இத்தீர்த்தம் வேண்டியதை நிறைவேற்றும் இடம் எனப் போற்றப்படுகிறது।

भण्डारीतीर्थमाहात्म्य (Bhaṇḍārī Tīrtha Māhātmya: The Glory of Bhaṇḍārī Pilgrimage Site)
இந்த अध्यாயத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் ரேவாகண்டத்தின் உள்ளே ஒரு சுருக்கமான தீர்த்த உபதேசத்தை அரசருக்குச் சொல்கிறார். அவர் கேட்பவரை மகிமைமிக்க பண்டாரீ-தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்தி, அங்கு ‘தரித்ரச்சேதம்’—வறுமை நீக்கம்—என்பது பத்தொன்பது யுகங்கள் வரை நீடிக்கும் அளவுக்கு பலன் தரும் என விளக்குகிறார். மகாத்மியத்தின் காரணமாக குபேரன் (தனத) அங்கு தவம் செய்தான்; பத்மசம்பவ பிரம்மா திருப்தியடைந்து, அதே இடத்தில் சிறிதளவு தானம் செய்தாலும் செல்வம் காக்கப்படும் என்ற வரம் அளித்தார். ஆகவே விதி கூறப்படுகிறது: பக்தியுடன் அங்கு சென்று நீராடி தானம் செய்பவனுக்கு செல்வக் குறைவு அல்லது தடங்கல் (வித்த-பரிச்சேதம்) ஏற்படாது; செல்வ நிலைமை குவிப்பால் அல்ல, தீர்த்தயாத்திரை, பக்தி, அளவான தானம் ஆகியவற்றால் உறுதியாகிறது।

रोहिणीतीर्थमाहात्म्य (Rohiṇī Tīrtha Māhātmya)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் அரசனுக்கு ரோஹிணீ-தீர்த்தத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார்; அது மூவுலகிலும் புகழ்பெற்றதும் பாப-தோஷங்களைத் தூய்மைப்படுத்துவதுமான தீர்த்தம் எனப் போற்றப்படுகிறது. யுதிஷ்டிரர் அதன் பலனைத் துல்லியமாகக் கேட்க, கதை பிரளயக் காலப் பின்னணியுடன் தொடங்குகிறது: நீர்மேல் சயனித்த பத்மநாப/சக்கரதாரி விஷ்ணுவின் நாபியிலிருந்து ஒளிமிகு தாமரை எழுந்து, அதிலிருந்து பிரம்மா தோன்றுகிறார். பிரம்மா வழிகாட்டல் வேண்ட, விஷ்ணு அவரை ஸ்ருஷ்டி-காரியத்தில் நியமிக்கிறார்; பின்னர் ரிஷிகள், தக்ஷ வம்சம், தக்ஷனின் புதல்விகள் ஆகியோரின் தோற்றம் கூறப்படுகிறது. சந்திரனின் மனைவிகளில் ரோஹிணீ மிகப் பிரியமானவளாகச் சொல்லப்பட்டாலும், உறவுச் சிக்கலால் அவள் வைராக்யம் கொண்டு நர்மதா கரையில் தவம் செய்கிறாள். படிப்படியான உபவாச விரதங்கள், மீண்டும் மீண்டும் ஸ்நானம், மேலும் காவலாளியும் துயரநாசினியும் என வர்ணிக்கப்படும் நாராயணீ/பவானி தேவியின் சரணாகதி-பக்தி ஆகியவை அவளின் அனுஷ்டானமாக விளக்கப்படுகின்றன. விரத-நியமங்களில் மகிழ்ந்த தேவி ரோஹிணீயின் வேண்டுதலை அருளி, அந்த இடம் ரோஹிணீ-தீர்த்தம் எனப் பெயர்பெறுகிறது; அங்கு ஸ்நானம் செய்பவர்கள் தம்பதியரிடையே ரோஹிணீ போலப் பிரியமானவர்களாவர், அங்கே மரணமடைந்தவருக்கு ஏழு பிறவிகள் வரை தாம்பத்தியப் பிரிவு இல்லை எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

चक्रतीर्थमाहात्म्य (Cakratīrtha Māhātmya) — The Glory of Cakra Tīrtha at Senāpura
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் சேனாபுரத்தில் உள்ள சக்ரதீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். இது பாவங்களை நீக்கும், குற்றங்களைச் சுத்திகரிக்கும், ஒப்பற்ற புனிதத் தீர்த்தம் எனப் போற்றப்படுகிறது. கதையின் பின்னணியில் மகாசேனனின் சேனாபத்யாபிஷேகம் நடைபெறும் வேளையில் இந்திரன் முதலான தேவர்கள் தானவர்களை வென்று தேவசேனைக்கு வெற்றி அளிக்கக் கூடி நிற்கின்றனர்; அப்போது ருரு என்ற தானவன் இடையூறு செய்து பெரும் போரைத் தொடங்குகிறான், புராண மரபுப்படி ஆயுதங்களும் படைவியூகங்களும் வர்ணிக்கப்படுகின்றன. திருப்புமுனை விஷ்ணுவின் சுதர்சனச் சக்ரப் பயன்பாட்டால் வருகிறது—சக்ரம் ருருவின் தலையை அறுத்து அபிஷேகத்திற்கான தடையை அழிக்கிறது. விடுபட்ட சக்ரம் தானவனைப் பிளந்து தூய நீரில் விழுவதால் அந்த இடம் ‘சக்ரதீர்த்தம்’ எனப் பெயர் பெறுகிறது; அதன் புனிதச் செயலாற்றல் நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் பலன்: இங்கு நீராடி அச்யுதனை வழிபட்டால் புண்டரீக யாகத்தின் பலன்; நீராடி நியமமுள்ள பிராமணர்களை மதித்தால் கோடி மடங்கு புண்ணியம்; பக்தியுடன் இங்கே உடலைத் துறந்தால் விஷ்ணுலோகம், நல்வாழ்வு, பின்னர் உயர்ந்த குலத்தில் மறுபிறப்பு. இறுதியில் தீர்த்தம் துன்பநாசி, பாபநாசி, ஆசீர்வதிக்கப்பட்டது எனச் சொல்லி அடுத்த போதனையின் தொடர்ச்சியை அறிவிக்கிறது.

Cakratīrtha-Nikaṭa Vaiṣṇava-Tīrtha Māhātmya (Glorification of the Vaiṣṇava Tīrtha near Cakratīrtha)
மார்கண்டேயர் புனிதிகரமான தீர்த்தயாத்திரை வரிசையை விளக்குகிறார்; அது இறுதியில் சக்கரதீர்த்தத்துக்கு அருகிலுள்ள வைஷ்ணவ தீர்த்தத்தில் நிறைவு பெறுகிறது. அந்தத் தீர்த்தம் பழங்காலத்தில் விஷ்ணு (ஜனார்தனன்) நிறுவியதாகக் கூறப்படுகிறது. வல்லமைமிக்க தானவர்களை வதைத்த பின், அந்த மோதலால் ஏற்பட்ட மீதித் தோஷமும் பாபவிளைவுகளும் நீங்கும்படி பகவான் இத்தீர்த்தத்தை நிறுவினார் என்பதே அதன் மகிமைக்கான காரணக் கதையாக அமைந்துள்ளது. அங்கு கோபஜயம் (ஜிதக்ரோதம்), கடுந்தபஸ், மௌனவிரதம் ஆகியவை சிறப்பாகப் போற்றப்படுகின்றன; இத்தகைய கட்டுப்பாட்டை தேவர்கள், அசுரர்கள் கூட எளிதில் பின்பற்ற இயலாது எனச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் சுருக்கமான விதி—ஸ்நானம், தகுதியுள்ள த்விஜாதிக்கு தானம், முறையோடு ஜபம்—இவை உடனடியாகக் கடும் பாபங்களையும் நீக்கி சாதகனை வைஷ்ணவ பதத்துக்கு இட்டுச் செல்கின்றன என்று உறுதியாகக் கூறப்படுகிறது.

स्कन्दतीर्थ-सम्भवः (Origin and Merits of Skanda-Tīrtha on the Narmadā)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் ஸ்கந்தனின் அவதாரப் பின்னணி மற்றும் நர்மதா கரையில் உள்ள ஸ்கந்ததீர்த்தத்தின் விதி, பலன் ஆகியவற்றை முழுமையாகக் கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் கூறுகிறார்—சேனாபதி இல்லாத தேவர்கள் சிவனை வேண்டுகின்றனர். பின்னர் உமையை நோக்கிய சிவனின் சங்கல்பம், தேவர்களின் வேண்டுதலால் அக்னி வழியாக தெய்வீக தேஜஸ் எடுத்தல், தேவர்களின் சந்ததியைப் பாதிக்கும் உமையின் கோபஜ சாபம், மேலும் அந்த தேஜஸ் படிப்படியாக இடமாற்றம் பெறும் நிகழ்வுகள் விவரிக்கப்படுகின்றன. அக்னி தாங்க இயலாமல் அதை கங்கையில் வைக்கிறான்; கங்கையும் அதை சரஸ்தம்பம் (நாணல் காடு) இல் நிக்ஷேபிக்கிறாள். க்ருத்திகைகள் குழந்தையைப் பேணுகின்றனர்; அவன் ஷண்முகனாக வெளிப்பட்டு கார்த்திகேயன், குமாரன், கங்காகர்பன், அக்னிஜன் முதலிய பெயர்களால் புகழ்பெறுகிறான். நீண்ட தவமும் தீர்த்தப் பரிக்ரமையும் முடிந்த பின் ஸ்கந்தன் நர்மதையின் தென் கரையில் கடும் தவம் செய்கிறான். சிவ-உமா அருளால் அவன் நித்திய சேனாபதியாக நியமிக்கப்படுகிறான்; மயூரவாகனமும் பெறுகிறான். அந்த இடம் ஸ்கந்ததீர்த்தம் எனப் பிரசித்தி—அரிதும் பாபநாசகமும். அங்கு ஸ்நானமும் சிவபூஜையும் யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியத்தை அளிக்கும்; எள்ளுடன் கலந்த நீரால் பித்ருத் தர்ப்பணம் செய்து, ஒரே முறையான பிண்டதானம் செய்தால் பித்ருக்கள் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் திருப்தியடைவார்கள். அங்கு செய்த கர்மம் அக்ஷயமாகும்; சாஸ்த்ர விதிப்படி தேஹத்யாகம் செய்தால் சிவலோகப் பிராப்தி, பின்னர் வேதவித்தை, ஆரோக்கியம், நீண்ட ஆயுள், குலத் தொடர்ச்சி உடைய சுபஜன்மம் கிடைக்கும்.

Āṅgirasatīrtha-māhātmya (Glory of the Āṅgirasa Tīrtha)
மார்கண்டேயர் அரச உரையாடுபவரை நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள ஆங்கிரச தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு வழிநடத்தி, அதை ‘சர்வபாபவிநாசனம்’ எனும் உலகமெங்கும் பாவநாசகப் புனிதத் தலமாகப் புகழ்கிறார். பின்னர் அந்தத் தீர்த்தத்தின் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார்—வேதத்தில் தேர்ந்த பிராமண முனிவர் அங்கிரசர் யுகத்தின் தொடக்கத்தில் புத்திரப் பேற்றிற்காக நீண்ட தவம் செய்தார். திரிஷவண ஸ்நானம், நித்திய தேவஜபம், மகாதேவ பூஜை, க்ரிச்ச்ரம்–சாந்திராயணம் போன்ற விரதநியமங்களால் சிவனை ஆராதித்தார். பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் தவத்திற்குப் பின் சிவன் திருப்தியடைந்து வரம் அளிக்க முன்வந்தார். அங்கிரசர் வேதவித்தை உடைய, ஒழுக்கநெறி கொண்ட, பல சாஸ்திரங்களில் நிபுணமான, தேவர்களின் அமைச்சரைப் போன்ற உயர்வும், எங்கும் மதிப்பும் பெற்ற சிறந்த புத்திரனை வேண்டினார். சிவன் அருள, ப்ருஹஸ்பதி பிறந்தார். நன்றியுடன் அங்கிரசர் அங்கே சங்கரரை பிரதிஷ்டை செய்தார். பலனுரையாக—இந்தத் தீர்த்தத்தில் நீராடி சிவபூஜை செய்தால் பாவங்கள் நீங்கும்; வறியோர்க்கு செல்வமும், சந்தானமில்லோர்க்கு சந்தானமும் கிடைக்கும்; விருப்பங்கள் நிறைவேறும்; பக்தன் ருத்ரலோகத்தை அடைவான் என்று கூறப்படுகிறது.

Koṭitīrtha–Ṛṣikoṭi Māhātmya (Merit of Koṭitīrtha and Ṛṣikoṭi)
இந்த அதிகாரத்தில் மārkaṇḍேயர் அரசருக்குப் பயண வழிகாட்டியாகக் கோṭிதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்தி, அதனை ஒப்பற்ற புனித தீர்த்தமாக வர்ணிக்கிறார். அங்கு பல ரிஷிகள் பரம சித்தி அடைந்ததை நினைவூட்டி, அதனால் அந்த இடம் ‘ரிஷிகோṭி’ எனப் புகழ்பெற்றது என்று நிறுவுகிறார். பின்னர் அந்தத் தலத்துடன் தொடர்புடைய மூன்று புண்ணிய வழிகள் கூறப்படுகின்றன—(1) தீர்த்தஸ்நானம் செய்து பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம்; ஒரே பிராமணனைத் திருப்திப்படுத்தும் பலன் ‘கோṭி’ பிராமணர்களுக்கு உணவளித்ததற்குச் சமம் எனப் புண்ணியப் பெருக்கைச் சொல்கிறது. (2) ஸ்நானத்திற்குப் பின் பித்ரு தேவதைகளுக்கு மரியாதை/தர்ப்பணம்-ஸ்ராத்தம் செய்து யாத்திரையில் பித்ரு தர்மத்தை இணைக்கிறது. (3) அங்கே மகாதேவரை வழிபட்டால் வாஜபேய யாகத்தின் பலன் கிடைக்கும் என வாக்குறுதி அளிக்கிறது. இவ்வாறு கோṭிதீர்த்தத்தின் மகிமை தலம்–செயல்–பலश्रுதி என்ற அமைப்பில் சுருக்கமாகத் தரப்படுகிறது.

अयोनिजतीर्थ-माहात्म्य (Ayonija Tīrtha: Ritual Procedure and Salvific Claim)
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேயர் அரசனை நோக்கி, அயோனிஜம் எனப்படும் மிகப் புண்ணியத் தீர்த்தத்திற்கான சுருக்கமான வழிகாட்டுதலை வழங்குகிறார். அந்தத் தலம் அபூர்வ அழகு, மிகுந்த புண்ணியம், எல்லாப் பாவங்களையும் அகற்றும் தன்மை ஆகியவற்றால் சிறப்புறுகிறது என்று கூறப்படுகிறது. அங்கு செய்ய வேண்டிய குறைந்தபட்ச முறைகள்: அயோனிஜத் தீர்த்தத்தில் நீராடி பரமேஸ்வரனை வழிபடுதல்; பின்னர் பித்ருக்களுக்கும் தேவர்களுக்கும் பக்தியுடன் தர்ப்பணாதி மரியாதைச் சடங்குகள் செய்தல். இறுதியில் உறுதியான பலன்—விதிப்படி அங்கே பிராணத் தியாகம் செய்பவன் ‘யோனி-த்வாரம்’ எனும் மறுபிறப்பு வாயிலைக் கடக்காமல் விடுதலை நோக்கிய உறுதியைப் பெறுவான்; தீர்த்தாசாரம் ஒழுங்கு-நெறியுடன் கர்மப் பந்தத்திலிருந்து விடுபடும் பாதையாக விளக்கப்படுகிறது।

अङ्गारकतीर्थमाहात्म्य (Aṅgāraka Tīrtha Māhātmya) — The Glory of the Aṅgāraka Tīrtha on the Narmadā
மார்கண்டேயர் அரசனிடம் நர்மதா கரையில் உள்ள பரம அங்காரக தீர்த்தத்தைச் சுட்டிக்காட்டுகிறார்; அது ரூபம்/அழகை அளிப்பதும் மக்களிடையே புகழ்பெற்றதும் ஆகும். அங்கே பூமியில் பிறந்த அங்காரகன் அளவற்ற ஆண்டுகள் கடும் தவம் செய்தான். தவத்தால் மகிழ்ந்த மகாதேவன் நேரில் தோன்றி, தேவர்களுக்கும் அரிதான வரத்தை அளிப்பதாகக் கூறினார். அங்காரகன் அழியாத நிலை வேண்டினான்—கிரகங்களிடையே எப்போதும் சஞ்சரிக்கும் உரிமை, மேலும் மலைகள், சூரியன்-சந்திரன், நதிகள், கடல்கள் நிலைக்கும் வரை அந்த வரம் நிலைத்திருக்க வேண்டும் என்று. சிவன் வரம் அளித்து புறப்பட்டார்; தேவர்கள்-அசுரர்கள் அவரைத் துதித்தனர். பின்னர் அங்காரகன் அந்த இடத்தில் சங்கரரை பிரதிஷ்டை செய்து, கிரக வரிசையில் தன் இடத்தை அடைந்தான். விதிப்படி, இத்தீர்த்தத்தில் நீராடி பரமேசுவரனை வழிபட்டு, கோபத்தை வென்று ஹோம-ஆஹுதி முதலிய அர்ப்பணங்கள் செய்பவன் அச்வமேத யாகத்தின் பலனைப் பெறுவான். அங்காரகச் சதுர்த்தி நாளில் முறையாக நீராடி கிரகபூஜை செய்தால் சுபபலன்கள், ரூபலாபம் மற்றும் நீடித்த நன்மை கிடைக்கும்; அங்கே மரணம்—தன்னிச்சையாலோ தற்செயலாகவோ—ருத்ர சான்னித்யமும் அவரது முன்னிலையில் ஆனந்தமும் தரும் என உரைக்கப்படுகிறது।

Pāṇḍu-tīrtha Māhātmya (Glory of Pāṇḍu Tīrtha)
இந்த अध्यாயத்தில் மārkaṇḍeya முனிவர் அரசரிடம் பாண்டு-தீர்த்தத்தின் சுருக்கமான தீர்த்த-மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். பாண்டு-தீர்த்தம் அனைத்தையும் தூய்மைப்படுத்தும் புனிதத் தலம் எனக் கூறி, அங்கு நீராடினால் ‘சர்வ-கில்பிஷ’—எல்லா மாசுகளும்/குற்றங்களும் நீங்கும் என்று விதியாக அறிவிக்கப்படுகிறது। நீராடிய பின் தூய்மையுடன் காஞ்சன-தானம் (தங்கத் தானம்) செய்ய வேண்டும் என்ற நெறி-ஆசாரக் கட்டளை உள்ளது; அதனால் ப்ரூணஹத்யா போன்ற கடும் பாவங்களும் அழியும் என உறுதியான பலன் கூறப்படுகிறது। மேலும் பிண்டமும் நீரும் அர்ப்பணம் (பிண்டோதக-ப்ரதானம்) செய்தால் வாஜபேய யாகத்திற்குச் சமமான பலன் கிடைத்து, பித்ருக்கள் மற்றும் பிதாமஹர்கள் மகிழ்வர் என்று சொல்லப்படுகிறது। இவ்வாறு யாத்திரை, தானம், பித்ரு-கடமைகள் ஆகியவை பாண்டு-தீர்த்தத்தை மையமாகக் கொண்ட ஒரே புண்ணியப் பாதையாக இணைக்கப்படுகின்றன।

त्रिलोचनतीर्थमाहात्म्य (Glory of the Trilocana Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் ராஜேந்திரனுக்கு திரிலோசன தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். இது மிகப் புண்ணியமான தீர்த்தம்; எல்லா உலகங்களாலும் வணங்கப்படும் தேவேசன் இங்கு சன்னிதியாக இருப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது. இங்கே விதி எளிது—தீர்த்தத்தில் நீராடி, பக்தியுடன் சங்கரனை வழிபடுதல். இவ்வாறு வழிபட்டு உடலை விட்ட பக்தன் சந்தேகமின்றி ருத்ரலோகத்தை அடைவான் என்று பலश्रுதி கூறுகிறது. மேலும் கல்பக்ஷயத்திற்குப் பின் அவன் மீண்டும் தோன்றி பிரிவின்றி நிலைத்து, நூறு ஆண்டுகள் மரியாதை பெறுவான் எனப் புராணக் காலவியலுடன் தீர்த்தத்தின் பலன் விளக்கப்படுகிறது. புனித இடம், குறைந்த செயல், தெளிவான முக்தி-வாக்குறுதி—இவை ஒன்றாக இணைக்கப்படுகின்றன.

इन्द्रतीर्थमाहात्म्य (Indratīrtha Māhātmya) — The Glory of Indra’s Ford on the Narmadā
இந்த அத்தியாயத்தில் யுதிஷ்டிரர் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள இந்திரதீர்த்தத்தின் தோற்றத்தை வினவுகிறார்; மார்கண்டேய முனிவர் கேள்வி–பதில் முறையில் பழம்பெரும் இதிஹாசத்தை உரைக்கிறார். வ்ருத்ரவதத்திற்குப் பின் இந்திரனைப் பிரம்மஹத்த்யா எனும் கடும் பாவம் தொடர்ந்து துரத்துகிறது; பல தீர்த்தங்களிலும் புனித நீரிடங்களிலும் சுற்றினாலும் விடுதலை கிடைக்காது—ஆழமான நெறியியல் குற்றம் சாதாரண தீர்த்தசஞ்சாரத்தால் மட்டும் நீங்காது என்பதைக் காட்டுகிறது. இந்திரன் கடும் தவம், நோன்பு, நீண்ட விரதங்கள் மேற்கொள்கிறான்; இறுதியில் தேவர்கள் கூட, பிரம்மா பாவத்தை நான்கு பங்காகப் பிரித்து நீர், பூமி, பெண்கள் மற்றும் தொழில்/கடமைத் துறைகள் போன்றவற்றில் ஒதுக்குகிறார்—இதனால் சில சமூக–ஆசாரக் கட்டுப்பாடுகளுக்கான காரணக் கதையும் விளங்குகிறது. நர்மதா கரையில் மகாதேவனை வழிபட்டதால் சிவன் प्रसன்னனாகி வரம் அளிக்கிறார்; இந்திரன் அங்கே நிரந்தர தெய்வீக சன்னிதி வேண்ட, இந்திரதீர்த்தம் நிறுவப்படுகிறது. பலश्रுதி: இந்திரதீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், தர்ப்பணம், பரமேஸ்வர பூஜை செய்தால் மகாபாபங்களும் நீங்கி, மகாயாகப் பலன் கிடைக்கும்; இந்த மாஹாத்மியத்தை கேட்பதேயும் புனிதப்படுத்தும் என கூறப்படுகிறது.

कल्होडीतीर्थमाहात्म्यं तथा कपिलादानप्रशंसा (Kahlodī Tīrtha Māhātmya and the Eulogy of Kapilā-Dāna)
மார்கண்டேய முனிவர் அரசனுக்கு அறிவுறுத்துகிறார்—ரேவா/நர்மதையின் வடகரையில் அமைந்துள்ள சிறந்த கல்ஹோடீ-தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; அது அனைத்துப் பாவங்களையும் அழிப்பதாகப் புகழப்படுகிறது. இந்தத் தலம் பழங்கால முனிவர்களால் எல்லா உயிர்களின் நலனுக்காக நிறுவப்பட்டதென்றும், நர்மதையின் மகத்தான நீருடன் தொடர்புடைய தவவலிமையால் இதன் மகிமை உயர்ந்ததென்றும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் கபிலா-தீர்த்தத்தின் மகாத்மியம் முன்னிறுத்தப்பட்டு, கபிலா-தானம் செய்யும் விதி கூறப்படுகிறது—குறிப்பாக சமீபத்தில் கன்றுபெற்ற, சுபலட்சணமுடைய கபிலா பசுவை நோன்புடன், கட்டுப்பட்ட மனநிலையுடன், குறிப்பாக கோபத்தை வென்று தானமாக அளிக்க வேண்டும். நிலம், செல்வம், தானியம், யானை, குதிரை, பொன் முதலிய தானங்களைவிட கபிலா-தானமே உயர்ந்தது என ஒப்பீட்டு வரிசை விளக்கப்படுகிறது. பலश्रுதி பகுதியில்—இந்தத் தீர்த்தத்தில் தானம் செய்தால் ஏழு பிறவிகளில் வாக்கு, மனம், உடல் வழியாகச் சேர்ந்த பாவங்கள் அழியும்; தானம் செய்தவர் அப்சரஸ்கள் போற்றும் விஷ்ணுலோகத்தை அடைவார்; பசுவின் ரோமங்களின் எண்ணிக்கைக்கு ஏற்ப நீண்ட காலம் ஸ்வர்க சுகத்தை அனுபவிப்பார்; பின்னர் மனிதப் பிறவியில் செழுமையான குலத்தில் பிறந்து வேதக் கல்வி, சாஸ்திரத் திறன், ஆரோக்கியம், நீண்ட ஆயுள் ஆகியவற்றைப் பெறுவார். இறுதியில் கல்ஹோடீ-தீர்த்தத்தின் பாபவிமோசன சக்தி ஒப்பற்றது என மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

कम्बुतीर्थ-स्थापनम् (Establishment and Merit of Kambu Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் ‘கம்புகேஸ்வரர்/கம்பு’ தொடர்பான தீர்த்தத் தோற்றமும், ‘கம்பு தீர்த்தம்’ என்ற பெயரின் காரணமும், அதன் புண்ணியப் பலன்களும் கூறப்படுகின்றன. ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் ஹிரண்யகசிபுவிலிருந்து பிரஹ்லாதன், பின்னர் விரோசனன், பலி, பாணன், சம்பரன் வழியாக இறுதியில் கம்பு வரை வம்சத் தொடரை உரைக்கிறார். கம்பு எனும் அசுரன் விஷ்ணுவின் பிரபஞ்சமயமான சக்தியை நினைத்து எழும் அச்சத்தை உணர்ந்து, நர்மதையின் நீரில் மௌனம், நியமமான நீராடல், தவவஸ்திரம்-ஆஹாரக் கட்டுப்பாடு ஆகியவற்றுடன் நீண்ட காலம் மகாதேவரை வழிபடுகிறான். சிவன் திருப்தியடைந்து வரம் அளிக்கிறார்; ஆனால் ஒரு தத்துவக் கட்டுப்பாட்டை விளக்குகிறார்—பிரபஞ்சப் போராட்டத்தில் விஷ்ணுவின் பரமாதிகாரத்தை யாரும், சிவனும் கூட, நீக்க இயலாது; ஹரியிடம் பகை வைத்தால் நிலையான நன்மை கிடையாது. சிவன் மறைந்த பின் கம்பு அங்கே அமைதியும் நோயற்ற தன்மையும் கொண்ட சிவரூபத்தை நிறுவுகிறான்; அந்த இடம் ‘கம்பு தீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெற்று பெரிய குற்றங்களை அழிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது. பலश्रுதி கூறுவது: அங்கே நீராடி வழிபடுதல், குறிப்பாக ரிக்/யஜுஸ்/சாமன் ஸ்துதிகளுடன் சூரிய வழிபாடு செய்தல், வேதக் கர்மங்களுக்கு ஒப்பான பலன் தரும்; பித்ருத் தர்ப்பணம் மற்றும் ஈசான வழிபாடு அக்னிஷ்டோமம் போன்ற பலன் தரும்; அங்கே உயிர்நீத்தால் ருத்ரலோகம் அடைவர் எனும் செய்தி முடிவில் கூறப்படுகிறது.

Candrahāsa–Somatīrtha Māhātmya (Glory of Candrahāsa and Somatīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரரின் வினாவுக்கு மார்கண்டேயர் பதிலளித்து, அடுத்த புனிதத் தலமாக சந்திரஹாசத்தைச் சுட்டுகிறார்; அங்கேயே சோமதேவன் ‘பரா-சித்தி’ அடைந்தான் என நினைவூட்டுகிறார். தக்ஷனின் சாபமே சோமனின் துன்பத்திற்குக் காரணம் என்று கூறி, இல்லறத்தில் தாம்பத்தியக் கடமையை அலட்சியம் செய்வது கர்மவிளைவுகளை உண்டாக்கும் என்ற நெறிப்போதனையும் இணைக்கப்படுகிறது. பரிகாரமாக சோமன் பல தீர்த்தங்களைச் சுற்றி பாபநாசினியான நர்மதா/ரேவா கரையை அடைகிறான். அங்கே பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் நோன்பு, தானம், விரதம், கட்டுப்பாடு ஆகியவற்றை மேற்கொண்டு மாசிலிருந்து விடுபடுகிறான். இறுதியில் மகாதேவருக்கு அபிஷேகம் செய்து சிவபிரதிஷ்டை-பூஜை நடத்துவதால் அக்ஷய புண்ணியம் மற்றும் உயர்ந்த கதி கிடைக்கும் என கூறப்படுகிறது. சோமதீர்த்தம் மற்றும் சந்திரஹாசத்தில் ஸ்நானம்—குறிப்பாக சந்திர-சூரிய கிரகணம், சங்க்ராந்தி, வ்யதீபாதம், அயனம், விஷுவ காலங்களில்—மிகுந்த சுத்தி, நிலையான புண்ணியம், சோமனைப் போன்ற ஒளிவீச்சை அளிக்கும் என்று விளக்கப்படுகிறது. ரேவா கரையில் சந்திரஹாசத்தின் மகிமையை அறிந்து யாத்திரை செய்பவர்கள் பலன் பெறுவர்; அறியாதவர்கள் வஞ்சிக்கப்படுவர். அங்கே மேற்கொள்ளும் சன்னியாசமும் சோமலோகத்துடன் தொடர்புடைய திரும்பமுடியாத சுபமார்க்கத்தை அளிக்கும் என முடிவுறுகிறது.

Ko-hanasva Tīrtha Māhātmya and Varṇa–Āśrama Ethical Discourse (कोहनस्वतीर्थमाहात्म्य तथा वर्णाश्रमधर्मोपदेशः)
அத்தியாயம் 122 இரண்டு இணைந்த பகுதிகளாக விரிகிறது. முதலில் மார்கண்டேயர் ‘கோஹனஸ்வ’ எனும் தீர்த்தத்தின் மஹிமையைச் சொல்கிறார்—அது பாபநாசினி, மரணபயம் நீக்கும் இடம் எனப் புகழப்படுகிறது. பின்னர் யுதிஷ்டிரரின் கேள்வியால் நான்கு வர்ணங்களின் தோற்றமும் கடமைகளும் விளக்கப்படுகின்றன: பிரம்மா ஆதிகாரணம்; உடல்-உவமையின்படி பிராமணன் வாயிலிருந்து, க்ஷத்திரியன் புயங்களிலிருந்து, வைசியன் தொடைகளிலிருந்து, சூத்ரன் பாதங்களிலிருந்து தோன்றினான் எனக் கூறப்படுகிறது. பிராமணனுக்கு ஸ்வாத்யாயம்-அத்யாபனம், யாகம், அக்னிஹோத்ரம், பஞ்சயஜ்ஞங்கள், கிருஹஸ்த தர்மம் மற்றும் பின்னர் வானப்ரஸ்த/ஸந்நியாச இலக்கணங்கள்; க்ஷத்திரியனுக்கு ஆட்சி-ப்ரஜாரக்ஷணம்; வைசியனுக்கு விவசாயம்-கோபாலனம்-வாணிகம்; சூத்ரனுக்கு சேவைதர்மம் ஆகியவை கூறப்படுகின்றன; மந்திர-ஸம்ஸ்கார அதிகாரம் குறித்த கட்டுப்பாடும் நூல்வாக்காகத் தெரிவிக்கப்படுகிறது. இரண்டாம் பகுதியில் ஒரு எடுத்துக்காட்டு கதை: ஒரு பண்டித பிராமணன் ‘ஹனஸ்வ’ என்ற அச்சுறுத்தும் ஆணையை கேட்டு, யமனையும் அவன் தூதர்களையும் கண்டு, ஷதருத்ரீயத்துடன் ருத்ரஸ்துதியை ஜபித்தபடி லிங்கத்தின் சரணடைந்தான். அங்கே அவன் விழுந்தபோது சிவன் ரக்ஷாவாக்கை உரைத்து யமசேனையைச் சிதறடிக்கிறார். அதனால் அந்த இடம் ‘கோ-ஹனஸ்வ’ எனப் பிரசித்தி பெறுகிறது. இறுதியில் பலன்—இங்கு ஸ்நானம், பூஜை செய்தால் அக்னிஷ்டோம யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம்; இங்கு மரணம் அடைந்தால் யமதரிசனம் இல்லை; அக்கினி அல்லது நீரில் மரணத்திற்கு தனித்த பலன்கள், பின்னர் செழிப்புடன் மீள்வதும் கூறப்படுகிறது.

कर्मदीतीर्थे विघ्नेशपूजा-फलप्रशंसा | Karmadī Tīrtha and the Merit of Vighneśa Observance
இந்த அதிகாரத்தில் முனிவர் மார்கண்டேயர் அரசரிடம் கர்மதீ தீர்த்தத்தின் சுருக்கமான மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். மகாபலமுடைய கணநாதன் வி்னேசன் அங்கு சன்னிதியாக இருப்பதால், அந்த உயர்ந்த தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அவர் அறிவுறுத்துகிறார். அங்கு ஸ்நானம் செய்தால், குறிப்பாக சதுர்த்தி நாளில் உபவாசத்துடன் ஸ்நானம் செய்தால், ஏழு பிறவிகளுக்குரிய வி்னங்கள் தணியும் என்று கூறப்படுகிறது. அதே இடத்தில் செய்யப்படும் தானம் அக்ஷய பலனை அளிக்கும் என்பது சந்தேகமின்றி தர்மவாக்காக நிறுவப்படுகிறது; இவ்வாறு தீர்த்தயாத்திரை, சதுர்த்தி ஒழுக்கம், தானம் ஆகியவை வி்னேசன் அருளால் வி்னநாச தத்துவத்துடன் இணைக்கப்படுகின்றன।

नर्मदेश्वरतीर्थमाहात्म्य (The Māhātmya of Narmadeśvara Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் உரையாடல் வடிவில் சுருக்கமான தீர்த்த உபதேசம் கூறப்படுகிறது. ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் மகீபால அரசனை நோக்கி, மிகச் சிறந்த புனிதத் தலமாக விளங்கும் நர்மதேச்வர தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்தி அதன் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். மையக் கருத்து மோட்சமும் பிராயச்சித்தமும் சார்ந்தது: அந்தத் தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம் செய்பவன் எல்லாக் கில்பிஷங்களிலிருந்தும் (பாவ/தோஷ) விடுபடுகிறான். பின்னர் இறுதி பலன் குறித்து—அக்னியில் நுழைந்து மரணித்தாலும், நீரில் மரணித்தாலும், அல்லது ‘அனநாசக’ (அழிவில்லா/பலனற்ற) வகை மரணமாயினும், அவனுக்கு ‘அனிவர்த்திகா கதி’ (திரும்பாத பாதை) உண்டாகும்; இது சங்கரரின் முன் உபதேசம் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இவ்வாறு சிவன்→விவரிப்பவர் என்ற அதிகாரத் தொடரால் தீர்த்தத்தின் தாரக மகிமை உறுதிப்படுகிறது।

रवीतीर्थ-माहात्म्य एवं आदित्य-तपःकथा (Ravītīrtha Māhātmya and the Discourse on Āditya’s Tapas)
இந்த அத்தியாயத்தில் யுதிஷ்டிரன், உலகில் கண்கூடாகத் தோன்றியும் எல்லாத் தேவராலும் வணங்கப்படுபவனுமான சூரியன் எவ்வாறு தபஸ்வி எனக் கூறப்படுகிறான், மேலும் அவன் ஆதித்யன்/பாஸ்கரன் என்ற நிலையும் பெயர்களும் எவ்வாறு பெற்றான் என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் பதிலாக, முதலில் இருள் நிலை இருந்தது; பின்னர் தெய்வீகமாக ஒளிரும் தீவிரத் தத்துவம் வெளிப்பட்டு, அதிலிருந்து தனிப்பட்ட வடிவம் தோன்றி, பின்னர் பிரபஞ்சச் செயல்பாடுகள் ஒழுங்குபடுத்தப்பட்டன என்று சிருஷ்டி வரலாற்றை உரைக்கிறார். அதன்பின் நர்மதா கரையிலுள்ள ரவீதீர்த்தத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது; அங்கு ஸ்நானம், பூஜை, மந்திரஜபம், பிரதக்ஷிணை ஆகியவற்றால் சூரியாராதனை நடைமுறையாகிறது. மந்திரமே கிரியையின் பலனுக்கான அடிப்படை நிபந்தனை; மந்திரமின்றி செய்யும் செயல் பயனற்றது என்று உவமைகளால் வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் சங்கிராந்தி, வ்யதீபாதம், அயனம், விஷுவம், கிரகணம், மாக சப்தமி போன்ற காலங்களில் செய்யவேண்டிய விதிகள், சூரியனின் பன்னிரண்டு நாமங்களின் ஜபம், மேலும் சுத்தி, நலம், மங்களம் மற்றும் சமூக ரீதியான நற்பலன்களை அளிக்கும் பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.

अयोनिज-महादेव-तीर्थमाहात्म्य (Glory of the Ayoni-ja Mahādeva Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் ‘அயோனிஜ’ எனப்படும் பரம தீர்த்தத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். இது ‘யோனி-சங்கடம்’—பிறப்பு-பந்தமும் உடல்-தர்மத்தால் வரும் துன்பமும்—ஆல் வாடுபவர்களுக்கு நிவாரணமும் பாவநாசமும் தரும் இடமாகச் சொல்லப்படுகிறது. அங்கு தீர்த்தஸ்நானம் செய்தால் யோனி தொடர்பான துயர உணர்வும் அதன் பாரமும் நீங்கும். பின்னர் ஈசுவரன்/மகாதேவனைப் பூஜித்து “சம்பவம் (மீண்டும் மீண்டும் பிறப்பு) மற்றும் யோனி-சங்கடத்திலிருந்து என்னை விடுவிக்க” என வேண்டுதல் செய்ய வேண்டும்; கந்தம், மலர், தூபம் முதலிய அர்ப்பணங்கள் பாபக்ஷயத்தை அளிக்கும். பக்தியுடன் லிங்க-பூரணம்/லிங்கசேவை செய்தால் தேவதேவனின் சந்நிதியில் நீண்ட கால வாசத்தின் பலன் ‘சிக்த-சங்க்யா’ (மெழுகு/துளிகளின் எண்ணிக்கை) என अतिशயமாகக் கூறப்படுகிறது. மணமுள்ள நீர், தேன், பால் அல்லது தயிரால் மகாதேவனுக்கு அபிஷேகம் செய்தால் ‘விபுல ஸ்ரீ’—மிகுந்த செல்வம்—கிடைக்கும். சுக்லபக்ஷத்தில், குறிப்பாக சதுர்தசி நாளில், பாடல்-வாத்தியங்களுடன் பூஜை செய்வதும், பிரதக்ஷிணையுடன் அதே வேண்டுதல் வரியை இடையறாது ஜபிப்பதும் சிறந்ததாகப் போற்றப்படுகிறது. இறுதியில் ‘நமः சிவாய’ என்ற ஷடக்ஷரத்தின் மேன்மை கூறப்படுகிறது; பல மந்திர விரிவுகளைக் காட்டிலும் இது உயர்ந்தது, இதன் ஜபமே படிப்பு, கேள்வி, கிரியாசமாப்தி ஆகியவற்றின் சாரம் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. சிவயோகிகளுக்கு சேவை, தாந்த-ஜிதேந்திரிய தபஸ்விகளுக்கு அன்னதானம், தானம் மற்றும் நீர்தானம் ஆகியவை ஸ்நான-பூஜைக்கு துணையாகக் கூறப்பட்டு, அதன் புண்ணியம் மேரு-சமுத்திரம் போன்ற பேரளவாக உவமிக்கப்படுகிறது.

अग्नितीर्थ-माहात्म्य तथा कन्यादान-फलश्रुति (Agni Tīrtha Māhātmya and the Merit of Kanyādāna)
இந்த அத்தியாயம் ரேவாகண்டத்தின் பயண-உபதேசப் பகுதியாக அமைந்து, மார்கண்டேயர் அரசனை நோக்கி—ஒப்பற்ற புனிதத் தீர்த்தமான அக்னிதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். பக்கத்தின் தொடக்கத்தில் அங்கு தீர்த்தஸ்நானம் செய்ய வேண்டும்; அதனால் எல்லா கில்பிஷம், பாவம், சடங்கு-அசுத்தம் நீங்கும் என கூறப்படுகிறது. பின்னர் கன்யாதானத்தின் தானநெறி விளக்கப்படுகிறது—யதாசக்தி அலங்கரிக்கப்பட்ட கன்னியைத் தானமாக அளித்தால் மிகுந்த புண்ணியம் கிடைக்கும். அதன் பலன் அக்னீஷ்டோமம், அதிராத்திரம் போன்ற சோமயாகங்களின் பலனுடன் ஒப்பிடப்பட்டு, அதைவிட பலமடங்கு உயர்ந்ததாகப் பலश्रுதி கூறுகிறது. இறுதியில் அந்தப் புண்ணியம் வம்சத் தொடர்ச்சியுடன் இணைக்கப்படுகிறது—சந்ததியின் தொடர்ச்சிக்கு ஏற்ப (முடி எண்ணிக்கை போன்ற உவமையால்) தானம் செய்தவன் சிவலோகத்தை அடைவான் என ஷைவ நோக்கில் உரைக்கப்படுகிறது. சமூகத் தொடர்ச்சி, தானக் கடமை, முக்தி வாக்குறுதி ஆகியவை இங்கு ஒன்றாக இணைகின்றன.

भृकुटेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Bhrikuṭeśvara Tīrtha Māhātmya)
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் அரசருக்கு ப்ருகுடேஸ்வரத்தை நோக்கிச் செல்லுமாறு உபதேசித்து, அந்தத் தீர்த்தத்தை ‘மிகச் சிறந்த’ புனிதத் தலமாக வர்ணிக்கிறார். தலத்தின் அதிகாரம் மகரிஷி ப்ருகுவின் தவச்சரிதத்தால் நிலைபெறுகிறது—அவர் மிகுந்த சக்தியுடையவர், கடுமையான இயல்புடையவர்; சந்தானப் பெறுதற்காக நீண்ட காலம் கடுந்தவம் செய்தார். அப்போது ‘அந்தககாதின்’ (அந்தகனை வதைத்தவர்) எனும் பெயரால் அறியப்படும் பரமேஸ்வரன் அருள்புரிந்து வரம் அளிக்கிறார்; இதனால் தீர்த்தத்தின் சைவ தெய்வாதீனம் வெளிப்படுகிறது. பின்னர் விதிக்கப்பட்ட செயல்-பலன்கள் கூறப்படுகின்றன—தீர்த்தத்தில் நீராடி பரமேஸ்வரனை வழிபட்டால் அக்னிஷ்டோம யாகத்தின் பலனுக்கு எட்டுமடங்கு பலன் கிடைக்கும். புத்திரார்த்தி நெய் மற்றும் தேனுடன் ப்ருகுடேசனை ஸ்நாபனம் செய்தால் விரும்பிய மகன் பெறுவான். தானத்தின் மகிமையாக, பிராமணனுக்கு பொன் தானம் அல்லது மாற்றாக பசுக்கள் மற்றும் நிலம் தானம் செய்வது, கடல்கள், குகைகள், மலைகள், காடுகள், தோப்புகள் உட்பட முழு பூமியையே தானம் செய்ததற்குச் சமமான புண்ணியம் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் தானம் செய்தவன் ஸ்வர்கத்தில் திவ்ய சுகங்களை அனுபவித்து, பின்னர் பூமியில் அரசனாகவோ மிக மதிக்கப்படும் பிராமணனாகவோ உயர்ந்த நிலை பெறுவான்—இது தலத்தோடு இணைந்த பக்தி மற்றும் தானநெறியின் நெறிமுறைப் பலனியலை நிறுவுகிறது.

ब्रह्मतीर्थमाहात्म्य (Glory of Brahmatīrtha on the Narmadā)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் ஒரு அரசனுக்கு நர்மதா கரையில் உள்ள பிரம்மதீர்த்தத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். இது மற்ற எல்லா தீர்த்தங்களையும் மிஞ்சும் ஒப்பற்ற புனிதத் துறை எனப் புகழப்படுகிறது; இத்தலத்தின் அதிஷ்டாதேவனாக பிரம்மா விளங்குகிறார். பாவநிவாரணம் வாக்கு, மனம், செயல் எனப் படிநிலைகளாக விளக்கப்பட்டு, வெறும் தரிசனம்/சந்திப்பு மட்டுமே கூட தூய்மையை அளிக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. ஸ்நானம் செய்து ஸ்ருதி-ஸ்மிருதி விதிகளைப் பின்பற்றுவோர் ப்ராயச்சித்தத்தை நிறைவேற்றி ஸ்வர்கவாசம் பெறுவர்; ஆனால் ஆசை-பேராசையால் சாஸ்திரத்தை விட்டு விலகுவோர் நிந்திக்கப்படுகின்றனர், ஏனெனில் அவர்கள் சரியான ப்ராயச்சித்த மார்க்கத்திலிருந்து வழுவுகின்றனர். ஸ்நானத்திற்குப் பின் பித்ரு-தேவ பூஜை செய்தால் அக்னிஷ்டோம யாகத்திற்குச் சமமான புண்ணியம் கிடைக்கும்; பிரம்மாவுக்காக அளிக்கும் தானம் அక్షயமென அறிவிக்கப்படுகிறது. சுருக்கமான காயத்ரி ஜபமும் ரிக்-யஜுஸ்-சாம—மூன்று வேதங்களின் பயனை உள்ளடக்கும் எனப் பெருமைப்படுத்தப்படுகிறது. இறுதிப் பலश्रுதியில், தீர்த்தத்தில் மரணம் ஏற்பட்டால் பிரம்மலோகப் பிராப்தி மற்றும் மீள்பிறவி இல்லாமை கூறப்படுகிறது; அங்கே உடல் அவசேஷத்துடன் தொடர்பும் புண்ணியகரம் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இப்புண்ணியத்தால் ஒருவர் பிரம்மஞானம் உடையவராக, கல்வியுடன், சமூக மரியாதையுடன், ஆரோக்கியமும் நீண்ட ஆயுளும் பெற்றவராகப் பிறப்பார்; மகாத்மர்கள் தத்துவார்த்தத்தில் ‘அமரத்துவம்’ அடைவர் என முடிவுறுகிறது.

Devatīrtha Māhātmya (Glory of Devatīrtha on the Southern Bank of the Narmadā)
இந்த அதிகாரத்தில் முனிவர் மார்கண்டேயர், ரேவா/நர்மதையின் தென் கரையில் அமைந்த ‘தேவதீர்த்தம்’ எனும் ஒப்பற்ற புனிதத் தீர்த்தத்தின் மகிமையைச் சொல்கிறார். அங்கு தேவர்கள் கூடுகின்றனர்; பரமேஸ்வரன் அந்த இடத்தில் பிரசன்னனாக இருப்பதாகத் தெய்வ முன்னுதாரணம் கூறி, தீர்த்தத்தின் புனித நிலை நிறுவப்படுகிறது. மேலும் யாத்திரிகனின் ஒழுக்கத் தகுதி வலியுறுத்தப்படுகிறது: தீர்த்தஸ்நானம் காமம் (ஆசை) மற்றும் கோபம் நீங்கி, தூய உள்ளத்துடன் செய்யப்பட வேண்டும். இவ்வாறு ஸ்நானம் செய்பவருக்கு ஆயிரம் பசுதானத்தின் பலனுக்கு இணையான நிச்சய புண்ணியம் கிடைக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது; வெளிப்புறச் சடங்குடன் உள்ளார்ந்த கட்டுப்பாடும் இணைந்ததே தீர்த்தயாத்திரை எனப் போதிக்கிறது.

Nāgatīrtha Māhātmya (Legend of the Nāgas’ Fear and Śiva’s Protection) / नागतीर्थमाहात्म्य
அத்தியாயம் 131 முனிவர் மார்கண்டேயர் மற்றும் அரசர் யுதிஷ்டிரர் இடையிலான உரையாடலாக அமைந்துள்ளது. தொடக்கத்தில் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள ‘அனுத்தம’ நாகதீர்த்தம் குறிப்பிடப்பட்டு, கடும் அச்சத்தால் மகாநாகர்கள் ஏன் தவம் செய்தார்கள் என்ற கேள்வி எழுகிறது. பின்னர் மார்கண்டேயர் பழம்பெரும் இதிகாசக் கதையைச் சொல்கிறார்—காச்யபரின் இரு மனைவியர் விநதா (கருட தொடர்பு) மற்றும் கதிரூ (நாக தொடர்பு) தெய்வக் குதிரை உச்சைஃஸ்ரவஸை கண்டபின் ஒரு பந்தயம் செய்கின்றனர். கதிரூ சூழ்ச்சியால் தன் நாகப் புதல்வர்களை ஏமாற்றத்திற்கு தூண்டுகிறாள்; சிலர் தாயின் சாபப் பயத்தால் ஒப்புக்கொள்கிறார்கள், மற்றவர்கள் வேறு சரணத்தை நாடி நீண்ட தவத்தில் ஈடுபடுகிறார்கள். தவத்தால் மகிழ்ந்த மகாதேவர் வரம் அளிக்கிறார்—வாசுகி சிவசன்னிதியில் நிரந்தர காவலனாக நிறுவப்படுகிறார்; நாகங்களுக்கு அபயம் உறுதியாகிறது, குறிப்பாக நர்மதா நீரில் நீராடல்/மூழ்கல் மூலம். இறுதியில் விதி மற்றும் பலன் கூறப்படுகிறது: பஞ்சமி திதியில் இந்த தீர்த்தத்தில் சிவபூஜை செய்தால் எட்டு நாக வம்சங்கள் பக்தனைத் தீங்கிழைக்காது; இறந்தவர் விரும்பிய காலம் வரை சிவகணன்/அனுசரன் நிலையை அடைவார்.

वाराहतीर्थमाहात्म्यम् (Glory of Varāha Tīrtha on the Northern Bank of the Narmadā)
மார்கண்டேயர் அரசருக்கு உபதேசிப்பது: நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள ‘வராஹ’ எனும் தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; அது ‘அனைத்துப் பாவங்களையும் அகற்றுவது’ எனப் புகழப்படுகிறது. அங்கே உலகநலத்திற்காக ஜகத்தாதா, படைப்பாளியான பகவான் வராஹர் தங்கி, சம்சாரக் கடலைக் கடத்தும் ரட்சக வழிகாட்டியாக விளங்குகிறார் என்று அதிகாரம் கூறுகிறது. விதிகளில் தீர்த்தஸ்நானம், தராணீதர/வராஹருக்கு நறுமணங்கள், மலர்மாலைகள் முதலியவற்றால் பூஜை, மங்கள முழக்கங்கள், மேலும் உபவாசம்—சிறப்பாக த்வாதசி நாளில்—என்று நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. பின்னர் இரவு விழிப்பிருந்து புனிதக் கதைகளைச் செவிமடுக்கவும்/கூறவும் சொல்லப்படுகிறது. பாபச்செயலில் ஈடுபடுவோருடன் தொடர்பு, தொடுதல், சேர்ந்து உண்பது தவிர்க்கப்பட வேண்டும்; பேச்சு, தொடுதல், மூச்சு, கூட்டு உணவு மூலம் அசுத்தம் பரவும் என எல்லைநியமங்கள் கூறுகின்றன. இயன்ற அளவிலும் விதிப்படியும் பிராமணர்களை மதித்து உபசரிக்கவும் கட்டளையிடப்படுகிறது. பலனாக, வராஹரின் முகதரிசனம் மட்டுமே கடினப் பாவங்களையும் விரைவில் அழிக்கும்—கருடனைப் பார்த்து பாம்புகள் ஓடுவது போல, சூரியனால் இருள் நீங்குவது போல—என்று உவமைகளுடன் விளக்கப்படுகிறது. மந்திர எளிமை வலியுறுத்தப்படுகிறது: ‘நமோ நாராயணாய’ அனைத்திற்கும் பயன்படும்; மேலும் ஸ்ரீகிருஷ்ணருக்கு ஒருமுறை நமஸ்காரம் செய்வதும் மகாயாகப் பலனுக்கு இணையாக இருந்து மறுபிறவியைத் தாண்டச் செய்கிறது. ஒழுக்கநெறி கொண்ட பக்தர்கள் அங்கே உடலை விட்டு நீங்கினால், க்ஷர-அக்ஷர வேறுபாட்டிற்கும் அப்பாற்பட்ட விஷ்ணுவின் பரம நிர்மல பதத்தை அடைவார்கள் என்று முடிவுறுகிறது.

लोकपालतीर्थचतुष्टयमाहात्म्य तथा भूमिदानपालन-उपदेशः (Glory of the Four Lokapāla Tīrthas and Counsel on Protecting Land-Gifts)
மார்கண்டேய முனிவர் பாபநாசகமான பரம தீர்த்தச் சதுஷ்டயத்தைச் சொல்கிறார்—குபேரன், வருணன், யமன், வாயு ஆகிய லோகபாலர்களுடன் தொடர்புடைய தலங்கள்; அவற்றின் தரிசனமட்டுமே பாவத்தை அகற்றும் எனப் புகழப்படுகின்றது. யுதிஷ்டிரன், லோகபாலர்கள் நர்மதா கரையில் ஏன் தவம் செய்தனர் என்று கேட்கிறான். முனிவர், நிலையற்ற உலகில் நிலையான ஆதாரத்தை நாடி அவர்கள் தவம் செய்தனர்; எல்லா உயிர்களையும் தாங்குவது தர்மமே என்று விளக்குகிறார். கடுந்தவத்தின் பயனாக சிவபெருமான் வரங்களை அளிக்கிறார்—குபேரன் யக்ஷர்களுக்கும் செல்வத்திற்கும் அதிபதியாகிறான்; யமன் கட்டுப்பாடு மற்றும் நீதித் தீர்ப்பின் அதிகாரத்தைப் பெறுகிறான்; வருணன் நீருலகில் அரசாட்சியை அனுபவிக்கிறான்; வாயு அனைத்திலும் பரவிய நிலையை அடைகிறான். அவர்கள் தத்தம் பெயர்களில் தனித்தனியாக ஆலயங்களை நிறுவி பூஜை, பலி-நிவேதனங்களை நடத்துகின்றனர். பின்னர் சமூக-நெறி உபதேசம் வருகிறது—பண்டித பிராமணர்களை அழைத்து தானம், குறிப்பாக நிலதானம் வழங்கி அதை பாதுகாக்க வேண்டும். நிலதானத்தை பறிப்பது/ரத்து செய்வது மகாபாபம்; அத்தகையோருக்குத் தண்டவிதி கூறப்படுகிறது; தானம் செய்வதைவிட தானத்தை காக்குதல் உயர்ந்தது எனப் போற்றப்படுகிறது. தீர்த்தப் பலன்கள் கூறப்படுகின்றன—குபேரேசத்தில் வழிபாடு அச்வமேதத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம்; யமேசுவரத்தில் பல பிறவிகளின் பாவவிமோசனம்; வருணேசத்தில் வாஜபேயத்துக்கு ஒப்பான பலன்; வாதேசுவரத்தில் வாழ்க்கையின் நோக்கங்கள் நிறைவு. இறுதியில் பலஸ்ருதி—இந்தக் கதையை கேட்பதும்/படிப்பதும் பாவத்தை அகற்றி மங்களத்தை வளர்க்கும்.

Rāmeśvara-tīrtha Māhātmya (रामेश्वरतीर्थमाहात्म्य) — The Glory of Rāmeśvara on the Southern Bank of the Narmadā
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் சுருக்கமாகத் தீர்த்தமாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். ரேவா-நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள ‘ராமேஸ்வர’ எனும் ஒப்பற்ற தீர்த்தம் பாபஹரமாகவும், புண்யம் அளிப்பதாகவும், எல்லாத் துயரையும் நீக்குவதாகவும் போற்றப்படுகிறது. இந்த தீர்த்தத்தில் நீராடி மகேஸ்வரனை—மகாதேவன், மகாத்மா—வழிபடுகிறவர் எல்லாக் கில்பிஷங்களிலிருந்தும் (குற்றம்/அசுத்தம்) விடுபடுவார் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. இவ்வாறு இடம், செயல்வரிசை (ஸ்நானம்→பூஜை), பலன் (அசுத்தி-க்ஷயம்) ஆகியவற்றை இணைத்து யாத்திரை நெறி சுருக்கமாக விளக்கப்படுகிறது.

सिद्धेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Siddheśvara Tīrtha Māhātmya)
மார்கண்டேயர் ‘சித்தேஸ்வர’ எனும் உயர்ந்த தீர்த்தத்தைப் புகழ்ந்து கூறுகிறார்—அது மூவுலகிலும் வழிபடப்படும், பரமசித்தி அளிக்கும் தீர்த்தம். இவ்வத்யாயத்தின் மைய உபதேசம் சுருக்கமாக: அந்தத் தீர்த்தத்தில் நீராடி உமா‑ருத்ரர் (உமா‑மகேஸ்வரர்) வழிபாட்டை விதிப்படி செய்ய வேண்டும். இவ்வாறு செய்தால் வாஜபேய யாகத்தின் பலனுக்கு இணையான புண்ணியம் கிடைக்கும் எனப் பலன்‑சமத்துவம் உரைக்கப்படுகிறது. பலச்ருதியில்—சஞ்சித புண்ணியத்தால் மரணத்திற்குப் பின் ஸ்வர்க்காரோஹணம், அப்ஸரஸ்களின் துணை மற்றும் மங்கள ஒலிகளால் வரவேற்பு; நீண்ட காலம் ஸ்வர்க்கபோகத்திற்குப் பின் செல்வ‑தான்யம் நிறைந்த, புகழ்மிக்க குலத்தில் மறுபிறவி, வேத‑வேதாங்கங்களில் தேர்ச்சி, சமூக மரியாதை, நோய்‑துக்கமின்மை, நூறு ஆண்டுகள் நிறை ஆயுள் ஆகியவை சிவபக்தியின் கர்ம‑பலத் தொடராக விளக்கப்படுகின்றன.

अहल्येश्वरतीर्थमाहात्म्य (Ahalyeśvara Tīrtha Māhātmya)
மார்கண்டேயர் ‘அஹல்யேஸ்வர’ ஆலயமும் அதனருகிலுள்ள தீர்த்தமும் புனிதம் பெறுவதற்காக, அஹல்யா–கௌதம–இந்திர நிகழ்வைத் தலமையமாக மறுபடியும் கூறுகிறார். கௌதமர் தர்மநிஷ்டை கொண்ட பிராமணத் தபஸ்வி; அஹல்யா அழகில் புகழ்பெற்றவள். காமவசப்பட்ட இந்திரன் (சக்ரன்) கௌதமரின் வேடம் கொண்டு ஆசிரமத்தருகே அஹல்யாவை அணைகிறான். கௌதமர் வந்து குற்றத்தை அறிந்து இந்திரனைச் சபிக்க, அவன் உடலில் பல ‘பக’ங்கள் வெளிப்பட்டதெனக் கூறப்படும் ஒரு குறியீடு தோன்றுகிறது; இந்திரன் ஆட்சியை விட்டு தபம் மேற்கொள்கிறான். அஹல்யாவும் சபத்தால் கல்லாகிறாள்; ஆனால் விடுதலைக்குக் காலவரம்பு உண்டு—ஆயிரம் ஆண்டுகளுக்குப் பின் விஸ்வாமித்ரருடன் தீர்த்தயாத்திரையில் வந்த ஸ்ரீராமனின் தரிசனத்தால் அவள் தூய்மையடைந்து விடுபடுகிறாள். பின்னர் நர்மதா தீர்த்தக் கரையில் ஸ்நானம் செய்து, சாந்திராயணம் முதலான க்ருச்சிர விரதங்களுடன் தபம் செய்கிறாள். மகாதேவன் प्रसன்னனாக வரம் அளிக்க, அஹல்யா சிவனை ‘அஹல்யேஸ்வர’ என்ற நாமத்தில் பிரதிஷ்டை செய்கிறாள். பலश्रுதி: இத்தீர்த்தத்தில் स्नானம் செய்து பரமேஸ்வரனை வழிபடுவோர் ஸ்வர்க்கம் அடைந்து, பின்னர் மனிதப் பிறவியில் செல்வம், கல்வி, ஆரோக்கியம், நீண்ட ஆயுள், குலத் தொடர்ச்சி பெறுவர்.

कर्कटेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Karkaṭeśvara Tīrtha-Māhātmya)
இந்த அத்யாயத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் அரசருக்குத் தலவழிகாட்டி செய்து, நர்மதையின் வடகரையில் அமைந்துள்ள உயரிய சைவத் தீர்த்தமான ‘கர்கடேஸ்வர’த்தின் மஹிமையை உரைக்கிறார். அது பாபநாசகத் தலமாகப் புகழப்படுகிறது. விதிப்படி நீராடி சிவபூஜை செய்பவன் மரணத்திற்குப் பின் ருத்ரலோகத்தை நோக்கி திரும்பமுடியாத நிலையான கதியை அடைகிறான். இந்தத் தீர்த்தத்தின் பெருமையை முழுமையாகச் சுருக்க முடியாது எனக் கூறி, முனிவர் முக்கியத் தத்துவத்தை விளக்குகிறார்—அங்கே செய்யப்படும் சுபமோ அசுபமோ எந்தக் கர்மமும் ‘அக்ஷயம்’ ஆகிறது; புனிதக் க்ஷேத்திரத்தில் கர்மபலத்தின் நிலைத்தன்மை மிகுதியாகிறது. வாலகில்ய ரிஷிகள், மரீசி தொடர்புடைய தபஸ்விகள் தாமே விரும்பி அங்கே தங்கி மகிழ்கிறார்கள்; தேவீ நாராயணியும் அங்கே கடும் தவத்தை இடையறாது செய்கிறாள். இறுதியில் பித்ருத் தர்ப்பண விதி கூறப்படுகிறது—அங்கே நீராடி தர்ப்பணம் செய்பவன் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்துகிறான். இவ்வாறு தன்மோட்சம், நெறியொழுக்கம், குலக் கடமை ஆகியவை ஒரே தீர்த்தச் சடங்கில் ஒன்றிணைகின்றன.

Śakratīrtha Māhātmya (The Glory of Śakra-tīrtha) — Indra’s Restoration and the Merit of Śiva-Pūjā
மார்கண்டேயர் அறிவுறுத்துவது: யாத்திரிகன் ஒப்பற்ற சக்ரதீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். அதன் மகிமை ஒரு காரணக் கதையால் விளக்கப்படுகிறது: கௌதம முனிவரின் சாபத்தால் சக்ரன் (இந்திரன்) தன் அரசொளியை இழந்தான். அப்போது தேவர்கள் மற்றும் தவமுனிவர்கள் கலங்கி, கௌதமரை இனிய சொற்களால் வேண்டினர்—இந்திரன் இல்லாத உலகில் தேவர்-மனித ஒழுங்கும் தர்மநிலையும் குலையும்; தன் தவறால் வெட்கித்து ஒதுங்கிய தெய்வத்தின்மேல் கருணை காட்டுமாறு. வேதஞானத்தில் சிறந்த கௌதமர் அருள்புரிந்து வரம் அளித்தார்—‘ஆயிரம் குறிகள்’ என இருந்த பழி, முனிவரின் அருளால் ‘ஆயிரம் கண்கள்’ ஆக மாறி இந்திரனின் மரியாதை மீண்டது. பின்னர் இந்திரன் நர்மதைக்கு வந்து தூய நீரில் நீராடி, திரிபுராந்தக சிவனை நிறுவி வழிபட்டு, அப்சரஸ்களின் மரியாதையுடன் தன் தெய்வலோகத்திற்குத் திரும்பினான். பலன்: இத்தீர்த்தத்தில் நீராடி பரமேசுவரனைப் பூஜிப்பவன், பிறர் மனைவியிடம் அநியாய அணுகல் எனும் பாவத்திலிருந்து விடுபடுவான்; சைவக் கோட்பாட்டில் இது ஒழுக்க-ஆன்மிகப் பரிகாரத் தீர்த்தமாகப் போற்றப்படுகிறது.

Somatīrtha Māhātmya (Glory of Somatīrtha) — Ritual Bathing, Solar Contemplation, and Merit of Feeding the Learned
அத்தியாயம் 139-ல் மார்கண்டேயர் பயண வழிகாட்டல் போல சோமதீர்த்தத்தின் மஹிமையை உரைக்கிறார். இது ஒப்பற்ற புண்ணியத் தலம்; இங்கே சோமன் தவம் செய்து திவ்ய நக்ஷத்திரப் பாதையை அடைந்தான். இத்தீர்த்தத்தில் முதலில் ஸ்நானம், பின்னர் விதிப்படி ஆச்சமனம் மற்றும் ஜபம், இறுதியில் ரவி (சூரியன்) தியானம் செய்ய வேண்டிய முறையும் கூறப்படுகிறது. இங்கு செய்யும் சாதனையின் பலன் ரிக்-யஜுர்-சாம வேதப் பாராயணம் மற்றும் காயத்ரீ ஜபத்தின் பலனுக்கு இணையானது எனப் புகழப்படுகிறது. பஹ்வ்ருச, அத்வர்யு, சாந்தோக முதலிய வேதவிதர்கள் மற்றும் படிப்பு நிறைவு பெற்ற பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்வதும், தலைசிறந்த பிராமணர்களுக்கு பாதுகை/செருப்பு, குடை, ஆடை, போர்வை, குதிரை முதலிய தானங்கள் அளிப்பதும் ‘கோடி’ புண்ணியமாகச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில் துறவற நெறி வலியுறுத்தப்படுகிறது—முனி எங்கு இந்திரியங்களை அடக்குகிறானோ அந்த இடம் குருக்ஷேத்திரம், நைமிஷம், புஷ்கரம் ஆகியவற்றுக்கு சமம்; ஆகவே கிரகணம், சங்க்ராந்தி, வ்யதீபாதம் காலங்களில் யோகிகளை விசேஷமாகப் போற்ற வேண்டும். இத்தீர்த்தத்தில் சன்னியாசம் ஏற்றவன் விமானத்தில் ஸ்வர்க்கம் சென்று சோமனின் பரிஷதனாகி, சோமனின் திவ்ய சுகத்தைப் பகிர்ந்து கொள்கிறான்.

नन्दाह्रदमाहात्म्य (Nandāhrada Māhātmya: The Glory of Nandā Lake)
இந்த அதிகாரம் ரேவாகண்டத்தின் உள்ளே தலயாத்திரை வழிகாட்டும் உபதேசமாக அமைந்துள்ளது. மார்க்கண்டேயர் அரசக் கேட்பவரை நந்தாஹ்ரதம் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்—அது ஒப்பற்ற புனித ஏரி; அங்கு சித்தர்கள் இருப்பர், தேவீ நந்தா வரமளிப்பவளாகப் போற்றப்படுகிறாள். தலத்தின் மகிமை ஒரு புராண நிகழ்வால் நிலைபெறுகிறது: தேவர்களை அச்சுறுத்திய மகிஷாசுரனை தேவீ சூலினி-ரூபத்தில் திரிசூலத்தால் குத்தி வதம் செய்கிறாள். பின்னர் விசாலநேத்ரா தேவீ அங்கே நீராடியதால் அந்த ஏரி “நந்தாஹ்ரதம்” எனப் பெயர் பெற்றது. விதியாக, நந்தாவை நினைத்து அங்கே ஸ்நானம் செய்து பிராமணர்களுக்கு தானம் அளித்தால் அச்வமேதத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம் கிடைக்கும் என கூறப்படுகிறது. பைரவம், கேதாரம், ருத்ரமஹாலயம் போன்ற அரிய மகாதீர்த்தங்களுடன் இதையும் சேர்த்து, காமமும் பற்றும் காரணமாக பலர் இதன் பெருமையை அறியாமல் போவதாகச் சொல்கிறது. பலச்ருதியில், கடலால் சூழப்பட்ட பூமியெங்கும் ஸ்நான-தானங்களால் கிடைக்கும் பலன் அனைத்தும் நந்தாஹ்ரத ஸ்நானத்தால் ஒருங்கே கிடைக்கும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Tāpeśvara Tīrtha Māhātmya (The Glory of the Tāpeśvara Ford)
மார்கண்டேயர் தாபேஸ்வர தீர்த்தத்தின் தோற்றக் கதையை உரைக்கிறார். ஒரு வேடன், பயந்த மான்பெண் நீரில் பாய்ந்து அச்சம் நீங்கி பின்னர் வானில் உயர்ந்து சென்றதைப் பார்த்து வியப்பும் வைராக்யமும் அடைந்தான். அவன் வில்லைக் கீழே வைத்து ஆயிரம் தெய்வ ஆண்டுகள் கடும் தவம் செய்தான். தவத்தால் மகிழ்ந்த மகேஸ்வரர் தோன்றி வரம் அளிக்க முனைந்தார்; வேடன் சிவசன்னிதியில் வாசம் வேண்ட, இறைவன் அருளி மறைந்தார். பின்னர் வேடன் மகேஸ்வரரை நிறுவி முறையான பூஜை செய்து சுவர்க்கம் அடைந்தான். அந்நாள்முதல் இந்த தீர்த்தம் மூவுலகிலும் “தாபேஸ்வர” எனப் புகழ்பெற்றது; வேடனின் அனுதாபமும் தவத்தின் தாபமும் இதன் அடையாளம். இங்கு நீராடி சங்கரனை வழிபடுவோர் சிவலோகம் பெறுவர்; நர்மதா நீரில் தாபேஸ்வரத்தில் ஸ்நானம் செய்தால் தாபத்திரயம் நீங்கும். அஷ்டமி, சதுர்தசி, திருதியை நாட்களில் சிறப்பு ஸ்நானவிதி எல்லாப் பாவங்களும் சாந்தியடையச் சொல்லப்படுகிறது।

रुक्मिणीतीर्थमाहात्म्य (Rukmiṇī Tīrtha Māhātmya) and the Naming of Yodhanīpura
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு ருக்மிணீ-தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். அங்கு நீராடுதல் மட்டுமே அழகும் சுபபாக்கியமும் தரும்; குறிப்பாக அஷ்டமி, சதுர்தசி, மேலும் விசேஷமாக திருதியை திதிகளில் ஸ்நான-பூஜைகளின் பலன் மிக உயர்ந்தது எனக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் தீர்த்தத்தின் அதிகாரத்தை நிலைநிறுத்தும் இதிஹாசம் வருகிறது—குண்டினத்தின் அரசன் பீஷ்மகனின் மகள் ருக்மிணீ; ‘சதுர்புஜ தேவனுக்கே அளிக்கப்பட வேண்டும்’ என அசரீரி வாணி முன்னறிவிக்கிறது. அரசியல் ஏற்பாடுகளால் அவள் சிசுபாலனுக்கு நிச்சயிக்கப்படுகிறாள்; அப்போது கிருஷ்ணனும் சங்கர்ஷணனும் வந்து, ஹரி மறைவேடத்தில் ருக்மிணீயைச் சந்தித்து, கிருஷ்ணன் அவளை அபகரிக்கிறான். தொடர்ந்து துரத்தலும் போரும் நடைபெற, பலதேவனின் வீரச் சித்திரமும் ருக்மியுடன் மோதலும் கூறப்படுகிறது; ருக்மிணீ வேண்டுதலால் சுதர்சனப் பிரயோகம் தடுக்கப்பட்டு, பின்னர் பகவான் திவ்யரூபம் வெளிப்படுத்தி சமாதானம் ஏற்படுகிறது. அடுத்ததாக கிருஷ்ணன் மானசபுத்ர மரபில் வரும் ஏழு முனிவர்களை மதித்து கிராமதானம் செய்கிறான்; தானமாக அளித்த நிலத்தைப் பறிப்பதை கடுமையாகத் தடை செய்து அதன் கர்மவிளைவுகளையும் சொல்கிறார். முடிவில் ஸ்நானம், பலதேவ-கேசவ வழிபாடு, பிரதக்ஷிணை, கபிலாதானம், பொன்-வெள்ளி, பாதரட்சை, ஆடை முதலிய தானங்கள் ஆகியவற்றின் பலன், பிற புகழ்பெற்ற தீர்த்தங்களுடன் புண்ணியத் তুলனை, மேலும் இத்தீர்த்த எல்லைக்குள் தீ/நீர்/உபவாசத்தால் மரணமடைவோரின் பரலோககதி பற்றிய பலश्रுதி விவரிக்கப்படுகிறது.

Yojaneśvara Tīrtha Māhātmya and the Worship of Balakeśava
இந்த अध्यாயத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் ஒரு அரசரிடம் யோஜனேஸ்வர எனும் மிகப் புனித தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். அங்கே நர–நாராயண ரிஷிகள் தவம் செய்து தேவர்–தானவர் ஆதிப் போரில் தேவர்களுக்கு வெற்றியை அளித்தனர் என்று கூறப்படுகிறது. யுக வரிசையில் அதே தெய்வத் தத்துவத்தின் மகிமை சுருக்கமாக வெளிப்படுகிறது—திரேதாயுகத்தில் ராம–லக்ஷ்மண ரூபமாக, தீர்த்தஸ்நானத்திற்குப் பின் ராவணவதம் நிகழ்ந்து தர்மம் நிறுவப்படுகிறது. கலியுகத்தில் வாசுதேவ குலத்தில் பல–கேசவ (பலராம–கிருஷ்ண) ரூபமாகப் பிறந்து கம்சன், சாணூரன், முஷ்டிகன், சிசுபாலன், ஜராசந்தன் முதலிய பெரும் பகைவர்களை வதம் செய்கிறார்; மேலும் தர்மக்ஷேத்ர குருக்ஷேத்ரப் போரிலும் முக்கிய வீரர்களின் வீழ்ச்சியில் தெய்வச் செயல் தீர்மானமாக இருப்பதைச் சுட்டுகிறது. பின்னர் விதிகள் கூறப்படுகின்றன—தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், பல–கேசவ வழிபாடு, உபவாசம், இரவு விழிப்பு (ப்ரஜாகர), பக்திப் பாடல்/கீர்த்தனம், பிராமணர்களை மரியாதையுடன் போற்றுதல். பலச்ருதியில் இங்கு செய்யும் தானமும் பூஜையும் அக்ஷய பலன் தரும் என்றும், மகாபாபங்கள் உட்பட பாபநாசம் உண்டாகும் என்றும், இந்த अध्यாயத்தை கேட்கவும் படிக்கவும் பாராயணம் செய்யவும் செய்பவர்கள் பாபமுக்தி பெற்று நன்மை/மோக்ஷம் அடைவார்கள் என்றும் கூறப்படுகிறது.

Cakratīrtha–Dvādaśī Tīrtha Māhātmya (Non-diminishing Merit at Cakratīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் அரசருக்குச் சுருக்கமாகப் பயண வழிகாட்டல் போல உபதேசம் செய்கிறார். “உத்தம” த்வாதசீ-தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறி, சாதாரண கர்மங்களின் பலன்-நிலைமைக்கு எதிராக சக்ரதீர்த்தத்தின் அபூர்வ மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். பொதுவாக தானம், ஜபம், ஹோமம், பலி/அர்ப்பணம் ஆகியவற்றின் பலன் காலத்தால் குறையலாம் அல்லது தீரலாம்; ஆனால் சக்ரதீர்த்தத்தில் செய்யப்படும் செயல்கள் அக்ஷயம்—அவற்றின் புண்ணியம் ஒருபோதும் குறையாது என்று கூறப்படுகிறது. இறுதியில் கடந்தகாலமும் வருங்காலமும் உட்பட இந்த தீர்த்தத்தின் பரம மாஹாத்மியம் தனித்துவமாகத் தெளிவாகவும் முழுமையாகவும் விளக்கப்பட்டது என முடிவுரை கூறி இந்தப் புகழ்ச்சி பகுதி நிறைவடைகிறது.

Śivātīrtha Māhātmya (Glory of the Śiva Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேயர் ‘நாட்டின் காவலன்/தலைவன்’ என அழைக்கப்படும் தேடுபவருக்கு சுருக்கமான தத்துவ உபதேசம் அளித்து, ஒப்பற்ற சிவதீர்த்தத்திற்குத் திசை காட்டுகிறார். அந்த சிவதீர்த்தத்தில் இறைவன் தரிசனம் மட்டும் செய்தாலே எல்லா பாவக் கல்மஷங்களும் (சர்வ-கில்பிஷ) நீங்கும் என்று கூறப்படுகிறது. பின்னர் கோபத்தை வென்று, இந்திரியங்களை அடக்கி தீர்த்தஸ்நானம் செய்து மகாதேவரை வழிபட வேண்டும்; இதன் புண்ணியம் அக்னிஷ்டோம யாகத்துக்கு இணை எனப் புகழப்படுகிறது. மேலும் பக்தியுடன் உபவாசம் (சோபவாச) செய்து சிவபூஜை செய்தால் சாதகனின் ஆன்மிகப் பயணம் திரும்பாததாகி, இறுதியில் ருத்ரலோகப் பிராப்தி உறுதியான பலனாக அறிவிக்கப்படுகிறது.

Asmahaka Pitṛtīrtha Māhātmya and Piṇḍodaka-Vidhi (अस्माहक-पितृतीर्थ-माहात्म्य एवं पिण्डोदक-विधि)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரன் ‘அஸ்மாஹக’ எனப்படும் உயரிய பித்ருத் தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை வினவுகிறார். மார்கண்டேயர் முனிவர், முன்பு ரிஷி–தேவ சபையில் நடந்த அதிகாரபூர்வமான கேள்வி–பதில் உரையாடலை மேற்கோள் காட்டி, இந்தத் தீர்த்தம் பல தீர்த்தக் கூட்டங்களையும் மிஞ்சிய சிறப்புடையது என விளக்குகிறார். இங்கு ஒரே பிண்டமும் நீர்தர்ப்பணமும் செய்தாலே பித்ருக்கள் பிரேதத் துன்பத்திலிருந்து விடுபட்டு நீண்டகாலத் திருப்தி பெறுவர்; செய்பவர்க்கு நிலையான புண்ணியம் உண்டாகும். ஸ்ருதி–ஸ்ம்ருதி விதிகளின்படி மரியாதை காக்குதல், கர்மபல நியதி, உடலுடையவன் ‘காற்றுபோல்’ பிரிவது ஆகியவற்றைச் சொல்லி, ஸ்நானம், தானம், ஜபம், ஹோமம், ஸ்வாத்யாயம், தேவார்ச்சனை, அதிதி பூஜை, குறிப்பாக பிண்டோதகப் பிரதானம் ஆகிய கடமைகள் வலியுறுத்தப்படுகின்றன. அமாவாசை, வ்யதீபாதம், மன்வாதி–யுகாதி, அயனம்–விஷுவம், சூரிய சங்கிராந்தி போன்ற காலங்களில் இங்கு ஸ்ராத்தம் முதலியவை மிகுந்த பலன் தரும் என விதி கூறுகிறது. தேவனால் அமைக்கப்பட்ட பிரஹ்மசிலையை யானைக் கும்பம் போன்றதாக வர்ணித்து, கலியுகத்தில் வைசாக அமாவாசை அருகில் அது சிறப்பாக வெளிப்படும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. ஸ்நானத்திற்குப் பின் நாராயண/கேசவ மந்திர ஸ்துதி, பிராமண போஜனம், தர்பை–தக்ஷிணையுடன் ஸ்ராத்தம், மேலும் பால், தேன், தயிர், குளிர்ந்த நீர் போன்ற விருப்ப அర్పணங்கள் பித்ருக்களுக்கு நேரடி போஷணமாகக் கருதப்படுகின்றன. தேவர்கள், பித்ருக்கள், நதிகள், சமுத்திரங்கள், பல ரிஷிகள் இத்தீர்த்தத்தின் சாட்சிகளாகக் கூறப்படுகின்றனர். பலश्रுதி பகுதியில் மகாபாப நிவாரணம், பெரிய வைதிக யாகங்களுக்கு இணையான பலன், நரகநிலையிலுள்ள பித்ருக்களின் உயர்வு, உலகியலான செழிப்பு ஆகியவை கூறப்பட்டு, பிரஹ்மா–விஷ்ணு–மஹேஸ்வரர் செயலரீதியாக ஒரே சக்தியாக சமநிலைப்படுத்தப்படுகின்றனர்.

Siddheśvara-tīrtha-māhātmya (सिद्धेश्वरतीर्थमाहात्म्य) — Merits of Bathing, Śiva Worship, and Śrāddha on the Narmadā’s Southern Bank
இந்த அத்யாயத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் மகீபாலன்/ந்ருபசத்தமன் என அழைக்கப்படும் அரசனுக்கு, ரேவா (நர்மதா) நதியின் தென் கரையில் உள்ள ஒப்பற்ற சித்தேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு உபதேசிக்கிறார். அந்த இடம் மிகச் சிறப்பான புண்ணியஸ்தலம்; அங்கு நீராடி, வृषபத்வஜனான சிவபெருமானை பக்தியுடன் வழிபட வேண்டும் என கூறப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானம் செய்து சிவபூஜை செய்தால் எல்லாப் பாபங்களும் நீங்கி, அச்வமேத யாகம் செய்தவர்களுக்கு ஒப்பான புண்ணியம் கிடைக்கும் என்று விளக்கப்படுகிறது. முயற்சியுடன் ஸ்நானம் செய்து ஸ்ராத்தம் செய்தால் பித்ருக்கள் முழுமையாகத் திருப்தியடைவார்கள் என்பதும் தீர்த்தபலமாக உரைக்கப்படுகிறது. இந்த தீர்த்தத்தில் அல்லது இதனுடன் தொடர்புடைய நிலையில் மரணமடையும் உயிர்கள் இயல்பாகவே துயரமிக்க ‘கர்ப்பவாச’ மீளச்சுழற்சியிலிருந்து விடுபடுகின்றன என உறுதி கூறப்படுகிறது. இறுதியில் தீர்த்தநீரில் ஸ்நானம் ‘புனர்பவ’ நிறுத்தத்திற்கான சாதனமாக, சைவ பக்தியின் சூழலில் மோட்சோபாயமாக நிறுவப்படுகிறது.

Āṅgāraka-Śiva Tīrtha Vidhi on the Northern Bank of the Narmadā (अङ्गारक-शिवतीर्थविधिः)
மார்கண்டேயர் அரசனை நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள அங்காரக-சம்பந்தமான சிவதீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்; அது பாபக்ஷயத்தை அளிக்கும் தலம் எனப் புகழப்படுகிறது. அங்கு சதுர்த்தி–செவ்வாய் (சதுர்த்தி–அங்காரக நாள்) குறித்த காலவரையுள்ள விரதம் கூறப்படுகிறது—சங்கல்பம், சூரியாஸ்தமனத்தில் நீராடல், தொடர்ந்து சந்த்யா-உபாசனை ஆகியவை முக்கியம். பின்னர் பூஜைமுறை: ஸ்தண்டிலத்தில் நிறுவல், ரக்தசந்தனம் பூசல், தாமரை/மண்டல முறையில் ஆராதனை, மேலும் குஜ/அங்காரகனின் “பூமிபுத்திரன், ஸ்வேதஜன்” முதலிய நாமங்களால் அர்ச்சனை. செம்புப் பாத்திரத்தில் ரக்தசந்தன நீர், சிவப்பு மலர்கள், எள், அரிசி சேர்த்து அர்க்யம் அர்ப்பணிக்கச் சொல்லப்படுகிறது. உணவில் புளிப்பு, உப்பு தவிர்த்து மென்மையான, நலமான சுவைகளை ஏற்க வேண்டும். விதி மேலும் விரிவடைகிறது—இயன்ற அளவு பொன் பிரதிமை, திசைமுறையாக பல கரகங்கள் அமைத்தல், சங்க-தூர்ய மங்களநாதம், கல்வி-விரத-கருணை உடைய தகுதியான பிராமணனைப் போற்றுதல். தானமாக சிவப்பு பசு, சிவப்பு காளை அளித்தல், பிரதட்சிணை, குடும்பத்துடன் பங்கேற்பு, மன்னிப்புக் கோரி நிறைவு செய்து விஸர்ஜனம். பலனாக பல பிறவிகளில் அழகு-செல்வம், மரணத்திற்குப் பின் “அங்காரகபுரம்” அடைதல், தெய்வீக போகங்கள், இறுதியில் தர்மமிக்க அரசாட்சி, ஆரோக்கியம், நீண்ட ஆயுள் ஆகியவை பெறப்படும் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

Liṅgeśvara Tīrtha Māhātmya and Dvādaśī-Māsa-Nāma Kīrtana (लिङ्गेश्वरतीर्थमाहात्म्यं तथा द्वादशी-मासनामकीर्तनम्)
மார்கண்டேயர் லிங்கேஸ்வர எனும் தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; அங்கு ‘தேவர்களின் தேவன்’ தரிசனம் பாவநாசம் செய்கிறது எனக் கூறப்படுகிறது. விஷ்ணுவை மையமாகக் கொண்டு, அவரின் காப்பாற்றும் சக்தியும் வராஹ அவதார நினைவும் எடுத்துரைக்கப்பட்டு, தீர்த்தயாத்திரை ஒழுக்கம் விதிக்கப்படுகிறது—தீர்த்தத்தில் நீராடுதல், தெய்வத்திற்கு வணக்கம்-பூஜை, பிராமணர்களுக்கு தானம், மரியாதை, அன்னதானம் மூலம் உபசாரம்। பின்பு த்வாதசி விரதநெறி கூறப்படுகிறது: நோன்பு/கட்டுப்பாட்டுடன் நறுமணம், மலர்மாலைகள் கொண்டு இறைவனை வழிபடுதல், பித்ரு-தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்தல், பன்னிரண்டு தெய்வநாமங்களை கீர்த்தித்தல். ஒவ்வொரு சந்திரமாதத்திற்கும் கேசவ முதல் தாமோதர வரை விஷ்ணுநாமங்களை இணைத்து, நாமகீர்த்தனம் வாக்கு-மனம்-உடல் குற்றங்களை நீக்கும் பரிசுத்த சாதனையாக விளக்கப்படுகிறது। இறுதியில் பக்தர்களின் பாக்கியம், பக்தியற்ற வாழ்வின் ஆன்மிக இழப்பு கூறப்படுகிறது. கிரகணம் மற்றும் அஷ்டகா காலங்களில் எள்ளு கலந்த நீரால் பித்ருதர்ப்பணம் செய்ய வழிகாட்டி, அமைதியளிக்கும் வராஹரூப ஹரியின் புகழ்ச்சியுடன் अध्यாயம் நிறைவடைகிறது।

कुसुमेश्वर-माहात्म्य (Kusumeśvara Māhātmya: Ananga, Kāma, and the Narmadā-bank Liṅga स्थापना)
மார்கண்டேயர் அரசனை நர்மதையின் தென் கரையிலுள்ள உயரிய ‘குசுமேஸ்வர’ தீர்த்தத்திற்குத் திசை காட்டுகிறார்; இது உபபாதகங்களை நீக்கும், காமதேவன் நிறுவியதால் மூவுலகிலும் புகழ்பெற்றது. அப்போது யுதிஷ்டிரன்—உடலற்ற ‘அனங்க’ காமன் எவ்வாறு மீண்டும் ‘அங்கித்வம்’ (உடல்/அங்கங்கள்) பெற்றான் என்று விளக்கம் கேட்கிறான். கதை க்ருதயுகத்திற்குச் செல்கிறது: மகாதேவன் கங்காசாகரத்தில் கடுந்தவம் செய்ததால் உலகங்கள் கலங்குகின்றன. தேவர்கள் இந்திரனை அணுகி அப்சரஸ்கள், வசந்தம், குயில், தென்றல், காமன் ஆகியோரை சிவனின் தவத்தைச் சிதைக்க அனுப்புகின்றனர்; வசந்த மோகச் சூழல் இருந்தும் சிவனின் மும்முக நிலை வர்ணிக்கப்பட, இறுதியில் மூன்றாம் கண் தீயால் காமன் சாம்பலாகி உலகம் ‘நிஷ்காம’மாகிறது. தேவர்கள் பிரம்மனைச் சரணடைந்தபோது, பிரம்மன் வேதஸ்தோத்திரங்களால் சிவனைப் புகழ்ந்து அமைதிப்படுத்துகிறான். காமனுக்கு உடல் மீளுதல் கடினம் என சிவன் கூறினாலும், அனங்கன் உயிரளிப்பவனாக மீண்டும் தோன்றுகிறான். பின்னர் காமன் நர்மதைக் கரையில் தவம் செய்து தடையிடும் உயிர்களிடமிருந்து காக்க குண்டலேஸ்வரனை வேண்டி வரம் பெறுகிறான்—அத்தீர்த்தத்தில் சிவன் நிரந்தரமாக இருப்பான்; அதன்பின் ‘குசுமேஸ்வர’ லிங்கத்தை நிறுவுகிறான். இவ்வத்யாயம் தீர்த்தஸ்நானம்-உபவாசம், குறிப்பாக சைத்ர சதுர்தசி/மதன தினத்தில், காலையில் சூரியபூஜை, எள்ளுக் கலந்த நீரால் தர்ப்பணம், பிண்டதானம் ஆகியவற்றை விதிக்கிறது. பலश्रுதி: இங்கு பிண்டதானம் பன்னிரண்டு ஆண்டு சத்திரயாகத்துக்கு இணை; பித்ருக்களுக்கு நீண்ட திருப்தி தரும்; இத்தலத்தில் இறக்கும் சிறு உயிர்களுக்கும் நன்மை உண்டென கூறி, குசுமேஸ்வரத்தில் பக்தி-வைராக்ய-சம்யமம் கொண்டவன் சிவலோக அனுபவம் பெற்று, இறுதியில் மதிப்புமிக்க, ஆரோக்கியமான, வாக்காற்றல் கொண்ட அரசனாக மீண்டும் பிறப்பான் எனச் சொல்கிறது.

जयवाराहतीर्थमाहात्म्य तथा दशावतारकथनम् (Jaya-Vārāha Tīrtha Māhātmya and the Account of the Ten Avatāras)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. மார்கண்டேயர் நர்மதையின் வடகரையில் ‘ஜய-வராஹ’ எனப் புகழ்பெற்ற தீர்த்தத்தின் மகிமையைச் சொல்கிறார். அங்கு நீராடுதல் மற்றும் மதுசூதனனின் தரிசனம் பாபநாசகமெனவும், குறிப்பாக பகவானின் பத்து பிறவிகள் (தசாவதாரம்) நினைவு அல்லது பாராயணம் மிகுந்த சுத்தியை அளிப்பதெனவும் கூறப்படுகிறது. யுதிஷ்டிரர், மత్స்யம் முதல் கல்கி வரை ஒவ்வொரு அவதாரத்திலும் பகவான் செய்த செயல்கள் என்னவென்று விளக்கம் கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் சுருக்கமாகக் கூறுகிறார்—மత్స்யன் மூழ்கிய வேதங்களை மீட்டான்; கூர்மன் மந்தனத்திற்கு ஆதாரமாய் இருந்து பூமியை நிலைநிறுத்தினான்; வராஹன் பாதாளத்திலிருந்து பூமியை உயர்த்தினான்; நரசிம்ஹன் ஹிரண்யகசிபுவை அழித்தான்; வாமனன் மூன்று அடிகளால் பலியை அடக்கி பேரரசாட்சியை வெளிப்படுத்தினான்; பரசுராமன் கொடுங்கோல் க்ஷத்திரியர்களைத் தண்டித்து பூமியை கஷ்யபர்க்கு அர்ப்பணித்தான்; ராமன் ராவணனை வதைத்து தர்மராஜ்யத்தை நிறுவினான்; கிருஷ்ணன் தீய அரசர்களை அகற்றி யுதிஷ்டிரரின் வெற்றியை முன்கூட்டியே அறிவித்தான்; புத்தன் கலியுகத்தில் மயக்கம்/குழப்பம் விளைவிக்கும் வடிவமாகச் சொல்லப்படுகிறான்; கல்கி பத்தாவது பிறவியாக வருவான். இறுதியில் தசாவதார நினைவு பாபநாச காரணமென மீண்டும் வலியுறுத்தி, தீர்த்தமகிமையையும் அவதாரத் தத்துவத்தையும் சமூக-தர்மச் சிதைவுக்கான எச்சரிக்கையுடன் இணைக்கிறது.

भार्गलेश्वर-माहात्म्य (Bhārgaleśvara Māhātmya) — Merit of Worship and Final Passage at the Tīrtha
இந்தச் சுருக்கமான தத்துவக் குறிப்பில் மார்க்கண்டேயர் யாத்திரிகனை உயர்ந்த புனிதத் தலமான பார்கலேஸ்வரத்திற்கு செல்லுமாறு வழிநடத்துகிறார். சங்கரரை “உலகின் உயிர்மூச்சு” எனக் கூறி, அவரை நினைத்த மாத்திரத்திலேயே பாவம் அழியும் (ஸ்ம்ருதமாத்ர-அகநாசன) என்று உரைக்கிறார். பின்னர் அந்தத் தீர்த்தத்தின் இரண்டு பலன்கள் கூறப்படுகின்றன—(1) அங்கு நீராடி பரமேஸ்வரனை வழிபடுவோர் அஸ்வமேத யாகத்தின் பலனை அடைவர்; (2) அதே தீர்த்தத்தில் பிராணத்யாகம் செய்பவர் “அனிவர்த்திகா கதி” பெற்று, ஐயமின்றி ருத்ரலோகத்தை அடைவர். சிவபக்தி, தலம், நினைவு ஆகியவை முக்திக்கான வல்ல சாதனங்கள் எனப் புராணம் வலியுறுத்துகிறது।

रवितीर्थ-आदित्येश्वर-माहात्म्य (Ravi Tīrtha and Ādityeśvara: Theological Account and Merit Framework)
அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் மார்கண்டேயர் ‘ஒப்பற்ற’ ரவி தீர்த்தத்தைப் புகழ்கிறார்; அதன் தரிசனமட்டுமே பாபநாசம் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. ரவி தீர்த்தத்தில் நீராடி பாஸ்கரனை (சூரியனை) தரிசிப்பதால் குறிப்பிட்ட பலன்கள் உண்டாகும். ரவிக்கென அர்ப்பணித்து தகுதியான பிராமணருக்கு விதிப்படி அளிக்கும் தானம் அளவிலாப் பலன் தரும்; குறிப்பாக அயனம், விஷுவம், சங்கிராந்தி, சூரிய/சந்திர கிரகணம், வ்யதீபாதம் போன்ற காலங்களில் அதன் மகிமை அதிகம். சூரியன் ‘பிரதிதாதா’ போல அர்ப்பணிப்புகளை காலத்தைக் கடந்து, பல பிறவிகளிலும் திருப்பித் தருவான்; காலவிசேஷத்தால் புண்ணியத்தில் தரநிலை வேறுபாடும் கூறப்படுகிறது. யுதிஷ்டிரன் ரவி தீர்த்தம் ஏன் மிகப் புண்ணியமானது எனக் கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் க்ருதயுகக் கதையைச் சொல்கிறார்: ஜாபாலி என்ற பண்டித பிராமணன் விரதக் கட்டுப்பாட்டால் மனைவியின் உரிய காலத்தில் இணைவதை மீண்டும் மீண்டும் மறுக்கிறான்; மனவேதனையுற்ற மனைவி உபவாசம் செய்து உயிர் நீத்தாள். அந்தத் தோஷத்தால் ஜாபாலிக்கு குஷ்டம் போன்ற நோயும் உடல் சிதைவும் ஏற்படுகிறது. நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள பாஸ்கர தீர்த்தம்–ஆதித்யேஸ்வரர் எல்லா நோய்களையும் அழிப்பார் எனக் கேட்டு, பயணம் செய்ய இயலாததால் கடும் தவத்தால் ஆதித்யேஸ்வரரைத் தன் இடத்திலேயே வெளிப்படுத்தச் செய்கிறான். நூறு ஆண்டுத் தவத்திற்குப் பின் சூரியன் வரம் அளித்து அங்கேயே தோன்ற, அந்த இடம் பாப-சோக நாச தீர்த்தமாக அறிவிக்கப்படுகிறது. வழிபாட்டு விதி: ஒரு வருடம் முழுவதும் ஒவ்வொரு ஞாயிற்றுக்கிழமையும் நீராடி, ஏழு பிரதட்சிணை செய்து, அர்க்யம்/தானம் முதலியன செலுத்தி சூரிய தரிசனம் செய்ய வேண்டும்; இதனால் தோல் நோய்கள் விரைவில் தணிந்து, உலகியலான செல்வம் நிறைவேறும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. சங்கிராந்தியில் அங்கே செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தும்; பாஸ்கரன் பித்ருதேவர்களுடன் தொடர்புடையவன் என விளக்கப்படுகிறது. முடிவில் ஆதித்யேஸ்வரரின் புனிதப்படுத்தும், நோய்நீக்கும் மகிமை மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

कलकलेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Glory of the Kalakaleśvara Tīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள புகழ்பெற்ற ‘கலகலேஸ்வர’ தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; அது தெய்வத்தால் தானே நிறுவப்பட்டதாக (ஸ்வயம் தேவனால் நிர்மிதம்) கூறப்படுகிறது. அந்தகனை வதைத்த பின் மகாதேவரை தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், கின்னரர்கள், மகாநாகர்கள் சங்கம், தூரியம், மிருதங்கம், பணவம், வீணை, வேணு ஆகிய இசைநாதங்களுடனும், சாம, யஜுஸ், சந்தஸ், ருக் மந்திர ஒலிகளுடனும் போற்றி வணங்கிய சைவப் புராணச் சூழல் இங்கு விளக்கப்படுகிறது. பிரமதர்கள் மற்றும் வண்டிகள் எழுப்பிய ‘கலகல’ ஒலிக்கிடையே லிங்கம் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டதால் ‘கலகலேஸ்வர’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது என நாமவ்யுத்பத்தி கூறப்படுகிறது. இத்தீர்த்தத்தில் நீராடி கலகலேஸ்வர தரிசனம் செய்தால் வாஜபேய யாகத்தை விட அதிக புண்ணியம் கிடைக்கும் என்பது விதி. பலश्रுதி: பாபநிவாரணம், திவ்ய விமானத்தில் ஸ்வர்க்காரோஹணம், அப்ஸரஸ்களின் புகழ்ச்சி, ஸ்வர்க்கிய இன்பங்கள், இறுதியில் தூய குலத்தில் நீண்ட ஆயுள், ஆரோக்கியம், கல்வியுடன் கூடிய பிராமணராக மறுபிறவி பெறுதல் என உரைக்கப்படுகிறது.

शुक्लतीर्थमाहात्म्यम् (The Glory of Śukla Tīrtha on the Narmadā)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள சுக்லதீர்த்தத்தை ஒப்பற்ற, எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் உத்தமமானதாக அறிவிக்கிறார். தீர்த்தங்களின் மேன்மை வரிசை நிறுவப்பட்டு, பிற புனிதத் தலங்கள் சுக்லதீர்த்தத்தின் பலனின் ஒரு சிறு பகுதியுக்கும் சமமல்ல என வலியுறுத்தப்படுகிறது. நர்மதையின் அனைத்துப் பாவங்களையும் போக்கும், உலகமெங்கும் புனிதம் அளிக்கும் மகிமையும் புகழப்படுகிறது. தோற்றக் கதையில் விஷ்ணு சுக்லதீர்த்தத்தில் நீண்ட தவம் செய்கிறார்; அப்போது சிவன் வெளிப்பட்டு அந்தக் க்ஷேத்திரத்தை பிரதிஷ்டை செய்து, உலக நலமும் முக்தியும் தரும் புனித எல்லையை அருள்கிறார். பின்னர் சாணக்ய மன்னன் கதையில் சாபம் பெற்ற இருவர் காக வடிவில் யமலோகத்துக்கு அனுப்பப்படுகின்றனர்; யமன்—சுக்லதீர்த்தத்தில் இறப்போர் என் அதிகாரத்திற்கு அப்பாற்பட்டோர், விசாரணையின்றியே உயர்ந்த நிலை அடைவர் என அறிவிக்கிறான். அக்காகங்கள் யமபுரி தரிசனம், நரகங்களின் வகைகள் மற்றும் கர்மத்திற்கேற்ப தண்டனை, மேலும் தானம் செய்தோர் தானபலனை அனுபவிப்பது ஆகியவற்றை விவரிக்கின்றன. இறுதியில் சாணக்யன் ஆசைகளைத் துறந்து செல்வத்தைத் தானமாக அளித்து, தீர்த்தஸ்நானத்தால் வைஷ்ணவ முடிவை அடைகிறான்; இவ்வாறு அறம், தானம், முக்தி வழி உறுதிப்படுகிறது.

शुक्लतीर्थमाहात्म्य (Śukla-tīrtha Māhātmya) — The Glory of Śukla Tīrtha on the Revā
மார்கண்டேயர் ரேவாதீரத்தில் நர்மதையின் கரையில் உள்ள சுக்லதீர்த்தத்தை ஒப்பற்ற, உயர்ந்த தீர்த்தமாகப் புகழ்கிறார். திசை நோக்கி சாய்ந்த நிலப்பரப்பில், முனிவர்கள் உலாவும் இத்தலத்தில் நீராடினால் பாபநாசம் உண்டாகும்; துவைப்பவன் துணியைத் தூய்மைப்படுத்துவது போல குற்றங்கள் அகலும் என உரைக்கப்படுகிறது. சிறப்பாக வைசாகத்தில் (கார்த்திகத்திலும்) கிருஷ்ணபட்ச சதுர்தசியன்று கைலாசத்திலிருந்து சிவன் உமையுடன் வந்து, விதிப்படி நீராடிய பின் தரிசனம் அளிப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. அங்கு பிரம்மா, விஷ்ணு, இந்திரன், கந்தர்வர், அப்சரைகள், யக்ஷர், சித்தர், வித்யாதரர், நாகர் முதலிய தெய்வப் பரிவாரங்கள் தீர்த்தத்தின் புனிதச் செயல்முறையில் பங்கேற்கின்றனர். ரேவா நீரால் தர்ப்பணம் செய்து அர்ப்பணங்கள் அளித்தால் பித்ருக்கள் நீண்டகாலம் திருப்தியடைவார்கள். நெய் நனைந்த போர்வை, இயன்ற அளவு பொன், மேலும் பாதுக்கை, குடை, படுக்கை, ஆசனம், உணவு, நீர், தானியம் முதலிய தானங்கள் விதிக்கப்பட்டு, அவற்றின் பலனாக சிவலோகம்/ருத்ரலோகம், மேலும் ஒரு தவவிரதப் பிரசங்கத்தில் வருணபுரி அடைதலும் கூறப்படுகிறது. மாதமுழு உபவாசம், பிரதட்சிணை (பூமி பிரதட்சிணைக்கு ஒப்பானது), வृषமோட்சம், இயன்ற அளவு அலங்கரிக்கப்பட்ட கன்னியாதானம், மேலும் ருத்ரர்க்கு அர்ப்பணித்த ‘அழகிய ஜோடி’ வழிபாடு பிறவிபிறவிகளில் பிரிவைத் தடுக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதிப் பலश्रுதி—பக்தியுடன் கேட்டால் சந்ததி, செல்வம் அல்லது மோட்சம் போன்ற விருப்பப் பயன் கிடைக்கும் என உறுதிப்படுத்துகிறது.

हुङ्कारतीर्थ-माहात्म्य (Glory of Hūṅkāra Tīrtha and Vāsudeva’s Sacred Site)
இந்த அதிகாரத்தில் சுக்லதீர்த்தத்தின் அருகே அரசனிடம் மார்கண்டேயர் உரையாற்றி, நர்மதா (ரேவா) கரையிலுள்ள புகழ்பெற்ற வாசுதேவ தீர்த்தத்தை அறிமுகப்படுத்துகிறார். கதையின்படி “ஹூங்கார” என்ற ஒற்றை உச்சரிப்பால் நதி ஒரு குரோசம் நகர்ந்ததாகச் சொல்லப்படுகிறது; அதனால் அந்த இடம் “ஹூங்கார” என்றும், நீராடும் தலம் “ஹூங்காரதீர்த்தம்” என்றும் அறிஞர்களிடையே பெயர் பெற்றது. ஹூங்காரதீர்த்தத்தில் நீராடி அழிவிலாத அச்யுதனை தரிசித்தால் பல பிறவிகளில் சேர்ந்த பாபம் நீங்கும் என வைஷ்ணவ பக்தியுடன் கூடிய தீர்த்தமகிமை கூறப்படுகிறது. சம்சாரத்தில் மூழ்கியவர்களுக்கு நாராயணனை விட உயர்ந்த மீட்பவர் இல்லை; ஹரிக்காக அர்ப்பணிக்கப்பட்ட நாவு, மனம், கைகள் புனிதம்; இதயத்தில் ஹரியை நிலைநிறுத்தியவர்களுக்கு எல்லா மங்களமும் உண்டென அறிவுறுத்தப்படுகிறது. மற்ற தெய்வ வழிபாடுகளில் நாடும் பலன்கள் ஹரிக்கு அஷ்டாங்க நமஸ்காரம் செய்தாலே கிடைக்கும் எனவும் கூறுகிறது. கோவில் தூளின் தொடுதல், துடைப்பது, நீர் தெளிப்பது, சுவர் பூசுதல் போன்ற சேவைகளும் பாபநாசகமாம்; முழு மனஒற்றுமை இல்லாவிட்டாலும் செய்த நமஸ்காரம் விரைவில் தோஷங்களை கரைத்து விஷ்ணுலோகப் பிராப்தியை அளிக்கும் என பலश्रுதி கூறப்படுகிறது. இறுதியில், ஹூங்காரதீர்த்தத்தில் செய்யப்படும் நற்செயல்-தீச்செயல்கள் தத்தம் பலனில் நிலைத்திருக்கும் எனக் கூறி, அந்தத் தீர்த்தத்தின் தீவிரமான நெறி-ஆச்சார வலிமை வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Saṅgameśvara-Tīrtha Māhātmya (Glory of the Saṅgameśvara Confluence Shrine)
அத்தியாயம் 158-ல் மārkaṇḍேயர் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள உயர்ந்த தீர்த்தமான ‘சங்கமேஸ்வர’ மகாத்மியத்தை உரைக்கிறார். இது பாவமும் பயமும் நீக்கும் தலம் எனப் போற்றப்படுகிறது. விந்த்ய மலைப்பகுதியிலிருந்து எழும் புண்ணிய நீரோடை இங்கு நர்மதையில் கலக்கும் சங்கமம் என்றும், கருங்கற்களில் ஸ்படிகம் போன்ற ஒளிர்வு போன்ற நிலையான அடையாளங்கள் இன்றும் காணப்படுகின்றன என்றும் கூறி தலத்தின் பிராமாண்யம் நிறுவப்படுகிறது. பின் பக்திச் செயல்களின் படிநிலைக்கேற்ப பலன் சொல்லப்படுகிறது—சங்கமத்தில் நீராடி சங்கமேஸ்வரனை வழிபட்டால் அச்வமேத யாகப் பலன் கிடைக்கும். மணி, கொடி, குடை போன்ற அலங்கார தானங்கள் திவ்ய விமானப் பிராப்தி மற்றும் ருத்ர சான்னித்யத்தை அளிக்கும். தயிர், தேங்காய் முதலியவற்றால் லிங்கப் பூர்த்தி செய்து, தயிர்-தேன்-நெய் முதலியவற்றால் விதிப்படி அபிஷேகம் செய்தால் சிவலோகத்தில் நீண்ட வாசம், ஸ்வர்க்கப் பலன், ‘ஏழு பிறவிகள்’ வரை புண்ணியத் தொடர்ச்சி கிடைக்கும் எனக் கூறப்படுகிறது. நெறிப்போதனையும் இணைகிறது—மகாதேவர் பரம ‘மஹாபாத்ர’ர்; பிரம்மச்சரியத்துடன் செய்யும் பூஜை சிறந்தது; சிவயோகிகளை மதிப்பது மிக உயர்ந்த புண்ணியம். ஒரே ஒரு சிவயோகிக்கு அன்னதானம் செய்வது, வேதம் அறிந்த பல பிராமணர்களுக்கு பெருமளவில் உணவளிப்பதைவிட மேலான பலன் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இறுதியில், சங்கமேஸ்வரத்தில் உயிர் துறந்தவன் சிவலோகத்திலிருந்து மீண்டும் திரும்பான்; மறுபிறவி இல்லை என்ற முக்திவாக்கியத்துடன் அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

नरकेश्वरतीर्थ-माहात्म्यं, वैतरणीदाना-विधानं च (Narakeśvara Tīrtha Glory and the Procedure of Vaitaraṇī-Gift)
அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் மார்கண்டேயர் அரசனை நர்மதையின் அரிய, மிகப் புனிதமான ‘நரகேஸ்வர’ தீர்த்தத்திற்குத் திசை காட்டுகிறார்; அது பயங்கரமான ‘நரக வாசல்’ என்ற அச்சத்திலிருந்து காக்கும் அரணாகச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் யுதிஷ்டிரர் கேட்கிறார்—நல்லதும் கெட்டதும் ஆகிய கர்மப் பலன்களை அனுபவித்த பின் உயிர்கள் எவ்வாறு அடையாளக் குறிகளுடன் மீண்டும் பிறக்கின்றன? மார்கண்டேயர் கர்மநியாயத்தை ஒழுங்காக விளக்குகிறார்; குறிப்பிட்ட குற்றங்கள், அறநெறி வீழ்ச்சிகள்—உடல் குறைபாடுகள், வறுமை, சமூக வஞ்சனை அல்லது விலங்கு-யோனி போன்ற பிறப்புகளுடன் தொடர்புபடுத்தி, போதனைக்கான பட்டியலாகக் கூறுகிறார். தொடர்ந்து கருவின் மாதந்தோறும் வளர்ச்சி, பஞ்சபூதங்களின் இணைவு, இந்திரிய-மனம்-புத்தி தோற்றம் ஆகியவை தெய்வ ஆட்சிக்குட்பட்ட உடலியல்-தத்துவமாக விவரிக்கப்படுகின்றன. பின்னர்பகுதியில் யமத்வாரத்தில் உள்ள வைதரணி நதியின் அச்சமூட்டும் நிலை வர்ணிக்கப்படுகிறது—அழுக்கு நீர், கொடூர நீர்வாழ் உயிர்கள், பாவிகளுக்கான கடும் வேதனை; குறிப்பாக தாய், ஆசிரியர், குருவை அவமதிப்போர், சார்ந்தவர்களுக்கு தீங்கு செய்வோர், தானம்-வாக்குறுதிகளில் ஏமாற்றுவோர், பாலியல்-சமூக ஒழுக்கங்களை மீறுவோர் அதிக துன்பம் அடைவதாகச் சொல்லப்படுகிறது. இதற்குப் பரிகாரமாக ‘வைதரணி-தேனு’ தான விதி கூறப்படுகிறது—விதிப்படி அலங்கரிக்கப்பட்ட பசுவை உருவாக்கி மந்திரங்களுடன் தானம் செய்து பிரதட்சிணை செய்தால் நதி ‘சுகவாஹினி’யாகி எளிதில் கடக்க உதவும். இறுதியில் ஆஸ்வயுஜ கிருஷ்ண சதுர்தசி போன்ற காலக் குறிப்புடன் நர்மதா ஸ்நானம், ஸ்ராத்தம், இரவு விழிப்பு, தர்ப்பணம், தீபதானம், பிராமண போஜனம், சிவபூஜை ஆகியவற்றைச் செய்து நரகத் துன்பம் நீங்கி, உயர்ந்த பரலோக நிலையும் பின்னர் நல்வாழ்வு தரும் மனிதப் பிறப்பும் கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது.

मोक्षतीर्थमाहात्म्य (Mokṣatīrtha Māhātmya) — The Glory of the Liberation-Fording Place
மார்கண்டேயர் பாண்டுவம்சத்தவரை நோக்கி, தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், தவமுனிவர்கள் அடிக்கடி வந்து வழிபடும் “ஒப்பற்ற” மோக்ஷதீர்த்தத்தைச் சுட்டிக்காட்டுகிறார். விஷ்ணுவின் மாயையால் மயங்கிய பலர் இதை அறியாமல் போகிறார்கள்; ஆனால் सिद्ध முனிவர்கள் இங்கேயே முக்தி பெற்றனர் என்று கூறப்படுகிறது. புலஸ்த்ய, புலஹ, க்ரது, பிராசேதச, வசிஷ்ட, தக்ஷ, நாரதர் முதலிய மகரிஷிகளின் பெயர்கள் கூறப்பட்டு, ஏழாயிரம் மகாத்மாக்கள் தங்கள் புதல்வர்களுடன் இங்கே மோக்ஷம் அடைந்தனர் என வலியுறுத்தி, இந்தத் தீர்த்தம் மோக்ஷம் அளிப்பதாக நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் சங்கமம் விவரிக்கப்படுகிறது—ஓட்டத்தின் நடுவில் தமஹா என்ற நதி வந்து சேர்கிறது; அந்தச் சங்கமம் எல்லாப் பாவங்களையும் அழிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது. இத்தலத்தில் முறையாக காயத்ரீ ஜபம் செய்தால் ரிக்/யஜுஸ்/சாம வேதங்களின் விரிவான அத்யயனப் பலன் கிடைக்கும்; இங்கே செய்யப்படும் தானம், ஹோமம், ஜப-பாடம் ஆகியவை அక్షயமாகி, முக்திக்கான உயர்ந்த சாதனமாகும். இறுதியில், இருமுறை பிறந்த சந்நியாசிகள் இத்தீர்த்தத்தில் உடலை விடின், தீர்த்தப் பிரபாவத்தால் மீளாத நிலையான அனிவர்த்திக கதியை அடைவார்கள்; விதி சுருக்கமாக கூறப்பட்டது, விரிவு புராணத்தில் உபதேசிக்கப்பட்டது என முடிக்கிறது.

सर्पतीर्थमाहात्म्य (Glory of Sarpa-tīrtha)
அத்தியாயம் 161-ல் மார்கண்டேயர் அரசன் யுதிஷ்டிரனுக்கு சர்ப்பதீர்த்த தரிசனத்தின் வழிமுறையை அறிவுறுத்துகிறார். இது மிகச் சிறந்த தீர்த்தமாகவும், இங்கு மகாநாகர்கள் கடும் தவத்தால் சித்தி பெற்றதாகவும் கூறப்படுகிறது. வாசுகி, தக்ஷகன், ஐராவதன், காளியன், கர்கோடகன், தனஞ்சயன், சங்கசூடன், த்ருதராஷ்டிரன், குலிகன், வாமனன் முதலிய நாகர்கள் மற்றும் அவர்களின் வம்சவரிசை குறிப்பிடப்பட்டு, தவசாதனையால் மரியாதையும் போகமும் பெறும் புனிதப் பேரரசுபோல் இத்தலம் விளங்குகிறது என விளக்கப்படுகிறது. பின்னர் கர்ம-நெறி உபதேசம்: சர்ப்பதீர்த்தத்தில் நீராடி பித்ருக்களுக்கும் தேவர்களுக்கும் தர்ப்பணம் செய்தால், சங்கரர் முன்பு கூறியபடி, வாஜபேய யாகத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம் கிடைக்கும். மேலும் அங்கு நீராடுவோருக்கு பாம்பு, தேள் முதலியவற்றின் அச்சம் நீங்கும் என பாதுகாப்பு விதியாகச் சொல்லப்படுகிறது. மார்கழி (மார்கசீர்ஷ) கிருஷ்ண அஷ்டமியில் சிறப்பு விரதம்: உபவாசம், தூய்மை காத்து, எள்ளால் லிங்கத்தை நிரப்பி, நறுமணம்-மலர்களால் பூஜித்து, பின்னர் வணங்கி மன்னிப்பு/பிராயச்சித்தம் செய்ய வேண்டும். பலश्रுதி: எள்ளும் அர்ப்பணங்களும் எவ்வளவோ அதற்கேற்ப ஸ்வர்க போகம், பின்னர் தூய குலத்தில் பிறப்பு, அழகு, செல்வம், பெருந்தனம் ஆகியவை பெறப்படும் என வாக்குறுதி அளிக்கிறது.

गोपेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Gopeśvara Tīrtha-Māhātmya)
அத்தியாயம் 162 அவந்தீ காண்டத்தில் கோபேஸ்வர தீர்த்தத்தின் மகிமையைச் சுருக்கமாக உரைக்கிறது. சர்பக்ஷேத்திரத்திற்குப் பின் அடுத்த யாத்திரைத் தலமாக கோபேஸ்வரத்தை மார்கண்டேயர் கூறி, கர்மச் செயல்களுக்கும் வழிபாட்டிற்கும் ஏற்ப படிநிலையான பலன்களை நிறுவுகிறார். இந்த தீர்த்தத்தில் ஒருமுறை நீராடினாலே பாவங்கள் நீங்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. ஆனால் நீராடிய பின் சுயஇச்சையால் உடலைத் துறப்பது கண்டிக்கப்படுகிறது; அப்படிச் செய்தவர் சிவாலயத்தை அடைந்தாலும் ‘பாவத்துடன் இணைந்தவராக’வே இருப்பார் என எச்சரிக்கப்படுகிறது—தீர்த்த சக்தியைத் தவறாகப் பயன்படுத்தக் கூடாதென்ற தர்ம எல்லை இது. நீராடிய பின் ஈஸ்வரனை வழிபட்டால் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை பெற்று ருத்ரலோகத்தை அடைவார். ருத்ரலோக அனுபவத்திற்குப் பின் தர்மமிகு அரசனாக மறுபிறப்பு, மேலும் உலகியல்பலனாக யானை, குதிரை, ரதம், சேவகர், பிற அரசர்களின் மரியாதை, நீண்ட இனிய வாழ்வு ஆகியவை பெறப்படும் என பலश्रுதி கூறுகிறது।

नागतीर्थमाहात्म्य (Nāgatīrtha-māhātmya) — Observances at Nāga Tīrtha
மார்கண்டேயர் அரசருக்குச் சொல்வது: ரேவா கரையிலுள்ள உயர்ந்த நாகதீர்த்தத்திற்குச் சென்று, ஆஸ்வின மாத சுக்லபட்சத்தின் சுக்ல-பஞ்சமியில் குறிப்பிட்ட நேரத்தில் விரதம் மேற்கொள்ள வேண்டும். தூய்மை, கட்டுப்பாடு காத்து இரவில் ஜாகரணம் செய்து, நறுமணம், தூபம் முதலிய காணிக்கைகளுடன் முறையாக வழிபாடு செய்ய வேண்டும். விடியற்காலையில் தூய நிலையில் தீர்த்தஸ்நானம் செய்து, விதிப்படி ஸ்ராத்தம் செய்ய வேண்டும் எனக் கூறப்படுகிறது. இதன் பலனாக எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கும்; மேலும் அந்தத் தீர்த்தத்தில் உயிர் துறப்பவன் சிவவாக்கின்படி மீளாத (அனிவர்த்திக) கதியை அடைவான் என்று உரைக்கப்படுகிறது.

सांवाौरतीर्थमाहात्म्य — The Māhātmya of the Sāṃvaura Tīrtha
ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் ‘உத்தம’ தீர்த்தமாகிய சாம்வௌரத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார். அங்கு பானு (சூரியன்) சிறப்பாகத் திகழ்ந்து, தேவர்கள் மற்றும் அசுரர்களாலும் வழிபடப்படுகிறார். கடும் துயரக் கடலில் மூழ்கியவர்களுக்கு—உடல் குறைபாடு, நோய்போன்ற வேதனை, கைவிடப்படுதல், சமூகத் தனிமை ஆகியவற்றால் வாடுபவர்களுக்கு—இத்தீர்த்தம் அடைக்கலம் எனப் போற்றப்படுகிறது. நர்மதா கரையில் உள்ள சாம்வௌரநாதர் அவர்களின் காவலர், ஆற்றிஹரர், துயரநாசகர் எனக் கூறப்படுகிறார். ஒரு மாதம் தொடர்ந்து தீர்த்தஸ்நானம் செய்து பாஸ்கரனை வழிபட வேண்டும் என்று விதி கூறப்படுகிறது. இதன் பலன் பல திசைகளின் சமுத்திரங்களில் ஸ்நானம் செய்ததற்கு ஒப்பெனப் புகழப்படுகிறது; இளமை, நடுவயது, முதுமை காலங்களில் சேர்த்த பாபங்கள் ஸ்நானமாத்திரத்தால் அழியும் என அறிவிக்கிறது. நோய், வறுமை, விரும்பியதிலிருந்து பிரிவு ஆகியவை நீங்கி, ஏழு பிறவிகள்வரை நன்மை தொடரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. சப்தமி திதியில் உபவாசமும், செம்மஞ்சள் சந்தனத்துடன் அர்க்யம் அளிப்பதும் சிறப்புப் புண்ணியமாகக் கூறப்படுகிறது. நர்மதா நீர் அனைத்துப் பாபங்களையும் அழிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது; ஸ்நானம் செய்து சாம்வௌரேஸ்வரனை தரிசிப்போர் பாக்கியசாலிகள், பிரளயம் வரை சூரியலோக வாசம் பெறுவர் என முடிவுறுகிறது.

सिद्धेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Siddheśvara Tīrtha—Glory and Observances)
மார்கண்டேயர் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள ‘சித்தேஸ்வர’ எனும் புகழ்பெற்ற தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். இது எல்லாத் தீர்த்தங்களிலும் மிகுந்த பாவநாசினி எனப் போற்றப்படுகிறது. அங்கு ஸ்நானம் செய்து பித்ருக்கள் மற்றும் தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம் அளித்து, பித்ருக்களை நோக்கி ஸ்ராத்தம் செய்ய வேண்டுமென விதி கூறப்படுகிறது; அங்கு செய்யப்படும் ஸ்ராத்தத்தால் பித்ருக்கள் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் திருப்தியடைவார்கள் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் சைவ பக்தி ஒழுங்கு விளக்கப்படுகிறது—பக்தியுடன் ஸ்நானம், சிவபூஜை, இரவு ஜாகரணம், புராணக் கதையைப் பாராயணம்/கேட்கல், அதன் பின் விதிப்படி விடியற்காலையில் மீண்டும் தூய ஸ்நானம். இதன் உச்ச பலனாக பக்தன் ‘கிரிஜாகாந்தன்’ சிவனை தரிசித்து உயர்ந்த நிலையை அடைவான் என முக்தி வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் கபிலர் முதலிய பழம்பெரும் சித்தர்கள், முனிவர்கள் குறிப்பிடப்பட்டு தீர்த்தத்தின் பிரமாணம் நிலைநாட்டப்படுகிறது; நர்மதையின் மகிமையால் அவர்கள் யோகசித்தி பெற்று பரமசித்தியை அடைந்தனர் எனச் சொல்லப்படுகிறது.

Siddheśvarī-Vaiṣṇavī Tīrtha Māhātmya (सिद्धेश्वरी-वैष्णवी तीर्थमाहात्म्य) — Ritual Merits of Seeing and Worship
மார்கண்டேயர் ஒரு புனித தீர்த்தத்தை விவரிக்கிறார்; அங்கு தேவியை ‘சித்தேஸ்வரி’ என்றும் ‘வைஷ்ணவி’ என்றும் போற்றுகின்றனர்; அவள் பாபநாசினி. அந்தத் தீர்த்தத்தின் தரிசனம் மங்களகரம்; அங்கு நீராடி விதிப்படி அனுஷ்டானம் செய்ய வேண்டும் என்று கூறப்படுகிறது. நீராடிய பின் பித்ரு-தேவதைகளுக்கான கர்மங்களை அர்ப்பணித்து, பக்தி-ஸ்ரத்தையுடன் தேவியை அணுகி பூஜை செய்வதற்கான நடைமுறை வரிசை விளக்கப்படுகிறது. பலன் கூறலில்—பக்தியுடன் தரிசனம் செய்தால் பாபவிமோசனம் கிடைக்கும்; குழந்தை இழப்பால் துயருற்ற அல்லது வంధ்யையான பெண்களுக்கு சந்தானப் பெறுதல் உண்டாகும்; சங்கமத்தில் நீராடும் ஆண்-பெண்களுக்கு புத்திரமும் செல்வமும் அருளப்படும். தேவி கோத்திரத்தை காக்கிறாள்; முறையாக பூஜிக்கப்பட்டால் சந்ததியையும் சமூகத்தையும் இடையறாது பாதுகாக்கிறாள். அஷ்டமி, சதுர்தசி நாட்களில் சிறப்பு அனுஷ்டானங்கள் கூறப்படுகின்றன; நவமியில் நீராடல், உபவாசம்/நியமம், ஸ்ரத்தையால் தூய்மையான மனத்துடன் பூஜை செய்ய வேண்டும் என்று விதிக்கப்படுகிறது. இறுதியில், தேவர்களுக்கும் அரிதான பரம லோகம் இத்தீர்த்த உபாசனையால் பெறப்படும் என உறுதியாகச் சொல்லப்படுகிறது.

Mārkaṇḍeya Tīrtha on the Southern Bank of the Narmadā (Śaiva–Vaiṣṇava Installation and Vrata Protocols)
இந்த अध्यாயத்தில் தீர்த்த-வினா–விடை முறையில் யுதிஷ்டிரன், நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள ஒரு இலக்கணச் சின்னமுடைய தீர்த்தத்தைவும் அதன் தோற்றக் காரணத்தையும் மார்கண்டேயரிடம் கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் முன்பு விந்த்ய–தண்டகாரண்யப் பகுதியில் தவம் செய்து, பின்னர் நர்மதையின் தென் கரைக்கு வந்து பிரம்மச்சாரிகள், இல்லறத்தார், வானப்ரஸ்தர், யதிகள் ஆகிய ஒழுக்கமுடையோருடன் ஒரு ஆசிரமத்தை நிறுவுகிறார். நீண்ட தவமும் வாசுதேவ பக்தியும் நிறைவேற, கிருஷ்ணனும் சங்கரனும் நேரில் தோன்றி வரம் அளிக்கிறார்கள்; தெய்வப் பரிவாரங்களுடன் அங்கேயே என்றும் இளமையுடனும் நோயற்ற நிலையுடனும் தங்குமாறு மார்கண்டேயர் வேண்டுகிறார். அவர்கள் சம்மதித்து மறைந்தபின், மார்கண்டேயர் சங்கரன் மற்றும் கிருஷ்ணனை பிரதிஷ்டை செய்து வழிபாட்டு முறையை நிலைநிறுத்துகிறார். பின்னர் விதி-விதானங்கள் கூறப்படுகின்றன—தீர்த்தஸ்நானத்திற்குப் பின் பரமேஸ்வரனை ‘மார்கண்டேஸ்வர’ என்ற நாமத்துடன் விசேஷமாகப் பூஜித்தல், விஷ்ணுவை திரிலோகாதிபதியாகக் கருதி ஆராதித்தல். நெய், பால், தயிர், தேன், நர்மதாஜலம், நறுமணம், தூபம், மலர்கள், நைவேத்யம் முதலிய அர்ப்பணங்கள், இரவு ஜாகரணம், ஜ்யேஷ்ட சுக்லபக்ஷத்தில் உபவாசத்துடன் விரதமும் தேவபூஜையும் விதிக்கப்படுகின்றன. மேலும் ஸ்ராத்த-தர்ப்பணம், ஸந்த்யா வழிபாடு, ரிக்/யஜுஸ்/ஸாம மந்திரஜபம், லிங்கத்தின் தென் பக்கத்தில் கலசம் வைத்து ‘ருத்ர-ஏகாதச’ மந்திரங்களால் ஸ்நானவிதி—இவை சந்தானம், நீண்ட ஆயுள் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பலश्रுதியில் கேட்பதும் படிப்பதும் பாபநாசம் செய்து, சைவ–வைஷ்ணவ இரு வழிகளிலும் மோக்ஷ நோக்கான பலனை அளிக்கும் என உரைக்கப்படுகிறது.

अङ्कूरेश्वरतीर्थमाहात्म्य — The Glory and Origin of Aṅkūreśvara Tīrtha
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள, மூன்று உலகங்களிலும் புகழ்பெற்ற அங்கூரேஸ்வர தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். யுதிஷ்டிரன் கேட்டதனால், அந்தத் தலத்துடன் தொடர்புடைய ராட்சச வம்ச வரலாறு கூறப்படுகிறது—புலஸ்தியரிலிருந்து விஷ்ரவா, பின்னர் வைஶ்ரவணன் (குபேரன்), கைகஸியின் புதல்வர்கள் ராவணன்-கும்பகர்ணன்-விபீஷணன்; அதன் பின் கும்பகர்ணன் வம்சத்தில் கும்பன், விகும்பன், மேலும் கும்பனின் மகன் அங்கூரன். அங்கூரன் தன் குலத்தை உணர்ந்து, விபீஷணனின் தர்மநிலையைப் பார்த்து பல திசைகளிலும், இறுதியில் நர்மதா கரையிலும் கடும் தவம் செய்கிறான். சிவன் தோன்றி வரம் அளிக்க, அங்கூரன் முதலில் அரிதான வரமான அமரத்துவத்தை வேண்டுகிறான்; அடுத்ததாக தன் பெயரால் இத்தீர்த்தத்தில் சிவன் நிலையாகத் தங்க வேண்டும் எனப் பிரார்த்திக்கிறான். விபீஷணனின் தர்மநிலைக்கு ஒத்த ஒழுக்கத்தை அங்கூரன் காக்கும் வரை மட்டுமே தமது நெருங்கிய சன்னிதி இருக்கும் என சிவன் நிபந்தனையுடன் அருள்கிறான். பின்னர் அங்கூரன் முறையாக அங்கூரேஸ்வர லிங்கத்தை நிறுவி, கொடிகள், குடைகள், மங்கள முழக்கங்கள், பலவகை காணிக்கைகளுடன் பெரும் பூஜை செய்கிறான். தீர்த்த சேவையின் விதிமுறைகளும் கூறப்படுகின்றன—ஸ்நானம், ஸந்த்யா, ஜபம், பித்ரு-தேவ-மனித தர்ப்பணம், அஷ்டமி அல்லது சதுர்தசி உபவாசம், கட்டுப்பட்ட மௌனம். இங்கு செய்யும் பூஜை அஸ்வமேத யாகத்துக்கு இணையான பலன் தரும்; முறையாக அளிக்கும் தானம் அக்ஷய புண்யம்; ஹோமம், ஜபம், உபவாசம், ஸ்நானம் ஆகியவற்றின் பலன் பலமடங்கு பெருகும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. இத்தீர்த்தத்தில் இறக்கும் பறவை-விலங்குகளுக்கும் கூட உய்வு கிடைக்கும்; இறுதியில் நம்பிக்கையுடன் கேட்போர் சிவலோகத்தை அடைவார்கள் என பலश्रுதி நிறைவு செய்கிறது.

माण्डव्यतीर्थमाहात्म्य-प्रस्तावः (Mandavya Tīrtha: Prologue to the Sacred Narrative)
அத்தியாயம் தொடக்கத்தில் மார்கண்டேயர், பாபநாசகமும் பரம புண்யகரமும் ஆன ஒரு தீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார்; அது மாண்டவ்ய முனிவருடனும் நாராயணனுடனும் தொடர்புடையது. ‘சூலத்தில் இருந்தபோதும்’ நாராயணனுக்கு பக்தியுடன் செய்த சுச்ரூஷை (சேவை) பற்றிய பழைய நிகழ்வை அவர் நினைவூட்ட, யுதிஷ்டிரன் வியப்புடன் முழு வரலாற்றையும் கேட்கிறான். பின்னர் மார்கண்டேயர் திரேதாயுகக் கதையைத் தொடங்குகிறார்—தேவபன்னன் எனும் தர்மசீலன், தானசீலன், குடிமக்களைப் பாதுகாப்பவன் ஆகிய அரசன் செல்வமிருந்தும் சந்தானமின்மையால் துயருறுகிறான். அவன் மனைவி தாத்யாயனியுடன் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் ஸ்நானம், ஹோமம், உபவாசம், விரதம் முதலிய தவங்களைச் செய்து ஸ்தோத்திரங்களால் தேவி சாமுண்டாவைத் திருப்திப்படுத்துகிறான். தேவி தரிசனம் தந்து, யஜ்ஞபுருஷனை வழிபடாமல் சந்ததி உண்டாகாது எனக் கூற; அரசன் விதிப்படி யாகம் செய்து, ஒளிவீசும் மகளைப் பெறுகிறான்; அவளுக்கு காமப்ரமோதினி என்று பெயரிடப்படுகிறது. அவள் வளர வளர அவளது அழகு விரிவாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. தேவி பூஜைக்குச் சென்ற அவள் தோழிகளுடன் குளத்தில் விளையாடிக் கொண்டிருக்க, சம்பரன் எனும் ராட்சசன் பறவை வடிவம் கொண்டு அவளை அபகரித்து, ஆபரணங்களையும் பறிக்கிறான். புறப்படும் போது சில ஆபரணங்கள் நர்மதா கரை அருகிலுள்ள நீரில் விழுகின்றன; அங்கே நாராயணனின் பரம நிலையுடன் ஒத்த மஹேஸ்வர ஸ்தானத்தில் மாண்டவ்ய முனிவர் ஆழ்ந்த சமாதியில் இருக்கிறார். அத்தியாய முடிவில் அவரது சகோதரன்/பரிசாரகன் ஜனார்தன தியானமும் சேவையும் செய்து கொண்டிருப்பதாகக் கூறி, தீர்த்தத்தின் மகிமை சார்ந்த அடுத்த நிகழ்வுகளுக்குப் பீடம் அமைக்கப்படுகிறது.

कामप्रमोदिनी-हरणं तथा तपस्वि-दण्डविधान-विपर्यासः (Abduction of Kāmapramodinī and the Misapplied Punishment of an Ascetic)
மார்கண்டேயர் ஒரு புனித தீர்த்த நீரிடத்தில் எழுந்த நெருக்கடியை உரைக்கிறார். தெய்வ சன்னிதிக்கு அருகிலுள்ள குளத்தில் விளையாடிக் கொண்டிருந்த காமப்ரமோதினியை, ‘ஷ்யேன’ எனப்படும் பறவை திடீரெனப் பிடித்து எடுத்துச் செல்கிறது. அவளின் தோழிகள் அரசனிடம் செய்தியை அறிவித்து தேடுமாறு வேண்டுகின்றனர்; அரசன் பெரும் நான்கு அங்கப் படையைத் திரட்டி, நகரம் முழுதும் போர் தயாரிப்பால் கலக்கமடைகிறது. பின்னர் நகரக் காவலன் அபகரிக்கப்பட்டவளின் அணிகலன்களை கொண்டு வந்து, அவை தவஸ்வி மாண்டவ்யரின் ஆசிரமத்தருகே பல தவஸ்விகளிடையே காணப்பட்டதாகச் சொல்கிறான். கோபமும் தவறான எண்ணமும் கொண்ட அரசன் சான்றுகளை ஆராயாமல் மாண்டவ்யரை மறைமுகத் திருடன் எனக் கருதி—பறவை வடிவம் கொண்டு தப்பினான் என நினைத்து—காரியம்–அகாரியம் விவேகம் இன்றி பிராமண தவஸ்வியை கம்பத்தில் ஏற்ற (சூலத்தில் ஏற்ற) ஆணையிடுகிறான். நகரரும் கிராமரும் அழுது எதிர்க்கிறார்கள்: தவநிஷ்ட பிராமணனை கொல்வது அநியாயம்; குற்றச்சாட்டு இருந்தாலும் அதிகபட்சம் நாடுகடத்தலே தண்டனையாக இருக்க வேண்டும். இவ்வத்யாயம் அரசதர்மம் அழுத்தத்தில் சிதறக்கூடியதை காட்டுகிறது—அவசரத் தண்டனை, சான்றுகளின் உறுதியின்மை, மற்றும் தீர்த்தப் பரப்பில் தவஸ்விகளின் புனிதத்தைக் காக்க வேண்டிய உயர்ந்த கடமை।

माण्डव्य-शूलावस्था, कर्मविपाकोपदेशः, शाण्डिली-सत्यव्रत-प्रसङ्गश्च (Māṇḍavya on the Stake: Karmic Consequence Teaching and the Śāṇḍilī Episode)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் உரையின் வழியாக பல முனிவர்கள்—நாரதர், வசிஷ்டர், ஜமதக்னி, யாஜ்ஞவல்க்யர், பிருஹஸ்பதி, காச்யபர், அத்ரி, பரத்வாஜர், விஸ்வாமித்ரர் முதலியோர்—சூலத்தில் குத்தப்பட்ட தவசி மாண்டவ்யரைப் பார்த்து நாராயணனை அணைகின்றனர். அரசனைத் தண்டிக்க நாராயணன் முனைவதைக் மாண்டவ்யர் தடுத்து, கர்மவிபாகத் தத்துவத்தை விளக்குகிறார்—ஒவ்வொருவரும் தம் செய்கையின் பலனையே அனுபவிப்பர்; பல பசுக்களில் கன்றுக்குட்டி தன் தாயைத் தேடிக் கண்டுபிடிப்பதுபோல். இளமையில் செய்த ஒரு சிறு செயல்—பேனை முள்/ஊசி முனையில் வைத்தது—இன்றைய வேதனைக்கு விதை எனக் கூறி, நுண்ணிய கர்மத்திற்கும் பொறுப்பு உண்டு என வலியுறுத்துகிறார். பின்னர் தானம், ஸ்நானம், ஜபம், ஹோமம், அதிதி-ஸத்காரம், தேவார்ச்சனை, பித்ரு-ஸ்ராத்தம் ஆகியவற்றை அலட்சியம் செய்தால் தாழ்வு நிலை; தமம், தயை, தூய்மை ஆகிய நல்லொழுக்கம் இருந்தால் உயர்ந்த நிலை என நெறி உபதேசம் விரிகிறது. இறுதியில் பதிவிரதை சாண்டிலி கணவரைத் தூக்கிச் செல்லும் போது தவறுதலாக சூலஸ்த முனிவரைத் தொடுகிறாள்; தவறாகப் புரிந்து கண்டிக்கப்பட்ட அவள், தன் பதிவிரதமும் அதிதி-தர்மமும் கூறி, கணவர் இறந்தால் சூரியன் உதிக்கக் கூடாது என சங்கல்பம் செய்கிறாள். அதனால் உலகில் நிலைநிறுத்தம் ஏற்பட்டு, ஸ்வாஹா-ஸ்வதா, பஞ்சயஜ்ஞம், ஸ்நான-தான-ஜபம், ஸ்ராத்த அர்ப்பணங்கள் தடையுறுகின்றன என வர்ணிக்கப்படுகிறது; கர்மநியமமும் விரதசக்தியும் ஒன்றாகப் புலப்படுகின்றன।

माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं — Māṇḍavya Tīrtha Māhātmya (Glory of the Māṇḍavya Sacred Ford)
இந்த அத்தியாயம் இரு பகுதிகளாக அமைந்துள்ளது. முதல் பகுதியில் நர்மதா கரையில் உள்ள மாண்டவ்யரின் புண்ணிய ஆசிரமத்தில் தேவர்கள், ரிஷிகள் கூடிச் சென்று, அவரது தவத்தால் பெற்ற சித்தியைப் போற்றி வரங்களை அளிக்கின்றனர். பின்னர் சாபம்–ராக்ஷசன் தொடர்பான நிகழ்வு வருகிறது; மாண்டவ்யருக்கு கன்யாதானம் செய்யப்படுகிறது, திருமணம் நிறைவேறுகிறது, அரச ஆதரவுடன் மரியாதை, தானம், பரிசுப் பரிமாற்றம் நடைபெறுகிறது. இரண்டாம் பகுதியில் மாண்டவ்யேஸ்வர/மாண்டவ்ய-நாராயணன் மற்றும் தேவகாதா முதலிய தலங்களின் தீர்த்தமகிமை, விதி-பலश्रுதி கூறப்படுகிறது. ஸ்நானம், அப்யங்கம், பூஜை, தீபம் ஏற்றுதல், பிரதக்ஷிணை, பிராமண போஜனம், ஸ்ராத்த காலநியமங்கள், விரதங்கள்—குறிப்பாக சதுர்தசி இரவு ஜாகரணம்—விளக்கப்படுகின்றன. பெரிய யாகங்களுக்கும் புகழ்பெற்ற தீர்த்தங்களுக்கும் ஒப்பான புண்ணியம் எனக் கூறி, பாபநாசமும் மறுமையில் சுபகதியும் உறுதியாக அறிவிக்கப்படுகிறது.

शुद्धरुद्रतीर्थ-माहात्म्य (Māhātmya of Śuddharudra Tīrtha / Siddheśvara on the Southern Bank of the Narmadā)
மார்கண்டேயர் அரசனுக்கு நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள மிகப் புனிதமான தீர்த்தத்தை அறிவுறுத்துகிறார்; அது எல்லாப் பாவங்களையும், மகாபாதகங்களையும் கூட அழிப்பதாக கூறப்படுகிறது. காரணக் கதையில்—பிரம்மாவின் பொய்வாக்கு நிகழ்வில் சிவன் (திரிசூலதாரி) பிரம்மாவின் ஒரு தலையை வெட்டியதால் பிரம்மஹத்தி தோஷப் பாரம் ஏற்பட்டது; அந்தக் கபாலம் சிவனின் கையில் ஒட்டிக் கொண்டு எவ்வளவு யாத்திரை செய்தாலும் விலகவில்லை. வாராணசி, நான்கு திசைகளின் கடல்கள், பல தீர்த்தங்கள் எனச் சுற்றியும் விடுதலை கிடைக்காமல், இறுதியில் குலகோடி அருகே நர்மதாத் தீர்த்தத்தில் பிராயச்சித்தம் செய்து மாசிலிருந்து விடுபட்டார். அந்நாள்முதல் அந்த இடம் ‘சுத்தருத்ர’ எனத் திரிலோகத்திலும் புகழ்பெற்று, பிரம்மஹத்தி நீக்கும் உத்தம தீர்த்தமாக விளங்கியது. இங்கு விதி கூறப்படுகிறது—சுக்லபட்ச அமாவாசையில் முறையாக நீராடி பித்ரு, தேவதைகளுக்கு தர்ப்பணம் செய்து, உள்ளார்ந்த புனித சங்கல்பத்துடன் பிண்டம் சமர்ப்பிக்க வேண்டும். பரமேஸ்வரனை நறுமணம், தூபம், தீபம் கொண்டு பூஜிக்கச் சொல்லப்படுகிறது; இத்தலத் தெய்வம் ‘சுத்தேஸ்வரர்’ என அழைக்கப்படுகிறார், சிவலோகத்திலும் போற்றப்படுவார் என உரைக்கிறது. இந்தத் தீர்த்தத்தின் ஒழுக்கமும் நினைவும் கொண்டவர்களுக்கு எல்லாப் பாவவிமோசனமும் ருத்ரலோகப் பிராப்தியும் பலனாகக் கூறப்படுகிறது.

गोपेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Gopeśvara Tīrtha Māhātmya) — Lamp-offering and Śaiva Merit on the Northern Narmadā Bank
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் அரசருக்கு உபதேசமாக, அவந்தீகண்டத்தில் நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள கோபேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு கூறுகிறார். அங்கு ஒருமுறை நீராடினாலே பாபத் தோஷங்கள் நீங்கி விடுதலைக்கான வழி கிடைக்கும் எனப் புகழ்கிறது. பின்னர் புண்ணியத்தின் வரிசை சொல்லப்படுகிறது—முதலில் தீர்த்தஸ்நானம்; அதன் பின் விருப்பமெனில் பிராணஸங்க்ஷயம் (சுய விருப்ப மரணம்) செய்தால் திவ்ய விமானத்தில் சிவதாமம் அடைதல்; சிவலோகத்தில் இன்பம் அனுபவித்த பின் நல்வாழ்வு, நீண்ட ஆயுள், செல்வம், வீரியம் உடைய அரசராக மறுபிறவி பெறுதல்। கார்த்திக மாதம் சுக்ல நவமியில் விரத விதி—உபவாசம், தூய்மை, தீபதானம், நறுமணம்-மலர்களால் பூஜை, இரவு முழுவதும் ஜாகரணம். தீபங்களின் எண்ணிக்கைக்கு ஏற்ப சிவலோகத்தில் ஆயிரக் கணக்கான யுகங்கள் மரியாதை பெறும் பலன் கூறப்படுகிறது. லிங்கபூரண விதி, தாமரை அர்ப்பணம், தத்யன்னம் (தயிர்சாதம்) தானம் முதலியனவும் கூறப்பட்டு, எள்ளும் தாமரைகளும் எத்தனை என்ற கணக்கிற்கு ஏற்ப புண்ணியம் பெருகும் என விளக்கப்படுகிறது. இறுதியில், இத்தீர்த்தத்தில் செய்யும் எந்த தானமும் கோடி மடங்காகப் பெருகி அளவிட முடியாத பலன் தரும்; தீர்த்தங்களில் இதற்கு ஒப்பில்லை என உறுதிப்படுத்துகிறது।

कपिलेश्वरतीर्थमाहात्म्य (Kapileśvara Tīrtha Māhātmya)
மார்கண்டேயர், ப்ருகு-க்ஷேத்திரத்தின் நடுவில் நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள கபிலேஸ்வரத்தை பாபநாசனமான சிறந்த தீர்த்தமாகக் கூறுகிறார். கபிலர் வாசுதேவ/ஜகந்நாதரின் வெளிப்பாடாக விளக்கப்படுகிறார்; மேலும் அடிநில உலகங்களின் இறங்குமுறை வழியாக, பழமையான பரமேஸ்வரன் உறையும் மகத்தான ஏழாம் பாதாளத்தில் தெய்வம் நிலைபெற்றதாக வர்ணிக்கப்படுகிறது. கபிலரின் சன்னிதியில் சாகரபுத்திரர்கள் திடீரென அழிந்த நிகழ்வை நினைத்து, துறவுநோக்குடைய மனத்துடன் கபிலர் அந்தப் பெருஞ்சம்ஹாரத்தை ‘அனுசிதம்’ எனக் கருதி வருந்துகிறார்; ப்ராயச்சித்தத்திற்காக கபில தீர்த்தத்தை நாடுகிறார். பின்னர் நர்மதைக் கரையில் கடுந்தபஸ் செய்து, அழியாத ருத்ரனை வழிபட்டு, பரம நிர்வாணம் போன்ற நிலையை அடைகிறார். இவ்வத்யாயத்தில் விதி-பலன்கள் கூறப்படுகின்றன—ஸ்நானம், பூஜையால் ஆயிரம் கோதானப் புண்ணியம்; ஜ்யேஷ்ட சுக்ல சதுர்தசி அன்று தகுதியான பிராமணருக்கு அளிக்கும் தானம் அக்ஷயமாகும்; குறிப்பிட்ட திதிகளில் (அங்காரக தொடர்புடைய விரதங்கள் உட்பட) உபவாச-ஸ்நானம் செய்தால் அழகு, செல்வம், குலவளர்ச்சி பல பிறவிகளிலும் கிடைக்கும். பௌர்ணமி-அமாவாசையில் பித்ரு தர்ப்பணம் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தி ஸ்வர்கப்ராப்தி அளிக்கும்; தீபதானம் உடற்காந்தியை வளர்க்கும்; மேலும் இந்தத் தீர்த்தத்தில் மரணமடைவோர் சிவதாமம் நோக்கி மீளாத பாதையைப் பெறுவர்.

देवखात-उत्पत्ति एवं पिङ्गलेश्वर-माहात्म्य (Origin of Devakhāta and the Māhātmya of Piṅgaleśvara)
மார்கண்டேயர் அரசனுக்கு உபதேசிக்கிறார்: பூமியில் அரிதான புண்யத் தீர்த்தமான பிங்கலாவர்த்தத்திற்கு சென்று பிங்கலேஸ்வரரின் சன்னிதியை அணுகினால் வாக்கு, மனம், செயல் ஆகியவற்றால் உண்டான பாவங்கள் கரைந்து விடும். தேவகாதத்தில் நீராடலும் தானமும் செய்தால் அழியாத பலன் கிடைக்கும் என்று கூறி, யுதிஷ்டிரனின் கேள்விக்கிணங்க அந்தக் குளத்தின் தோற்றக் கதையை விளக்குகிறார். உள்ளடக்கக் கதையில் ருத்ரன் (சிவன்) கமண்டலுவுடன் தேவர்களோடு திரிசூலத்தின் சுத்திக்காகச் சுற்றுகிறார். தேவர்கள் பல தீர்த்தங்களில் நீராடி நீர்களை ஒரு பாத்திரத்தில் சேகரிக்கிறார்கள்; திரிசூலம் சுத்தமான பின் அவர்கள் ப்ருகுகச்சம் வந்து அக்னியையும், நோயால் வாடும் மஞ்சள்-செம்மை கண்களையுடைய பிங்கலனையும் மகேஸ்வர தியானத்தில் கடும் தவம் செய்பவனாகக் காண்கிறார்கள். தேவர்கள் சிவனை வேண்டுகின்றனர்—பிங்கலன் ஆரோக்கியமடைந்து அர்ப்பணங்களை ஏற்கத் தகுதியானவனாக இருக்க; சிவன் ஆதித்யனைப் போன்ற ரூபம் கொண்டு அவன் நோயை நீக்கி உடலைப் புதுப்பிக்கிறார். அனைத்து உயிர்களின் நலனுக்காக சிவன் அங்கே நிலைத்திருக்க வேண்டும் என்று பிங்கலன் வேண்டுகிறான்—நோய் தணிவு, பாவ நாசம், க்ஷேம வளர்ச்சி ஆகியவற்றிற்காக. அப்போது சிவன் தேவர்களுக்கு ஆணையிடுகிறார்: தன் வடக்கில் தெய்வீக தேவகாதத்தைத் தோண்டி, சேகரித்த தீர்த்தநீர்களை அதில் ஊற்றுங்கள்; அவை உலகமெங்கும் பாவநாசகமும் நோய்நாசகமும் ஆகும். ஞாயிற்றுக்கிழமை நீராடல், நர்மதா நீரால் நீராடல், ஸ்ராத்தம்-தானம், பிங்கேச வழிபாடு ஆகிய விதிகள் கூறப்பட்டு, காய்ச்சல், தோல் நோய்கள், குஷ்டம் போன்ற வியாதிகளுக்கான பரிகாரப் பலன்களும் சொல்லப்படுகின்றன; குறிப்பாக பல ஞாயிறுகள் தொடர்ந்து நீராடி இருபிறப்பாளருக்கு எள்ளுப் பாத்திரம் தானம் செய்வதெனும் நியமமும் உள்ளது. இறுதியில் தேவகாத நீராடலின் மேன்மை பொதுவாகப் புகழப்பட்டு, பித்ரு கர்மங்களுக்குப் பின் பிங்கலேஸ்வரரை வழிபடுதல் அஸ்வமேதம், வாஜபேயம் போன்ற யாகங்களுக்கு ஒப்பான புண்ணியத்தை அளிக்கும் என முடிவுறுகிறது।

Bhūtīśvara-tīrtha Māhātmya and the Taxonomy of Purificatory Snānas (भूतीश्वरतीर्थमाहात्म्यं स्नानविधिवर्गीकरणं च)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு பூதீஸ்வர தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை உபதேசிக்கிறார். இதன் தரிசனமே பாபநாசகமெனவும், சூலதாரி சிவன் இங்கு உத்தூலன (பஸ்மலேபனம்) செய்ததாலே ‘பூதீஸ்வர’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டதெனவும் காரணவுரை கூறப்படுகிறது. புஷ்யம் தொடர்பான ஜன்மநக்ஷத்திர நாளிலும் அமாவாசையிலும் இங்கு ஸ்நானம் செய்தால் பித்ருக்களுக்கு பெரும் உயர்வு கிடைக்கும் என பலன் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் அங்க-குண்டன/பஸ்மதாரணையின் பலவரிசை—உடலில் ஒட்டும் ஒவ்வொரு பஸ்மத் துகளும் சிவலோகத்தில் நீண்டகால மரியாதை-சத்காரத்தை அளிக்கும் என விளக்கப்படுகிறது. பஸ்மஸ்நானம் சிறந்த சுத்திகரணமாக உயர்த்தப்பட்டு, ஸ்நானங்களின் வகைப்பாடு கூறப்படுகிறது—ஆக்நேய, வாருண, ப்ராஹ்ம்ய, வாயவ்ய, திவ்ய. ஆக்நேயம் பஸ்மஸ்நானம்; வாருணம் நீரில் மூழ்குதல்; ப்ராஹ்ம்யம் ‘ஆபோ ஹி ஷ்டா’ மந்திரத்தால்; வாயவ்யம் கோதூளியால்; திவ்யம் சூரியதரிசன நேரத்தில் ஸ்நானம்—கங்காஜல ஸ்நானத்துக்கு இணையான புண்ணியம். இறுதியில் ஸ்நானமும் ஈசானபூஜையும் வெளி-உள் சுத்தியை தரும்; ஜபம் பாபத்தை நீக்கும்; தியானம் அனந்தத்தை நோக்கி நடத்தும் என அறிவுறுத்தப்படுகிறது. சிவஸ்தோத்திரம் நிராகார பரத்தத்துவத்தைப் புகழ்கிறது; பூதீஸ்வரத்தில் ஸ்நானபலன் அஷ்வமேத யாகப் புண்ணியத்துக்கு சமம் என முடிவுறுகிறது.

Gaṅgāvāhaka-tīrtha Māhātmya (The Glory of the Gaṅgāvāhaka Ford)
மார்கண்டேயர் நர்மதா/ரேவா நதியில், ப்ருகுதீர்த்தத்துக்கு அருகே உள்ள ‘கங்காவாஹக’ எனும் உயர்ந்த தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். இங்கு கங்கை நீண்ட தவம் செய்து ஜனார்தன-நாராயணன் விஷ்ணுவை அணுகி தெய்வீக உரையாடல் செய்கிறாள். தன் அவதாரக் கதையைச் சொல்லி, கடும் பாபப் பாரம் கொண்ட பலர் தன் நீரால் சுத்தி நாடுகின்றனர்; அந்தப் பாபச் சேர்க்கையால் தன்னைச் சின்னார்த்தமாக ‘வெப்பமடைந்தவள்’ போல உணர்கிறேன் என வருந்துகிறாள். விஷ்ணு அவளது துயரை நீக்கி அங்கே தன் விசேஷ சன்னிதியை நிறுவுகிறார்; கங்காதரனை உதவியாளனாகக் கூறுகிறார். கங்கை உடல் தாங்கி ரேவாவில் புகுந்து, கங்கை-ரேவா கலந்த நீருக்கு அபூர்வ புனிதத்தன்மை ஏற்படுமாறு ஆணையிடுகிறார். மழைக்கால நீர்வரத்து மற்றும் விஷ்ணுவின் சங்கச் சின்னத்துடன் தொடர்புடைய ஒரு சிறப்பு பர்வம் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது; அது சாதாரண காலச் சந்திகளைக் காட்டிலும் உயர்ந்ததாகப் போற்றப்படுகிறது. இந்தத் தீர்த்தத்தில் கலந்த நீரில் ஸ்நானம், தர்ப்பணம்-ஸ்ராத்தம், பால-கேசவ வழிபாடு, இரவு விழிப்பு ஆகியவை விதியாக்கப்பட்டுள்ளன. இதனால் பாபக் குவியல் ஒழிதல், பித்ருக்களுக்கு நீடித்த திருப்தி, மேலும் அங்கே உடல் நீத்த பக்தர்களுக்கு மாற்றமறா நல்வழிப் பரலோகப் பயணம் உறுதியாகும் என கூறப்படுகிறது.

Gautameśvara-tīrtha Māhātmya (गौतमेश्वरतीर्थमाहात्म्य) — Rituals, Offerings, and Phala
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு புகழ்பெற்ற கௌதமேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டிய முறையை அறிவுறுத்துகிறார். அது பாவங்களைப் போக்கும் பரிசுத்த தீர்த்தமாகப் போற்றப்படுகிறது. கௌதம முனிவரின் நீண்ட தவத்தால் மகேஸ்வரன் திருப்தியடைந்து அங்கே பிரதிஷ்டை பெற்றதால், அந்தத் தெய்வம் ‘கௌதமேஸ்வரன்’ என அழைக்கப்படுகிறது. தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், ரிஷிகள், பித்ரு-தொடர்புடைய தேவதைகள் இத்தலத்தில் பரமேஸ்வரனை வழிபட்டு உயர்ந்த சித்தியை அடைந்தனர் எனக் கூறப்படுகிறது. பின்னர் நடைமுறை விதிகள் கூறப்படுகின்றன—தீர்த்தஸ்நானம், பித்ரு தேவதைகளின் பூஜை, சிவபூஜை ஆகியவை பாபவிமோசன வழிகள். விஷ்ணுமாயையால் மயங்கிய பலர் இதன் மகிமையை அறியாவிட்டாலும், சிவன் அங்கே சன்னிதியாக இருப்பதாக உரைக்கப்படுகிறது. பிரம்மச்சரியத்துடன் ஸ்நானமும் அர்ச்சனையும் செய்தால் அஸ்வமேதத்துக்கு ஒப்பான புண்ணியம்; த்விஜாதிக்கு அளிக்கும் தானம் அக்ஷய பலன் தரும் என அறிவிக்கப்படுகிறது. காலவழிபாடுகளும் குறிப்படப்படுகின்றன—ஆச்வயுஜ கிருஷ்ண சதுர்தசி அன்று நூறு தீப தானம்; கார்த்திக அஷ்டமி, சதுர்தசி நாட்களில் உபவாசம் செய்து நெய், பஞ்சகவ்யம், தேன், தயிர் அல்லது குளிர்ந்த நீரால் அபிஷேகம். மலர்-இலை அர்ப்பணங்களில் முறியாத பில்வ இலைகள் சிறப்பாகப் பாராட்டப்படுகின்றன. ஆறு மாதங்கள் இடைவிடாது வழிபட்டால் விருப்பங்கள் நிறைவேறி இறுதியில் சிவலோகப் பிராப்தி கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது.

Daśāśvamedhika Tīrtha Māhātmya (दशाश्वमेधिकतीर्थमाहात्म्यम्) — Merit of Ten Aśvamedhas through Narmadā Worship
இந்த அத்தியாயம் அரசரிஷி–முனிவர் உரையாடலாகத் தத்துவ-நெறி விசாரணையை முன்வைக்கிறது. மார்கண்டேயர் நர்மதா கரையில் உள்ள ‘தசாஷ்வமேதிக’ தீர்த்தத்தைச் சுட்டி, கட்டுப்பாடான விரத-அனுஷ்டானங்களுடன் வழிபட்டால் பத்து அஷ்வமேத யாகங்களுக்குச் சமமான புண்ணியம் கிடைக்கும் என்கிறார். அஷ்வமேதம் மிகச் செலவானதும் பொதுமக்களுக்கு அரிதுமானதும்; அப்படியிருக்க அதன் பலன் சாதாரணோருக்கு எவ்வாறு கிடைக்கும்? என்று யுதிஷ்டிரர் கேட்கிறார். பதில் olarak மார்கண்டேயர் ஒரு எடுத்துக்காட்டு கதையைச் சொல்கிறார். சிவன் பார்வதியுடன் தீர்த்தத்துக்கு வந்து, பசித்த தபஸ்வி-பிராமணன் வேடம் கொண்டு மக்களின் பக்தி, ஆச்சாரம் ஆகியவற்றைச் சோதிக்கிறார். பலர் அலட்சியம் செய்கிறார்கள்; ஆனால் ஒரு பண்டித பிராமணன் வேத–ஸ்மிருதி–புராண சாட்சியத்தில் நம்பிக்கை வைத்து ஸ்நானம், ஜபம், ஸ்ராத்தம், தானம், கபிலா-தானம் செய்து, மறைந்திருந்த சிவனை அதிதி-தர்மத்துடன் உபசரிக்கிறான். சிவன் திருப்தியடைந்து வரம் அளிக்க, அந்த பிராமணன் தீர்த்தத்தில் சிவனின் நித்திய சன்னிதியை வேண்டுகிறான்; இதனால் தீர்த்தத்தின் புனித அதிகாரம் நிலைபெறுகிறது. பின்னர் ஆஷ்வின சுக்ல தசமி நாளின் விதிகள் கூறப்படுகின்றன—உபவாசம், திரிபுராந்தக சிவபூஜை, தீர்த்தத்தில் சரஸ்வதியின் சன்னிதியை மதித்தல், பிரதட்சிணை, கோ-தானம், தீபங்களுடன் இரவு விழிப்பு, பாராயணம்-இசை, பிராமணர்களுக்கும் சிவபக்தர்களுக்கும் அன்னதானம். பலன்களாக பாவநாசம், ருத்ரலோகப் பிராப்தி, சுபஜன்மம், மேலும் அங்கு பல்வேறு சூழலில் மரணமடைந்தவர்களுக்கு ஆஸ்திக்யமும் முறையான அனுஷ்டானமும் இருந்தால் ஏற்படும் விதவிதமான பரலோக கதிகள் விளக்கப்படுகின்றன.

Bhṛgutīrtha–Vṛṣakhāta Māhātmya (भृगुतीर्थ–वृषखात माहात्म्य)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரன் கேட்ட வினாவிற்கு மார்கண்டேயர் நர்மதா கரையிலுள்ள புகழ்பெற்ற தீர்த்தம், ‘வೃಷகாத’ என்ற இடப்பெயர், மேலும் ப்ருகுகச்சத்தில் மகரிஷி ப்ருகுவின் இருப்பை விளக்குகிறார். ப்ருகுவின் கடும் தவத்தைச் சொல்லி, சிவன்-உமையார் அந்தத் தவசியை நோக்கும் தெய்வீக நிகழ்வை முன்வைக்கிறார். ‘ஏன் வரம் அளிக்கவில்லை?’ என்று உமையார் கேட்க, சிவன் ‘கோபம் தவத்தைச் சிதைக்கிறது; ஆன்மிகச் சாதனையையும் சித்தியையும் கெடுக்கிறது’ என்று அறநெறி போதிக்கிறார். அதை வெளிப்படுத்த சிவன் வृषரூபத் தூதனை வெளிப்படுத்தி/அனுப்பி ப்ருகுவைத் தூண்டுகிறார். அந்த வृषம் ப்ருகுவை நர்மதாவில் தள்ளுகிறது; ப்ருகு தீவிரக் கோபத்துடன் அதைத் துரத்துகிறார். தப்பிச் செல்லும் வृषம் தீவுகள், பாதாளங்கள், மேலுலகங்கள் எனப் பல உலகங்களைத் தாண்டிச் செல்லுதல், கட்டுப்பாடற்ற கோபத்தின் பரவலான விளைவுகளை உணர்த்துகிறது. இறுதியில் வृषம் சிவனிடம் சரணடைகிறது; ப்ருகுவின் கோபம் தணிவதற்கு முன் வரம் அளிக்க வேண்டும் என்று உமையார் வேண்டுகிறார். சிவன் அந்த இடத்தை ‘க்ரோதஸ்தானம்’ (கோபம் குறியிடப்பட்ட இடம்) என அறிவிக்கிறார். பின்னர் ப்ருகு ‘கருணாப்யுதயம்’ எனப் பெயர்பெற்ற ஸ்தோத்திரம் உட்பட விரிவான ஸ்தவம் செய்து சிவனைப் போற்ற, சிவன் வரங்களை அருள்கிறார். அந்த இடம் தன் பெயரால் சித்திக்ஷேத்ரமாக விளங்கவும், அங்கு தெய்வ சன்னிதி நிலைபெறவும் ப்ருகு வேண்டுகிறார்; இறுதியில் ஸ்ரீ (லக்ஷ்மி)யுடன் சுபஸ்தல நிறுவல் குறித்து ஆலோசித்து, தீர்த்தத்தின் அடையாளத்தை பக்தி மற்றும் ஸ்தல-நிறுவல் தத்துவத்தில் பதியச் செய்கிறார்.

Bhṛgukaccha-utpattiḥ and Koṭitīrtha Māhātmya (भृगुकच्छोत्पत्तिः / कोटितीर्थमाहात्म्यम्)
அத்தியாயம் 182-ல் மார்கண்டேயர் உரையாடல் வழியாக ரேவா நதியின் வடகரையில் உள்ள ப்ருகுகச்சத்தின் தோற்றம் கூறப்படுகிறது. ப்ருகு முனிவர் ஸ்ரீ (லக்ஷ்மி/ரமா) உடன் கூர்மாவதார கச்சபனை அணுகி, சாத்துர்வித்யா அடிப்படையிலான குடியிருப்பை நிறுவ அனுமதி வேண்டுகிறார்; கூர்மன் ஒப்புதல் அளித்து, தன் பெயரால் நீண்ட காலம் நிலைக்கும் நகரம் உருவாகும் என முன்னறிவிக்கிறார். பின்னர் மாக மாதம், சுப திதி-நட்சத்திர யோகங்கள், வடகரையின் ஆழ்ந்த நீர், கோடிதீர்த்தத் தொடர்பு ஆகிய அடையாளங்களுடன் க்ஷேத்திரத்தின் நிலைவும், புதிய குடியிருப்பில் வர்ணக் கடமைகளின் அமைப்பும் விளக்கப்படுகிறது. லக்ஷ்மி தேவலோகத்திற்குச் சென்று ப்ருகுவிடம் சாவி-பூட்டு (கூஞ்சிகா-ட்டால) ஒப்படைத்து, திரும்பி வந்தபின் உரிமை குறித்து வாதம் எழுப்புகிறாள். தீர்ப்பு கூற அழைக்கப்பட்ட பிராமணர்கள் ப்ருகுவின் கோபத்துக்கு அஞ்சி மௌனம் காக்க, ‘சாவி யாரிடம் உள்ளதோ அவருக்கே உரிமை’ என்ற நடைமுறையை முன்வைக்கிறார்கள். இதனால் லோபமும் சத்தியத் துறப்பும் காரணம் எனக் கூறி, த்விஜர்களின் கல்வி, நிலைத்தன்மை, நெறி-தெளிவு குன்றும் என லக்ஷ்மி சாபம் இடுகிறாள். துயருற்ற ப்ருகு சங்கரனைப் பிரார்த்திக்க, சிவன் இதை ‘க்ரோதஸ்தானம்’ என விளக்கினாலும், தன் அருளால் எதிர்கால பிராமணர்களின் கல்வி நிலைக்கும் என உறுதி செய்து, இதை கோடிதீர்த்தமாகப் பாபநாசகமாக உயர்த்துகிறார். சிவன் ஸ்நானம்-பூஜை மகாயாகப் பலனுக்கு இணை, தர்ப்பணம் பித்ருக்களுக்கு நன்மை, பால்-தயிர்-நெய்-தேன் அபிஷேகம் ஸ்வர்கவாசம் தரும் என கூறுகிறார். சூரிய கிரகணம் போன்ற காலங்களில் தானம்-விரதங்களின் மகிமை, விரதம்-தியாகம்-சந்நியாசம், இக்க்ஷேத்திரத்தில் மரணம்கூட சுபகதி தரும் எனப் புகழப்படுகிறது. சிவன் அம்பிகை (சௌபாக்யசுந்தரி) உடன் அங்கே நித்திய வாசம் செய்வதாக அறிவிக்கிறார்; ப்ருகு இறுதியில் பிரம்மலோகத்திற்குச் செல்கிறார். கேட்பதாலேயே புனிதம் தரும் பலश्रுதி உடன் அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

Kedāra-tīrtha Māhātmya on the Northern Bank of the Narmadā (केदारतीर्थमाहात्म्य)
அத்தியாயம் 183 உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு ‘கேதார’ எனப்படும் தீர்த்தத்தின் யாத்திரை முறையையும் விதியையும் கூறுகிறார்—கேதாரத்திற்குச் சென்று சிராத்தம் செய்ய வேண்டும், தீர்த்தநீரைப் பருக வேண்டும், தேவதேவேசனை வழிபட வேண்டும்; இதனால் கேதாரத்தில் பிறக்கும் புண்ணியம் கிடைக்கும். பின்னர் நர்மதையின் வடகரையில் கேதாரம் எவ்வாறு நிறுவப்பட்டது என்பதை யுதிஷ்டிரன் விரிவாகக் கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் கூறுவது: க்ருதயுகத்தின் தொடக்கத்தில் பத்மா/ஸ்ரீ தொடர்பான சாபத்தால் ப்ருகுவின் பகுதி அசுத்தமாய் “வேதமற்றதாக” ஆனது. ப்ருகு ஆயிரம் ஆண்டுகள் கடுந்தவம் செய்தபோது, சிவன் பாதாளத் தளங்களைப் பிளந்து லிங்க வடிவில் வெளிப்பட்டார். ப்ருகு ஸ்தாணு, த்ரியம்பகனைப் போற்றி, க்ஷேத்திரத்தின் தூய்மையை வேண்டினான். சிவன் ‘ஆதி-லிங்கம்’ என கேதார நாமத்துடன் நிறுவி, பின்னர் மேலும் பத்து லிங்கங்களை அமைத்தார்; நடுவில் பதினொன்றாவது ஒரு மறைசன்னிதி இருந்து க்ஷேத்திரத்தைத் தூய்மைப்படுத்தும் என அறிவித்தார். அங்கே பன்னிரண்டு ஆதித்யர்கள், பதினெட்டு துர்கைகள், பதினாறு க்ஷேத்ரபாலர்கள், வீரபத்ர தொடர்புடைய மாத்ருகணங்கள் பாதுகாப்பு வலையாய் தங்குகின்றனர். பலன் கூறலில்—நாக மாதத்தில் ஒழுக்கத்துடன் காலை நீராடல், கேதார வழிபாடு, தீர்த்தத்தில் முறையாகச் செய்யும் சிராத்தம் ஆகியவை பித்ருக்களைத் திருப்திப்படுத்தும்; பாவம் நீங்கி, துயரம் அழிந்து, நன்மை பெருகும் என முடிகிறது.

धौतपापतीर्थमाहात्म्यम् (Māhātmya of the Dhoutapāpa Tīrtha)
இந்த अध्यாயத்தில் நர்மதையின் வடகரையில், ப்ருகு-தீர்த்தத்தருகே உள்ள தௌதபாப (விதௌதபாப) தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியம் கூறப்படுகிறது. மார்கண்டேயர், இத்தலம் பாபங்களை கழுவி நீக்கும் புகழ்பெற்றது என்றும், ப்ருகு முனிவரை மதிக்க சிவபெருமான் இங்கு நிரந்தரமாகத் தங்கியிருப்பதாகவும் விளக்குகிறார். இங்கு ஸ்நானம் செய்தால் எண்ணத்தில் குறை இருந்தாலும் பாபவிமோசனம் கிடைக்கும்; முறையாக ஸ்நானம் செய்து சிவபூஜை, தேவர்கள் மற்றும் பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம்-தானம் செய்தால் முழுமையான சுத்தி பெறப்படும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. யுதிஷ்டிரர், “பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாதோஷம் இங்கு எவ்வாறு நுழையாது அல்லது எவ்வாறு அழிகிறது?” என்று கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் ஒரு புராணக் கதையை உரைக்கிறார்: பிரம்மாவின் ஒரு சிரத்தைச் சிதைத்ததால் சிவனுக்கு பிரம்மஹத்த்யா தோஷம் பற்றியது; அது தொடர்ந்து வந்தபோது தர்மம் வृषப ரூபத்தில் அதை உதிர்த்துத் தள்ளுகிறது; மேலும் தௌதேஸ்வரீ தேவி பிரம்மஹத்த்யா-நாசினி சக்தியாக நிறுவப்படுகிறாள். பிரம்மஹத்த்யா பயங்கர உருவமாகக் கூறப்பட்டு, அந்தத் தீர்த்தத்திலிருந்து தூரத்தில் நிற்கிறது என வர்ணிக்கப்படுகிறது. காலநியமம்—ஆச்வயுஜ சுக்ல நவமி, மேலும் சுக்ல சப்தமியிலிருந்து மூன்று நாட்கள்; உபவாசம், ரிக்/யஜுஸ்/சாம வேத பாராயணம், காயத்ரீ ஜபம் ஆகியவை பிராயச்சித்த சாதனைகளாகும். பலश्रுதியில் கடும் பாவங்களிலிருந்து விடுதலை, சந்தான வரங்கள், மரணத்திற்குப் பின் உயர்ந்த லோகப் பிராப்தி; மேலும் தீர்த்தத் தத்துவத்தின் கூறாக இங்கு சுயஇச்சை மரணம் செய்தாலும் திவ்யலோகப் பிராப்தி உண்டெனவும் குறிப்பிடப்படுகிறது.

Ēraṇḍī-tīrtha Māhātmya (एरण्डीतीर्थमाहात्म्य) — Ritual Bathing, Upavāsa, and Tarpaṇa on Āśvayuja Śukla Caturdaśī
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் சுருக்கமாக தத்துவ-வழிபாட்டு விதியை உரைக்கிறார். அவர் மஹீபாலனிடம்—புனிதமான ஏரண்டீ தீர்த்தத்திற்குச் சென்று நீராடுக; அங்கு நீராடுதல் மட்டுமே பெரும் பாபங்களை நீக்கி கடும் தோஷங்களை அகற்றும் என்று கூறுகிறார். மேலும் காலநியமத்தைச் சொல்கிறார்—ஆச்வயுஜ மாதம் சுக்லபக்ஷ சதுர்தசியன்று உபவாசம் இருந்து, கட்டுப்பாட்டுடன் நீராடி, பித்ருக்களுக்கும் தேவதைகளுக்கும் தர்ப்பணம் செய்ய வேண்டும். பலனாக செல்வமும் அழகும் உடைய புத்ரப் பேறு, நீண்ட ஆயுள், மேலும் உடல் நீங்கிய பின் சிவலோகப் பிராப்தி கிடைக்கும்; இப்பலன்களில் ஐயம் கொள்ள வேண்டாம் என்று உறுதியாக முடிக்கிறார்।

Garuḍa-tapas, Mahādeva-varadāna, and Cāmuṇḍā–Kanakeśvarī-stuti at a Tīrtha
மார்கண்டேயர் தீர்த்தமகிமை சார்ந்த ஒரு நிகழ்வை உரைக்கிறார். ஒரு உயர்ந்த புனிதத் தலத்தில் கருடன் மகேஸ்வரனை நோக்கி கடுந்தவமும் பூஜையும் செய்ததால் சிவன் தோன்றி வரமளிக்கும் உரையாடல் நிகழ்கிறது. கருடன் இரண்டு அரிய வரங்களை வேண்டுகிறான்—விஷ்ணுவின் வாகனமாகுதல், மேலும் பறவைகளில் ‘இந்திரத்துவம்/த்விஜேந்திரத்துவம்’ எனும் தலைமைப் பதவி பெறுதல். நாராயணன் அனைத்தையும் தாங்கும் பரம்பொருள் என்பதையும், இந்திரப் பதவியின் தனித்துவத்தையும் சுட்டி இந்த வேண்டுதலின் தத்துவக் கடினத்தைக் கூறிய சிவன், தகுந்த முறையில் வரம் அளிக்கிறார்—சங்கு-சக்கர-கதாதாரி ஆண்டவனின் வாகனமாக கருடன் இருப்பான்; பறவைகளின் தலைவனாகவும் விளங்குவான். சிவன் மறைந்த பின் கருடன், சுடுகாடு-சின்னங்களும் யோகினி தொடர்பும் கொண்ட உக்கிர தேவியான சாமுண்டாவை வழிபட்டு விரிவான ஸ்துதி செய்கிறான். அந்த ஸ்துதியில் அவளே ஒளிமிகு காவல் தேவியாக ‘கனகேஸ்வரி’ எனவும், படைப்பு-காப்பு-அழிவு ஆகியவற்றில் செயல்படும் பராசக்தி எனவும் போற்றப்படுகிறாள். சாமுண்டா கருடனுக்கு அஜேயத்தன்மை, தேவர்-அசுரர் மீது வெற்றி, தீர்த்தத்தின் அருகில் தங்கும் வரம் அளிக்கிறாள். இறுதியில் தீர்த்தபலன் கூறப்படுகிறது—ஸ்நானமும் பூஜையும் யாகப் புண்ணியம், யோகசித்தி, யோகினி கணங்களுடன் கூடிய நல்வானுலகப் பயணம் ஆகியவற்றை அளிக்கும்.

कालाग्निरुद्र-स्वयम्भू-लिङ्गमाहात्म्य (Kālāgnirudra Svayambhū Liṅga Māhātmya)
இந்த அத்யாயத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் ஒரு அரசருக்கு தீர்த்தயாத்திரை முறையையும், புகழ்பெற்ற லிங்கத்தின் தத்துவ மகிமையையும் உபதேசிக்கிறார். ப்ருகுகச்சத்தில் உள்ள ஜாலேஸ்வரம் மிகப் பழமையான ஸ்வயம்பூ லிங்கம்; அது ‘காலாக்னிருத்ர’ எனப் பிரசித்தம் என்று கூறப்படுகிறது. இந்தக் க்ஷேத்திரம் ‘க்ஷேத்திர-பாபம்’ நீங்க கருணையால் வெளிப்பட்ட புனித மையம்; பாபநிவாரணமும் துன்பநாசமும் செய்யவல்லது என வர்ணிக்கப்படுகிறது. முன்கல்பத்தில் அசுரர்கள் மூவுலகையும் ஆக்கிரமித்து வேதயாக-தர்மம் சிதைந்தபோது, காலாக்னிருத்ரனிடமிருந்து ஆதித் தூமம் எழுந்தது; அந்தத் தூமத்திலிருந்து லிங்கம் வெளிப்பட்டு ஏழு பாதாளங்களையும் துளைத்து தெற்குநோக்கிய குழியுடன் நிலைபெற்றது என்ற புராணக் கதை சொல்லப்படுகிறது. சிவனின் புரதாஹத்துடன் தொடர்புடைய ஜ்வாலையால் தோன்றிய குண்டமும், ‘தூமாவர்த்தம்’ எனச் சுழல்வடிவ இடமும் குறிப்பிடப்படுகிறது. செய்யவேண்டியது—தீர்த்தத்திலும் நர்மதா நீரிலும் ஸ்நானம், பித்ருக்களுக்கு ஸ்ராத்தம், திரிலோசனன் (சிவன்) பூஜை, காலாக்னிருத்ர நாமஜபம்; இதனால் ‘பரமகதி’ கிடைக்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. மேலும் ஆசைநிறைவேற்றும் கர்மங்கள், அபாயநிவாரண/சாந்திகர்மங்கள், பகைவர் தளரச் செய்யும் முயற்சிகள், வம்சம் சார்ந்த சங்கல்பங்கள் இங்கே விரைவில் சித்திக்கும் எனத் தீர்த்தமகிமையாக அறிவிக்கப்படுகிறது.

Śālagrāma-tīrtha Māhātmya (शालग्रामतीर्थमाहात्म्य) — Observances on the Revā/Narmadā Bank
மார்கண்டேயர் அரசனுக்கு உபதேசிப்பது: ரேவா/நர்மதா கரையில் உள்ள ‘சாலக்ராம’ எனும் புனித தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும். அது எல்லாத் தேவர்களாலும் வழிபடப்படும் இடம்; அங்கே பகவான் வாசுதேவன்—திரிவிக்ரமன், ஜனார்தனன் எனும் ரூபங்களில்—உயிர்களின் நலனுக்காக வாசம் செய்கிறான் என்று கூறப்படுகிறது. தவமுனிவர்களின் முன்னுதாரணமும், த்விஜர்கள் மற்றும் சாதகர்களுக்காக அமைந்த தர்மகாரியத் தளமும் அதன் மகிமையை நிலைநிறுத்துகின்றன. மார்கசீர்ஷ சுக்ல ஏகாதசி வந்தால் ரேவாவில் நீராடி உபவாசம் மேற்கொண்டு, இரவு முழுவதும் ஜாகரணத்துடன் ஜனார்தனனை வழிபட வேண்டும். அடுத்த நாள் த்வாதசி அன்று மீண்டும் நீராடி தேவர்களுக்கும் பித்ருக்களுக்கும் தர்ப்பணம் செய்து, விதிப்படி ஸ்ராத்தத்தை நிறைவேற்ற வேண்டும். இயன்ற அளவு பிராமணர்களை மதித்து பொன், ஆடை, அன்னம் முதலிய தானங்களை அளித்து, மன்னிப்பை வேண்டி, ‘ககத்வஜ’ முதலிய நாமங்களால் பக்தியுடன் இறைவனை நினைக்க வேண்டும். பலன்: இதனால் துயரம்-சோகம் நீங்கும்; பிரம்மஹத்த்யை உள்ளிட்ட கடும் பாபங்களிலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும். சாலக்ராம தரிசனத்தை மீண்டும் மீண்டும் செய்து நாராயணனை ஸ்மரிப்பதால் மோட்ச நோக்கிய நிலை பெறப்படுகிறது; தியானநிஷ்ட சன்னியாசிகளும் அங்கே முராரியின் பரம பதத்தை அடைகின்றனர்.

पञ्चवराहदर्शन-व्रत-फलश्रुति (Vision of the Five Varāhas: Vrata Procedure and Promised Fruits)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு ‘பரம-சோபன’ தீர்த்தத்தை அறிவுறுத்துகிறார்; அங்கு வராகரூப விஷ்ணு ‘தரணீதரன்’—பூமியை உயர்த்தியவன்—என்று நினைவுகூரப்படுகிறார். உட்சேர்ந்த படைப்புக் கதையில் ஹரி பாற்கடலில் சேஷசயனத்தில் யோகநித்திரையில் இருக்கிறார்; பூமி பாரத்தால் மூழ்கத் தொடங்க, தேவர்கள் கலங்கி உலக நிலைபேறுக்காக வேண்டுகின்றனர். அப்போது விஷ்ணு பயங்கர தந்தமுடைய வராகராகி, தன் தந்தத்தில் பூமியைத் தூக்கி நிலைநிறுத்துகிறார். பின்னர் நர்மதையின் வடகரையில் வராகனின் ஐந்து வெளிப்பாடுகள் கூறப்படுகின்றன—நூலில் குறிப்பிடப்பட்ட முதல் முதல் ஐந்தாம் தலங்கள் வரை தரிசன-பூஜை விதி; ஐந்தாம் ‘உதீர்ண-வராகம்’ ப்ருகுகச்சத்துடன் தொடர்புடையது. ஜ்யேஷ்ட மாத சுக்லபட்சத்தில், குறிப்பாக ஏகாதசியில், யாத்திரிகன் ஹவிஷ்ய உணவு, இரவு ஜாகரணம், நதிஸ்நானம், எள்ளு-யவம் கொண்டு பித்ரு மற்றும் தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம், தகுதியான பிராமணர்களுக்கு முறையே பசு, குதிரை, பொன், நிலம் ஆகிய தானங்களைச் செய்து ஒவ்வொரு வராகத் தலத்திலும் வழிபட வேண்டும். பலश्रுதி: ஐந்து வராகங்களையும் ஒரே நேரத்தில் தரிசித்து, நர்மதா விதிகளைச் செய்து, நாராயணனை நினைத்தால் பெரும் பாவங்களும் அழிந்து மோட்சம் கிடைக்கும்; சங்கரப் பிரமாணமாக காலத்துக்கேற்ற லோṭாணேஸ்வர தரிசனம் உடல் பந்தத்திலிருந்து விடுதலை தரும் என்கிறது।

चन्द्रहास-समतीर्थमाहात्म्य (Chandra-hāsa & Somatīrtha Māhātmya)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. யுதிஷ்டிரன் மார்கண்டேய முனிவரிடம்—அனைத்து தேவர்களும் போற்றும் சோமதீர்த்தம், ‘சந்திரஹாசம்’ என்றும் அழைக்கப்படும் அந்தத் தலத்தில் சோமன் (சந்திரதேவன்) எவ்வாறு பரம சித்தியை அடைந்தான் என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் காரணக் கதையைச் சொல்கிறார்—கிருஹஸ்த தர்மம், தாம்பத்திய கடமையை அலட்சியம் செய்ததால் தக்ஷன் சோமனை ‘க்ஷயரோகம்’ எனும் சாபத்தால் பீடித்தான்; இதன் வழியாக இல்லறக் கடமைகள், நெறிமுறை, கர்மவிளைவு ஆகியவை விளக்கப்படுகின்றன. பின்னர் தீர்த்தயாத்திரை மற்றும் தவநெறி கூறப்படுகிறது. சோமன் பல தீர்த்தங்களைச் சுற்றி நர்மதா கரை அடைந்து பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் உபவாசம், தானம், விரதம், நியமம், சுயக்கட்டுப்பாடு ஆகியவற்றை மேற்கொண்டு நோயிலிருந்து விடுபடுகிறான். மகாதேவன் (சிவன்) மகாபாபநாசகனாக பிரதிஷ்டை செய்து வழிபட்டு உயர்ந்த லோகத்தை அடைகிறான்; மேலும் சந்திரஹாச/சோமதீர்த்தத்தில் ஸ்நான-பூஜை, திதிகள், திங்கட்கிழமைகள், கிரகண கால விசேஷ அனுஷ்டானங்கள் மற்றும் அவற்றின் பலனாக சுத்தி, நலம், ஆரோக்கியம், தோஷநிவர்த்தி ஆகியவை கூறப்படுகின்றன।

सिद्धेश्वर-लिङ्गमाहात्म्यं तथा द्वादशादित्य-तपःफल-प्रशंसा (Siddheśvara Liṅga Māhātmya and the Merit of the Twelve Ādityas’ Austerity)
அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் மார்கண்டேயர் யாத்திரிகனை சித்தேஸ்வரத் தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு வழிகாட்டி, அருகிலுள்ள சுயம்பு ‘அமிர்த-ஸ்ராவி’ லிங்கத்தை வர்ணிக்கிறார்; அதன் தரிசனமாத்திரமே அபூர்வ புண்ணியத்தை அளிக்கும் எனத் தலமகிமையை நிறுவுகிறார். பின்னர் யுதிஷ்டிரர், தேவர்கள் சித்தேஸ்வரத்தில் எவ்வாறு சித்தி பெற்றனர்? ‘த்வாதச ஆதித்யர்’ குறிப்பு என்ன? என்று கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் த்வாதச ஆதித்யர்களை—இந்திரன், தாதா, பகன், த்வஷ்டா, மித்ரன், வருணன், அர்யமன், விவஸ்வான், சவிதா, பூஷன், அம்ஷுமான், விஷ்ணு—என்று கூறி, சூரியநிலையை விரும்பி அவர்கள் நர்மதா கரையில் சித்தேஸ்வரத்தில் கடுந்தபஸ் செய்தனர் என விளக்குகிறார். தபஸின் பலனாக சூரியனின் ‘அம்ஷ’ பகிர்வின் மூலம் அந்தத் தீர்த்தத்தில் திவாகரன் பிரதிஷ்டை பெற்றான்; இதனால் தலம் புகழடைந்தது. மேலும் பிரளயகாலத்தில் ஆதித்யர்களின் உலகச் செயற்பாடு, திசைகளில் சூரியசக்திகளின் அமைப்பு (திக்-வ்யவஸ்தை) பற்றிய பிரபஞ்சக் காட்சியும் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் தீர்த்தநெறி மற்றும் பலश्रுதி—காலை நீராடி த்வாதசாதித்ய தரிசனம் செய்தால் வாக்கு, மனம், செயல் சார்ந்த பாவங்கள் நீங்கும்; பிரதக்ஷிணை பூமி பரிக்ரமையுடன் ஒப்பிடப்படுகிறது; இத்தீர்த்தத்தில் சப்தமி விரதம் மிகுந்த பலன் தரும்; மீண்டும் மீண்டும் பிரதக்ஷிணை செய்தால் நோய்நீக்கம், ஆரோக்கியம், செல்வம், சந்தானப் பேறு ஆகியவை ஒழுங்கான பக்தியால் கிடைக்கும் என உரைக்கிறது।

देवतीर्थ-दर्शनम्, नरनारायण-तपः, उर्वश्युत्पत्तिः (Devatīrtha, the Nara–Nārāyaṇa Austerity, and the Origin of Urvaśī)
அத்தியாயம் 192-ல் மார்கண்டேயர் பாபநாசகமான உயர்ந்த தேவதீர்த்தத்தைச் சுட்டிக் காட்டுகிறார்; அதன் தரிசனமே பாவங்களை அகற்றும் எனக் கூறுகிறார். இதன் தொடர்ச்சியாக யுதிஷ்டிரன் “ஸ்ரீபதி யார்? கேசவன் எவ்வாறு ப்ருகு வம்சத்துடன் தொடர்புடையவன்?” என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் சுருக்கமாக வம்சவரிசையை விளக்குகிறார்—நாராயணனிலிருந்து பிரம்மா, பிரம்மாவிலிருந்து தக்ஷன், பின்னர் தர்மன்; தர்மனின் பத்து தர்மபத்னிகளின் பெயர்கள் கூறப்பட்டு, அவர்களால் உண்டான சாத்யர்களின் புதல்வர்களாக நரன், நாராயணன், ஹரி, கிருஷ்ணன் குறிப்பிடப்படுகின்றனர்—இவர்கள் விஷ்ணுவின் அಂசங்கள் என உரைக்கப்படுகிறது. பின்னர் நர-நாராயணர் கந்தமாதனத்தில் கடும் தவம் செய்கின்றனர்; அதன் வலிமையால் உலகில் கலக்கம் எழுகிறது. அவர்களின் தவப்பெருமையை அஞ்சிய இந்திரன், காமன் மற்றும் வசந்தாவுடன் அப்ஸரஸ்களை அனுப்பி, நடனம்-இசை, அழகு, இంద్రிய ஈர்ப்புகள் மூலம் தவத்தைச் சிதைக்க முயல்கிறான். ஆனால் இரு முனிவரும் அசையாமல் நிற்கின்றனர்—காற்றில்லா விளக்குபோலும், கலங்காத கடல்போலும். அப்போது நாராயணன் தன் தொடையிலிருந்து ஒப்பற்ற பெண்ணை வெளிப்படுத்துகிறார்—அவள் ஊர்வசி; அவள் அழகு அப்ஸரஸ்களையும் மிஞ்சுகிறது. விண்ணுலகத் தூதர்கள் நர-நாராயணரைப் போற்றுகின்றனர். நாராயணன் தத்துவ உபதேசமாக—பரமாத்மா எல்லாப் பிராணிகளிலும் வியாபித்திருப்பதால் ராக-த்வேஷம் போன்ற பிளவுணர்வுகள் சம்யக் விவேகமுடையோரிடம் நிலைபெறாது என்கிறான். ஊர்வசியை இந்திரனிடம் அழைத்துச் செல்லுமாறு கூறி, தமது தவம் இன்பவிளையாட்டிற்கோ தேவர்களுடன் போட்டிக்கோ அல்ல; உலகிற்கு நல்வழி காட்டி பாதுகாப்பதற்கே என்று விளக்குகிறான்.

नारायणस्य विश्वरूपदर्शनम् (Nārāyaṇa’s Vision of the Cosmic Form)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயரின் உரையாடல் வழியாக தத்துவப் போதனை விரிகிறது. வசந்தகாமா, ஊர்வசி முதலிய அப்ஸரஸ்கள் மீண்டும் மீண்டும் நாராயணனை வணங்கி, நேரடியாக விஸ்வரூப தரிசனம் வேண்டுகின்றனர்; முன் உபதேசம் தாங்கள் நாடிய கோட்பாட்டை தெளிவாக்கியது எனவும் கூறுகின்றனர். அப்போது நாராயணன், எல்லா உலகங்களும் எல்லா உயிர்களும் தன் உடலுக்குள் இருப்பதை வெளிப்படுத்துகிறார்; அங்கே பிரம்மா, இந்திரன், ருத்ரர்கள், ஆதித்யர்கள், வசுக்கள், யக்ஷ-கந்தர்வ-சித்தர்கள், மனிதர், விலங்குகள், தாவரங்கள், நதிகள், மலைகள், கடல்கள், தீவுகள், விண்மண்டலம் வரை காணப்படுகிறது. அப்ஸரஸ்கள் நீண்ட ஸ்தோத்திரங்களால் நாராயணனை பஞ்சபூதங்களுக்கும் இந்திரியங்களுக்கும் ஆதாரமாகவும், ஒரே அறிபவனும் காண்பவனுமாகவும், எல்லா உயிர்களும் அங்கமாகப் பங்கேற்கும் பரம மூலமாகவும் போற்றுகின்றனர். தரிசனத்தின் பேரளவால் திகைத்து, விஸ்வரூபத்தை மறைக்க வேண்டுமென வேண்டுகின்றனர்; நாராயணன் அந்த வெளிப்பாட்டை மீண்டும் தன்னுள் ஒடுக்கி, எல்லா உயிர்களும் தன் அங்கமே என்றும், தேவர்-மனிதர்-விலங்கு அனைவரிடமும் சமதரிசனம் (சமதா) கொள்ள வேண்டும் என்றும் உபதேசிக்கிறார். இறுதியில் மார்கண்டேயர் அரசனிடம்—எல்லா உயிர்களிலும் உள்ள கேசவனைத் தியானிப்பது முக்திக்கு துணை; உலகம் வாசுதேவமயம் என உணர்ந்தால் பகை, வெறுப்பு, பிளவுணர்வு ஆகியவை தளர்கின்றன என்று அறிவுறுத்துகிறார்.

मूलश्रीपतिवैश्वानरूपदर्शनम् तथा नारायणगिरि-देवतीर्थ-प्रादुर्भावः (Vision of the Vaiśvarūpa, the cult of Mūlaśrīpati, and the arising of Nārāyaṇagiri & Devatīrtha)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனிடம் கூறுகிறார்—வைஷ்ணவ விஶ்வரூபம் அறிவிக்கப்பட்டதும், ஊர்வசியின் தோற்றமும் தேவர்களை வியப்பில் ஆழ்த்துகின்றன. ப்ருகுவம்சத்தில் பிறந்த ஸ்ரீ (லக்ஷ்மி) நாராயணனைத் தம் கணவராகப் பெற விரதம், தானம், நியமம், சேவை ஆகியவற்றை எண்ணி, கடலோரத்தில் ஆயிரம் திவ்ய ஆண்டுகள் கடும் தவம் செய்கிறாள். தேவர்கள் தாமே விஶ்வரூபத்தை வெளிப்படுத்த இயலாமல் நாராயணனிடம் முறையிட, விஷ்ணு ஸ்ரீயிடம் வந்து அவள் வேண்டுதலை நிறைவேற்றி விஶ்வரூப தரிசனம் அளிக்கிறார். அவர் பாஞ்சராத்திர பக்திக்கேற்ற வழிபாட்டு உபதேசம் செய்கிறார்—நித்திய பூஜையால் செல்வம், புகழ், மரியாதை பெருகும்; பிரம்மச்சரியம் மூலத் தவமாகக் கூறப்படுகிறது; தெய்வத்தின் பெயர் “மூலஸ்ரீபதி”. கட்டுப்பாட்டுடன் ரேவா நீரில் ஸ்நானம் செய்தல் விரும்பிய பலனைத் தரும்; தானத்தின் புண்ணியம் பலமடங்கு ஆகும் என விளக்குகிறார். ஸ்ரீ தர்மமயமான கிருஹஸ்தாஶ்ரம வழிமுறையை வேண்ட, நாராயணன் “நாராயணகிரி” என்ற தலப்பெயரை நிறுவி அதன் ஸ்மரணம் ரட்சகமென கூறுகிறார். பின்னர் திவ்ய திருமண யாகம் வர்ணிக்கப்படுகிறது—பிரம்மாவும் ரிஷிகளும் யாஜகர்களாக அமர, சமுத்திரங்கள் ரத்தினச் செல்வங்களை அளிக்க, குபேரன் தனத்தை வழங்க, விஸ்வகர்மா மணிமய இல்லங்களை அமைக்கிறார். ஒழுக்கமுடைய பிராமணர்கள் குடியமர்த்தப்படுகின்றனர். இறுதியில் அவப்ருத ஸ்நானத்திற்கான தீர்த்தம் தோன்றுகிறது—விஷ்ணுவின் பாதோதகத்திலிருந்து ஜாஹ்னவியைப் போன்ற தூய ஓடை ரேவாவை அடைந்து “தேவதீர்த்தம்” எனப் பெயர்பெறுகிறது; பல அஸ்வமேத அவப்ருதப் பலன்களையும் மீறும் அளவுக்கு மிகப் புனிதமானது எனப் போற்றப்படுகிறது.

Devatīrtha Māhātmya and Ekādaśī–Nīrājana Observances (देवतीर्थमाहात्म्य तथा एकादशी-नीराजनविधानम्)
இந்த அதிகாரத்தில் யுதிஷ்டிரர் தேவதீர்த்தத்தின் பெயர், மகிமை, அங்கு ஸ்நானம் மற்றும் தானம் செய்தால் கிடைக்கும் பலன் ஆகியவற்றை வினவுகிறார். மார்கண்டேயர் விளக்குவது: தேவர்கள், முனிவர்கள் போற்றும் எல்லாத் தீர்த்தங்களும் விஷ்ணுவின் தியானத்தால் தேவதீர்த்தத்தில் ஒன்றுபடுகின்றன; ஆகவே இது பரம வைஷ்ணவ தீர்த்தம், இங்கு நீராடுதல் எல்லாத் தீர்த்தங்களில் நீராடியதற்குச் சமம். கிரகண காலத்தில் செய்யும் கர்மங்கள் ‘அனந்த’ பலன் தரும் எனக் கூறி, தங்கம், நிலம், பசு முதலிய தானங்களின் தேவதா-சார்ந்த மகிமை வரிசையாக சொல்லப்படுகிறது; இறுதியில் தேவதீர்த்தத்தில் பக்தி-श्रद्धையுடன் செய்யும் எந்தத் தானமும் அక్షய பலன் தரும் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. பின்னர் ஏகாதசி வழிபாட்டு ஒழுங்கு கூறப்படுகிறது: ஸ்நானம் (நர்மதா நீருடன் கூட), உபவாசம், ஸ்ரீபதி பூஜை, இரவு முழு ஜாகரணம், நெய் தீபத்தால் நீராஜனம். த்வாதசி காலை பிராமணர்களையும் தம்பதிகளையும் வஸ்திரம், ஆபரணம், தாம்பூலம், மலர், தூபம், அனுலேபனம் ஆகியவற்றால் மரியாதை செய்து தானம் செய்ய வேண்டும். பால் சார்ந்த பொருட்கள், தீர்த்தநீர், நுண்ணிய ஆடை, நறுமணங்கள், நைவேத்யம், தீபம் போன்ற பூஜைச் சாமான்களும் கூறப்பட்டு, இவ்வாறு செய்பவன் வைஷ்ணவ இலக்கணங்களுடன் விஷ்ணுலோகத்தை அடைவான் என விளக்கப்படுகிறது. முடிவில் தினசரி நீராஜனத்தின் பாதுகாப்பு-ஆரோக்கிய பலன், தீபத்தின் மீதியை கண்களுக்கு பயன்படுத்துதல், மேலும் மகிமையை கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் தரும் புண்ணியம்—சிராத்தத்தில் பாராயணம் செய்தால் பித்ரு திருப்தி—என்று பலश्रுதி கூறப்படுகிறது.

हंसतीर्थमाहात्म्य (Hamsa Tīrtha Māhātmya) — Merit of Bathing, Donation, and Renunciation
அத்தியாயம் 196-ல் மார்கண்டேயர் கேட்பவருக்கு ஹம்ஸதீர்த்தத்திற்குச் செல்லும் யாத்திரை வழிமுறையை அளித்து, அதை ஒப்பற்ற, மிகச் சிறந்த புனிதத் தீர்த்தமாகப் புகழ்கிறார். அதன் அதிகாரமும் மகிமையும் காரணக் கதையால் நிறுவப்படுகிறது—இத்தலத்தில் ஒரு ஹம்ஸம் தவம் செய்து பிரம்மாவின் வாகனமாகும் பதவி (பிரம்ம-வாஹனதா) பெற்றது; அதனால் இத்தீர்த்தத்தின் ஆற்றல் பெரிதென கூறப்படுகிறது. பின்னர் வழிபாட்டு-நெறி விளக்கப்படுகிறது—ஹம்ஸதீர்த்தத்தில் நீராடி பொன்னுதவி (காஞ்சன-தானம்) அளிப்பவன் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு பிரம்மலோகத்தை அடைவான். பலன் தெய்வீகக் காட்சியாக வர்ணிக்கப்படுகிறது—ஹம்ஸங்கள் இழுக்கும் விமானத்தில், இளஞ்சூரியன் போல் ஒளிர்ந்து, விரும்பிய இன்பங்களால் நிறைந்து, அப்சரஸ்களின் குழுக்கள் சூழச் செல்வான். விருப்பத்திற்கேற்ப இன்பங்களை அனுபவித்த பின், ஜாதிஸ்மரணம் (முன்ஜென்ம நினைவு) உடன் மீண்டும் மனிதப் பிறவி பெறுவான்; இதனால் பிறவிகளுக்கிடையேயான நெறித் தொடர்ச்சி உணர்த்தப்படுகிறது. இறுதியில் முக்தி முடிவு—சந்நியாசத்தால் உடலைத் துறப்பவன் மோட்சத்தை அடைவான். இத்தீர்த்தப் பலன் பாவநாசி, புண்யகரம், துயரநிவாரகம் எனச் சுருக்கமாக கூறப்படுகிறது.

Mūlasthāna-Sūryatīrtha Māhātmya (Glorification of the Mūlasthāna Solar Tīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேயர் நர்மதா கரையில் உள்ள ‘மூலஸ்தானம்’ எனப்படும் உயரிய சூர்யதீர்த்தத்தின் மகிமையை விளக்குகிறார். இது புனிதமான ‘மூல-இடம்’; பத்மஜா (பிரம்மா) தொடர்புடையது; இங்கேயே பாஸ்கரன் (சூரியன்) பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டதாக கூறப்படுகிறது. ஒழுக்கம் கொண்ட யாத்திரிகன் கட்டுப்பட்ட மனத்துடன் நீராடி, பிண்டம் மற்றும் நீரால் பித்ரு-தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்து, பின்னர் மூலஸ்தான ஆலயத்தை தரிசிக்க வேண்டும். சிறப்பு அனுஷ்டானம்—சுக்ல சப்தமி ஞாயிற்றுக்கிழமை (ஆதித்யவாசர) உடன் சேர்ந்தால், ரேவா நீரில் ஸ்நானம், தர்ப்பணம், இயன்ற அளவு தானம், கரவீர மலர்கள் மற்றும் சிவப்பு சந்தனநீரால் பாஸ்கரனை நிறுவி/வழிபாடு, குந்தா மலர்களுடன் தூபார்ப்பணம், எல்லாத் திசைகளிலும் தீபம் ஏற்றுதல், உபவாசம், பக்திப் பாடல்-வாத்தியங்களுடன் இரவு விழிப்பு ஆகியவை செய்யப்பட வேண்டும். பலனாக கடும் துயரங்கள் நீங்குதல், நீண்ட காலம் சூரியலோக வாசம், கந்தர்வ-அப்சரஸ்களின் சேவை உடன் இன்பம் பெறுதல் எனப் பலश्रுதி கூறுகிறது.

Śūlatīrtha–Śūleśvarī–Śūleśvara Māhātmya (Origin of the Shula Tirtha and the Manifestation of Devī and Śiva)
மார்கண்டேயர் கேட்பவரை பத்திரகாளி-சங்கமத்திற்குத் திசை காட்டுகிறார்; அது தேவர்களால் எப்போதும் சேவிக்கப்படும், தெய்வீகமாக நிறுவப்பட்ட ‘சூலதீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெற்றது. அங்கு வெறும் தரிசனமே கூட—குறிப்பாக ஸ்நானம், தானத்துடன்—துரதிர்ஷ்டம், அபசகுனம், சாபப் பாதிப்பு மற்றும் பிற பாபதோஷங்களை நீக்கும் என தீர்த்தத்தின் மகிமை கூறப்படுகிறது. அப்போது யுதிஷ்டிரன் நர்மதா கரையில் தேவி ‘சூலேஸ்வரி’ என்றும் சிவன் ‘சூலேஸ்வர’ என்றும் எவ்வாறு அறியப்பட்டனர் என்று கேட்கிறான். மார்கண்டேயர் மாண்டவ்யன் என்ற பிராமண தவசியின் கதையைச் சொல்கிறார். அவர் மௌனவிரதத்துடன் கடுந்தவத்தில் லயித்திருந்தபோது திருடர்கள் திருடிய பொருள்களை அவரது ஆசிரமத்தில் மறைக்கிறார்கள். அரச காவலர்கள் விசாரித்தும் மௌனி பதில் அளிக்காததால், அவரை சூலத்தில் ஏற்றி தண்டிக்கிறார்கள். நீண்ட வேதனையிலும் மாண்டவ்யன் சிவஸ்மரணத்தில் உறுதியாகத் திகழ்கிறான். சிவன் தோன்றி சூலத்தை வெட்டி, கர்மவிபாகத்தை விளக்குகிறார்—முன்கர்மங்களாலே சுக-துக்கங்கள் வருகின்றன; தர்மநிந்தை இன்றி பொறுமையுடன் தாங்குதலும் தவமே. மாண்டவ்யன் சூலத்தின் அமிர்தத்துல்யப் பயன் என்ன என்று கேட்டு, சூலத்தின் அடிப்பகுதியிலும் முனையிலும் சிவ-உமா நிலைத்திருக்க வேண்டுமென வேண்டுகிறான். உடனே சூலமூலத்தில் சிவலிங்கம் வெளிப்பட, இடப்புறத்தில் தேவியின் உருவமும் தோன்றி, சூலேஸ்வர-சூலேஸ்வரி வழிபாடு நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் தேவி பல தலங்களில் தன் பல நாம-ரூபங்களைச் சொல்லி தேவீ-தலவரைபடத்தை வெளிப்படுத்துகிறாள். இறுதியில் பலன்-விதி கூறப்படுகிறது—பூஜை, நைவேத்யம், பித்ருகர்மம், உபவாச-ஜாகரணம் ஆகியவை சுத்தியும் சிவலோக நெருக்கமும் தரும்; இந்தத் தீர்த்தம் ‘சூலேஸ்வரி-தீர்த்தம்’ என நிலையான புகழ் பெறுகிறது.

Aśvinī Tīrtha Māhātmya (The Glory of the Aśvinī Pilgrimage Ford)
மார்கண்டேயர் தீர்த்தங்களின் வரிசை உரையில் அஸ்வினீ தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். இது “காமிகம்” என, விருப்பங்களை நிறைவேற்றும் நோக்கமுடையதும், உயிர்களுக்கு சித்தி அளிப்பதும் என்று கூறப்படுகிறது. இத்தீர்த்தத்தில் தெய்வ வைத்தியர்களான அஸ்வினிக் குமாரர்கள் நாசத்தியௌ பெருந்தவம் செய்து யாகப் பங்கிற்குரிய உரிமையைப் பெற்றனர்; தேவர்களின் பரந்த ஒப்புதலையும் அடைந்தனர். யுதிஷ்டிரர் அவர்கள் ஏன் சூரியனின் புதல்வர்கள் என அழைக்கப்படுகிறார்கள் என்று காரணம் கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் சுருக்கமாகக் கூறுவது—ஒரு ராணி சூரியனின் மிகுந்த பிரகாசத்தைத் தாங்க இயலாமல் மேரு பகுதியில் கடுந்தவம் செய்தாள்; சூரியன் காமத்தால் குதிரை வடிவம் கொண்டு அணுகினான்; மூக்குவழி கருவுறுதல் நிகழ்ந்து புகழ்பெற்ற நாசத்தியௌ பிறந்தனர். பின்னர் நர்மதா கரையிலான நிலவியல் கூறப்படுகிறது—பிருகுகச்சத்திற்கு அருகே நதிக்கரையில் அவர்கள் கடினத் தவம் செய்து பரம சித்தியை அடைந்தனர். முடிவில், இத்தீர்த்தத்தில் நீராடி பித்ருக்களுக்கும் தேவர்களுக்கும் தர்ப்பணம் செய்பவன் எங்கு பிறந்தாலும் அழகும் நல்வாழ்வும் பெறுவான் என பலன் கூறப்படுகிறது.

Sāvitrī-tīrtha Māhātmya and Sandhyā–Gāyatrī Discipline (सावित्रीतीर्थमाहात्म्यं तथा सन्ध्यागायत्रीविधानम्)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. இதில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு சாவித்ரீ-தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைத்து, அதனை உயர்ந்த புனிதத் தலமாகப் புகழ்கிறார். பின்னர் யுதிஷ்டிரரின் கேள்விக்குப் பதிலாக சாவித்ரீ தேவியின் அடையாளம், வேதமாதா எனும் நிலை, தாமரைச் சின்னங்களுடன் தியானமூர்த்தியாகக் கருதும் முறைகள் ஆகியவற்றை விளக்கி, விடியல், நண்பகல், மாலை என்ற மூன்று சந்த்யாகாலங்களிலும் காலத்திற்கேற்ற தனித்த தியான-உபாசனை விதிகளை நிர்ணயிக்கிறார். யாத்திரிகர்களுக்கான சுத்திகரிப்பு வரிசையும் கூறப்படுகிறது: ஸ்நானம், ஆசமனம், பிராணாயாமம் மூலம் சேர்க்கப்பட்ட குற்றங்கள் எரிதல், ‘ஆபோ ஹி ஷ்டா’ மந்திரத்தால் ப்ரோட்சணம், அமர்ஷண முதலிய வேத மந்திரங்களால் பாபநிவாரணம். சந்த்யைக்குப் பின் ஒழுங்குடன் காயத்ரீ ஜபம் செய்வதே மைய சாதனை என வலியுறுத்தி, பாபக்ஷயம் மற்றும் உயர்ந்த லோகப் பிராப்தி போன்ற பலன்கள் கூறப்படுகின்றன. மேலும் தீர்த்தத்தில் பித்ருகர்மம்/ஸ்ராத்தம் மற்றும் இறுதிக் கடமைகள் செய்தால் விசேஷ பலன், மரணத்திற்குப் பின் உயர்ந்த நிலை, பின்னர் சுபஜன்மம் என உறுதி செய்து, விதிநிஷ்டமான ஆன்மிக ஒழுக்கத்தை அத்தியாயம் வலியுறுத்துகிறது.

देवतीर्थमाहात्म्यम् | Devatīrtha Māhātmya (Glorification of Devatīrtha)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் மகீபாலருக்கு தீர்த்தோபதேசமாக தேவதீர்த்தத்தின் மஹிமையை உரைக்கிறார்; நீதியுள்ள அரசாட்சிக்கான முன்மாதிரியாக யுதிஷ்டிரரை நினைவூட்டுகிறார். இந்த தேவதீர்த்தம் ‘ஒப்பற்றது’ எனப் போற்றப்படுகிறது; இங்கு சித்தர்கள் மற்றும் இந்திரனுடன் கூடிய தேவர்கள் சன்னிதியாக இருப்பர். இத்தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், தானம், ஜபம், ஹோமம், ஸ்வாத்யாயம், தேவதார்ச்சனை ஆகிய புண்ணியச் செயல்கள் தீர்த்தத்தின் இயல்புச் சக்தியால் ‘அனந்த’ பலன் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. பாத்ரபத மாத கிருஷ்ணபக்ஷ த்ரயோதசி மிக முக்கியத் திதியாகச் சுட்டப்படுகிறது; பழங்காலத்தில் அன்றே தேவர்கள் வாசித்ததாகக் கூறப்படுகிறது. த்ரயோதசியில் நீராடி விதிப்படி ஸ்ராத்தம் செய்து, தேவர்கள் நிறுவிய வೃಷபத்வஜன் (சிவன்) வழிபாட்டை நிறைவேற்ற வேண்டும். இதனால் எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கி, இறுதியில் ருத்ரலோகப் பிராப்தி கிடைக்கும் என உறுதி அளிக்கப்படுகிறது.

Śikhitīrtha-māhātmya (The Glory of Śikhitīrtha) / शिखितीर्थमाहात्म्य
மார்கண்டேயர் ‘சிகிதீர்த்தம்’ எனும் உயரிய தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்—இது பிரதான தீர்த்தமாகவும், சிறந்த ‘பஞ்சாயதன’ வழிபாட்டு வளாகமாகவும் கூறப்படுகிறது. அங்கு ஹவ்யவாஹனன் (அக்னி) தவம் செய்து ‘சிகா’ (சுடர்/சிகை) பெற்றதால் ‘சிகி’ எனப் புகழ்பெற்றான்; ‘சிகா’ தொடர்புடைய பெயரால் ‘சிகாக்ய’ சிவசன்னிதியை (சிவலிங்கத்தை) நிறுவினான். ஆச்வயுஜ மாதத்தின் குறிப்பிட்ட சந்திரகாலத்தில் யாத்திரிகன் தீர்த்தத்திற்குச் சென்று நர்மதையில் நீராடி, தேவர்-ரிஷி-பித்ருக்களுக்கு எள்ளுநீரால் தர்ப்பணம் செய்ய வேண்டும்; பிராமணருக்கு பொன் தானம் அளித்து, அக்னியை மதித்து திருப்திப்படுத்த வேண்டும். பின்னர் நறுமணம், மாலை, தூபம் கொண்டு சிவபூஜை செய்தால், பலश्रுதி படி ருத்ரலோகம் அடைதல்—சூரியநிற விமானத்தில் அப்சரைகளுடன், கந்தர்வர் புகழ்ந்து பாட—உண்டாகும்; இவ்வுலகில் பகைவர் நாசமும் தனித்தேஜஸ்/ஒளிவீச்சும் கிடைக்கும்।

कोटितीर्थमाहात्म्य (Koṭitīrtha Māhātmya) — Ritual Efficacy of the Koṭitīrtha
மார்கண்டேயர் கோடிதீர்த்தத்தை ‘ஒப்பற்ற’ தீர்த்தமாக விளக்குகிறார்; இங்கு பெரும் சித்தர் கூட்டம் வாழ்கிறது, பல மகரிஷிகள் கூடுவதால் இது மிகப் புனிதமான தலம் எனக் கூறப்படுகிறது. நீண்ட தவத்திற்குப் பின் ரிஷிகள் இங்கு சிவனை பிரதிஷ்டை செய்தனர்; மேலும் தேவியை கோடீஸ்வரி, சாமுண்டா (மஹிஷாசுரமர்தினி) ரூபங்களில் நிறுவினர்—இதனால் இது சைவ-சாக்த இணைந்த புனித வளாகமாகத் திகழ்கிறது. பாத்ரபத மாத கிருஷ்ணபக்ஷ சதுர்தசி அன்று, ஹஸ்த நக்ஷத்திரம் சேர்ந்தால், இந்த தீர்த்தம் அனைத்துப் பாவங்களையும் அழிப்பதாகச் சொல்லப்படுகிறது. அன்றைய தீர்த்தஸ்நானம், திலோதக அர்ப்பணம், ஸ்ராத்தம் ஆகியவை மிகுந்த பலன் தரும்; பித்ருக்கள் திருப்தியடைவார்கள், குறிப்பிட்ட எண்ணிக்கையிலானோர் நரகத்திலிருந்து விரைவில் உயர்த்தப்படுவர் எனவும் உரைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் பொதுக் கோட்பாடு கூறப்படுகிறது—இந்த தீர்த்தத்தின் மகிமையால் ஸ்நானம், தானம், ஜபம், ஹோமம், ஸ்வாத்யாயம், தேவதார்ச்சனை ஆகியவை ‘கோடி-குண’ பலனை அளிக்கும்; இடத்தின் புனிதத்தால் தர்மகாரியங்களின் செயல்திறன் பலமடங்கு பெருகும் எனத் தெரிவிக்கிறது.

Paitāmaha Tīrtha (Bhṛgu Tīrtha) Māhātmya — ब्रह्मशाप-शमनं, श्राद्ध-फलश्रुति, रुद्रलोक-गति
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர், பாவநாசகமும் மிகப் புண்ணியமுமான ‘பைதாமஹ தீர்த்தம்’ எனப்படும் ப்ருகு தீர்த்தத்தின் மகிமையை எடுத்துரைக்கிறார். யுதிஷ்டிரர்—பிதாமகன் பிரம்மா ஏன் மகேஸ்வரனை மிகுந்த பக்தியுடன் வழிபட்டார்? என்று கேட்கிறார். மார்கண்டேயர் பழைய இதிஹாசத்தைச் சொல்கிறார்—தன் மகளிடம் அணுக விரும்பியதால் பிரம்மாவுக்கு சிவன் சாபம் அளித்தார்; அதனால் வேதஞானம் குறைந்து, உலகில் அவரின் பூஜ்யத்துவம் தாழ்ந்தது. துயருற்ற பிரம்மா ரேவா (நர்மதா) நதியின் வடகரையில் மூன்றுநூறு ஆண்டுகள் தவம் செய்து, நீராடி சிவனைப் பிரார்த்தித்து மகிழ்வித்தார். சங்கரன் திருப்தியடைந்து, திருவிழா நாட்களில் பிரம்மாவின் பூஜ்யத்துவத்தை மீண்டும் நிறுவி, தேவர்கள் மற்றும் பித்ருக்களுடன் அங்கே தன் நித்திய சன்னிதியை அறிவித்தார். ஆகவே அந்தத் தீர்த்தம் ‘பைதாமஹ’ என்று தீர்த்தங்களில் சிறந்ததாகப் புகழ்பெற்றது. பின்னர் காலநியமமும் பலனும் கூறப்படுகிறது—பாத்ரபத மாதக் கிருஷ்ணபட்ச அமாவாசையில் நீராடி பித்ரு-தேவர்களுக்கு தர்ப்பணம் செய்தால், மிகச் சிறிய காணிக்கையாலும் (ஒரு பிண்டம் அல்லது எள்ளுநீர்) பித்ருக்கள் நீண்டகாலம் திருப்தியடைவார்கள். சூரியன் கன்னி ராசியில் இருக்கும் போது சிராத்தம் செய்வதின் சிறப்பு கூறப்படுகிறது; எல்லா பித்ருத் தீர்த்தங்களின் சிராத்தப் பலனும் இங்கே அமாவாசையில் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. முடிவில்—நீராடி சிவபூஜை செய்பவன் பெரிய-சிறிய குற்றங்களில் இருந்து விடுபடுவான்; கட்டுப்பட்ட மனத்துடன் இத்தீர்த்தத்தில் உடலை விடுபவன் ருத்ரலோகத்தை அடைந்து மீள்பிறவி பெறமாட்டான்.

कुर्कुरीतीर्थमाहात्म्य (Kurkuri Tīrtha Māhātmya)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் அரசரிடம் ‘குர்குரீ’ எனப் புகழ்பெற்ற மிகப் புனிதத் தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார். அது ‘சர்வபாபப் பிரணாசனம்’—அனைத்துப் பாவங்களையும் அழிக்கும், மிக மங்களகரமான தலம் என வர்ணிக்கப்படுகிறது. அத்தலத்தின் தீர்த்ததேவதை ‘குர்குரீ’ இஷ்டார்த்தப் பிரதாகி கூறப்படுகிறாள்; பக்தியால் மகிழ்ந்து மாடுமாடு, புத்ரன், செல்வம் போன்ற வேண்டிய பயன்களை அருள்வாள். மேலும் அங்கு ‘ௌண்டேச’ என்ற க்ஷேத்ரபாலன் இருப்பதாகவும், பெண்களும் ஆண்களும் அவனை வழிபடுதல் நன்மை தரும் எனவும் சொல்லப்படுகிறது. பலஸ்ருதியில் தரிசனம்-பூஜையால் துரதிர்ஷ்டம் குறையும், பிள்ளையின்மை நீங்கும், வறுமை அகலும், விரும்பிய நோக்கங்கள் நிறைவேறும் என கூறப்படுகிறது. இறுதியில் விதிப்பூர்வமாக தீர்த்தத்தைத் தொடுதல் மற்றும் தரிசித்தல் மூலமே இப்பயன்கள் உறுதியாகப் பெறப்படும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Daśakanyā-Tīrtha Māhātmya (The Glory of the ‘Ten Maidens’ Sacred Ford)
மார்கண்டேயர் க்ஷோணிநாதன்/நராதிபன் எனும் அரசனை நோக்கி ‘தசகன்னியா’ என்ற மிகப் புனிதமான தீர்த்தத்தைச் சுட்டுகிறார்; அது பேரழகும் எல்லாப் பாவங்களையும் நீக்கும் சக்தியுமுடையது எனப் புகழப்படுகிறது. இத்தீர்த்தத்தின் அதிகாரம் சைவ காரணக் கதையால் நிறுவப்படுகிறது: இங்கு மகாதேவர் பத்து நற்குணமுடைய கன்னியருடன் தொடர்புடையவராகவும், அவர்களுக்குப் பிரம்மாவுடன் திருமண ஏற்பாடு நிகழ்ந்ததாகவும் கூறப்படுகிறது; அதனால் இவ்விடம் ‘தசகன்னியா’ என்ற பெயரால் பிரசித்தி பெற்றது. பின்னர் விதிநெறி கூறப்படுகிறது: இத்தீர்த்தத்தில் அலங்கரிக்கப்பட்ட கன்னியை திருமணத்தில் தானம் செய்வது (கன்னியாதானம்) அளவற்ற புண்ணியத்தைத் தரும்—முடியின் எண்ணிக்கையளவு ஆண்டுகள் சிவசன்னிதியில் வாசம், அதன் பின் அரிதான மனிதப் பிறவி, இறுதியில் பெரும் செல்வம். மேலும் பக்தியுடன் ஸ்நானம் செய்து அமைதியான பிராமணருக்கு பொன் தானம் செய்ய வேண்டும்; பொன் மிகச் சிறிதளவாக இருந்தாலும் வாக்கு, மனம், உடல் குற்றங்களை கரைக்குமெனச் சொல்லப்படுகிறது. பலश्रுதி: ஸ்வர்காரோஹணம், வித்யாதரர்-சித்தர் மத்தியில் மரியாதை, பிரளயம்வரை வாசம்—சடங்கு, நெறி, பிரபஞ்சப் பலன் ஒன்றிணையும் சங்கமமாக இத்தீர்த்தம் விளங்குகிறது.

स्वर्णबिन्दुतीर्थमाहात्म्य (Glory of the Svarṇabindu Tīrtha)
மார்கண்டேயர் ‘ஸ்வர்ணபிந்து’ எனப்படும் புனித தீர்த்தத்தைச் சுட்டிக் காட்டி, அதன் அனுஷ்டான முறைகளையும் பலன்களையும் கூறுகிறார். இவ்வத்தியாயத்தின் மையம் தீர்த்தஸ்நானமும், பிராமணருக்கு காஞ்சனம் (தங்கம்) தானம் செய்வதும் ஆகும்; அது மிகுந்த புண்ணியகரமான செயல் எனப் போற்றப்படுகிறது. தங்கம் அக்னியின் ஒளித்தேஜஸிலிருந்து பிறந்த ‘சிறந்த ரத்தினம்’ என்பதால் தானத்தில் அதற்கு தனித்திறன் உண்டு என விளக்கப்படுகிறது. முடியின் நுனியளவு சிறிதளவு தங்கம்கூட இந்த தீர்த்தத்துடன் தொடர்புபடுத்தி விதிப்படி தானம் செய்தால், அங்கே மரணம் ஏற்பட்டால் சொர்க்காரோகம் கிடைக்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. தானம் செய்தவர் வித்யாதரர், சித்தர் ஆகியோரிடையே மதிப்புப் பெறுகிறார்; உயர்ந்த விமானத்தில் கல்பாந்தம் வரை வாசித்து, பின்னர் செல்வமிக்க குடும்பத்தில் இருபிறப்பாளராக (த்விஜராக) சிறந்த மனிதப் பிறவி பெறுகிறார். மனம்-வாக்கு-உடல் வழி செய்த குற்றங்கள் இந்த ஸ்வர்ணதானத்தால் விரைவில் அழியும் எனக் கூறி, கர்மசுத்திக்கான நெறி வலியுறுத்தப்படுகிறது.

पितृऋणमोचनतीर्थप्रशंसा — Praise of the Tīrtha that Releases Ancestral Debt (Pitṛ-ṛṇa-mocana)
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் ஒரு அரசனுக்கு ‘பித்ரூணாம் ணமோசனம்’ என மூவுலகிலும் புகழ்பெற்ற தீர்த்தத்தின் மகிமையை உபதேசிக்கிறார். விதிப்படி நீராடி, பித்ரு தேவதைகளுக்கு தர்ப்பணம் செய்து, தானம் அளித்தால் மனிதன் ‘அந்ருணன்’—அதாவது கடன்/கடமைப் பிணையிலிருந்து விடுபட்டவன்—ஆகிறான் எனச் சடங்கு வரிசை விளக்கப்படுகிறது. மகப்பேறு மற்றும் கர்மத் தொடர்ச்சிக்கான தத்துவ காரணமும் கூறப்படுகிறது—பித்ருக்கள் புத்ரனை விரும்புவது, புத்ரன் ‘புண்ணாமா’ நரகத்திலிருந்து விடுவிப்பவன் எனப் புராண மரபில் கருதப்படுவதாலே; ஆகவே ஸ்ராத்த-தர்ப்பணாதி வழிபாடுகள் தொடர வேண்டும். பின்னர் ‘ணத் திரயம்’ வகைப்படுத்தப்படுகிறது: பித்ரு-ணம் பிண்டதானம், நீர்தர்ப்பணத்தால்; தேவ-ணம் அக்னிஹோத்ரம், யாகங்களால்; மனித/சமூகக் கடமை பிராமணர்களுக்கு வாக்குறுதியான தானங்கள், தீர்த்த-சேவை, ஆலயப் பணிகளில் கடமை நிறைவேற்றுதலால் தீர்கிறது. இறுதியில் பலஸ்ருதி—இந்த தீர்த்தத்தில் செய்யப்பட்ட தான-தர்ப்பணங்களும், குருமார்களைத் திருப்திப்படுத்துதலும் அక్షய பலனை அளிக்கும்; அந்தப் புண்ணியம் ஏழு பிறவிகள் வரை மறைந்த பித்ருக்களுக்கும் பயன் தரும் எனக் கூறி வம்ச நலனும் தர்மக் கடமையும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

भारभूतीतीर्थ-माहात्म्य / The Māhātmya of Bhārabhūti Tīrtha (Bhāreśvara) on the Revā (Narmadā)
மார்கண்டேயர் நர்மதா கரையிலுள்ள புஷ்கலீ, க்ஷமானாத முதலிய தீர்த்தங்களைத் தொடர்ச்சியாகக் கூறி, ரேவா (நர்மதா) நதியில் ருத்ர-மஹேஸ்வரராக சிவன் அருள்புரியும் பாரபூதி தீர்த்தத்தின் தோற்றத்தை விளக்குகிறார். ‘பாரபூதி’ என்ற பெயர் எவ்வாறு வந்தது என்று யுதிஷ்டிரர் கேட்கிறார். முதல் எடுத்துக்காட்டில் தர்மநெறி கொண்ட பிராமணன் விஷ்ணுஷர்மன் தூய்மை, ஒழுக்கம், தவம் ஆகியவற்றுடன் வாழ்கிறான்; மகாதேவன் பட்டு (மாணவன்) வடிவில் வந்து அவனிடம் கல்வி பயில்கிறான். உணவு தயாரிப்பில் பிற மாணவர்களுடன் முரண்பாடு எழ, பந்தயம் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது; சிவன் அளவற்ற அன்னத்தை வெளிப்படுத்தி, பின்னர் நதிக்கரையில் பந்தயப்படி மாணவர்களை ‘பாரம்’ உடன் நர்மதாவில் வீசி, தானே காப்பாற்றுகிறார். அங்கே ‘பாரபூதி’ எனும் லிங்கம் நிறுவப்பட்டு, பிராமணனின் பாபப் பயம் நீங்குகிறது. இரண்டாம் எடுத்துக்காட்டில் ஒரு வணிகன் நம்பிய நண்பனை கொன்று துரோகம் செய்கிறான்; மரணத்திற்குப் பின் கடும் தண்டனைகள் அனுபவித்து பல பிறவிகள் கடந்த பின், நீதிமான் அரசனின் இல்லத்தில் பாரம் சுமக்கும் எருதாகப் பிறக்கிறான். கார்த்திக மாத சிவராத்திரியில் பாரேஸ்வரத்தில் அரசன் ஸ்நானம், அர்ப்பணம், இரவு யாமங்களில் நான்கு வகை லிங்க-பூரணம், பொன்-எள்-வஸ்திர-கோ தானம் முதலிய தானங்கள், ஜாகரணம் செய்கிறான்; அதனால் அந்த எருது சுத்தி பெற்று உயர்ந்த கதியை அடைகிறது. பலன்—பாரபூதியில் ஸ்நானமும் விரதமும் மகாபாபங்களையும் அழிக்கும்; சிறு தானம்கூட அழியாப் புண்ணியம் தரும்; அங்கு மரணம் ஏற்பட்டால் இடையறாத சிவலோகம், அல்லது நல்வாழ்வு பெற்று மீண்டும் மோட்சப் பாதை கிடைக்கும்.

पुङ्खतीर्थमाहात्म्य (Puṅkha Tīrtha Māhātmya)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் புங்கத் தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை உரைத்து, அதை “உத்தம” தீர்த்தமாக நிறுவுகிறார். முன்னொரு காலத்தில் இத்தீர்த்தத்தில் புங்கன் பெற்ற சித்தியை எடுத்துக்காட்டாக நினைவூட்டி, அதன் புனிதத்தன்மையை உறுதிப்படுத்துகிறார். பின்னர் இத்தலத்தின் புகழை ஜாமதக்ன்யர் (பரசுராமர்) செய்த தவத்துடன் இணைக்கிறார்—க்ஷத்திரிய ஆதிக்கத்தை ஒழித்த வல்லமைமிக்க அவர், நர்மதையின் வடகரையில் நீண்டகாலம் கடுந்தவம் செய்கிறார். அடுத்து பலன்-சுருதி ஒழுங்காக கூறப்படுகிறது—தீர்த்தஸ்நானமும் பரமேஸ்வர பூஜையும் இவ்வுலகில் பலத்தையும், அடுத்துலகில் மோக்ஷத்தையும் தரும்; தேவர்கள் மற்றும் பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம்/பூஜை செய்தால் பித்ரு-கடனிலிருந்து விடுதலை; அங்கே பிராணத்யாகம் செய்தால் ருத்ரலோகம் வரை திரும்பாத நிலையான கதி; ஸ்நானத்தால் அஸ்வமேத யாகப் பலன்; பிராமண போஜனத்தால் மிகுந்த புண்ணியவிருத்தி (ஒருவருக்கு அளித்ததுமே பலருக்குச் சமமான பலன்); வृषபத்வஜன் (சிவன்) ஆராதனையால் வாஜபேய யாகப் பலன் கிடைக்கும். இவ்வாறு, குறிப்பிட்ட இடத்தில் செய்யும் குறிப்பிட்ட செயல்கள் உயர்ந்த பலன் தரும் சைவ பக்தி-நெறியாக இந்த அத்தியாயம் வழிகாட்டுகிறது।

Atithi-dharma Parīkṣā on the Narmadā Bank and the Māheśvara Āyatana ‘Muṇḍināma’ (अतिथिधर्मपरीक्षा तथा ‘मुण्डिनाम’ आयतनमाहात्म्यम्)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரரிடம் நர்மதா கரையில் ஸ்ராத்த காலத்தில் நிகழ்ந்த ஒரு நிகழ்வை உரைக்கிறார். ஒரு பிராமண இல்லத்தார் பிராமணர்களை அமர்த்தி ஸ்ராத்த உணவு அளிக்கத் தயாரான வேளையில், மகேஸ்வரர் குஷ்டரோகியும் துர்நாற்றமுமுடைய பிராமண வேடத்தில் வந்து அவர்களுடன் உணவருந்த அனுமதி கேட்டார். ஆனால் இல்லத்தாரும் அங்கிருந்தவர்களும் அவரை அசுத்தம் எனக் கருதி கடுஞ்சொற்களால் நிராகரித்தனர். தேவன் மறைந்ததும் உணவு விளக்கமின்றி கெட்டுப்போனது—பாத்திரங்களில் புழுக்கள் தோன்றி அனைவரும் திகைத்தனர். அப்போது ஒரு விவேகி பிராமணர் இது அதிதி அவமதிப்பின் விபாகம் என்றும், வந்தவர் தர்மப் பரீட்சைக்காக வந்த பரமேஸ்வரரே என்றும் உணர்த்தினார். அதிதியை உருவம் (அழகு/அழகின்மை), நிலை (சுத்தம்/அசுத்தம்) அல்லது வெளிப்புற அடையாளங்களால் மதிப்பிடக் கூடாது; குறிப்பாக ஸ்ராத்தத்தில் அலட்சியம் செய்தால் அழிவுச் சக்திகள் அர்ப்பணத்தை விழுங்கும் என விதியை நினைவூட்டினார். அவர்கள் தேடி, தூணைப் போல அசையாமல் நின்ற அந்த உருவைக் கண்டு வணங்கி வேண்டினர். மகேஸ்வரர் கருணையுடன் அருளி உணவை மீண்டும் சீராக்கி/அளித்து, தமது மண்டல வழிபாட்டைத் தொடர்ந்து செய்ய உபதேசித்தார். இறுதியில் திரிசூலதாரி இறைவனின் ‘முண்டினாம’ என்ற ஆயதனம் மங்களகரமும் பாபநாசகமும், கார்த்திகையில் சிறப்புப் பலன் தருவதும், புண்ணியத்தில் கயாதீர்த்தத்துக்கு ஒப்பானதுமெனப் போற்றப்படுகிறது.

Dīṇḍimeśvaranāmotpattiḥ (Origin of the Name Dīṇḍimeśvara) / The Etiology of Dindimeshvara
மார்கண்டேயர் கூறுகிறார்—மகேஸ்வரன் பிக்ஷு-ரூபம் கொண்டு பசி, தாகத்துடன் ஒரு கிராமத்தில் நுழைகிறார். உடல் முழுதும் பஸ்மம் பூசப்பட்டு, அக்ஷசூத்திரம் அணிந்து, திரிசூலம் தாங்கி, ஜடையும் ஆபரணங்களும் உடையவராக அவர் டமருவை ஒலிக்கச் செய்கிறார்; அதன் ஓசை திண்டிம (நகாரா) போன்றது என வர்ணிக்கப்படுகிறது. குழந்தைகளும் ஊராரும் சூழ, அவர் பாடல், சிரிப்பு, பேச்சு, நடனம் என மாறிமாறி நிகழ்த்தி—பார்ப்போருக்கு சில வேளையில் தோன்றி, சில வேளையில் மறைந்து செல்கிறார். ஒரு எச்சரிக்கை கூறப்படுகிறது—அவர் விளையாட்டாக அந்த வாத்தியத்தை எங்கு வைத்தாலும், அந்த வீடு ‘பாரமடைந்து’ அழியும் என்று சொல்லப்படுகிறது; இது தெய்வத்தை அவமதித்தல், அறியாமையால் தவறாக அடையாளம் காண்தல், அல்லது கட்டுப்பாடற்ற தெய்வ-சந்திப்பு தரும் அசைவு சக்தி ஆகியவற்றின் நெறி-சடங்கு எச்சரிக்கையாகும். மக்கள் பக்தியுடன் சங்கரனைப் புகழத் தொடங்கியபோது, இறைவன் ‘திண்டிம-ரூபத்தில்’ வெளிப்பட்டு, அந்நாளிலிருந்து திண்டிமேஸ்வரன் எனப் பெயர் பெறுகிறார். இந்த ரூபம்/ஸ்தலத்தின் தரிசனமும் ஸ்பரிசமும் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை தரும் என பலश्रுதி கூறுகிறது.

Āmaleśvara-Māhātmya: Śambhu in Child-Form and the Fruit of Worship (आमलेश्वर-माहात्म्य)
ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் தத்துவப் போதனையுடன் கூடிய ஒரு சுருக்கமான தலமகிமை நிகழ்வை உரைக்கிறார். இறைவனின் “மகத்தான சரிதம்” இதைச் செவியுற்றாலே எல்லாப் பாவங்களும் நீங்கும் எனப் பலश्रுதி அமைக்கப்படுகிறது. கதையில் ஶம்பு (சிவன்) குழந்தை வடிவில் கிராமச் சிறுவர்களுடன் ஆமலக (நெல்லிக்காய்) கனிகளால் விளையாடுகிறார். சிறுவர்கள் கனிகளை எறிய, சிவன் உடனே அவற்றை எடுத்துத் திரும்ப எறிந்து விளையாட்டை திசைதிசையாக விரிவாக்குகிறார்; அப்போது அந்த ஆமலகமே பரமேசுவரன் என அவர்கள் உணர்கிறார்கள். முடிவில் எல்லாத் தலங்களிலும் உயர்ந்தது “ஆமலேஸ்வர” தலம் எனக் கூறி, அங்கே ஒருமுறையாவது பக்தியுடன் வழிபட்டால் பரமபதம் கிடைக்கும் என உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.

Devamārga–Balākeśvara Māhātmya (कन्थेश्वर–बलाकेश्वर–देवमार्ग माहात्म्य)
இந்த அதிகாரத்தில் மார்கண்டேயர் ஒரு சைவத் திருத்தலத்தின் தோற்றமும் மகிமையும் கூறுகிறார். தொடக்கத்தில் பலश्रுதி—இந்தக் கதையைச் செவிமடுத்தாலே எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுதலை என அறிவிக்கப்படுகிறது. சிவன் கபாலி/காந்திக ரூபத்தில் பைரவமாக, பிசாசு-ராக்ஷச-பூத-டாகினி-யோகினிகளால் சூழப்பட்டு, பிரேதாசனத்தில் அமர்ந்து, கடுந்தவம் புரிந்தபடியே மூன்று உலகங்களுக்கும் அபயம் அளிப்பவராக வர்ணிக்கப்படுகிறார். ஆஷாடி நிகழ்வில் சிவனின் கந்தா (சால்வை/அங்கவஸ்திரம்) எங்கு விடுபடுகிறதோ அங்கே அவர் ‘கந்தேஸ்வரர்’ எனப் பெயர் பெறுகிறார்; அவர்தரிசனம் அச்வமேதப் புண்ணியத்துக்கு ஒப்பென கூறப்படுகிறது. பின்னர் தேவமார்கத்தில் ஆசை மற்றும் அருள் பற்றிய போதனைக்கதை வருகிறது. சிவன் ஒரு வணிகனைச் சந்தித்து ‘பலாக’கள் மூலம் லிங்கத்தை நிரப்ப/உயர்த்தும் சோதனையை வைக்கிறார்; பேராசை, மயக்கம் காரணமாக வணிகன் தன் சேமித்த செல்வத்தைச் செலவழித்து தீர்க்கிறான். சிவன் நகைச்சுவையுடன் லிங்கத்தைத் துண்டித்து ‘முழுமை’ என்ற எண்ணத்தின் அடிப்படையையே கேள்விக்குள்ளாக்குகிறார்; வணிகன் குற்றம் ஒப்புக் கொண்டு மனம் வருந்தியதும் அவனுக்கு அక్షய செல்வம் அருளுகிறார். பலாக அலங்காரத்துடன் அந்த லிங்கம் உயிர்களின் நலனுக்கான ‘பிரத்யய’மாக அங்கேயே நிலைத்து, இடம் ‘தேவமார்கம்’, தெய்வம் ‘பலாகேஸ்வரர்’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. அங்கே தரிசனம்-பூஜை பாவநாசம் தரும்; பஞ்சாயதன முறையில் பலாகேஸ்வர வழிபாடு ருத்ரலோகப் பிராப்தி அளிக்கும்; தேவமார்கத்தில் முமுக்ஷுவின் மரணம் ஏற்பட்டால் ருத்ரலோகத்திலிருந்து மீள்வருதல் இல்லை என உறுதி செய்யப்படுகிறது.

Śṛṅgitīrtha-Māhātmya (Glory of Śṛṅgī Tīrtha): Mokṣa and Piṇḍadāna
இந்த अध्यாயத்தில் ஸ்ரீ மார்கண்டேயர் சுருக்கமாக உபதேசித்து, உடலுடன் வாழும் ஜீவர்களுக்கு மோட்சம் அளிக்கும் ஸ்ரீங்கிதீர்த்த யாத்திரையை பரிந்துரைக்கிறார். அந்தத் தீர்த்தம் “மோக்ஷத” (மோட்சம் தருவது) எனப் போற்றப்படுகிறது; மேலும் அங்கே உடலை விட்டுவிடுபவர்கள் சந்தேகமின்றி மோட்சம் அடைவார்கள் என்று உறுதியாகக் கூறப்படுகிறது. அதே இடம் பித்ருக் கடமையுடனும் இணைக்கப்படுகிறது. அங்கே பிண்டதானம் செய்தால் மனிதன் பித்ரு-ऋணத்திலிருந்து விடுபட்டு (அன்ரிணன்) ஆகிறான்; சேரும் புண்ணியத்தால் தூய்மையடைந்து “காணேஸ்வரீ கதி” எனப்படும், ஷைவ உலகக் கட்டமைப்பில் உயர்ந்த பரலோக நிலையை அடைவான் என்று விளக்கப்படுகிறது. இவ்வாறு மோட்சம், பித்ரு தர்மம், தீர்த்த ஒழுக்கம் ஆகியவை ஒரே இடமையக் கோட்பாடாக ஒன்றிணைக்கப்படுகின்றன.

Aṣāḍhī Tīrtha Māhātmya (Glory of the Aṣāḍhī Sacred Ford)
மார்கண்டேயர் அரசனை நோக்கி, அஷாடீ தீர்த்தத்திற்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்; அங்கு மகேஸ்வரன் “காமிக” (விருப்பநிறைவேற்றும்) ரூபத்தில் சன்னிதியாக இருப்பதாகக் கூறுகிறார். பின்னர் அந்தத் தீர்த்தம் “சாதுர்யுக”ம்—நான்கு யுகங்களிலும் பலன் தருவது—என்றும், புனிதத் தலங்களில் ஒப்பற்றது என்றும் அதன் மகிமையை உயர்த்துகிறார். பலश्रுதி: இத்தீர்த்தத்தில் நீராடினால் மனிதன் ருத்ரனின் பரிசாரகனாகி, சிவசன்னிதி மற்றும் சேவைப் பேற்றைப் பெறுவான் எனச் சொல்லப்படுகிறது. மேலும், இங்கு உயிர் துறப்பவன் திரும்பமுடியாத நியதியை அடைந்து, ஐயமின்றி ருத்ரலோகத்தை அடைவான் என்று உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. இவ்வத்தியாயம் தீர்த்தயாத்திரை, ஸ்நானக்ரியை, மற்றும் முக்தி-உறுதியை நெறியுணர்ந்த பக்தர்களுக்கான சுருக்கமான தெய்வீக வழிகாட்டியாக இணைக்கிறது.

एरण्डीसङ्गमतīर्थमाहात्म्य (Glory of the Eraṇḍī Confluence Tīrtha)
இந்த अध्यாயத்தில் முனிவர் மார்கண்டேயர் சுருக்கமாகத் தீர்த்தோபதேசம் அளிக்கிறார். தேவர்கள் மற்றும் அசுரர்கள் இருவராலும் வணங்கப்படும் மிகப் புனிதமான சங்கமத் தீர்த்தமாக எரண்டீ-சங்கமம் விளக்கப்பட்டு அதன் சிறப்பு மகிமை நிறுவப்படுகிறது. யாத்திரிகன் மனமும் இந்திரியங்களும் கட்டுப்பாட்டில் வைத்து உபவாசம் செய்ய வேண்டும்; விதிப்படி ஸ்நானம் செய்ய வேண்டும் என்று ஒழுங்கு கூறப்படுகிறது. இவ்விடத்தில் இவ்வாறு அனுஷ்டிப்பதால் சுத்தி உண்டாகி, பிரஹ்மஹத்யை போன்ற கடும் பாபப் பாரத்திலிருந்தும் விடுதலை கிடைக்கும் எனத் தத்துவம் உரைக்கப்படுகிறது. இறுதியில் பலश्रுதி: இந்தத் தீர்த்தத்தில் உயிர் துறக்கும் பக்தன் சந்தேகமின்றி ருத்ரலோகம் அடைந்து, அனிவர்த்திகா கதி—மீளாத நிலை/பாதை—யை பெறுவான்.

जमदग्नितीर्थ-माहात्म्यं तथा कार्तवीर्यार्जुन-परशुराम-चरितम् (Jamadagni Tīrtha Māhātmya and the Kārtavīrya–Paraśurāma Narrative)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு மிகப் புகழ்பெற்ற ஜமதக்னி-தீர்த்தத்தைச் சுட்டிக்காட்டுகிறார்; ஜனார்தனன்/வாசுதேவன் மனிதவடிவில் அருளிய நன்மைச் செயல்களால் அங்கு ‘சித்தி’ பெறும் சிறப்பு கூறப்படுகிறது. பின்னர் ஹைஹய அரசன் சகஸ்ரபாஹு கார்த்தவீர்ய அர்ஜுனன் வேட்டையின் போது ஜமதக்னியின் ஆசிரமத்திற்கு வருகிறான். காமதேனு/சுரபியின் அதிசய சக்தியால் முனிவர் விருந்தோம்பல் செய்கிறார்; அந்த வளத்தின் காரணம் தெரிந்ததும் அரசன் அந்தப் பசுவை வேண்டி, எண்ணற்ற சாதாரண பசுக்களை மாற்றாகத் தர முனைந்தாலும் ஜமதக்னி மறுக்கிறார். அதனால் மோதல் எழுகிறது—ஜமதக்னி தவவலத்தால் ‘பிரஹ்மதண்டம்’ பயன்படுத்துகிறார்; காமதேனுவின் உடலிலிருந்து ஆயுததாரி கூட்டங்கள் தோன்றி போர் தீவிரமாகிறது. இறுதியில் கார்த்தவீர்யனும் அவனுடன் சேர்ந்த க்ஷத்திரியர்களும் ஜமதக்னியை கொன்று பாவம் செய்கின்றனர்; இதனால் பரசுராமன் பழிவாங்கும் விரதம் எடுத்து, மீண்டும் மீண்டும் க்ஷத்திரிய குலங்களை அழித்து, சமந்தபஞ்சகத்தில் ஐந்து இரத்த ஏரிகளை உருவாக்கி பித்ரு காரியங்களை நிறைவேற்றுகிறான். பின்னர் பித்ருக்கள் மற்றும் ரிஷிகள் கட்டுப்பாட்டை அறிவுறுத்த, அந்த ஏரிகளின் சுற்றுப்பகுதி புண்யக்ஷேத்திரமாகப் புனிதப்படுத்தப்படுகிறது. அத்தியாய முடிவில் நர்மதா–சமுத்திர சங்கமத்தில் செய்ய வேண்டிய விதிகள்—நேரடி தொடுதலில் எச்சரிக்கை, ஸ்பர்ஶன மந்திரங்கள், நீராடல், அர்க்யம், விசர்ஜனம்—கூறப்பட்டு, ஜமதக்னி-ரேணுகாவை தரிசித்து பக்தியுடன் இவற்றைச் செய்வோருக்கு தூய்மை, முன்னோர் உயர்வு, தெய்வலோகத்தில் நல்வாசம் எனப் பலன் உரைக்கப்படுகிறது।

Koṭīśvara Tīrtha Māhātmya (कोटीश्वरतीर्थमाहात्म्य) — Multiplication of Merit at Koṭīśvara on the Narmadā
இந்த அதிகாரத்தில் முனிவர் மார்கண்டேயர் நர்மதையின் தென் கரையில் உள்ள பரம தீர்த்தமான கோடீஸ்வரத்தின் மகிமையையும் தத்துவப் பொருளையும் உரைக்கிறார். அங்கு ஸ்நானம், தானம் மற்றும் பொதுவாக எந்தச் செயலும்—சுபமோ அசுபமோ—‘கோடி-குணம்’ ஆகி, அதாவது கோடி மடங்கு பலன் தரும் என்பது முதன்மை விதியாகக் கூறப்படுகிறது. கோடிதீர்த்தத்தின் அதிகாரத்தை நிறுவ முன்மாதிரிகள் சொல்லப்படுகின்றன—தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், தூய்மையடைந்த ரிஷிகள் அங்கு அரிய சித்திகளை அடைந்தனர். அந்தத் தலத்தில் மகாதேவர் ‘கோடீஸ்வரர்’ எனப் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டுள்ளார்; தேவாதிதேவேசனின் தரிசனம் மட்டும் கூட ஒப்பற்ற அடைவைத் தரும் சாதனமாகப் போற்றப்படுகிறது. மேலும் திசை சார்ந்த சடங்கு-புவியியல் கூறப்படுகிறது—தெற்கு வழியில் உள்ள தவசிகள் பித்ருலோகத்துடன் தொடர்புடையவர்கள்; நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள சிறந்த முனிவர்கள் தேவலோகத்துடன் தொடர்புடையவர்கள்; இது சாஸ்திரத் தீர்மானம் என விளக்கப்படுகிறது. இவ்வாறு தலமகிமை, இடத்தில் செய்கையின் பலவிருத்தி, நதிக்கரை உலகவியல் ஆகியவை ஒருங்கிணைக்கப்படுகின்றன.

लोटणेश्वर-रेवासागर-सङ्गम-माहात्म्य (Lotaneśvara at the Revā–Sāgara Confluence: Ritual Procedure and Merit)
மார்கண்டேயர் அரசக் கேட்பவரை லோடணேஸ்வர தீர்த்தத்திற்குத் திசை காட்டுகிறார். நர்மதையின் வடகரையில் உள்ள இந்த உன்னத சைவ தீர்த்தத்தில் தரிசனமும் பூஜையும் செய்தால் பல பிறவிகளின் சேர்க்கைப் பாவங்களும் கரையும். நர்மதையின் தூய்மைப் பெருமையை அறிந்து யுதிஷ்டிரர் ‘அனைத்து தீர்த்தங்களின் பலனையும் தரும் ஒரே சிறந்த தீர்த்தம் எது?’ எனக் கேட்கிறார்; பதில் ரேவா–சாகர சங்கமத்தின் மகிமையை மையமாகக் கொண்டது—கடல் பக்தியுடன் ரேவாவை ஏற்றுக்கொள்கிறது, கடலில் லிங்கம் தோன்றியதாகக் கூறி நர்மதையின் புனிதத்தைக் லிங்கோற்பத்தித் தத்துவத்துடன் இணைக்கிறது. அத்தியாயம் வழிபாட்டு முறையை விளக்குகிறது—கார்த்திக விரதம், குறிப்பாக சதுர்தசி நோன்பு, நர்மதா ஸ்நானம், தர்ப்பணம் மற்றும் ஸ்ராத்தம், இரவு ஜாகரணத்துடன் லோடணேஸ்வர பூஜை, மேலும் காலை கடலை அழைக்கும் மந்திரங்களும் ஸ்நான மந்திரங்களும் உடன் ஸ்நான விதி. ஸ்நானத்திற்குப் பின் ‘லோடன/லுதன்’ எனும் தனித்த பரிசோதனை—யாத்திரிகன் உருண்டு தன் நிலை பாபகர்மமா தர்மகர்மமா என அறிகிறான்; பின்னர் பண்டித பிராமணர்களும் லோகபால பிரதிநிதிகளும் முன்னிலையில் பழைய துஷ்கிருதங்களை ஒப்புக்கொண்டு மீண்டும் ஸ்நானம் செய்து முறையாக ஸ்ராத்தம் நிறைவேற்றுகிறான். பலश्रுதியில் சங்கம ஸ்நானமும் லோடணேஸ்வர பூஜையும் செய்தால் அஸ்வமேதத்துக்கு இணையான புண்ணியம், தான‑ஸ்ராத்தங்களால் பெரும் ஸ்வர்க பலன், பக்தியுடன் கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் ருத்ரலோகப் பிராப்தி மற்றும் முக்தி நோக்கிய பயன் தரும் என உரைக்கப்படுகிறது।

Haṃseśvara-Tīrtha Māhātmya (The Glory of the Haṃseśvara Sacred Ford)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரனுக்கு ரேவா (நர்மதா) நதியின் தென் கரையில், மாத்ருதீர்த்தத்திலிருந்து இரண்டு குரோச தூரத்தில் உள்ள உயர்ந்த தீர்த்தத்தைச் சொல்கிறார்—ஹம்சேஸ்வர தீர்த்தம்; இது மனவிரோதம், மனக்கலக்கம் ஆகியவற்றை அழிப்பதாகப் புகழப்படுகிறது. இவ்வத்யாயத்தில் அந்தத் தீர்த்தத்தின் காரணக் கதை கூறப்படுகிறது. காச்யப வம்சத்தில் பிறந்து பிரம்மாவின் வாகனமாக அறியப்பட்ட ஹம்சன், தக்ஷ யாகம் குழப்பமடைந்த வேளையில் அச்சத்தால் ஆணையின்றி ஓடிவிடுகிறான். பிரம்மா அழைத்தும் திரும்பாததால் கோபித்து சாபமிட, ஹம்சனுக்கு வீழ்ச்சி ஏற்படுகிறது. சாபத்தால் துன்புற்ற ஹம்சன் பிரம்மாவைச் சரணடைந்து, விலங்கு இயல்பின் வரம்புகளை எடுத்துரைத்து தன் குற்றத்தை ஒப்புக்கொண்டு, ஆண்டவனை விட்ட குற்றத்திற்கு மன்னிப்பு கேட்கிறான். மேலும் பிரம்மாவை நீளமாகத் துதித்து—ஒரே படைப்பாளர், ஞானத்தின் மூலாதாரம், தர்ம-அதர்ம நியமகர், சாபமும் அருளும் வழங்கும் சக்தியின் ஆதாரம் என்று போற்றுகிறான். அப்போது பிரம்மா உபதேசிக்கிறார்: தவத்தால் தூய்மை பெற்று, ரேவாவில் ஸ்நான சேவை செய்து, கரையில் மகாதேவன்/த்ரயம்பகனை பிரதிஷ்டை செய்ய வேண்டும். அங்கு சிவ பிரதிஷ்டையால் பல யாகங்களின் பலனும், பெரும் தானங்களின் பலனும் கிடைக்கும்; கடும் பாவங்களும் நீங்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. ஹம்சன் தவம் செய்து, தன் பெயரால் சங்கரனை ‘ஹம்சேஸ்வரன்’ என பிரதிஷ்டை செய்து வழிபட்டு உயர்ந்த நிலை அடைகிறான். இறுதிப் பலश्रுதி: ஹம்சேஸ்வர தீர்த்த யாத்திரையில் ஸ்நானம், பூஜை, ஸ்துதி, ஸ்ராத்தம், தீபதானம், பிராமண போஜனம், விருப்பமெனில் காலநியமத்துடன் சிவபூஜை ஆகியவை கூறப்படுகின்றன. இதனால் பாவவிமோசனம், மனநிராசை நீக்கம், ஸ்வர்கத்தில் மரியாதை, தக்க தானங்களுடன் சிவலோகத்தில் நீண்ட வாசம் கிடைக்கும் என வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது.

तिलादा-तीर्थमाहात्म्य / Tilādā Tīrtha Māhātmya (The Glory of the Tilādā Pilgrimage Site)
மார்கண்டேயர் ஒரு க்ரோச அளவுக்குள் செல்லக்கூடிய சிறந்த தீர்த்தமான ‘திலாதா’வின் மகிமையை உரைக்கிறார். அங்கு ஜாபாலி ‘திலப்ராசனம்’ (எள்ளுணவு) மற்றும் நீண்ட தவத்தால் சுத்தியை அடைகிறான். ஆனால் அவனது முன்னைய வாழ்க்கை குற்றமிக்கது—பெற்றோரை விட்டு விலகுதல், ஒழுக்கமற்ற ஆசை, ஏமாற்று நடத்தை, சமூகத்தால் கண்டிக்கப்படும் செயல்கள் காரணமாக அவன் பொதுநிந்தையும் சமூக விலக்கையும் அனுபவித்தான். பின்னர் அவன் தீர்த்தயாத்திரை செய்து நர்மதையில் மீண்டும் மீண்டும் நீராடி, அணிவாபாந்த அருகே தென் கரையில் தங்கி விடுகிறான். அங்கே எள்ளை (திலம்) ஆதாரமாகக் கொண்டு படிப்படியாக கடும் விரதங்களை மேற்கொள்கிறான்—ஏகபக்தம், ஏகாந்தர நியமம், மூன்று/ஆறு/பன்னிரண்டு நாள் முறைகள், பக்க-மாத விரதங்கள், மேலும் க்ருச்சிரம், சாந்திராயணம் போன்ற மகாவிரதங்கள்; பல ஆண்டுகள் தொடர்ந்து இவ்வாறு சாதனை செய்கிறான். இறுதியில் ஈசுவரன் प्रसன்னனாகி அவனுக்கு பாவநிவாரணமும் சாலோக்யமும் (தெய்வலோகத்தில் இணை வாழ்வு) அளிக்கிறார். ஜாபாலி நிறுவிய தெய்வம் ‘திலாதேஸ்வரர்’ எனப் புகழ்பெறுகிறது; திலாதா தீர்த்தம் பாபநாசினி என அறிவிக்கப்படுகிறது. விதிகளும் கூறப்படுகின்றன—சதுர்தசி, அஷ்டமி, ஹரியின் நாளில் சிறப்பு பூஜை; எள்ளு ஹோமம், எள்ளு பூசல், எள்ளு ஸ்நானம், எள்ளுநீர் பயன்பாடு. லிங்கத்தில் எள்ளை நிரப்பி எள்ளெண்ணெய் விளக்கு ஏற்றினால் ருத்ரலோகப் பிராப்தியும் ஏழு தலைமுறைகளின் சுத்தியும் கிடைக்கும். ஸ்ராத்தத்தில் எள்ளுப் பிண்டம் அளித்தால் பித்ருக்கள் நீண்டகாலம் திருப்தியடைவார்கள்; தந்தை, தாய், மனைவி ஆகிய மூன்று குலங்களின் உயர்வும் கூறப்படுகிறது.

Vāsava Tīrtha Māhātmya (वसवतीर्थमाहात्म्य) — Foundation by the Eight Vasus and the Merit of Śiva-Pūjā
மார்கண்டேயர் நர்மதா கரையில் ஒரு க்ரோச அளவுக்குள் உள்ள ‘வாசவ’ எனும் பரம தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார்; இதை அஷ்டவசுக்கள் நிறுவினர். தரா, த்ருவ, சோம, ஆப, அனில, அனல, பிரத்யூஷ, பிரபாச—இவ்வசுக்கள் பித்ரு சாபத்தால் பீடிக்கப்பட்டு ‘கர்ப்பவாச’ துயர நிலைக்கு ஆளானார்கள். விடுதலை வேண்டி அவர்கள் நர்மதா தீர்த்தத்துக்கு வந்து பவானீபதி மகாதேவனை கடும் தவத்தால் வழிபட்டனர். பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் கழித்து சிவன் நேரில் வெளிப்பட்டு வேண்டிய வரத்தை அருளினார்; வசுக்கள் தங்கள் பெயரால் அங்கு சிவனை பிரதிஷ்டை செய்து ஆகாய மார்க்கமாகப் புறப்பட்டனர்; அதனால் அந்த இடம் ‘வாசவ-தீர்த்தம்’ எனப் புகழ்பெற்றது. இத்தீர்த்தத்தில் யதாசக்தி சிவபூஜை செய்ய வேண்டும் என்று अध्यாயம் விதிக்கிறது; இலை, மலர், கனிகள், நீர் முதலிய கிடைப்பவற்றால் அர்ச்சனை செய்யலாம், குறிப்பாக தீபதானம் மிகப் புண்ணியமானது. சுக்லபட்ச அஷ்டமி நாளில் சிறப்பு பலன், அல்லது திறனுக்கேற்ப வழக்கமாகப் பூஜை செய்யலாம். பலश्रுதி: சிவசான்னித்யம், கர்ப்பவாசத் தடுப்பு, வறுமை-துக்க நாசம், ஸ்வர்கத்தில் மரியாதை, ஒருநாள் தங்கினால்கூட பாபநாசம் எனக் கூறுகிறது. இறுதியில் பிராமண போஜனம், வஸ்திரதானம், தக்ஷிணாதானம் ஆகிய கடமைகளும் சொல்லப்படுகின்றன.

Koṭīśvara Tīrtha Māhātmya (कोटीश्वरतीर्थमाहात्म्य) — The Merit of Koṭīśvara at the Revā–Ocean Confluence
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு ரேவா (நர்மதா)–கடல் சங்கமத்தருகே, ஒரு க்ரோச அளவுக்குள் அமைந்துள்ள பரம தீர்த்தமான ‘கோடீஸ்வர’ மகாத்மியத்தை உரைக்கிறார். அங்கு பக்தியுடன் ஸ்நானம், தானம், ஜபம், ஹோமம், அர்ச்சனை செய்தால் அதன் பலன் ‘கோடி-குணம்’ ஆகப் பெருகும் என்பதே இவ்வத்தியாயத்தின் மையக் கோட்பாடு. நதி–கடல் சங்கமத்தின் அபூர்வக் காட்சியை காண தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், ரிஷிகள், சித்தர்கள், சாரணர்கள் அங்கு கூடுகின்றனர். ஸ்நானத்திற்குப் பின் பக்திக்கேற்ப சிவன் (கோடீஸ்வரன்) நிறுவி, பில்வ இலைகள், அர்க்க மலர்கள், காலநிலைக்கேற்ற படையல்கள், தத்தூரம், குசம் முதலியவற்றால் மந்திரோச்சாரணத்துடன் உபசாரங்கள், தூபம்-தீபம்-நைவேத்யம் செய்து வழிபட வேண்டும் என விதி கூறப்படுகிறது. இத்தீர்த்தத்தைச் சார்ந்த யாத்திரிகர், தபஸ்விகளுக்கு பித்ருலோகம், தேவலோகம் போன்ற உயர்ந்த கதிகள் வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகின்றன. பௌஷ கிருஷ்ண அஷ்டமி சிறப்பான நாள்; மேலும் சதுர்தசி, அஷ்டமி நாட்களில் நியம வழிபாடு செய்து தகுதியான பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்வது புகழப்படுகிறது.

Alikā’s Austerity at Revā–Sāgara Saṅgama and the Manifestation of Alikeśvara (अलिकेश्वर-माहात्म्य)
மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரரிடம் ஒரு தீர்த்தம் சார்ந்த நெறிச் சிக்கலும் அதன் தீர்வும் கூறுகிறார். சித்ரசேன வம்சத்துடன் தொடர்புடைய கந்தர்வி அலிகா, ரிஷி வித்யானந்தருடன் பத்து ஆண்டுகள் வாழ்ந்தபின், காரணம் தெளிவாகக் கூறப்படாத நிலையில் உறங்கிக் கொண்டிருந்த கணவரை கொன்று விடுகிறாள். இதைத் தந்தை ரத்னவல்லபனிடம் சொல்ல, பெற்றோர் கடுமையாகக் கண்டித்து அவளைத் துரத்தி, பதிக்னீ, கர்ப்பக்னீ, பிரஹ்மக்னீ எனப் பாவப்பழி சுமத்துகின்றனர். துயருற்ற அலிகா பிராமணர்களிடம் பிராயச்சித்த தீர்த்தம் கேட்கிறாள். அவர்கள் ரேவா–சாகர சங்கமத்தில் உள்ள பாபஹர தீர்த்தத்தைச் சொல்கிறார்கள். அங்கு அவள் நிராஹார விரதம், க்ருச்ச்ர/அதிக்ருச்ச்ர, சாந்திராயண முதலிய தவங்கள், சிவத்யானம்-பூஜை ஆகியவற்றை நீண்ட காலம் செய்கிறாள். பார்வதியின் தூண்டுதலால் மகிழ்ந்த சிவன் தோன்றி அவளைத் தூயவளென அறிவித்து, “இங்கே என் பெயரை உன் பெயரால் நிறுவு; பின்னர் ஸ்வர்க்கம் அடைவாய்” என்று வரம் அளிக்கிறார். அலிகா நீராடி சங்கரனை பிரதிஷ்டை செய்கிறாள்; அந்தத் தலம் ‘அலிகேஸ்வர’மாகப் புகழ்பெறுகிறது. அவள் பிராமணர்களுக்கு தானம் செய்து, பின்னர் குடும்பத்துடன் சமரசம் பெற்று, இறுதியில் தெய்வ விமானத்தில் கௌரீலோகத்தை அடைகிறாள். பலश्रுதியில்—இத்தீர்த்தத்தில் நீராடி உமையுடன் மகாதேவனை வழிபட்டால் மனம்-வாக்கு-உடல் பாவங்கள் நீங்கும்; த்விஜபோஜனம், தீபதானம் நோயைத் தணிக்கும்; தூபப்பாத்திரம், விமானப் பிரதிமை, மணி, கலசம் தானம் உயர்ந்த ஸ்வர்க்கப் பயனைத் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது.

Vimaleśvara-Tīrtha Māhātmya (विमलेश्वरतीर्थमाहात्म्य) — The Glory of the Vimaleśvara Sacred Site
மார்கண்டேயர் அவந்தீ காண்டத்தில் ‘விமலேஸ்வர’ எனும் புண்ணிய தீர்த்தத்தின் மகிமையை உரைக்கிறார். ஒரு க்ரோச அளவுக்குள் அமைந்த இத்தீர்த்தம் ஸ்நானம், பூஜை, தவம் ஆகியவற்றால் பாபநாசமும் விருப்பநிறைவும் தரும் புனித சாதனமாக விளங்குகிறது. எடுத்துக்காட்டுகளாக—த்வஷ்டாவின் புத்ரன் திரிசிரஸை வதைத்த பின் இந்திரன் இங்கு ஸ்நானம் செய்து சுத்தி பெற்றான்; ஒரு தவசீ பிராமணன் தவத்தால் தேஜஸும் நிர்மலத்தையும் அடைந்தான்; பானு கடும் தவமும் சிவஅனுக்ரஹமும் கொண்டு விகார நோயிலிருந்து விடுபட்டான். விபாண்டகனின் மகன் (ரிஷ்யச்ருங்கன்) சமூகப் பிணைப்புகள் உண்டாக்கும் அசுத்தத்தை உணர்ந்து மனைவி சாந்தையுடன் ரேவா–சாகர சங்கமத்தில் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் நியமம் மேற்கொண்டான்; க்ரிச்ச்ர, சாந்த்ராயண விரதங்களால் த்ரியம்பகனைத் திருப்திப்படுத்தி ‘வைமல்யம்’ பெற்றான். தாருவன நிகழ்வில் சர்வாணியின் தூண்டுதலால் சிவன் நர்மதா–சாகர சங்கமத்தில் சுத்த நிலையைக் நிறுவி, உலகநலன் காக்கும் கருணைமிகு இருப்பாக ‘விமலேஸ்வர’ என்ற பெயரின் பொருளை விளக்குகிறார். பிரம்மா திலோத்தமாவை உருவாக்கியதால் எழுந்த நெறிக் கலக்கம் மௌனம், மூன்று முறை ஸ்நானம், சிவஸ்மரணம், சங்கமப் பூஜை ஆகியவற்றால் அடங்கி மீண்டும் தூய்மை கிடைக்கிறது. இறுதியில் விதிகள் கூறப்படுகின்றன—இங்கு ஸ்நானமும் சிவபூஜையும் பாபங்களை அகற்றி பிரம்மலோகப் பேற்றை அளிக்கும்; அஷ்டமி, சதுர்தசி, திருவிழா நாட்களில் உபவாச-தரிசனம் நீண்டகாலப் பாபத்தை நீக்கி சிவதாமம் அளிக்கும்; விதிப்படி செய்யும் ஸ்ராத்தம் பித்ரு கடனைத் தீர்க்கும். பொன், தானியம், ஆடை, குடை, பாதுக்கை, கமண்டலு தானம், பக்திப் பாடல்-நடனம்-பாராயணம், ஆலய நிர்மாணம் (அரசர்க்கு சிறப்பு புண்ணியம்) ஆகியன பரிந்துரைக்கப்படுகின்றன.

Revā-Māhātmya and Narmadā-Yātrā Vidhi (Expiatory Rules and Yojana Measure)
இந்த அத்தியாயம் உரையாடல் வடிவில் மார்கண்டேயர் யுதிஷ்டிரருக்கு ரேவா/நர்மதையின் அபூர்வ புனிதத்தைக் கூறுகிறது. ரேவா மகாதேவரின் பிரியமானவள்; ‘மாஹேஸ்வரி கங்கை’, ‘தட்சிண கங்கை’ எனப் போற்றப்படுகிறாள். அவநம்பிக்கை, நிந்தை, அவமதிப்பு ஆகியவை சாதனையின் பலனைச் சிதைக்கும் என எச்சரிக்கப்படுகிறது. சாஸ்திர வழிநடத்தலுடன் கூடிய நடத்தை மற்றும் ‘ஸ்ரத்தா’ (நம்பிக்கை-நோக்கம்) கொண்ட செயல் மட்டுமே பலன் தரும்; ஆசைமுனைவு கொண்ட தன்னிச்சை நடைமுறை பயனற்றது என வலியுறுத்தப்படுகிறது. பின்னர் நர்மதா-யாத்திரை ஒழுக்கக் குறியீடு கூறப்படுகிறது—பிரம்மச்சரியம், மிதமான உணவு, சத்தியம், வஞ்சகம் தவிர்த்தல், பணிவு, தீய சங்கத்தை விலக்குதல். தீர்த்தச் செயல்களாக ஸ்நானம், தேவபூஜை, பொருத்தமான இடங்களில் ஸ்ராத்த/பிண்ட தானம், திறனுக்கேற்ப பிராமண போஜனம்/தானம் ஆகியவை விதிக்கப்படுகின்றன. தொடர்ந்து பரிகார (பிராயச்சித்த) நிலைமுறை—யாத்திரைத் தூரம் (சிறப்பாக 24 யோஜனை) க்ருச்சிரம் போன்ற பலன்களுடன் இணைக்கப்படுகிறது; சங்கமங்கள் மற்றும் பெயர்பெற்ற தலங்களில் பலன் பலமடங்கு உயரும் என கூறப்படுகிறது. இறுதியில் அங்குலம், விதஸ்தி, ஹஸ்தம், தனு, க்ரோசம், யோஜனை ஆகிய அளவுகள் வரையறுக்கப்பட்டு, நதிகள் அகலம்/அளவின்படி தரவரிசை கூறி, ரேவா-யாத்திரை ஒரு அளவிடப்பட்ட, முறையான சுத்திகரிப்பு வழியாக நிறுவப்படுகிறது।

परार्थतीर्थयात्राफलनिर्णयः | Determining the Merit of Pilgrimage Performed for Another
அத்தியாயம் 228 தர்மநெறி உரையாடலாக அமைகிறது. யுதிஷ்டிரன் மார்கண்டேய முனிவரிடம்—மற்றொருவரின் நன்மைக்காக (பரார்த்தம்) செய்யப்படும் தீர்த்தயாத்திரையின் பலன் எவ்வளவு, அது எவ்வாறு நிர்ணயிக்கப்படுகிறது—என்று கேட்கிறான். முனிவர் கர்த்தൃത്വத்தின் படிநிலையை விளக்குகிறார்: சிறந்தது தானே தர்மத்தைச் செய்வது; இயலாமையில் சமவர்ணர் (சவர்ண) அல்லது நெருங்கிய உறவினர் மூலம் முறையாகச் செய்யச் செய்யலாம்; பொருந்தாத பிரதிநிதியிடம் ஒப்படைத்தால் பலன் குறையும் என எச்சரிக்கிறார். பின்னர் பிரதிநிதி யாத்திரை மற்றும் தற்செயலாக நிகழும் யாத்திரையின் பலன் விகிதமாகக் கூறப்படுகிறது; முழு யாத்திரை பலனும் வெறும் ஸ்நான பலனும் வேறுபடும் எனத் தெளிவுபடுத்தப்படுகிறது. பெற்றோர், மூத்தோர், குருக்கள், விரிந்த உறவினர் ஆகியோர் தகுதியான பயனாளர்கள் எனக் கூறப்பட்டு, உறவின் நெருக்கத்தைப் பொறுத்து புண்ணியப் பங்குகள் நிர்ணயிக்கப்படுகின்றன—பெற்றோருக்கு அதிகம், தூர உறவினருக்கு குறைவு. இறுதியில் சில காலங்களில் நதிகள் ‘ரஜஸ்வலா’ எனக் கருதப்படும் நிலையில் நீர்சடங்குகளில் காலக் கவனம் வேண்டும்; சில விதிவிலக்குகள் பெயருடன் குறிப்பிடப்படுகின்றன.

नर्मदाचरितश्रवणफलप्रशंसा | Praise of the Fruits of Hearing the Narmadā Narrative
இந்த அத்தியாயத்தில் மார்கண்டேய முனிவர் அரசன்/பூபாலனிடம் முடிவுரைப் போன்று தத்துவத்தை உரைக்கிறார். தெய்வ சபையில் கூறப்பட்ட, சிவப்ரீதிகரமான புராணக் கதையை இப்போது சுருக்கமாக உனக்கு அளித்தேன் எனச் சொல்லி, நர்மதையின் தொடக்கம், நடுப்பு, முடிவு என நதியோரமெங்கும் எண்ணற்ற தீர்த்தங்கள் பரவி உள்ளன என்று விளக்குகிறார். பின்னர் பலश्रுதி—நர்மதா-சரிதத்தை கேட்பது விரிவான வேதபாராயணத்தையும் மகாயாகங்களையும் விட அதிக புண்ணியம் தரும்; பல தீர்த்தங்களில் நீராடியதற்குச் சமமான பலன் அளிக்கும். இதனால் சிவலோகப் பிராப்தி, ருத்ரகணங்களின் சங்கம் கிடைக்கும்; தீர்த்தத்தைப் பார்தல், தொடுதல், புகழ்தல் அல்லது கேட்பதாலேயே பாபநாசம் உண்டாகும் என கூறப்படுகிறது. வர்ணங்களுக்கும் பெண்களுக்கும் உரிய பயன்கள் சொல்லப்பட்டு, கடும் குற்றங்களும் நர்மதா மாஹாத்ம்யம் கேட்பதால் சுத்தியாகும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் பூஜை-உபஹாரங்களுடன் ஆராதனை, நூலை எழுதி இருபிறப்பாளருக்கு தானம் செய்தல், உலக நலத்திற்கான மங்களப் பிரார்த்தனை ஆகியவற்றுடன் ரேவா/நர்மதா உலகைப் புனிதப்படுத்தும், தர்மம் அளிப்பவள் எனப் போற்றப்படுகிறது.

Revā-Tīrthāvalī-Prastāvaḥ (Introduction to the Catalogue of Revā Tīrthas)
அத்தியாயம் 230 ரேவா-தீர்த்தங்களின் பெரிய பட்டியலுக்கான முன்னுரை மற்றும் சுருக்கமான குறியீடு ஆகும். சூதர், மார்கண்டேயருக்குச் சொந்தமாகக் கூறப்படும் உரையை எடுத்துரைத்து, முந்தைய வர்ணனையை நிறைவு செய்து, ரேவாமாஹாத்மியம் சாரமாக ஏற்கெனவே சொல்லப்பட்டதாக நிலைநிறுத்துகிறார்; பின்னர் ஓங்காரத்திலிருந்து தொடங்கும் மங்களகரமான ‘தீர்த்தாவளி’ வரவிருப்பதாக அறிவிக்கிறார். தொடக்கத்தில் சோமன், மகேசன், பிரம்மா, அச்யுதன், சரஸ்வதி, கணேசன், தேவியை வணங்கி, தெய்வீகப் பாவநாசினியான நர்மதையைச் சிறப்பாக நமஸ்கரிக்கிறார். அடுத்து நீண்ட கதையல்ல; தீர்த்தப் பெயர்கள், சங்கமத் தலங்கள், ஆவர்த்த இடங்கள், லிங்க நிலையங்கள், புனித வன-ஆசிரமங்கள் ஆகியவை அடர்த்தியாக விரைவில் பட்டியலிடப்படுகின்றன—இது யாத்திரைக்கு வழிகாட்டும் பதிவேடு போன்றது. இறுதியில் பாராயண விதியும் பலன்-சுருதியும் கூறப்படுகிறது: சத்புருஷர்களின் நலனுக்காக இத்தீர்த்தாவளி இயற்றப்பட்டது; இதைப் பாராயணம் செய்தால் தின, மாத, பருவ, வருடப் பாவங்கள் நீங்கும்; ஸ்ராத்தம், பூஜை முதலியவற்றில் சிறப்பு பலன் கிடைக்கும்; குடும்பமெங்கும் சுத்தி மற்றும் அறியப்பட்ட கர்மங்களுக்குச் சமமான புண்ணியம் பெறப்படும் என உரைக்கிறது.

Revātīrtha-stabaka-nirdeśaḥ (Enumeration of Tīrtha Clusters on the Revā)
இந்த அத்தியாயத்தில் சூதர், பார்தனுக்கு மார்கண்டேயர் சுருக்கமாக அறிவித்த ‘ரேவா-தீர்த்த-ஸ்தபகங்கள்’—அதாவது ரேவா (நர்மதா) நதியின் இரு கரைகளிலும் உள்ள தீர்த்தக் குழுக்கள்—பற்றிய தொழில்நுட்பமான பட்டியல்-நடையில் உரையை எடுத்துரைக்கிறார். ரேவாவை ‘கல்பலதை’ எனப் போற்றி, அதன் மலர்களே தீர்த்தங்கள் என்று கூறி, ஓங்காரதீர்த்தம் முதல் மேற்குக் கடல் வரை உள்ள சங்கமங்களின் எண்ணிக்கையை ஒழுங்காகக் கணக்கிடுகிறார்; வடகரை–தென் கரை வேறுபாட்டையும் காட்டி, ரேவா–கடல் சங்கமமே தலைசிறந்தது என நிறுவுகிறார். பின்னர் மொத்த எண்ணிக்கைகள் (பிரசித்தமான நானூறு தீர்த்தங்கள் முதலியவை) கூறப்பட்டு, தெய்வ-வகைப்படி வகைப்பாடு செய்யப்படுகிறது—முக்கியமாக பெரிய சைவத் தொகுதிகள், மேலும் வைஷ்ணவ, பிராஹ்ம, சாக்தக் குழுக்கள். தொடர்ந்து பல சங்கமங்கள், வனங்கள், கிராமங்கள், பெயர்பெற்ற தலங்களில் மறை (குப்த) மற்றும் வெளிப்படை தீர்த்தங்களின் அளவுகள் (நூறுகள் முதல் இலட்சம், கோடி வரை) நிர்ணயிக்கப்படுகின்றன—கபிலா-சங்கமம், அசோகவனிகா, சுக்லதீர்த்தம், மகீஷ்மதி, லுங்கேஸ்வரர், வைத்தியநாதர், வ்யாசத்வீபம், கரஞ்சா-சங்கமம், தூதபாபம், ஸ்கந்ததீர்த்தம் முதலியன—இறுதியில் இத்தீர்த்தவிரிவு முழுமையாக உரைக்க இயலாதது என முடிவுறுகிறது.

रेवामाहात्म्य-समापनम् (Conclusion of the Revā/Narmadā Māhātmya and Phalaśruti)
இந்த அதிகாரத்தில் ரேவாகண்டத்தின் நர்மதா-மாஹாத்ம்யம் முறையாக நிறைவுறுகிறது. சூதர் பிராமணர்களை நோக்கி, மார்கண்டேயர் முன்பு பாண்டுவின் புதல்வனுக்கு உபதேசித்ததையே தாம் யதாக்கிரமமாக எடுத்துரைத்ததாகவும், தீர்த்தக் குழுக்கள் ஒழுங்கான வரிசையில் விவரிக்கப்பட்டதாகவும் கூறுகிறார். ரேவாகதை மற்றும் ரேவாநீர் மிகப் புனிதமும் பாபநாசகமும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது; நர்மதை சிவப்ரபவமாக உலக நலனுக்காக நிறுவப்பட்ட தெய்வ நதி எனப் போற்றப்படுகிறது. ரேவாவின் தீர்த்தங்களின் அடர்த்தியும் மேன்மையும் अतिशயமாகச் சொல்லப்பட்டு, கலியுகத்தில் ரேவா ஸ்மரணம், பாராயணம், சேவை மிகுந்த பலன் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. பலश्रுதி பகுதியில் கேட்பதும் ஓதுவதும் வேதாத்யயனம் மற்றும் நீண்ட யாகங்களைவிட உயர்ந்த பயன் தரும்; குருக்ஷேத்திரம், பிரயாகம், வாராணசி போன்ற புகழ்பெற்ற தீர்த்தங்களுக்குச் சமமான புண்ணியம் அளிக்கும் என அறிவிக்கப்படுகிறது. நூல்-வணக்க நெறியும் விதிக்கப்படுகிறது—எழுத்துப் பிரதியை வீட்டில் வைத்தல், வாசிப்பவரையும் நூலையும் தானம்-அர்ச்சனையால் மதித்தல்; இதனால் உலகியலான செழிப்பு, சமூக நலம், மறுமையில் சிவலோக சான்னித்யம் கிடைக்கும். கடுமையான பாவங்களும் தொடர்ந்த கேள்வியால் தணியும் எனச் சொல்லி, இறுதியில் சிவனிலிருந்து வாயு, ரிஷிகள், சூதர் வரை பரம்பரை மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது.
The section emphasizes the glory of the Revā/Narmadā as a purifying sacred presence whose banks and waters are treated as tīrtha-space, integrating hymn, doctrine, and pilgrimage cartography.
The discourse repeatedly frames Revā’s waters and riverbanks as instruments of removing dūrīta (moral and ritual impurity), presenting bathing, remembrance, and reverential approach as merit-generating ethical guidelines.
Chapter 1 introduces the inquiry into Revā’s location and Rudra-linked origin (śrī-rudra-sambhavā), setting up subsequent tīrtha narratives; it also embeds a meta-legend on Purāṇic authority and compilation attributed to Vyāsa and earlier divine transmission.