Mandala 1

Sukta 1

Sukta 1.1

ଋଗ୍ବେଦର ଏହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଥମ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଣିଦେବା ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ସ୍ଥାପକ। ନଅଟି ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଋଷି-ଇଚ୍ଛାପ୍ରେରିତ, ସତ୍ୟବାହୀ ଏବଂ “ଧନ-ଭଣ୍ଡାର”ର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଶେଷରେ ଉପାସକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ପିତା ପରି ସହଜେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଆତ୍ମୀୟ ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି।

9 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī

Sukta 2

Sukta 1.2

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୨ ହେଉଛି ସୋମ-ଆହୁତିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଥମେ ଦ୍ରୁତ ଜୀବନ-ଶ୍ୱାସ ସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସି ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ପରେ ଏହି ଆହ୍ୱାନ ଯୁଗଳ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ବାୟୁଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଶେଷରେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ—ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି, ବିଜୟୀ ଉର୍ଜା, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବିବେକମୟ ଋତ-ବ୍ୟବସ୍ଥା (ଦକ୍ଷ) ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୁଏ।

9 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra | Devata: Vāyu

Chandas: Gāyatrī

Sukta 3

Sukta 1.3

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୩ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦର ଆହ୍ୱାନ-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ପ୍ରଭାତ ଓ ରକ୍ଷାର ଯୁଗଳ ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ—ଅର୍ପିତ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରି ଶକ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିବା ପାଇଁ। ପରେ ଏହି ଆହ୍ୱାନକୁ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ (ସମସ୍ତ ଦେବତା) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା (ଧୀ) ଜାଗ୍ରତକାରିଣୀ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ—ଯାହାରେ ଯଜ୍ଞ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଅର୍ପଣ ନୁହେଁ, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ସ୍ପଷ୍ଟତାର ଜାଗରଣ ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

12 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.3 addressed to the Aśvins in this opening sequence) | Devata: Aśvinau (the Aśvins, dual divinity)

Chandas: Gāyatrī (3 pādas × 8 syllables; typical for the opening hymns of Mandala 1)

Sukta 4

Sukta 1.4

ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଆହୁତି ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷାର ସୁସଂଗଠିତ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବଳ ଭାବେ ପ୍ରକଟ; ରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦିନକୁ ଦିନ ଡାକାଯାଏ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ଫେରାଏ—ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଶାନ୍ତି ଓ ସୋମ ପିଷକର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହାୟ ଭାବେ—ସୁଖ୍ୟାତି, ପ୍ରଚୁରତା, ଏବଂ ବାଧା ଅତିକ୍ରମ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି। ଏଭଳି ଏହି ସୂକ୍ତ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବେଦୀୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଭିତର-ବାହାର ଏକାତ୍ମ କ୍ରିୟା ଭାବେ ରୂପାୟିତ କରେ: ଇଚ୍ଛାକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା (ଅଗ୍ନି) ଏବଂ ବିଜୟୀ ରକ୍ଷା ଲାଭ କରିବା (ଇନ୍ଦ୍ର)।

10 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra | Devata: Agni (invoked as the integral, well-formed power of the sacrifice and inner will)

Chandas: Gāyatrī

Sukta 5

Sukta 1.5

ଋଗ୍ବେଦ 1.5 ରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ଆସି ଯଜ୍ଞରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ସହଚରମାନେ ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତିଗୀତ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ନବନିଷ୍ପିଡିତ ସୋମ ପାନ କରୁନ୍ତୁ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍, ପୂର୍ଣ୍ଣବିକଶିତ ପରାକ୍ରମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ସୋମ ପାଇଁ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚତା ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ—ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ରକ୍ଷା-ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି ଯେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ମର୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନାଶର ଆଘାତକୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତୁ।

10 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.5 commonly within this attribution) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical for this Indra hymn section)

Sukta 6

Sukta 1.6

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୬ ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ତୁତି; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ପ୍ରଭାବକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ୟସଦୃଶ ‘ରୋଚନା’ ରଶ୍ମି-ତେଜ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ସେ ଯୋଗ କରି ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗତିଶୀଳ କରନ୍ତି। କବିମାନେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଦ୍ୟାଉ, ପୃଥିବୀ ଓ ବିସ୍ତୃତ ମଧ୍ୟାକାଶ—ସମସ୍ତ ସ୍ତରରୁ ‘ସାତି’ (ଜିତ/ବିଜୟ-ଲାଭ) ଚାହାନ୍ତି, ଯେପରି ବିଜୟଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଏ।

10 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; for 1.6 commonly Vaiśvāmitra lineage) | Devata: Indra (with solar/rocanā imagery; the verse evokes the yoking of the radiant power in Indra’s cosmic action)

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; typical for early RV 1 hymns to Indra)

Sukta 7

Sukta 1.7

RV 1.7 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଗାୟକ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତିର ପ୍ରଧାନ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି—ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ସଦା-ଦାତା ‘ବୃଷଭ’ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ସାରକୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଏବଂ ଜୟ, ରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜର ଅଖଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ଫେରାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

10 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.7 commonly placed under this seer in Anukramaṇī tradition) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (dominant meter of RV 1.1–1.10; this verse conforms to the compact praise style typical of Gāyatrī)

Sukta 8

Sukta 1.8

RV 1.8 ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦର ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଜୟଦାୟକ ଏବଂ ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ‘ରୟି’ (ସମୃଦ୍ଧି/ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଶକ୍ତି) ପାଇଁ, ଏବଂ ସାମୂହିକ ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ସଂଗ୍ରହ, ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା, ଏବଂ ‘ତୋକ’ (ସନ୍ତାନ) ଲାଭର ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗେଇ ଯାଇ, ଶେଷରେ ସୋମପାନକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ରିୟାରେ ପହଞ୍ଚେ—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

10 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional ascription for RV 1.1–1.11; applied here by continuity of the early Mandala 1 opening set) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; RV 1.8 is classically in Gāyatrī addressing Indra)

Sukta 9

Sukta 1.9

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୯ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ (ସୋମ ଚାପା) ଯଜ୍ଞକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜକ ସାର ରସ ପାନ କରିବାକୁ ଓ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିରେ ସଶକ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରାଯାଇଛି। କବି ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ବୃଦ୍ଧି ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତି—ବଳ (ଓଜସ୍), ଦୀପ୍ତିମୟ ପ୍ରଭାବ (ଦ୍ୟୁମ୍ନ) ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ (ରାୟସ୍)ର—ଯେପରି ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ସଫଳତା ଓ ଖ୍ୟାତି ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେଉନ୍ତୁ।

10 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.9) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; standard for many early Indra-invocations)

Sukta 10

Sukta 1.10

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଯାହାଙ୍କୁ ବଳବତୀ କରେ, ଏବଂ ସେ ପ୍ରତିଦାନରେ ବିଜୟଶକ୍ତି, ଯଶ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦାନ କରନ୍ତି। ଦଣ୍ଡ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ “ଉଠାଇ” ଦେବା ଭଳି ସ୍ତୁତି ମାଧ୍ୟମରେ କବି ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ “ଗାଈ” (ଆଲୋକ/ଧନ) ଖୋଲିବାକୁ, ପଥକୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଧସ୍ (ପୂର୍ଣ୍ଣତା/ପ୍ରଚୁର ଦାନ) ପ୍ରକଟ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

12 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditionally for RV 1.1–1.11; RV 1.10 attributed to him in Anukramaṇī lists) | Devata: Indra (Śatakratu)

Chandas: Gāyatrī (8+8+8 syllables)

Sukta 11

Sukta 1.11

RV 1.11 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଷୁକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହିମା ବଢ଼ାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବୀର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି—ବିଶେଷକରି ବଳର ଗୁହା ଖୋଲିବା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ “ଗାଈ” (କିରଣ/ଧନ) ମୁକ୍ତ କରିବା। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଆଶା କରେ, ଏବଂ ନିଷ୍କପଟ ମନର ଉପାସକମାନେ ଡାକିଲେ ତାଙ୍କ ଉଦାରତା ସମସ୍ତ ଗଣନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରେ।

8 mantras | Rishi: Traditionally: Madhucchandas Vaiśvāmitra for RV 1.11 | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (RV 1.11 is predominantly Triṣṭubh)

Sukta 12

Sukta 1.12

ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଓ ହୋତୃ ଭାବେ ବରଣ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଓ ଆହୁତିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଋତ-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୁଃଖ-ନିବାରକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ସଫଳ କରିବାକୁ ଏବଂ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଖାରେ ଶେଷ ସ୍ତୋମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

12 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.12) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (3 x 8 syllables)

Sukta 13

Sukta 1.13

RV 1.13 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆହ୍ୱାନମୟ ସୂକ୍ତ; ଏଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଓ ଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଣିବା ଏବଂ ଆହୁତିକୁ ସଫଳ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ରିତୁଆଲ ଡାକ-ତାଲିକା ପରି ଆଗେଇଯାଏ—ରାତ୍ରି ଓ ଉଷା ସହିତ ମୁଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ବର୍ହିଷ ଉପରେ ବସି ଭାଗ ନେବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି—ଶେଷରେ ଗୃହ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ‘ସ୍ୱାହା’ ସହ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଯଜମାନଙ୍କୁ ବଳବତୀ କରନ୍ତୁ ବୋଲି କାମନା କରାଯାଏ।

12 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.13) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī

Sukta 14

Sukta 1.14

RV 1.14 ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ଏକ ଆହ୍ୱାନମୟ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ। କଣ୍ୱ ଋଷି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ ସହିତ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଆସିବାକୁ ଏବଂ ନିର୍ଦୋଷ ହୋତୃ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନକାରୀ ଓ ବାହକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ—ଦେବମାନଙ୍କୁ “ଏଠାକୁ” ଆଣିବା, ଋତ (ଠିକ୍ ଶୃଙ୍ଖଳା/ଧର୍ମ) ସ୍ଥାପନ କରିବା, ଏବଂ ମଧୁମୟ ଆନନ୍ଦ (ମଧୁ/ସୋମ) ଯଥାବିଧି ଗ୍ରହଣ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିବା।

12 mantras | Rishi: Kaṇva | Devata: Agni (with Viśve Devāḥ as accompanying powers)

Chandas: Gāyatrī (likely for RV 1.14.1; short 3×8 structure typical of the opening of many sūktas)

Sukta 15

Sukta 1.15

RV 1.15 ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦର ଏକ ସୂକ୍ତ; ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋତ (ଠିକ୍ ନିୟମ/ବ୍ୟବସ୍ଥା) ସହ ସମନ୍ୱୟରେ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ରକ୍ଷା ପ୍ରକଟ ହେଉ। ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ପୀଡନର ପରିବେଶ—ପୀଡନ ପଥର, ଋତ୍ୱିଜ ପୁରୋହିତମାନେ, ଏବଂ ଧନଦାୟି ଶକ୍ତି ‘ଦ୍ରବିଣୋଦା’—ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରେ; ଶେଷରେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଭିତ୍ତି ଦେଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ନିୟମିତ ନେତା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରେ।

12 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.15) | Devata: Indra (Soma-drinker)

Chandas: Gāyatrī

Sukta 16

Sukta 1.16

ମେଧାତିଥି କାଣ୍ୱଙ୍କ ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ତାଙ୍କ ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ସୋମ ପିଷଣ-ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ପାନ କରନ୍ତୁ। କବି ଷ୍ଟୋମ (ସ୍ତୁତି)କୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରି, ସୋମରେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ବୃଷଭ ପରି ଉଲ୍ଲସିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି; ଶେଷରେ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୋ, ଅଶ୍ୱ ଓ ବିଜୟୀ ବଳ ଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ନିବେଦନ କରନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.16) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī

Sukta 17

Sukta 1.17

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଯୁଗଳ “ସାମ୍ରାଟ” ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନକୁ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତ ତାଙ୍କ କୃପା ଚାହେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସତ୍ୟ-ନିୟମ (ଋତ/ଧର୍ମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକଙ୍କ କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛା/ସଙ୍କଳ୍ପ) ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି ଓ ସଫଳ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କହେ—ସୁସଂଗଠିତ ସ୍ତୁତି ଦୁଇ ଦେବଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚୁ, ଏବଂ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ଗାଯାଯାଇଥିବା ଏକ ସାଂଘିକ ସ୍ତୋତ୍ର ରୂପେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉ।

9 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (trad.) | Devata: Indra-Varuṇa (dual)

Chandas: Gāyatrī

Sukta 18

Sukta 1.18

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଓ ପୁରୋହିତୀୟ ଶକ୍ତିର ପତି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସୋମକୁ “ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ” କରିବାକୁ ଏବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାକୁ ପ୍ରେରିତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରିବାକୁ। ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଧର୍ମଦାୟିନୀ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ସେ ପାପ, ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ସଙ୍କୋଚରୁ ରକ୍ଷା ଦେବେ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ୱର୍ଗସଦୃଶ ସ୍ତୁତି-ନିବାସ ହୋଇଉଠେ।

9 mantras | Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa (traditionally for RV 1.18) | Devata: Brahmaṇaspati

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.18 opening; short compact verse typical of gāyatrī)

Sukta 19

Sukta 1.19

RV 1.19 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେ “ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ” ସୁନ୍ଦର, ସୁସଂଯତ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସନ୍ତୁ, ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ (ଗୋପୀଥା) ଏବଂ କ୍ରିୟାକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମରୁତମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମସମ୍ମତ ଶାସନରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅହିତକାରୀକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଝଡ଼-ଶକ୍ତି ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଏକାସାଥି ଅବରୋଧ ହଟାଇ ଅନୁପ୍ରେରିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରେ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ସୋମ-ଅର୍ପଣର ଭାବ ଆସେ: ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପାନ ପାଇଁ ମଧୁମୟ ସୋମ ଢାଳନ୍ତି, ଯାହା ଅଗ୍ନି, ପ୍ରାଣ-ବାୟୁ (ମରୁତ) ଓ ଅର୍ପଣର ସଂଯୋଗକୁ ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରେ।

9 mantras | Rishi: Kāṇva (traditional for RV 1.19, Agni with Maruts) | Devata: Agni (invoked with the Maruts)

Chandas: Gāyatrī

Sukta 20

Sukta 1.20

ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ “ଜନ୍ମ” ଅର୍ଥାତ୍ ଯଜ୍ଞରେ ଓ ମାନବ ପାତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତି-ସୂତ୍ର) ଗଢ଼େ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଧନ-ନିଧିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାପକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ପରେ ଏହି ଆହ୍ୱାନ ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମନ୍ୱିତ ଆଗମନକୁ ବିସ୍ତାର କରେ—ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜସ ଆଦିତ୍ୟମାନେ—ଏବଂ ଋଭୁମାନଙ୍କ ଆଦର୍ଶ “ଯଥାକାର୍ଯ୍ୟ କୌଶଳ”କୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ଯଜ୍ଞ-ଭାଗ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

8 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.20, associated with the R̥bhus/Indra complex in the hymn) | Devata: Primarily Indra (opening frames the hymn-offering for divine manifestation; subsequent verses involve Indra and the R̥bhus)

Chandas: Gāyatrī

Sukta 21

Sukta 1.21

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆହ୍ୱାନ ରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ ସ୍ଥଳକୁ ନିକଟେ ଆସିବାକୁ ଏବଂ ଏକାସଙ୍ଗେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଡାକେ। ଏଥିରେ ତାଙ୍କର ସାଧାରଣ ପରାକ୍ରମ, ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାର ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଗ୍ରତ ରଖି ସୁରକ୍ଷାମୟ ଶାନ୍ତି (ଶର୍ମ) ଦେବାର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି।

6 mantras | Devata: Indrāgnī (dual deity: Indra and Agni)

Chandas: Gāyatrī (likely for early RV dual-invocation hymns; not verified from input)

Sukta 22

Sukta 1.22

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତ-ଆହ୍ୱାନରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଯମଜ ଚିକିତ୍ସକ ଦେବତାମାନେ ଆସି ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ, ଜାଗରଣ, ରକ୍ଷା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି ଆଣନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପରେ ପ୍ରାର୍ଥନାଟି ସହାୟକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ (ଧାରଣକାରୀ “ରାଣୀ” ଭାବେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ), ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ “ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ”ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦର୍ଶନରେ ଉପସଂହାର ହୁଏ—ଜାଗ୍ରତ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧାମକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି।

21 mantras | Devata: Aśvinau

Sukta 23

Sukta 1.23

RV 1.23 ସୋମ-ଆହ୍ୱାନ ଗୀତ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ବାୟୁଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ଯଜ୍ଞ-ତୃଣ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ, ପ୍ରବଳ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଡାକେ। ଗୀତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହ ଏହା ସହଯୋଗୀ ଆହ୍ୱାନରେ (ବିଶେଷତଃ ପୂଷଣ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ) ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ, ହାରାଇଥିବା ବସ୍ତୁର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଏବଂ ତେଜ, ସନ୍ତାନ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଭଳି ସମନ୍ୱିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ; ଦେବତାମାନେ ଯଜମାନଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷାର ସାକ୍ଷୀ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ।

24 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (opening of RV 1.23 traditionally under Kāṇva seers) | Devata: Vāyu (often paired with Indra in early soma offerings, though this verse directly addresses Vāyu)

Chandas: Gāyatrī (typical for many opening soma-invitation verses; probable here)

Sukta 24

Sukta 1.24

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୨୪ ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—“କେଉଁ ଅମରଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ନାମକୁ ଆମେ ଧାରଣ କରିବା?”—ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଆଦିତ୍ୟ ବରୁଣଙ୍କ ମହିମା ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ବିଶାଳତାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତ ବରୁଣଙ୍କ ଋତ-ଶାସନ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପଥରେ ସ୍ଥାପିତ କରେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପମୟ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବରୁଣଙ୍କ ବନ୍ଧନ-ପାଶ ଢିଲା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଯେପରି ଉପାସକ ଅଦିତିଙ୍କ ଅସୀମ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ନିର୍ଦୋଷତାକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ।

15 mantras | Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional for RV 1.24) | Devata: Aditi (with an open interrogative seeking the right immortal); the hymn is closely associated with Varuṇa in RV 1.24 overall

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.24 opening verses; exact meter should be confirmed against pada counts)

Sukta 25

Sukta 1.25

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବରୁଣଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତି ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା: ମଣିଷମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କର ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନୀତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା) ରକ୍ଷା କରିବାରେ ବିଫଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କବି କ୍ଷମା ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଅନୁରୋଧ କରେ। ଏଠାରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ପାଳକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହା ହୋଇଛି ଓ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ସବୁ ସେ ଜାଣନ୍ତି। ଶେଷରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାର୍ଥନା ଆସେ: ଜୀବନ ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ଚାଲିରହିବା ପାଇଁ ବରୁଣଙ୍କ ବାନ୍ଧନକାରୀ “ପାଶ” (ପାଶ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।

21 mantras | Rishi: Śunaḥśepa Ājīgarti (traditional for this Varuṇa sequence) | Devata: Varuṇa

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables typical in RV 1.25 opening)

Sukta 26

Sukta 1.26

RV 1.26 ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଯେ ସେ ନିଜକୁ ପୁଷ୍ଟିକର ଶକ୍ତିରେ “ଆବୃତ” କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ସିଧା, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଗତି (ଅଧ୍ୱର) ଭାବେ ଆଗେଇ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂମିକା—ସାର୍ବଭୌମ ମୁଖ ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥ—ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି: ଯେ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉ, ଆହୁତି ପ୍ରକୃତରେ ଅଗ୍ନିରେ ହିଁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସେହି ଆହୁତିକୁ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ଅଗ୍ନି ନିଜର ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ବିଜୟୀ ଓ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

10 mantras | Rishi: वसिष्ठ (Vasiṣṭha) (traditional attribution for RV 1.26) | Devata: अग्नि (Agni) (implied by miyedhya, ūrjām pate, yaja)

Chandas: गायत्री (Gāyatrī) (RV 1.26.1 is commonly Gāyatrī in the Agni hymns)

Sukta 27

Sukta 1.27

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଧନଦାୟକ ଅଗ୍ନିରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞଯାତ୍ରା (ଅଧ୍ୱର) କୁ ଶାସନ ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ସଠିକ୍ ଗତି ଓ ସଫଳ ଆହୁତି ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସଂଘର୍ଷରେ ଓ ବଳ ଅର୍ଜନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରେରଣା (ଇଷଃ) ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଅଧିକୃତ ହୋଇପାରେ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ମାନବ ଗାୟକଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କାଟି ନଦିଆଯାଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

13 mantras | Devata: Agni

Sukta 28

Sukta 1.28

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମ-ପିଷଣକୁ ଜୀବନ୍ତ, ଧ୍ୱନିମୟ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି। ପିଷଣ-ପଥର, ଉଖଳ, ପାତ୍ର ଓ ଛାଣନୀକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅର୍ପଣକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି। ଠୋକାଠୋକି ଓ ପିଷଣର ଶ୍ରବ୍ୟ ଲୟକୁ ବିଜୟଘୋଷଣା ଭାବେ ପବିତ୍ର କରି, ଶେଷରେ ସୋମକୁ ସାବଧାନରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଓ ଶୋଧନ କରାଯାଏ, ଯେପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ପାନୀୟଟି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରଖାଯାଏ।

9 mantras | Devata: Indra (with ritual implements personified in the frame)

Sukta 29

Sukta 1.29

ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ (ପୁନରାବୃତ୍ତ ଧ୍ରୁବପଦ ସହ) ସୋମପାନକାରୀ, ସତ୍ୟବାହକ ବୀରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—କବିମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିକୁ ସଫଳ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ ଓ “ହଜାରଗୁଣ ଦୀପ୍ତିମାନ” ପ୍ରଚୁର ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେ ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କୋଳାହଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦାନ ଓ ଯଥାର୍ଥ ଉଚ୍ଚାରଣ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ବିଜୟୀ ହେଉ।

7 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (traditional for RV 1.29; confirm per Anukramaṇī) | Devata: Indra

Chandas: Jagatī (refrain-like extension; verify by syllable count across pādas)

Sukta 30

Sukta 1.30

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଧାନତଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେ ସୋମପୀଡନ ସ୍ଥଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସୁନ୍ତୁ, ଅର୍ପିତ ସୋମରସ ପାନ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ବିଜୟ, ବଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନ (ରୟି) ପ୍ରଦାନ କରୁନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ରଧାରୀ, ଶତଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ମିତ୍ର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବାଧା ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ସହାୟତା, ରକ୍ଷା ଓ କ୍ରିୟାର ସଫଳ ସମାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାମାନେ କ୍ରମେ ଆସିଛି।

22 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (often for RV 1.30; verify per Anukramaṇī) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (likely; three pādas with shorter cadence—verify exact syllable counts)

Sukta 31

Sukta 1.31

RV 1.31 ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତ; ଏଥିରେ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଋଷି/ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଶୁଭ ମିତ୍ର, ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଦୃଢ଼ ପାଳକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସଠିକ କର୍ମ ଓ ସଠିକ ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରଚୁର ଧନ ଓ ବୀରଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏକତ୍ରିତ, ଶୁଭ ମନ ଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ‘ଉତ୍ତମ’ (vasyaḥ) ପଥକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

18 mantras | Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.31) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 32

Sukta 1.32

ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ବୀରକାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିବା ବୃତ୍ର (ଅହି) ନାମକ ଅବରୋଧକର ବଧ ଏବଂ ତାହା ପରେ ଜୀବନଦାୟିନୀ ଧାରାମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ବଜ୍ର-ଶକ୍ତି, ପର୍ବତୀୟ ଦୁର୍ଗମ ଆଶ୍ରୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ମାନବ ସମୃଦ୍ଧିର ପୁନଃସ୍ଥାପନା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ସୂକ୍ତ ସ୍ତୁତି-ଆହ୍ୱାନ ରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଇ, ସେ ପୁନର୍ବାର ବାଧା ଦୂର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଜୟ, ବର୍ଷା ଓ ସ୍ଥିରତା ଦାନ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

15 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.32) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 33

Sukta 1.33

RV 1.33 ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତ। ଏଥିରେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ‘ଗୋ’ (ଆଲୋକ, ଧନ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ଦିଗ) ଖୋଜି ଆଣିବା ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବାଳା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରଚୁରତାକୁ ଫେରାଇ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅତିକ୍ରମଣ-ଅସମ୍ଭବ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ସଚେତନ ପାହାରାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ପରିବେଷ୍ଟିତ—ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, କ୍ଷେତ୍ର-ଜୟ, ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଲାଭର ସୁରକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ସାହାଯ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ବାଧା ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟ, ଦୀପ୍ତିମୟ ସମୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଅଟୁଟ ବିବେକ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା।

15 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.33) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 34

Sukta 1.34

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନୌ (ନାସତ୍ୟଦ୍ୱୟ)ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ—“ଆଜି ତିନିଥର” ଏବଂ “ଦିନକୁ ଦିନ”—ନିଜ ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ଆସନ୍ତୁ, ସଦା ନୂତନ ପ୍ରେରଣା, ରକ୍ଷା ଓ ଜୀବନଧାରକ ସହାୟତା ଆଣନ୍ତୁ। ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଗତି, ସମୟୋଚିତ ଉଦ୍ଧାର-ଶକ୍ତି, ଏବଂ ସୁବୀର (ବୀରଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ) ଧନ ଦାନ କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ; ଶେଷରେ ବଳ ଲାଭରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

12 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional for RV 1.34) | Devata: Aśvinau

Chandas: Jagatī

Sukta 35

Sukta 1.35

RV 1.35 ହେଉଛି ସବିତୃଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏକ ସୂକ୍ତ; ଏହା ଆରମ୍ଭରେ ଅଗ୍ନି, ମିତ୍ର–ବରୁଣ ଓ ରାତ୍ରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ସହାୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ପରେ ସବିତୃଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରକ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରେ ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ, ସୁନିର୍ମିତ ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ସବିତୃଙ୍କ ବିଶ୍ୱ-ବ୍ୟବସ୍ଥାପନକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ତାଙ୍କର ଲୋକଲୋକାନ୍ତରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆସନ/ସ୍ଥାନ, ଯାହା ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ—ଏବଂ ରକ୍ଷା, ଠିକ୍ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଓ ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ “ଉଚ୍ଚାରିତ” ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦର୍ଶନକୁ ନେଇଯାଏ।

11 mantras | Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.35) | Devata: Savitṛ (primary); with invocations to Agni, Mitra–Varuṇa, and Rātrī as supporting powers

Chandas: Jagatī (predominant for RV 1.35; verse-length consistent with Jagatī cadence)

Sukta 36

Sukta 1.36

RV 1.36 କାଣ୍ଭମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସର୍ବଜନ-ପୂଜିତ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟର ବାଣୀ ଓ ଆହୁତିକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଉପରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ଏବଂ ସୂକ୍ତ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ବଳବତୀ କରୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା ହୁଏ। ଶେଷରେ ରକ୍ଷସ ଓ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ, କୁଟିଳ ଶକ୍ତିକୁ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଶିଖା ଦଗ୍ଧ କରୁ ବୋଲି ସୁରକ୍ଷା-ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।

20 mantras | Rishi: Kaṇva (Kāṇva lineage; RV 1.36 is Kaṇva-associated) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (hymn RV 1.36 is predominantly Gāyatrī)

Sukta 37

Sukta 1.37

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଝଡ଼-ସେନା ମରୁତମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସ୍ତୁତି ହୋଇଛି—ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ବେଗ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥ, ଏବଂ ଭୟମିଶ୍ରିତ ଶକ୍ତି ଯାହାରେ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିଉଠେ। କଣ୍ୱ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଉର୍ଜା ସହ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଋତସମ୍ମତ ଗତିଶୀଳ ପ୍ରେରଣା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଶେଷରେ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ସାଙ୍ଗତ୍ୟର ନିଶ୍ଚୟ ଓ ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସମୟ ଶକ୍ତିରେ ପୋଷିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ଆଶୀର୍ବାଦ-କାମନା ରହିଛି।

15 mantras | Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage) | Devata: Maruts

Chandas: Gāyatrī (probable for opening of hymn; short 3-pāda structure typical)

Sukta 38

Sukta 1.38

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତ-ଗଣକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଗର୍ଜନ-ଧ୍ୱନିମୟ ସହଚର ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷେ ତାହା ପଚାରି, ସୁସଜ୍ଜିତ ହବି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ବିଦ୍ୟୁତ୍, ବର୍ଷା ଓ ଗର୍ଜନମୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କର ଝଡ଼-ଦୀପ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷା, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ତର୍ବଳ ବଢ଼ାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ପୂଜିବା ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ‘ଏଠି ଆମ ଭିତରେ ବଢ଼ୁ’ ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।

15 mantras | Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage) | Devata: Marutaḥ

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh-like? (uncertain; requires metrical verification)

Sukta 39

Sukta 1.39

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦୂର ଲୋକରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତି ସହ ଧାଉଥିବା ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ କାହାର ପ୍ରେରଣାରେ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ କାହାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଆଘାତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ଏହା ପଚାରାଯାଏ। ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ରଥ, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇଦେଉଥିବା ଆଗମନ, ଏବଂ ଅପରାଜେୟ ବଳକୁ ସଜୀବ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରି, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ—ବିଶେଷକରି ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଦୃଷ୍ଟି (ଋଷି-ଦର୍ଶନ) ବିରୋଧୀମାନଙ୍କ—ବିରୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

10 mantras | Rishi: Kaṇva (Kāṇva lineage; traditional attribution) | Devata: Maruts

Chandas: Trishtubh (probable; needs verse-scan confirmation)

Sukta 40

Sukta 1.40

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାର ଅଧିପତି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେ ଉଠି ଯଜ୍ଞକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଓ ରକ୍ଷାଦାୟକ ହୁଏ। ମରୁତମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉଦାର ଶକ୍ତି ସହ ଆଗେଇ ଆସିବାକୁ ଡାକାଯାଇଛି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରକ ଓ ଅଜୟ ବଳ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଭୟ ଓ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ କୁଶଳ-କଲ୍ୟାଣ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

8 mantras | Devata: Brahmaṇaspati (with Maruts and Indra invoked)

Sukta 41

Sukta 1.41

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ—ବରୁଣ, ମିତ୍ର ଓ ଅର୍ୟମନ—କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ ଓ ନୀତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା)ର ଦୂରଦର୍ଶୀ ପାଳକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ପରାଜୟ, ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କୁ ‘ସିଧା ପଥ’ରେ ଯଜ୍ଞକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଯେଉଁମାନେ ସଠିକ ଚିନ୍ତା, ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟ ଓ ବିପଦ ମଧ୍ୟରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଗତିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ନୀତିକ ଭାବ ଉଦ୍ଧାରିତ: ଦେଖାରେ ଉଦାର ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବିବେକ ରଖିବାକୁ, ଏବଂ କ୍ଷତିକାରକ କଥାର ଆକର୍ଷଣରେ ନ ପଡ଼ିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।

9 mantras | Devata: Varuṇa, Mitra, Aryaman (Ādityas)

Sukta 42

Sukta 1.42

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପୂଷନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯାତ୍ରା-ପ୍ରାର୍ଥନା। ଭକ୍ତ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ପୂଷନ ପଥରେ ଆଗରୁ ଚାଲନ୍ତୁ, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ଗନ୍ତବ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ। ପୂଷନଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନରେ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଓ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାବେ ଉପଭୋଗ୍ୟ ସୁସଫଳ ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଚାହାଯାଏ। ଶେଷରେ ବିବାଦ ନୁହେଁ, ଶାନ୍ତିମୟ ସ୍ତୁତି ସହ ଉପସଂହାର କରି, ଦୀର୍ଘକାଳ ଟିକିଥିବା ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

10 mantras | Devata: Pūṣan

Sukta 43

Sukta 1.43

RV 1.43 ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ହ୍ୟମ୍ନ; ଏଥିରେ ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା, ଯଥାଯଥ ‘ସ୍ତୁତିବାକ୍ୟ’ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି, ରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳର ଉତ୍ସରେ ପରିଣତ କରେ। ଏହା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉପକାରୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପକୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁନା ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ) ଉଜାଗର କରେ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଭୟାନକ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଉପାସକ ଓ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା ଓ ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖେ।

9 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.43) | Devata: Rudra

Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; typical for concise invocations)

Sukta 44

Sukta 1.44

RV 1.44 ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ-ସଂଲଗ୍ନ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଇ, ଉଷା ସହ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଯଜମାନଙ୍କୁ “ବହୁବର୍ଣ୍ଣ” ସମୃଦ୍ଧି ଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ସ୍ତୁତି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତର ବିସ୍ତୃତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ—ସବିତୃ, ଉଷା, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଭଗ, ମରୁତ, ଓ ବରୁଣ—ସହ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ; ଫଳରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସୋମ-ୟାଗରେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସମନ୍ୱିତ ଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ଏବଂ ଋତର ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିବାର ଏକ କ୍ରିୟା ହୋଇଯାଏ।

14 mantras | Devata: Agni

Sukta 45

Sukta 1.45

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ-ଆହ୍ୱାନକାରୀ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟ—ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗୋତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମାନବ ଯଜ୍ଞରେ ଆଣି ରୀତିକୁ “ସୁ-ଅଧ୍ୱର” (ସୁପଥିତ) କରନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଆହୁତି ଓ ଯଜମାନଙ୍କ ଭାବ/ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ବହନ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଙ୍କ ମାନବ ସମୁଦାୟ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇପାରେ। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଯଜନକୁ ସୋମର ଉପସ୍ଥିତି ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଯୋଡ଼େ; ଶେଷରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଦୈନନ୍ଦିନ ସମୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁ ବୋଲି କାମନା କରାଯାଏ।

10 mantras | Rishi: Kaṇva (Kāṇva lineage) (traditional for RV 1.45) | Devata: Agni (as summoner and sacrificer); also invokes Vasus, Rudras, Ādityas

Chandas: Gāyatrī (probable; requires pada-count verification)

Sukta 46

Sukta 1.46

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୪୬ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ-ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଉଷାର ପ୍ରକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆଗମନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଧାରକ ଓ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯେମାନେ ନିଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଆସନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଅସ୍ତିତ୍ୱର ନଦୀ’ଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆସିବାକୁ, ସୋମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଉପାସକ ଓ ସମୁଦାୟକୁ ସୁରକ୍ଷା, କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ଓ ନିର୍ବାଧ ସାହାଯ୍ୟ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

15 mantras | Rishi: Kaṇva (Kanvas; RV 1.46 traditionally Kaṇva-pravara) | Devata: Aśvins (with Uṣas as the presenting power in the opening)

Chandas: Gāyatrī

Sukta 47

Sukta 1.47

କଣ୍ୱଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ତେଜୋମୟ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ; ‘ଋତ’କୁ ବଢ଼ାଇ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁସ୍ଥତା ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ପୁନଃପୁନଃ ଏହି ଯୁଗଳ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ, ଦାନଶୀଳ ଯଜମାନଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଗଭୀରତା ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକର ବିସ୍ତାର—ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ଆଣିଥିବା ରତ୍ନ (ମଣି/ଶକ୍ତି) ଓ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି, ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ଦାନ କରନ୍ତୁ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ କଣ୍ୱଙ୍କ ଯଜ୍ଞ-ସତ୍ର ସହ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କ ପୁରାତନ ନିକଟତାକୁ ପୁନଃନିଶ୍ଚିତ କରି, ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ପାରମ୍ପରିକ—ଦୁହେଁ କରାଯାଏ।

10 mantras | Rishi: Kaṇva | Devata: Aśvinau

Chandas: Jagati (probable for RV 1.47.1 due to longer line; requires metrical verification)

Sukta 48

Sukta 1.48

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଉଷାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତ-ଆହ୍ୱାନ; ତାଙ୍କୁ ମଧୁରତା, ବିଶାଳ ଆଲୋକ ଓ ଉଦାର ଧନସମ୍ପଦ ସହ ଉଦିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଯାହା ମାନବଜୀବନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଧର୍ମମୟ କର୍ମରେ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ପଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଉଷାକୁ ଏମିତି ପ୍ରକାଶକାରିଣୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି ଯିଏ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ଶୁଭତା ଓ ବଳ ଆଣେ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଶୋଭା ଓ ପୋଷଣର ଧାରକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରାଏ।

16 mantras | Rishi: Kaṇva | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.48; verse-level not independently verified here)

Sukta 49

Sukta 1.49

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଷାସ୍ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଚ୍ଚତାରୁ ନିଜ ଶୁଭ ଶକ୍ତି ସହ ଆସୁନ୍ତୁ, ଜାଗ୍ରତତା, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଜୀବନର ଯଥାଯଥ ତାଳ-ଲୟ ଆଣୁନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ କିରଣରେ ସମଗ୍ର ଦୀପ୍ତ ଲୋକ ଆଲୋକିତ ହେବା ସହ, ପକ୍ଷୀ, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସତ୍ୟ) ଅନୁସାରେ ଗତିଶୀଳ ହେଉଥିବା ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ କାଣ୍ୱମାନେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଡାକି, ସତ୍ୟ ଧନ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

4 mantras | Rishi: Praskaṇva Kāṇva (Kāṇva lineage) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.49; verse-level metrical confirmation recommended)

Sukta 50

Sukta 1.50

RV 1.50 ହେଉଛି ଜାତବେଦସ୍‌ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସ୍ତୁତି—ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବପ୍ରକାଶକ ଶକ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ କିରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତ ତାଙ୍କର ଦୈନିକ ଉଦୟ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଏବଂ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବିସ୍ତୃତ ଗତିପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ତାଙ୍କୁ ସମୟର ମାପକ, ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଚେତନାର ଜାଗରକ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ। ଶେଷରେ ଏକ ରକ୍ଷା-ପ୍ରାର୍ଥନା: ଆଦିତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳରେ ଉଦିତ ହେଲେ, ସେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷୀର ଶକ୍ତିରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

13 mantras | Rishi: Kaṇva (Kāṇva lineage; hymn RV 1.50 traditionally ascribed to Kaṇvas) | Devata: Sūrya (Sun)

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.50.1–4; verse-level metrical confirmation recommended)

Sukta 51

Sukta 1.51

RV 1.51 ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ତୁତିଗୀତ; ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ଉଫାନୁଥିବା ସମୁଦ୍ର ଓ ଅଜୟ ବୀର-ଚ୍ୟାମ୍ପିଅନ୍ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି, ଯାହାଙ୍କ ମହିମା ମାନବ ମାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। କବି ସଂଘର୍ଷ ଓ ସାମୁଦାୟିକ ପ୍ରୟାସରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି—ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ପରିଚୟ କରିବାକୁ, ଅନିୟମୀ/ଅଧର୍ମୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କୁ ବୀରବଳ ଓ ରକ୍ଷାଦାୟକ ଆଶ୍ରୟ ଦେବାକୁ।

15 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 1.51) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (typical for many Indra hymns; this verse is in longer cadence than gāyatrī)

Sukta 52

Sukta 1.52

ଋଗ୍ବେଦ 1.52 ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯାହା ବୃତ୍ର-ବଧର ବିଜୟକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଛି—ଏହି ବିଜୟ ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କରେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଋତ/ଶୃଙ୍ଖଳା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଳବାନ, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ବୀର ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ସୁନିର୍ମିତ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନିତ, ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦିତ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁକୂଳ କରି ସୁରକ୍ଷା, ଗତୁ (ପଥ/ଗମନ), ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟାତ୍ମକ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତିରେ ଜିତା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ/ପ୍ରଚୁରତା ଦେବା।

15 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (traditional for RV 1.52 in many Anukramaṇī lists) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 53

Sukta 1.53

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସାର “ନୂତନ ବାଣୀ” ଅର୍ପଣ କରେ; ଯଜ୍ଞର ଦୀପ୍ତ ଆସନରେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କହେ ଯେ ସତ୍ୟ ଧନ ସତ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ମିଳେ, ଖାଲି ଚାଟୁକାରିତାରେ ନୁହେଁ। ଏହା ସୋମଜନିତ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃତ୍ରବଧ ଓ ବାଧାଭଞ୍ଜନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ସବ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ଉପାସକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ ମିତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ—ବୀରଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ବିଜୟମୟ ଅଗ୍ରଗତିରେ ସମୃଦ୍ଧ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.53) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 54

Sukta 1.54

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖ-ସଙ୍କଟର ମଧ୍ୟରେ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ମଘବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ୟାଗ ନ କରୁନ୍ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରାକ୍ରମର କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜଗତ୍-କମ୍ପାଇଦେବା କାର୍ଯ୍ୟ—ନଦୀମାନଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ, ବନମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କର ଭଙ୍ଗ—ସ୍ମରଣ କରି ସେହି ସ୍ମୃତିକୁ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ରକ୍ଷା, ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧିର ଅନୁରୋଧରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଛି।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.54) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 55

Sukta 1.55

ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରିମେୟ ମହିମାକୁ ବଢ଼ାଇ କହେ—ଏତେ ବିଶାଳ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କିମ୍ବା ମାପି ପାରେନି—ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ବଜ୍ରର ଗଢ଼ାଣି ଓ ଧାର ଦେବାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି—ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଶକ୍ତି ଅବରୋଧକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବଳ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅକ୍ଷୟ ଧନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।

8 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 56

Sukta 1.56

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ଅଗ୍ରଗତିର ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି: ସେ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ପରି ଉଠି ଦାଁଡାନ୍ତି, ହରିତ-ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଆଗେଇ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଗର୍ଜନମୟ ବଳରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ନିଜ ତବିଷୀ (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସୋମର ଉଲ୍ଲାସରେ ବୃତ୍ରର ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି ଜଳଧାରାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ରକ୍ଷା, ଆଲୋକ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।

6 mantras | Devata: Indra (high probability in this local sequence; exact assignment should be confirmed from RV Anukramaṇī)

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 57

Sukta 1.57

ଏହି ଛଅ-ଶ୍ଲୋକୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପରିମେୟ ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ “ଧରିବାକୁ କଠିନ” ଦାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅବିରତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଏଥିରେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବିଜୟକାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ: ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ମହା ପର୍ବତକୁ ଭେଦି ଅଟକିଥିବା ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଧାରିତ ହୁଏ। କବି ସମୁଦାୟକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ ଭାବେ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ଆମ ବାଣୀ ଗ୍ରହଣ କରି ଆମ ଜୀବନ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ସବଳ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ।

6 mantras | Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 58

Sukta 1.58

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୫୮ରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଚାଳିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟାକାଶ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହୁତିକୁ ଡାକନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉପକାରୀ ପୁରୋହିତ-ଭୂମିକା ସହ ବନରେ ପବନ-ଚାଳିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭୟାନକ ଶକ୍ତିର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଯାଏ; ଶେଷରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଶ୍ରୟ, ଦୁଃଖ-କଷ୍ଟରୁ ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଉଷା ଆଣୁଥିବା ପ୍ରେରଣା ଓ ଧନ ସହାୟତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 1.58) | Devata: Agni (Hotar; as messenger)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.58; verify in critical edition)

Sukta 59

Sukta 1.59

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର—ସାର୍ବଭୌମ ଅଗ୍ନି—ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମାନବ ବସତିମାନଙ୍କର “ନାଭି” (କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବନ୍ଧନ) ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଛି, ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଏକତ୍ର ଧରିରଖନ୍ତି। ସେ ପ୍ରେରିତ ହୋତୃ ଭାବେ ପୁରାତନ, ପ୍ରବଳ ସ୍ତୁତି ଓ ଆହୁତିକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭାରଦ୍ୱାଜ ବଂଶକୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ବଳ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଶାସିତ ଜୀବନ ଦାନ କରନ୍ତି।

7 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 1.59) | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas, standard for many Agni hymns here)

Sukta 60

Sukta 1.60

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ “ସଭାର ସଙ୍କେତ” ଭାବେ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଦୂତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହାଙ୍କ କ୍ରିୟା ଯଜ୍ଞରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଫଳ ଆଣେ। ଏଥିରେ ମାତରିଶ୍ୱନ ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିଥିବା ପୌରାଣିକ କଥା ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଦାନକୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରୁ ଓ ଯଜ୍ଞଭୂମିରୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି କବିଙ୍କ ଘୋଷଣାରେ ଶେଷ ହୁଏ—ଅଗ୍ନି ଧନ-ସମ୍ପଦର ଅଧିପତି; ଏବଂ ଉଷା-ମୁଖୀ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିର ଆଲୋକନ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରାଯାଇଛି।

5 mantras | Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 1.60) | Devata: Agni (with Mātariśvan in narrative role)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 61

Sukta 1.61

RV 1.61 ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୌତମମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ତୋତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଧାମ ମହିମା—ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ଆବୃତ କରେ—ଏବଂ ଆଲୋକ ଓ ବିଜୟ ଦେଇଥିବା ଅପରାଜେୟ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସାକୁ ‘ଦାନ’ (ବ୍ରହ୍ମାଣି) ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସବଳ କରେ; ସେଥିସହ କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବାକୁ ଏବଂ ଉଷାଜନିତ ଶୀଘ୍ର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୁଦ୍ଧି ଆଣିଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

16 mantras | Rishi: Gautama (Gautamāsaḥ) for RV 1.61 | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (standard for many Indra hymns in RV 1)

Sukta 62

Sukta 1.62

ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ସୁନିର୍ମିତ “ନୂତନ” ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା) ଅର୍ପଣ କରେ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସ ପରମ୍ପରାର ଶୈଳୀରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି ଭାବେ। ଏଥିରେ ଅଙ୍ଗିରସ-ବଂଶୀୟ ଚିତ୍ରଣ ଉଦ୍ବୋଧିତ—ଦ୍ରଷ୍ଟାମୟ ସ୍ତୁତି, ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀର କୋସ୍ମିକ ଧାରଣ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥ-ଦଳ—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଠିକ୍ ନେତୃତ୍ୱ, ସୁରକ୍ଷା, ଓ ଉଷା-ବାହିତ ପ୍ରେରଣା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

13 mantras | Rishi: Gautama (Gotamāsaḥ) | Devata: Indra (with Angiras lineage imagery)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 63

Sukta 1.63

ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ “ମହାନ୍” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯାହାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ଥିର କରେ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭକ୍ତିରେ ଅଚଳ ହୋଇ ଦଢ଼ ରହେ। ଏହା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ସେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ, ଏବଂ ସୁଗଠିତ ବଳ, ବିଜୟ, ଓ ପ୍ରେରିତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତୁ—ବିଶେଷକରି ପ୍ରଭାତବେଳେ ଗୋତମମାନଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ) ଦ୍ୱାରା।

9 mantras | Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.63) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 64

Sukta 1.64

ଏହି ମରୁତ-ସୂକ୍ତରେ ନୋଧାସ ଗୌତମ ଝଡ଼-ଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ “ସୁନିର୍ମିତ” ସ୍ତୁତି ଗଢ଼ିଛନ୍ତି—ସିଂହ-ସଦୃଶ ଗର୍ଜନ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଓ ଏକତ୍ରିତ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଯାହା ବାଧାକୁ ଭାଙ୍ଗେ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂରେ ହଟାଏ। ସୂକ୍ତଟି ସାବଧାନ କାବ୍ୟମୟ ଆହ୍ୱାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜୀବନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଚିତ୍ରଣକୁ ଗତି କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼, ବୀର-ବହନକାରୀ ଧନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାରିକ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଶେଷ ହୁଏ।

15 mantras | Rishi: Nodha Gautama (Nodhas, of the Gautama lineage) | Devata: Maruts (Rudra’s storm-host; powers of dynamic force)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for Marut hymns)

Sukta 65

Sukta 1.65

RV 1.65 ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜି ପାରିବା ଶିଖା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ—ଗୁହାରେ ଶିକାରକୁ ଟ୍ରାକ୍ କରିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ—ଯିଏ ପ୍ରାର୍ଥନାଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ତାଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ଉଦ୍ଗାରକୁ (ମୁକ୍ତ ଅଶ୍ୱ କିମ୍ବା ପ୍ରବାହିତ ନଦୀ ପରି) ଉତ୍ସବ କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୂରପ୍ରଭା ଜ୍ଞାତା, “ଋତରୁ ଜନ୍ମିତ,” ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ—ଯିଏ ଉପାସନାକୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

10 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.65) | Devata: Agni (probable; RV 1.65 is an Agni hymn in the standard Anukramaṇī tradition)

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh uncertain from single pāda excerpt; full hymn needed for secure meter

Sukta 66

Sukta 1.66

ଋଗ୍ବେଦ 1.66 ରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବହୁ-ତେଜସ୍ବୀ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ ସତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଧନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରାଣ ଏବଂ “ଚିରନ୍ତନ ପୁତ୍ର” ଭାବେ—ଯିଏ ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ସୁକ୍ତଟି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଉଦୟ, ଯୁଦ୍ଧଯୋଗ୍ୟ ବଳ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରର ଧାରାକୁ ଆଗକୁ ହଟାଇ ଦୀପ୍ତ “ଗାଈ” (କିରଣ/ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହ ସମନ୍ୱୟ କରାଇବାର କ୍ଷମତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛି।

10 mantras | Rishi: Gṛtsamada (traditional) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

Sukta 67

Sukta 1.67

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମିଥିବା ଶିଖା ଭାବେ ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ର-ସଦୃଶ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଠିକ୍ ଶ୍ରବଣ ଓ ଋତ ପ୍ରତି ସ୍ୱଇଚ୍ଛିକ ଆଜ୍ଞାପାଳନ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦାୟକୁ ସମନ୍ୱୟ କରେ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୁହାମାନେ ଲୁଚିଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ “ଗୋ-ଧନ”ର ଅନ୍ୱେଷକ ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଶେଷରେ ଜଳମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ସ୍ଥାପିତ ଜାଗ୍ରତ ବୁଦ୍ଧି (ଚିତ୍ତି)ର ଦର୍ଶନରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକାସାଥିରେ ସମ୍ମତି ଗଢ଼ନ୍ତି।

10 mantras | Rishi: Gṛtsamada | Devata: Agni (with Mitra-quality: harmonizing friend within mortals)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.67)

Sukta 68

Sukta 1.68

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗଦିଗକୁ ଉଦ୍ଧତ ହୁଏ, ଚଳମାନ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ପଥକୁ ସୁସଂଘଟିତ କରେ, ଏବଂ ରାତ୍ରିମାନଙ୍କୁ “ଖୋଲି” ଆଲୋକ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମ୍ୟ କର୍ମ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ କରେ। ଏହା ଜାଗୃତ ଜ୍ଞାତା ଓ ଗୃହପତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ, ଯେମାନେ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି (ରାୟସ୍)ର ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରନ୍ତୁ।

10 mantras | Rishi: Parāśara (traditional for this Agni hymn cluster) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (likely; confirm)

Sukta 69

Sukta 1.69

ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦ୍ୟୁଲୋକ-ସଦୃଶ ଆଲୋକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଋତର ସଠିକ ପଥରେ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଉଷାର ପ୍ରେମୀ ପରି ଯଜ୍ଞକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ ମାନବ ସମୁଦାୟ ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନିତ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧି, ରକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱର୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ)ର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦ୍ୱାର ଖୋଲନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଓ ବାହ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଆହୁତି ବହନ କରି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତୁ।

10 mantras | Rishi: Gṛtsamada (traditional for RV 1.69, Agni-hymn) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 70

Sukta 1.70

RV 1.70 ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଏକ ସୂକ୍ତ; ଏଥିରେ ଆର୍ୟ-ମନୀଷା (ଉଚ୍ଚ, ସୁସଂଗଠିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ଦ୍ୱାରା “ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଚୁରତା” ଜିତିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ସାଧନା-ଲାଭକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ ଅଛି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଚେତନ ଜ୍ଞାତା ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ଯଜ୍ଞ ଓ ଜୀବନର ବିସ୍ତୃତ ଆଧାରଗୁଡ଼ିକୁ ଯିଏ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଦେବ ଓ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ବୁଝନ୍ତି, ଏବଂ ସାଧକକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରୁ ନେଇ ଠିକ୍ ଉଦ୍ଭବ ଓ ବିଜୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditionally for RV 1.70) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (verse-level confirmation recommended)

Sukta 71

Sukta 1.71

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଜାଗ୍ରତ ‘ଇଚ୍ଛିତ ଶିଖା’ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉଷା—ବହୁବର୍ଣ୍ଣ ଉଦୟରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଉଥିବା ପ୍ରଭାତ—ସହ ଗୁଞ୍ଜିତ କରାଯାଇଛି। ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଉଦ୍ବୋଧନ ଓ ଉଷାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲୁଥିବା ସାମୁହିକ ‘ଭଗିନୀ-ସଦୃଶ’ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖରୁ ଏହା ଆଗେ ବଢ଼ି, ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଦେବପଥରେ ଯଥାଚିତ ଗତି, ଏବଂ ଅନିଷ୍ଟ ଓ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରୁ ବଂଶାନୁଗତ ବନ୍ଧନମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

10 mantras | Rishi: Parāśara Śāktya | Devata: Agni and Uṣas (interwoven: awakening of the desired flame and the dawning illumination)

Chandas: Triṣṭubh (with extended cadence)

Sukta 72

Sukta 1.72

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଦା କ୍ରିୟାଶୀଳ ଦିବ୍ୟ କାରିଗର ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରେରିତ କାବ୍ୟକୃତିମାନ (କାବ୍ୟାନି) କୁ ଧାରଣ କରି ‘ସ୍ଥାପନ’ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଅମର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ପତି ହୁଅନ୍ତି। ଏଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଚିତ୍ରଣ—ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗର ‘ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ’ ଗଢ଼ିବା, ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା—କୁ ଏକ ଯଜ୍ଞୀୟ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଗଠିତ କରାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଅମୃତ (ଅମରତ୍ୱ) କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଯଜମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଅଗ୍ରଗତିମୟ ଯାତ୍ରାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି।

10 mantras | Rishi: Parāśara Śāktya | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 73

Sukta 1.73

RV 1.73 ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସୁପଥ-ଦର୍ଶୀ ହୋତୃ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ, ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କ “ଗୃହ/ନିବାସ” (ସଦ୍ମନ) କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଋତର ସଠିକ୍ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପରିସରରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜ୍ଞାନମୟ ନେତୃତ୍ୱ (ସୁପ୍ରଣୀତି) କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଏବଂ ଋତର ପ୍ରବାହକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ (ଗାଈ ଓ ନଦୀମାନେ ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ବେରୁଥିବା ପରି) ଚିତ୍ରିତ କରେ। ଶେଷରେ କବିଙ୍କ ବାଣୀ ପ୍ରୀତିକର ହେଉ ବୋଲି ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସୁଯୁକ୍ତ ଶାସନ ଧନ ଓ ଦେବଦତ୍ତ ଯଶ ଆଣୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

10 mantras | Rishi: Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.73) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable here; RV 1.73 is commonly Triṣṭubh (probable for this verse)

Sukta 74

Sukta 1.74

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞର ସଦା-ନିକଟ ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏକ ଆହ୍ୱାନ-ପ୍ରାର୍ଥନା। ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ଯେ ସେ “ଦୂରରୁ” ଓ “ଏଠାରେ” ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାଧିରେ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ସୁ-ଆହ୍ୱାନିତ, ଦେବସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରବଳ, ବର୍ହିଷ ଉପରେ ସୁସ୍ଥିତ—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଦେବତା ଭାବେ ଦର୍ଶାଏ ଯିଏ ଯଜ୍ଞାର୍ପକ ଉପାସକ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତ ବୀରଶକ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Gopavana Ātreya (traditional for RV 1.74) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable; short 3-pāda structure typical of gāyatrī in this hymn style)

Sukta 75

Sukta 1.75

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ କବି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି—ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞବେଦୀରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ଆହୁତି ଗ୍ରହଣକାରୀ ‘ମୁଖ’ ହୁଅନ୍ତୁ। ପରେ ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମାନବୀୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—କିଏ ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ର, ପୋଷକ ଓ ଋତୁକର୍ମର ସହଭାଗୀ? ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଅଗ୍ନି ‘ବୃହତ୍ ଋତ’ (ṛtam bṛhat) ରୂପେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ମିତ୍ର-ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିବାସରେ ଆଣନ୍ତୁ।

5 mantras | Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditional; verify) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (likely for RV 1.75; confirm metrically)

Sukta 76

Sukta 1.76

ଗୌତମମୁନିମାନଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ହୋତା ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଯଥାର୍ଥ ମାନସିକ ଭାବ ଓ ପ୍ରେରିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଏହା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ, ପବିତ୍ରକାରୀ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯେ ସେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି (ରକ୍ଷସ) କୁ ଦଗ୍ଧ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ସୋମପତି (ସାଧାରଣତଃ ଇନ୍ଦ୍ର) କୁ ଆହୁତି ପାଖକୁ ଆଣି ଯଜ୍ଞକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସଂଚାଳନ କରୁନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିତ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆଜି ‘ଆନନ୍ଦିତ ଚମସ’—ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱଇଚ୍ଛା ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହ—ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଏ।

5 mantras | Rishi: Gautama (Gautama Rahūgaṇa tradition for RV 1.76–1.77; family hymn context: Gautamas) | Devata: Agni (as Hotṛ, inner divine Will and priest of the sacrifice)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Agni hymns in this section)

Sukta 77

Sukta 1.77

ଗୌତମମାନଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ—ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରାଉଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଯଥୋଚିତ, ଦେବ-ସ୍ୱୀକୃତ ବାଣୀ ହୋଇପାରେ? ପରେ ଏହା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଋତାବା—ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଧାରକ—ଭାବେ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ସଠିକ୍ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ ଭାବେ, ଏବଂ ଉପାସକ ପାଇଁ ଯଶ, ବଳ ଓ ପୋଷଣ ବଢ଼ାଇଦେଉଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ।

5 mantras | Rishi: Gautama | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 78

Sukta 1.78

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଓ ‘ଦ୍ୟୁମ୍ନ’ (ଦୀପ୍ତିମୟ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଆଗେଇ ନେବାକୁ। ଗୋତମ ବଂଶର ଋଷିମାନେ (ଏବଂ ନାମୋଲ୍ଲେଖିତ ରାହୂଗଣମାନେ) ତାଙ୍କୁ ବିଶାଳଦର୍ଶୀ ଏବଂ ‘ବାଜ’—ଜୀବନଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଚୁରତା—ଜିତିବାରେ ସର୍ବାଧିକ ବିଜୟୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଓ ଶକ୍ତି ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁ।

5 mantras | Rishi: Gautama (Gotama lineage; ‘Gotamāḥ’ indicates the family-seers) | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Gāyatrī (3×8 syllables)

Sukta 79

Sukta 1.79

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଉଷା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପବନ ପରି ଚଞ୍ଚଳ—ଯିଏ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ବ୍ୟାପି ପ୍ରେରିତ କର୍ମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। କବିମାନଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଓ ଛନ୍ଦରେ ସେ ରକ୍ଷା ଓ ସାହାଯ୍ୟ ସହ ଅବତରଣ କରୁନ୍ତୁ, ବାଧାଦାୟକ ରକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରୁନ୍ତୁ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

12 mantras | Rishi: Gotama (traditional attribution for RV 1.79 to Gotama Rāhūgaṇa in many indices) | Devata: Agni (depicted with dawn-like and wind-like dynamics)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable quarters; hymn style shifts from gāyatrī of 1.78)

Sukta 80

Sukta 1.80

RV 1.80 ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୋମ-ମଦ (ସୋମର ଉତ୍ସାହ) ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମନ୍/ଉକ୍ଥ) କିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ଅବରୋଧକ ସର୍ପ (ଅହି/ବୃତ୍ର) ଉପରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ, ତାହା ଗାୟନ କରାଯାଇଛି। କବିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ “ସ୍ୱରାଜ୍ୟ” (ସ୍ୱ-ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ)କୁ ଅନୁସରି ଅନେକ କଣ୍ଠ, ଜପ, ଓ ସ୍ତୋଭ ସହିତ ଏକ ସାମୂହିକ ଲିତୁର୍ଜିକୁ ଚିତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରେରଣାକୁ ପୁରାତନ ଋଷିମାନଙ୍କ (ଅଥର୍ବନ୍, ମନୁ, ଦଧ୍ୟଞ୍ଚ) ମୂଳରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା ଓ ସଶକ୍ତିକରଣ—ଯଜ୍ଞକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା, ଗୀତଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବଳବାନ କରିବା, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି, ବର୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ମୁକ୍ତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

16 mantras | Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (Gautama) (traditional for RV 1.80) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (predominant in Indra hymns; this verse is triṣṭubh-like in length and cadence)

Sukta 81

Sukta 1.81

RV 1.81 ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରଶଂସା-ସୂକ୍ତ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତନ୍ତି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ—ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ସଙ୍କଟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରାକ୍ରମକୁ ବିସ୍ତାର କରେ—ପୃଥିବୀକୁ ପୂରଣ କରି ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା—ଏବଂ ସହିତେ ବ୍ୟବହାରିକ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗେ: ବିଜୟ, ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ-ନକରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିବେକ।

9 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.81) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 82

Sukta 1.82

ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ—କବିମାନଙ୍କ ସତ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଏବଂ ସୋମ-ଆହୁତି ପାଖକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ। “ଦୁଇଟି ପିଙ୍ଗଳ ଅଶ୍ୱକୁ ଯୋଗ କର” ବୋଲି ପୁନରାବୃତ୍ତ ଡାକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଘେରି ରହେ—ବୃଷଭ-ବଳୀ ରଥରେ ତାଙ୍କ ଆସିବା, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସୋମପାତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିବା, ଏବଂ ଚାପା ସୋମପାନରୁ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେବା। ଶେଷରେ କବି ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ) ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ; ସହଚର ଉପସ୍ଥିତି ଭାବେ ପୂଷଣଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

6 mantras | Devata: Indra

Sukta 83

Sukta 1.83

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ମର୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି—ଘୋଡ଼ା, “ଗାଈ” (କିରଣ/ଧନ) ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଲାଭ କରେ, ଯେପରି ଜଳ ନଦୀକୁ ପୂରଣ କରେ। ଏଥିରେ ଅଙ୍ଗିରସ–ପଣି/ବଳ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଧନ ଓ ଆଲୋକ ସଠିକ୍ ଅଗ୍ନି-ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ଓ ପ୍ରେରିତ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଗୀତ, ପେଷଣ-ଶିଳା ଓ ପ୍ରସାରିତ ବର୍ହିସ ସହ ସୁସମ୍ପାଦିତ ସୋମ-ୟଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ନିହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

6 mantras | Devata: Indra

Sukta 84

Sukta 1.84

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—“ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରବଳ” ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିବାକୁ ଡାକି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି କିରଣରେ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରେ ସେପରି ବିଜୟଶକ୍ତି (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ)ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆସିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏଥିରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରାକ୍ରମ, ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଓ ଗୋ-ଶକ୍ତି/ସୋମ-ଶକ୍ତି ସହ ମିଶି ପାନୀୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ଗୁଣ ଗାୟନ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଚ୍ୟୁତ ରକ୍ଷା ଓ ମାପି-ବଣ୍ଟା ଧନ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

20 mantras | Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.84) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.84.1; verse-level verification recommended)

Sukta 85

Sukta 1.85

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଝଡ଼-ଜନ୍ମା ପୁତ୍ର ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରୁତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱମୟ ମହିମା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞାସନକୁ ନିକଟରୁ ଆଗମନ ଏଠାରେ ଉତ୍ସବିତ। ଶେଷରେ କବି ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି—ରକ୍ଷାଦାୟକ ‘ଆଶ୍ରୟ’ ଆଣନ୍ତୁ ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଧନ ଓ ବୀରଶକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତୁ।

12 mantras | Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditional for RV 1.85) | Devata: Maruts (Rudra’s sons)

Chandas: Triṣṭubh (common for Marut hymns; verse-level confirmation may vary)

Sukta 86

Sukta 1.86

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆକାଶ-ବିହାରୀ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ପଥକୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରନ୍ତି, ଉପାସକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରୟାସରତ ଜନମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଋଷି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସକ୍ରିୟ ସାହାଯ୍ୟ ଯାଚନା କରନ୍ତି—ଗୁପ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂରେ ହଟାଇ ଦୀପ୍ତିମୟ ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ପ୍ରବଳ କରିବା ପାଇଁ। ସାରକଥା, ଏହା ରକ୍ଷା, ସାମୁଦାୟିକ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଲୋକର ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।

10 mantras | Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditional for RV 1.86) | Devata: Marutās

Chandas: Gāyatrī (compact 3×8 style; hymn 1.86 is commonly in Gāyatrī/related meters)

Sukta 87

Sukta 1.87

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୮୭ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଏକ ଅପରାଜେୟ, ଯୁବ ଗଣ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ—ସିଧା ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା, ଅବିଚଳ, ଉଷା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ—ଯାହାଙ୍କ ଗତି ଓ ଗୀତ ଶୋଭା ଓ ସାହସକୁ ବିସ୍ତାର କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତ ଧୀ (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା) ପାଇଁ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଚାହେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ, ନିର୍ଭୟତା, ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ “ଧାମନ” (ନିଜ ଆଶ୍ରୟ/ନିବାସ) କୁ ଏମିତି ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରେ ଯାହା ଉପାସକକୁ ଦୃଢ଼ କରେ ଓ ଉନ୍ନତ କରେ।

6 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional for RV 1.87) | Devata: Marutaḥ

Chandas: Jagatī (probable; RV 1.87 shows Jagatī/Triṣṭubh mixture, opening often Jagatī-like length)

Sukta 88

Sukta 1.88

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ଆହ୍ୱାନ—ସେମାନେ ବିଜୁଳି-ଦୀପ୍ତ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ-ପରିସରରେ ପ୍ରଚୁରତା, ବଳ-ବୀର୍ୟ ଓ ରକ୍ଷାଶକ୍ତି ବର୍ଷାନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ କବିମାନେ (ଗୋତମମାନେ) ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି (ବ୍ରହ୍ମନ୍) ଉତ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସକୁ ‘ଉଠାଇ’ ଦିଏ; ଯେପରି ମରୁତମାନେ ପାନ କରି, ପୁନଃ ସମୁଦାୟକୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଋତ-ସମ୍ମତ (ସୁସଂଗଠିତ) ଶକ୍ତିରେ ସଶକ୍ତ କରନ୍ତି।

6 mantras | Rishi: Gautama (RV 1.88 traditionally Gautama Rāhūgaṇa) | Devata: Maruts

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 89

Sukta 1.89

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସମସ୍ତ ଦେବତା (ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ବ୍ୟାପକ ଆଶୀର୍ବାଦ-ସ୍ତୁତି। ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୁଭ ସଙ୍କଳ୍ପ/ଶୁଭ ପ୍ରେରଣା (ଭଦ୍ରାଃ କ୍ରତବଃ) ଆସୁ ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଦେବମାନେ ଉପାସକଙ୍କ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ରକ୍ଷା କରି ଧୀରେଧୀରେ ବଢ଼ାଇବେ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ ମନ୍ତ୍ର-ସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ଦୃଷ୍ଟି ସହ ଗଠିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଦେବ, ଲୋକ ଓ ଜନ୍ମର ମୂଳ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆଧାର ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି।

10 mantras | Rishi: Gautama (traditional for RV 1.89) | Devata: Viśve Devāḥ (All the Gods)

Chandas: Jagatī (probable; RV 1.89 is commonly Jagatī)

Sukta 90

Sukta 1.90

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ସମୁଦାୟ “ଅମର ଶକ୍ତିମାନ” (ଅମୃତାଃ)—ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଓ ଋତର ସହଚର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ—ଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ତି (କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ), ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଭିତର-ବାହାର ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଦାନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା। ଏଥିରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ଭାବନାକୁ ଦୂରେ ହଟାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଅନୁଭବର ଲୋକଗୁଡ଼ିକ (ରାତି, ଉଷା, ପୃଥିବୀ-ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ) “ମଧୁମୟ” (ମଧୁ) ଅର୍ଥାତ୍ ସମନ୍ୱିତ, ଶୁଭ, ଏବଂ ଧର୍ମମୟ ଜୀବନକୁ ସହାୟକ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି କହିଛି।

9 mantras | Devata: Collective deities invoked for well-being (svasti) / protective powers (plural ‘te amṛtāḥ’)

Sukta 91

Sukta 1.91

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମ (ଇନ୍ଦୁ)ଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସାଧକମାନଙ୍କୁ “ରାଜପଥ”ରେ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ପିତୃମାନେ ନେଇଥିଲେ; ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନ-ଭଣ୍ଡାର ଜିତାଇଦେବା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ। ପୁନଃପୁନଃ ସୋମଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତୁ, ରୋଗ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଧନ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ବଢ଼ାନ୍ତୁ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଂଶ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମୟ ଲାଭରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।

23 mantras | Devata: Soma (Indu)

Sukta 92

Sukta 1.92

ଋଗ୍ବେଦ 1.92 ଏକ ଉଷା-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଉଷାକୁ ସଦା-ନବୀନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଆଲୋକର “ଧ୍ୱଜ” ଉଠାଏ, ରକ୍ତାଭ କିରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲାଲ ଗାଈମାନଙ୍କ ପରି ମୁକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଗତିଶୀଳ କରେ। କବି ତାଙ୍କର ଅବିରତ ପୁନରାଗମନ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଉପକାରିତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଓ ବିରୋଧିତାକୁ ଦୂର କରି ଆୟୁକୁ ଦୀର୍ଘ କରିବାର ତାଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ଫେରାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗ୍ରତ ସୋମପାନୀୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ପାଇଁ ଆଣିବାକୁ କୁହେ।

18 mantras | Rishi: Gautama (Gautama Rahūgaṇa tradition) / Gotamas (per internal evidence in 1.92.7) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.92; verse-length and cadence consistent)

Sukta 93

Sukta 1.93

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଏକତ୍ର, ସମନ୍ୱିତ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଅଗ୍ନି ବହନକାରୀ ଓ ପ୍ରଜ୍ୱଳକ, ସୋମ ପ୍ରାଣଦାୟକ ପାନୀୟ ଓ ପ୍ରେରକ। କବିଙ୍କ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି ଶୁଣିବାକୁ, ସଜାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା, ବଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଶ୍ରୁତ, ସଫଳ କ୍ରିୟା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଧ୍ୱନିଟି ବ୍ୟବହାରିକ ଓ ଯଜ୍ଞକେନ୍ଦ୍ରିକ—“ଆସ, ଉପଭୋଗ କର, ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେ, ଏବଂ ଉପାସକରେ ଶମ୍/ୟୋଃ (ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।”

12 mantras | Rishi: Uncertain here from supplied data; traditionally RV 1.93 is attributed to seers of the Gotama lineage (needs external confirmation) | Devata: Agni-Soma (dual deity)

Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh-like? (requires verification; verse appears in a compact form but needs metrical count)

Sukta 94

Sukta 1.94

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଆହୁତିକୁ ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୁଯୋଜିତ ରଥ ପରି ସମୁଦାୟର ସୁନିର୍ମିତ ସ୍ତୁତିକୁ ମଧ୍ୟ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମିତ୍ରତାର ଆଶ୍ରୟରେ ସୁରକ୍ଷା, ସଭାରେ ଉପାସକଙ୍କ ବାଣୀର ବଳବର୍ଦ୍ଧନ, ଏବଂ ସହଯୋଗୀ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

15 mantras | Rishi: Gopavana Ātreya (traditionally for RV 1.94) | Devata: Agni (as Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; hymn largely Triṣṭubh)

Sukta 95

Sukta 1.95

ଏହି ସୂକ୍ତଟି “ଦୁଇଟି ଅସଦୃଶ ରୂପ”ର ଏକ ବୈଦିକ ପ୍ରହେଳିକାକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରେ—ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଉଷା–ରାତ୍ରି କିମ୍ବା ଦ୍ୟାଉ–ପୃଥିବୀ ପରି ଯୁଗଳ ବିଶ୍ୱମାତୃ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ—ଯେମାନେ ଗୁପ୍ତ ବଛଡ଼ା/ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ସେ ହେଉଛି ଋତ ଓ କୌଶଳର ଉଦୟମାନ ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି (ଦକ୍ଷ)। ଗାଈ, ଆଲୋକ ଓ ଦୀକ୍ଷାର ସ୍ତରୀୟ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ମାଧ୍ୟମରେ, ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପହଞ୍ଚେ—ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ପ୍ରବାହମାନ ସିନ୍ଧୁ, ଏବଂ ଦ୍ୟାଉ–ପୃଥିବୀଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସେ ଯଶସ୍ୱୀ ଭାବେ ଜ୍ୱଳି ଉଠୁନ୍ତୁ।

9 mantras | Devata: Enigmatic/cosmological (often interpreted as a paired principle—e.g., two mothers/cows; dawn and night; or two worlds—supporting a hidden child)

Sukta 96

Sukta 1.96

RV 1.96 ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ନୂତନ ଜନ୍ମ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜଳ, ମିତ୍ର ଓ ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି (ଧିଷଣା) ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ରାତ୍ରି ଓ ଉଷା ଯୁଗଳରେ ପୋଷିତ ‘ଏକମାତ୍ର ଶିଶୁ’ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା—ଇନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମୟ ଯଶ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦିଅନ୍ତୁ।

9 mantras | Rishi: Parāśara Śāktya (traditional for RV 1.96) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 97

Sukta 1.97

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତଟି ଏକ ପୁନରାବୃତ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଗଢ଼ା: “ଆମଠାରୁ ଲଗି ରହୁଥିବା ଅଘ (ଅଶୁଭ/ପାପ) କୁ ଦଗ୍ଧ କରି ଦୂର କର।” ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବମୁଖୀ, ସର୍ବତୋବ୍ୟାପୀ ଶୋଧକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଅଶୁଚିତାକୁ ଭସ୍ମ କରନ୍ତି ମାତ୍ର ନୁହେଁ, ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି (ରୟି) କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି ଏବଂ ବନ୍ୟା ଉପରେ ନୌକା ପରି ଉପାସକକୁ ବିପଦ ଟପାଇ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅପଶକୁନ-ନିବାରଣ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାରମୂଳକ—ପାପ/ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ହଟାଇ ସ୍ୱସ୍ତି ଓ କୁଶଳତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା।

6 mantras | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī-like refrain structure (short, repetitive; exact metrical classification may vary by recension)

Sukta 98

Sukta 1.98

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର—ସାର୍ବଭୌମ ଅଗ୍ନି—ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ରାଜସ ତେଜରେ ସିଂହାସନାସୀନ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଧାରିତ, ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି (ଚିକିତ୍ସାଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରି) ବୋଲି ଚିତ୍ରିତ; ଦିନ-ରାତିର ସୁରକ୍ଷା, ସତ୍ୟ ଓ ଅବିଚଳ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉ ପରି ସହାୟକ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଧନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଯଜମାନଙ୍କୁ ‘ଲଗି ରହୁ’।

3 mantras | Devata: Agni Vaiśvānara (with solar association)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 99

Sukta 1.99

ଏହି ଏକ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସ୍‌ ଭାବେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ; ଯଜ୍ଞକୁ ସଶକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସୋମକୁ ନିଚୋଡ଼ି ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଭାବକୁ ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନାଉକା ଯେପରି ନଦୀ ପାର କରାଏ, ସେପରି ଉପାସକକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଠିନ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ବିପଦ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତ ପଥରୁ ଦୂରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର କରାନ୍ତୁ।

1 mantras | Devata: Agni (Jātavedas)

Sukta 100

Sukta 1.100

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପରାଜେୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ସଦୃଶ ଅଗ୍ରସର ଓ ବୃତ୍ର-ବଧକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ପୁନଃପୁନଃ “ମରୁତମାନେ ସହ” ତାଙ୍କୁ ସମୁଦାୟର ସକ୍ରିୟ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଘର୍ଷ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଜୟ, ଧନ, ଜଳ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ସନ୍ତାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ; ଶେଷରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ମାଧ୍ୟମରେ ଲାଭିତ ମଙ୍ଗଳକୁ ସର୍ବତ୍ର ବିସ୍ତାର କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ୟାପକ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

17 mantras | Devata: Indra (with Maruts)

Sukta 101

Sukta 1.101

କୁତ୍ସ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ‘ମରୁତମାନ୍’ ଇନ୍ଦ୍ର—ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର—ଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦମୟ, ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଯିଏ ଅନ୍ଧକାର ଓ ବାଧାକୁ ଭେଦି ଖୋଲିଦିଏ ଏବଂ ବାଜ (ବିଜୟୀ ସମୃଦ୍ଧି) ଦାନ କରେ। କବି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ—ବୀର ଅଗ୍ରସରତା, ଭୟ, ପ୍ରୟାସ ଓ ବିଜୟରେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାଥିତ୍ୱ ଚାହାନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗାୟକମାନେ ବାହ୍ୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂଘର୍ଷରେ ବିଜୟୀ ହେବେ। ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ବିସ୍ତାର କରି ବିଶ୍ୱଧାରଣର ସହାୟକ ପରିଧି ଗଢ଼ାଯାଏ—ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉ (ଆକାଶ)।

11 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.94–1.115 includes Kutsa; RV 1.101 is commonly assigned to Kutsa Āṅgirasa in Anukramaṇī) | Devata: Indra (Marutvant Indra: Indra in companionship with the Maruts)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for many Indra hymns)

Sukta 102

Sukta 1.102

ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତୁଳ, ବହୁ-ସହାୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବାଧା ଭାଙ୍ଗନ୍ତି, “ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୋଧନ” (ଗାଈ/ଧନ) ଜିତନ୍ତି, ଏବଂ କର୍ମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତେଜନା-ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାକୁ ପାର କରାନ୍ତି। କବି ପ୍ରେରିତ ଧୀ (dhī) କୁ ସ୍ତୁତିରୂପେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ପୁନଃପୁନଃ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଜୟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା (ବାଜ, vāja) ପାଇଁ ରକ୍ଷାମୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ଯାହା ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉ (ଆକାଶ) ଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ।

11 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (standard attribution for this Indra hymn cluster) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 103

Sukta 1.103

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଦୂରବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକରେ ଏକ ଏକତ୍ର ଚିହ୍ନରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟକରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ। ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଭଳି ଉପକାରକ ଆବିଷ୍କାର ଏବଂ ବାଧାଦାୟକ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟ ସ୍ମରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୀରଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭିତ ବିଜୟକୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତାର ଓ ମହିମାମଣ୍ଡିତ କରାଯାଏ।

8 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 104

Sukta 1.104

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ, ଯଜ୍ଞରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଓ ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ ଦାନ କରୁ। ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଦେବୀୟ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଖୋଲି ବିଶ୍ରାମ ଦେବାର ଆତ୍ମୀୟ ସ୍ୱାଗତ ସହ, ଦାସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ, କୁଟିଳ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଓ ଉପାସକମାନଙ୍କର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାଗ ହାରାଇବାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ତତ୍କାଳ ପ୍ରାର୍ଥନା ମିଶିଛି।

9 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.104) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.104; verse-length and cadence consistent)

Sukta 105

Sukta 1.105

ଋଗ୍ବେଦ 1.105 ଏକ ଖୋଜୁଥିବା, ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ସୂକ୍ତ; ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଦୁଇ ଲୋକ—ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ପ୍ରାୟ ସ୍ୱୀକାରୋକ୍ତିମୟ ଉଦ୍ଧାର-ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଯାଏ—ରକ୍ଷା, ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଶୁଭ/ଯଥାର୍ଥ ବାଣୀ ପାଇଁ। ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ‘ତ୍ରିତାଙ୍କ ବିଳାପ’ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ; ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦୁଃଖକୁ ଏମିତି ଅବସ୍ଥା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ଯାହାକୁ କେବଳ ଦେବତାମାନେ—ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଋତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିମାନେ—ହଟାଇପାରନ୍ତି। ଶେଷରେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଦିତି, ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ, ବଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

19 mantras | Rishi: Trita Āptya (traditional attribution often given for RV 1.105; check recension-specific lists) | Devata: Various/cosmic (opening verse centers on Candramas and the two worlds; hymn often read as existential/psychological lament and seeking)

Chandas: Gāyatrī (verse appears 3 pādas of ~8 syllables; likely Gāyatrī/related)

Sukta 106

Sukta 1.106

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ବିଶ୍ୱେଦେବାଃଙ୍କୁ—ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ମରୁତ୍‌ଗଣ, ଅଦିତି ଓ ସହଚର ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ସମୁହ ଆହ୍ୱାନ କରି ସୁରକ୍ଷା, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ପାରଗମନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ପୁନଃପୁନଃ ଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିବା ଧ୍ରୁବପଦରେ ଦାନଶୀଳ ସହାୟକ ବସୁମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ—ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଜ୍ଜରୁ ରଥକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପରି, ପୂଜକକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ “କଠିନ ପଥ/ଦୁର୍ଗମ ଘାଟ” ରୁ ବାହାର କାଢ଼ନ୍ତୁ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସୁରକ୍ଷାର ପରିଧିକୁ ବିଶ୍ୱଧାରକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ—ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ—ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରାଯାଏ, ଯେପରି ଯଜମାନ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ।

7 mantras | Rishi: Likely Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.106) or associated seer-family in anukramaṇī; requires confirmation by specific śākha anukramaṇī | Devata: Viśvedevāḥ / collective invocation (Indra, Mitra, Varuṇa, Agni, Maruts, Aditi; addressed also to Vasus)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.106.1 by syllable length; needs metrical verification)

Sukta 107

Sukta 1.107

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞ ଯେତେବେଳେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଓ ସହଚର ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର କୃପାମୟ ଧ୍ୟାନ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଏକ ସାମୂହିକ ପ୍ରାର୍ଥନା। ଏଥିରେ କରୁଣାମୟ ରକ୍ଷା, ସଂକୋଚ (ଅଂହସ) ଠାରୁ ଦୂରେ ‘ବିସ୍ତୃତ ଅବକାଶ’, ଏବଂ ମହା କୋସ୍ମିକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ—ଇନ୍ଦ୍ର, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଅର୍ୟମନ, ସବିତୃ, ଅଦିତି, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ—ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ସ୍ଥିର ଶାନ୍ତି (ଶର୍ମ) ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

3 mantras | Devata: Ādityas (collective)

Sukta 108

Sukta 1.108

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଆସି, ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମରସ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ସେମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକ/କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି—ଗୃହରେ, ପବିତ୍ର ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମନ୍) ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ରାଜଶକ୍ତିରେ—ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକାଯାଏ, ଯେଣୁ ସେମାନେ ବିଜୟ, ଗୋଧନ/ଧନ ଏବଂ ସର୍ବତୋମୁଖୀ ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଶେଷ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଅନ୍ୟ ପୋଷକ ଦେବତା ଓ ବିଶ୍ୱଧାରକ ଆଧାରମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରାଯାଏ—ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉ (ଆକାଶ)।

13 mantras | Devata: Indra-Agni (dual)

Sukta 109

Sukta 1.109

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି, ବିଜୟ ଏବଂ ଧନର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଂଶ ଦାନ କରନ୍ତି। କବି ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ବର୍ହିଷ ଉପରେ ବସି ସୋମରେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ କହେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୃତ୍ର-ବଧ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ। ଶେଷରେ ବ୍ୟାପକ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ପରି ପୋଷକ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପାସକଙ୍କୁ ବଢ଼ାଇବା ଓ ଧାରଣ କରି ରଖିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

8 mantras | Devata: Indrāgnī

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 110

Sukta 1.110

ଏହି ସୂକ୍ତ ଋଭୁମାନଙ୍କୁ—ଦିବ୍ୟ କାରିଗର-ଭାଇମାନଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତି କରେ; ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞକାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା, ମାପିବା ଓ ପୁନର୍ନବୀକରଣ କରି ତାହାକୁ “ମଧୁର” ପ୍ରେରିତ ଅର୍ପଣରେ ପରିଣତ କରିବାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ନିର୍ମିତ ପାତ୍ର, ମାପାଯାଇଥିବା ଅବକାଶ ଓ ସ୍ୱାହାରେ ସନ୍ତୋଷର ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହା ଋଭୁମାନଙ୍କୁ (ଏବଂ ଋଭୁମାନ ରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ) ଦୀପ୍ତିମାନ ଦାନ, ଯଶ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷରେ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସମବେତ ସ୍ୱରରେ ବିସ୍ତାର କରାଯାଏ—ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟାଉସ—ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ସମର୍ଥିତ ହୁଏ।

9 mantras | Devata: Ṛbhavaḥ (primary); verse frames sacrificial craft and satisfaction of the artisan-deities

Chandas: Jagatī (probable; longer cadence typical of Ṛbhu hymns)

Sukta 111

Sukta 1.111

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଋଭୁମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ କାରିଗର-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ “ଘଡ଼ି” ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଗଢ଼ନ୍ତି: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱ, ପୁନଃ ଯୌବନ, ଏବଂ ଜୀବନର ପୁନରୁଦ୍ଧାରିତ ସମନ୍ୱୟ। ତାଙ୍କର ପୌରାଣିକ କୌଶଳକୁ ଏହା ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରେ: ଉପାସକ ପାଇଁ ସାତି (ଜୟଲାଭ/ସଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି), ସଂଘର୍ଷରେ ବିଜୟ, ଏବଂ ଅଟୁଟ ସୁରକ୍ଷା ଗଢ଼ିଦିଅନ୍ତୁ; ଯାହାକୁ ମିତ୍ର–ବରୁଣ, ଅଦିତି, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ପରି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ରକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି।

5 mantras | Rishi: Hymn to the Ribhus; seer attribution varies in tradition, but the hymn is within Ribhu cycle. | Devata: Ribhus (Ṛbhavaḥ).

Chandas: Trishtubh (common for this hymn).

Sukta 112

Sukta 1.112

RV 1.112 ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଅଶ୍ୱିନ-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକାଯାଇଛି—ସେମାନେ ପୂର୍ବଯୁଗରେ ଯେଉଁ ସାହାଯ୍ୟ-ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଋଷି ଓ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର, ଚିକିତ୍ସା ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେହି ସାହାଯ୍ୟ ସହିତ “ଆସନ୍ତୁ” ବୋଲି। ଆରମ୍ଭରେ ଯଜ୍ଞର କୋସ୍ମିକ ଆଧାର ଭାବେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ; ପରେ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କ ଉପକାରର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମାଳା—ତ୍ୱରିତ ଯାତ୍ରା, ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ କୁଶଳ-କ୍ଷେମର ପୁନଃସ୍ଥାପନ—ଗୁଞ୍ଜାଇ ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେହି ଶକ୍ତିମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ବ୍ୟାପକ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ସମାପ୍ତ—ଦିନ-ରାତି ସୁରକ୍ଷା ଓ ଦାନର ଅଧିକ ସୁଦୃଢତା ପାଇଁ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

25 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.112) | Devata: Aśvins (with invocations to Dyāvā-Pṛthivī and Agni as preparatory supports)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.112; refrain-like structure suggests longer meter; confirm by syllable count in full scan)

Sukta 113

Sukta 1.113

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ “ଆଲୋକମାନଙ୍କର ଆଲୋକ” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ପ୍ରତିଦିନ ନୂତନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ରାତ୍ରିକୁ ହଟାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଗତି, କାମ ଓ ଉପାସନା ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମାନବଜୀବନର ଅସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ ଅଛି—ପୂର୍ବ ପିଢ଼ିମାନେ “ଚାଲିଗଲେ”, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଉଷା ପୁନଃପୁନଃ ଫେରିଆସନ୍ତି—ଏହା ସମୟୋଚିତ ପ୍ରୟାସ ଓ ଠିକ୍ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଶେଷରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି ଯେ ଉଷାମାନେ ଆଣିଥିବା ଶୁଭ ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ମିତ୍ର-ବରୁଣ ଏବଂ ସହଯୋଗୀ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିମାନେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ ଓ ବଢ଼ାନ୍ତୁ।

19 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional ascription for RV 1.113 in many recensions) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Gāyatrī (RV 1.113 is predominantly Gāyatrī)

Sukta 114

Sukta 1.114

RV 1.114 ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏକ ପ୍ରାର୍ଥନା—ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର, ତଥାପି ଗଭୀର ଭାବେ ଉପକାରକ—ଯେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କ୍ଷତି ନୁହେଁ, ଚିକିତ୍ସା ଦିଗକୁ ଫେରୁ। ଏହି ସୂକ୍ତ ସମଗ୍ର ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଚାହେ: ମଣିଷ (ଦୁଇପାଦ), ଗୋଧନ (ଚାରିପାଦ), ଏବଂ ବସତିର ପୋଷଣ, ସନ୍ତାନ-ସମ୍ପଦ ଓ କୁଶଳତା। ଶେଷରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷାମୟ ଆହ୍ୱାନରେ, ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକ ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ/ବିଶ୍ୱଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏହି ବରକୁ ଦୃଢ଼ କରି ରଖିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

11 mantras | Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional for RV 1.114) | Devata: Rudra

Chandas: Jagatī

Sukta 115

Sukta 1.115

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୈନିକ ଉଦୟକୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ “ମୁହଁ” ଓ “ଚକ୍ଷୁ” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଦ୍ୟାଉ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଋତ (ନିୟମ-ଶୃଙ୍ଖଳା) ଓ ଦୃଶ୍ୟତାରେ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ଓ ରାତିରୁ ଦିନକୁ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଏକ ନିୟମବଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱ-ଗତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରି, ପରେ ସେହି କୋସ୍ମିକ ଘଟଣାକୁ ଦୁଃଖ-କ୍ଲେଶ ଓ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି, ଏବଂ ଋତରେ (ସତ୍ୟ-ଶୃଙ୍ଖଳାରେ) ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଛି।

6 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.115) | Devata: Sūrya

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.115.1)

Sukta 116

Sukta 1.116

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଓ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ରଥ ଏବଂ ଉଦ୍ଧାର, ଚିକିତ୍ସା, ଓ ପୁନଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଫେରାଇଦେଇଥିବା “ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ” (ଦଂସସ୍)କୁ ଉଦ୍‌ଯାପନ କରି। ଏଥିରେ ସ୍ମରିତ ଉପକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠିତ କରାଯାଇଛି—ବଧୂକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପହଞ୍ଚାଇଦେବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାତ ଦାନ କରିବା, ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ସହାୟତାକାର୍ଯ୍ୟ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଯୁଗଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସୁରକ୍ଷା, ସମୃଦ୍ଧି, ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ (ଅମ୍ଲାନ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ସହ) ପାଇଁ ନିକଟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରାଯାଏ।

25 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.116) | Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.116.1)

Sukta 117

Sukta 1.117

RV 1.117 ହେଉଛି ଅଶ୍ୱିନୌ (ନାସତ୍ୟା)—ଦ୍ରୁତ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଯୁଗଳ—ଙ୍କୁ ସୋମ-ହବିରେ ଆସିବା ପାଇଁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ନିଜ ‘ବାଜ’—ବିଜୟୀ ବୃଦ୍ଧି-ଶକ୍ତି—ନେଇ ଆସନ୍ତୁ। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉଦ୍ଧାର-କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ (ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ, ପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ନିରାପଦ ଗତି ଦାନ) ଗୁଞ୍ଜିତ ହୋଇଛି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୁଗଳଙ୍କ ବିଶ୍ୱସନୀୟତାର ପ୍ରମାଣ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୁଇଟି—ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା (ଆଚାରିକ) ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ ଶକ୍ତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା (ବ୍ୟବହାରିକ)।

25 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional attribution for RV 1.117) | Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 118

Sukta 1.118

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ସମୟରେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ତାଙ୍କର ଶୀଘ୍ର, ଶ୍ୟେନ-ସଦୃଶ ରଥ ନେଇ ଆସି ସାହାଯ୍ୟ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପାରାପାର ଦେବାକୁ। ଏହା ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉଦ୍ଧାର ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ପୀଡିତଙ୍କୁ ଉଠାଇବା, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଏବଂ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ପୁନଃନବୀନ କରିବା—ଯେପରି ଯଜମାନ ଦୈନିକ ଉଷାଗମନରେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉ।

11 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional for this hymn cluster) | Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh (common for RV 1.118)

Sukta 119

Sukta 1.119

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତକାଳରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ତାଙ୍କର ବହୁଶକ୍ତିମୟ ରଥକୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଣିବାକୁ, ଯେପରି ଉପାସକ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଓ ଦାନଦ୍ୱାରା “ସତ୍ୟରୂପେ ଜୀବନ” ଲାଭ କରିପାରେ। ଏଥିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉଦ୍ଧାର ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କଥା ଉଲ୍ଲେଖିତ—ରେଭକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଶୀତଳ କରିବା, ବନ୍ଦନାଙ୍କ ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବା—ଏବଂ ଶେଷରେ ପେଦୁଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧଳା ଅଶ୍ୱ ଶ୍ୱେତ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଜୟୀ ବଳ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ; ଏହା ଯୁଗଳଦେବତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଚିକିତ୍ସକ, ସହାୟକ ଓ ଯୁଦ୍ଧ-ସହାୟକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ।

10 mantras | Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.119) | Devata: Aśvinau

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.119.1; longer line typical of Jagatī)

Sukta 120

Sukta 1.120

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଶ୍ୱିନୀ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ, ଖୋଜୁଥିବା ଆହ୍ୱାନ—କେଉଁ ପ୍ରକାର ଅର୍ପଣ ଓ କେମିତି ଅନ୍ତର୍ମନର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ଆଣେ—ବୋଲି ପଚାରେ। ଏହା ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସଂକୋଚ ଓ ବିପଦରୁ ଟାଣି ବାହାର କରନ୍ତି; ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଓ ଜାଗରଣ-ଶକ୍ତି ଅନୁରୋଧ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଳସ୍ୟ, ହାନି, ଏବଂ କେବଳ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଭୋଗ-ସନ୍ତୋଷ ଜୟ ହୁଏ।

12 mantras | Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.120) | Devata: Aśvinau

Chandas: Anuṣṭubh-like/short metre (requires śākhā verification; commonly RV 1.120 uses shorter metres than the preceding triṣṭubhs)

Sukta 121

Sukta 1.121

RV 1.121 ଏକ ଚିନ୍ତନମୟ ସୃଷ୍ଟି-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନର ମାଧ୍ୟମରେ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ନିକଟ କରେ ଏବଂ “କ” (“କିଏ?”) ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଘେରି ଘେରି ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ। ଏହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଧାରଣ-ଶକ୍ତି—ଜୀବନ, ପ୍ରାଣ ଓ ଋତ/ନିୟମର ଦାତା—କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଉପାସନାରେ ପରିଣତ କରି ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

15 mantras | Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.121, subject to recensional tradition) | Devata: Ka (Prajāpati / the Unknown God; hymn framed as inquiry into the Creator)

Chandas: Triṣṭubh (dominant for RV 1.121)

Sukta 122

Sukta 1.122

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷିତ ସୋମ ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ଝଡ଼-ସେନାର ନାୟକ, ଚିକିତ୍ସାଦାୟକ ଓ କୃପାମୟ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବର ସ୍ତୁତି—ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସହିତ ସୁରକ୍ଷା, ପ୍ରାଣବଳ ଓ ଜୀବନରେ ବିଜୟମୟ ଗତି ପାଇଁ ନିବେଦନ ମିଶିଛି। ଭାବ ଏକାଧାରେ ଭୟମିଶ୍ରିତ ବିସ୍ମୟ ଓ ଆତ୍ମୀୟ: ଭୟଙ୍କର, ବନ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଓ ସମୁହ ମରୁତ-ଶକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ସମୀପ କରାଯାଏ।

15 mantras | Devata: Rudra with the Maruts

Sukta 123

Sukta 1.123

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ ସେଇ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉଦିତ ହୋଇ ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ମାନବ ଜୀବନକୁ ପୁନର୍ବାର କ୍ରିୟାଶୀଳ କରନ୍ତି। ରାତ୍ରି ଓ ଉଷାକୁ ପାଳାବଦଳ ଶକ୍ତି ଭାବେ ବିପରୀତ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଉଷାଙ୍କ ଆଗମନ ଉପାସକଙ୍କ ମନରେ ଶୁଭ, ସଠିକ୍-ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଇଚ୍ଛା/ସଙ୍କଳ୍ପ (କ୍ରତୁ) ସହ ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଦାନଶୀଳତା ସ୍ଥାପନ କରୁ।

13 mantras | Devata: Uṣas (Dawn) / Dakṣiṇā (opening image), with dawn-emergence motif

Sukta 124

Sukta 1.124

ଏହି ଉଷା-ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତକୁ ସେହି ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରସାର କରେ, ଏବଂ ଦୁଇପାଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପାଦୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଯଥାଚଳନ ଓ ଯଥାଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରେ। ସଜୀବ ନାରୀ-ଚିତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ କବି ଉଷାଙ୍କୁ ଉପକାରୀ ଜାଗରଣକାରିଣୀ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ଯିଏ ଜୀବନ-ଜଳକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ଧନ ଓ ଶୁଭତା ଆଣେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଜଗତର ଋତ-କ୍ରମକୁ ନବୀନ କରେ। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାମୟ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଚୁର ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଔପଚାରିକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

13 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.124, subject to śākhā recensional listings) | Devata: Uṣas (primary); with functional presence of Agni, Sūrya, Savitṛ as allied powers in the dawn-process

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable lines; standard for many Uṣas hymns)

Sukta 125

Sukta 1.125

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୧୨୫ ଦକ୍ଷିଣା—ଦାନର ପବିତ୍ର ଶକ୍ତି—କୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ଏଥିରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଦାନ ଓ ଯଥାଯଥ ଗ୍ରହଣ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଜନ୍ମାଏ, ଆୟୁ ଓ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରେ, ଏବଂ ପୋଷକ ପ୍ରଚୁରତାର ଧାରାକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଦାନକୁ ଋତର ନିୟମ ଭାବେ ଦର୍ଶାଏ—ଉଦାର ଲୋକ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ଯେ ଦାନ କରେନି ସେ ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସାମାଜିକ-ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ହ୍ରାସରେ ପଡ଼େ।

7 mantras | Rishi: Attribution varies in tradition for RV 1.125; commonly linked to themes of Dakṣiṇā and giving (check recension-specific Anukramaṇī). | Devata: Dakṣiṇā / Dāna (the power of the gift) with Indra appearing in later verses; hymn centers on the law of giving-receiving

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 126

Sukta 1.126

RV 1.126 ଏକ ଦାନସ୍ତୁତି; ଏଠାରେ କକ୍ଷୀବାନ୍ ସିନ୍ଧୁତଟେ ବସୁଥିବା ଏକ ରାଜପ୍ରତିପାଳକଙ୍କ ଉଦାରତା ଓ ଯଶୋଲୋଭୀ ଦାନଶୀଳତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ଯିଏ ସୋମ-ପୀଡନର ଭାଗକୁ “ମାପି ଦେଇ” ଅତିଶୟ ଭାବେ ସୋମ-ପାନୀୟ ଓ ଧନ ସମ୍ପଦ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ତୁତି (ଶ୍ରବସ୍—ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି—ଲାଭ ଓ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ) ସହ ଦାନର ଜୀବନ୍ତ ତାଲିକା-ଚିତ୍ରଣ—ଘୋଡ଼ା, ପଙ୍କ୍ତିବଦ୍ଧ ଦଳ, ପ୍ରଚୁରତା—ମିଶିଛି; ଶେଷରେ କବି ହାସ୍ୟମୟ ଆତ୍ମସୂଚକ ଗର୍ବରେ କହନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ପୁରସ୍କାର କୌଣସି ଛୋଟ ଜିନିଷ ନୁହେଁ।

7 mantras | Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditionally associated with RV 1.126) | Devata: Dānastuti to a royal patron (human king as vehicle of divine plenitude); praised power expressed through the ‘unconquered king’ who measures out Soma-pressings

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.126.1)

Sukta 127

Sukta 1.127

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ହୋତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ନିଜ ଶିଖା ମାଧ୍ୟମରେ ଆହୁତିକୁ ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଋତମାର୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରବ୍ୟ, ଧ୍ୱଜସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, କଷ୍ଟକାଳରେ ମାନବ ପ୍ରୟାସକୁ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ସମୀପଦର୍ଶନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୀର୍ୟଶକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Parucchēpa or related Agni hymn seer-tradition (traditional attribution for RV 1.127 varies across indices) | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 128

Sukta 1.128

RV 1.128 ଏକ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋତୃ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ, ଇଳାଙ୍କ ଯଜ୍ଞାସନରେ ଆସୀନ, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆହୁତି ଓ ମିତ୍ରତା ବହନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହା ଋତ (ତାଙ୍କର “ନିଜ ନିୟମ”) ପ୍ରତି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନୁଗତି, ଧନ ଓ ଯଶ ଆଣିବାର ଶକ୍ତି, ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ—ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ, କୁଟିଳ ହିଂସା, ଓ ପାପ—ଠାରୁ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ସମୁଦାୟ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ବିବେକୀ ଦୂତ ଓ ସର୍ବଜ୍ଞ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ସିଂହାସନାରୋହଣ କରାଏ—ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତିଗୀତ ଦ୍ୱାରା ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି।

8 mantras | Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional for the section; RV 1.128 also Agni hymn in the same family transmission) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 129

Sukta 1.129

ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ କବି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାର “ରଥ”କୁ ଯୋଗାଇ ଓ ପଥଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ସତ୍ୟ ଋଷି-ବାଣୀ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଆଣିଦେଉ। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷୋହନ (ଶତ୍ରୁ/ଅନ୍ଧକାର ଶକ୍ତିର ବଧକ) ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯିଏ ଦୁର୍ଭାବନା, ନିନ୍ଦା ଓ ବାଙ୍କା ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଦୂର କରି ପ୍ରେରିତ ଗାୟକ ଓ ତାଙ୍କ ସମୁଦାୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏଠାରେ କବିତାତ୍ମକ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ (ମନ୍ତ୍ର କିପରି ପ୍ରଭାବୀ ହୁଏ) ସହ ସୁରକ୍ଷା, ବିଜୟ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ବାଣୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ନିର୍ବଳ/ଲୟ ହେବା ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା ମିଶିଛି।

11 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Sukta 130

Sukta 1.130

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଦୂରଦେଶରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ-ପୀଡନ ଯଜ୍ଞକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଘରର ରାଜା ପରି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କହେ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗଭେଦୀ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନର ଦାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେହି ସହ କବିମାନଙ୍କ ଗଢ଼ା କଥାକୁ ଏକ ରଥ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ‘ନିର୍ମାଣ’ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ବହି ଆଣେ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିମୟ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ରକ୍ଷାଦାନ ଦ୍ୱାରା ଗୋଧନ, ଧନ-ଭଣ୍ଡାର ଓ ବଳ ଜିତିବା।

10 mantras | Devata: Indra

Sukta 131

Sukta 1.131

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ ନମେ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଗ୍ରଣୀ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଏହା ତାଙ୍କର ବୀର କାର୍ଯ୍ୟ—ଦୁର୍ଗ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଓ ଜଳଧାରାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା—ସ୍ମରଣ କରେ; ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ନକରୁଥିବା ବିରୋଧୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ, ଉପାସକଙ୍କ ପଥକୁ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଅପଦାରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

7 mantras | Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha (traditional for RV 1.131) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Sukta 132

Sukta 1.132

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗ୍ରତ, ସିଧା ଗତିଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକରେ ବିଜୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ସଫଳତା ପାଇଁ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦର୍ଶ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଲ-ସଦୃଶ ଆବରଣ ଖୋଲିଦେବା ଓ ବାଧାର ସ୍ତୂପୀଭୂତ ‘ମୁଣ୍ଡ’ଗୁଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କରି ଭାଙ୍ଗିଦେବା—ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦାନ ଉପାସକଙ୍କ ପାଖକୁ ସିଧାସଳଖ ଓ ଶୁଭ ଭାବେ ପହଞ୍ଚୁ। ସୂକ୍ତଟି ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞ (ସୋମ-ପୀଡନ)କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ, ଯଜ୍ଞକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ନିୟମହୀନମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦମନ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

4 mantras | Devata: Indra (primary), with supportive epithets invoking dawn-awakening and straight course

Sukta 133

Sukta 1.133

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ସୁରକ୍ଷାମୟ ଆହ୍ୱାନ—ଅପରାଜେୟ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବେ—ଯିଏ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚିଥିବା ଯାତୁ-ଶକ୍ତି (ମାୟା-ଟୋଣା, ବିକୃତିକାରୀ ପ୍ରଭାବ)କୁ। କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେ ସେ ଏହି ଅନ୍ଧକାରର ଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ପଦଦଳିତ କରନ୍ତୁ, କାଟି ଫେଲନ୍ତୁ ଓ ଦୂରେ ହଟାଇଦିଅନ୍ତୁ; ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ “ମହା ସୁରକ୍ଷା”କୁ ଦୃଢ଼ କରନ୍ତୁ, ନିଜ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତିନିଥର-ସାତ ଶକ୍ତି ସହ ଆଗମନ କରନ୍ତୁ।

7 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.133) | Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh (probable for this short verse; exact metrical assignment may vary by recension analysis)

Sukta 134

Sukta 1.134

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ପବନଦେବ ବାୟୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ସୋମ-ପୀଡନ କ୍ରିୟାକୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ପାନ (ଗ୍ରହ) গ্ৰହଣ କରନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞରେ ଉଦ୍ଧତ ସତ୍ୟ (ସୂନୃତା) ଓ ସମତୋଳ, ଜ୍ଞାନମୟ ମନ ଆଣନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଦାୟକ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ—ଯାହା ଉଷାର ରଶ୍ମିକୁ ଖୋଲିଦିଏ, ଦୁହାଣୀ ଗାଈ ପରି ପ୍ରଚୁରତାକୁ ମୁକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦ୍ୟୁଲୋକରୁ ମରୁତମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସହିତ ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ଯୋଡ଼େ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୁଇଟି—ଯଜ୍ଞୀୟ: ପ୍ରଥମ ସୋମପାନରେ ବାୟୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା; ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ: ଶ୍ୱାସ, ଗତି ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତି (ମଖ) ସହ ସମନ୍ୱୟ କରିବା।

5 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional for RV 1.134) | Devata: Vāyu

Chandas: Jagatī (probable; extended lines typical of Vāyu hymns here)

Sukta 135

Sukta 1.135

ଋଗ୍ବେଦ 1.135 ଏକ ଆହ୍ୱାନାତ୍ମକ ସୋମ-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ବାୟୁଙ୍କୁ—ପ୍ରାୟତଃ ଇନ୍ଦ୍ର-ବାୟୁ ଯୁଗଳ ରୂପେ—ସୁବିସ୍ତୃତ ବର୍ହିସ୍‌ ନିକଟକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ପ୍ରଥମ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଡାକେ। ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦ୍ରୁତ-ପ୍ରବାହୀ ସୋମଧାରା, ଉନ୍ନ ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ଗତି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ-ସଦୃଶ ଅପରାଜେୟ ବାୟୁଶକ୍ତିକୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯାହାକୁ କେହି ରୋକି ପାରେ ନାହିଁ। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆଗମନ, ପ୍ରଥମ ପାନ, ଏବଂ ଯଜମାନମାନଙ୍କୁ ବଳ, ଉତ୍ସାହ/ମଦିରାନନ୍ଦ, ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି (କ୍ରତୁ) ପ୍ରଦାନ କରାଇବା।

8 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.135) | Devata: Vāyu (with Indra-Vāyu as associated dyad in the hymn)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.135; verse shows extended cadence typical of Jagatī)

Sukta 136

Sukta 1.136

RV 1.136 ହେଉଛି “ଦୁଇ ରାଜା”ଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାର ସୂକ୍ତ—ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଦିତ୍ୟ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ—ଯାହାଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଓ ନୈତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା)କୁ ଧାରଣ କରେ। କବି ଚିନ୍ତାକୁ ଆହୁତି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରେ ଏବଂ ସୋମକୁ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଭାଗ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉପାସକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଫଳ କରିଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ସାମୂହିକ ଦିବ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା-ଆହ୍ୱାନରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ—ଅଗ୍ନି, ମିତ୍ର, ବରୁଣ (ଏବଂ ସହଯୋଗୀ ଶକ୍ତିମାନେ) ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କୁ ଶର୍ମନ୍ (ଆଶ୍ରୟ/ଶାନ୍ତି) ଦିଅନ୍ତୁ।

7 mantras | Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.136) | Devata: Mitra-Varuṇa (probable for RV 1.136; ‘two kings’ and later mention of Mitra, Aryaman, Varuṇa in 1.136.2 suggests Ādityas with focus on Mitra-Varuṇa)

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī mixture (probable; requires full metrical scan; marked as uncertain)

Sukta 137

Sukta 1.137

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଋତର ଆକାଶସ୍ପର୍ଶୀ ରାଜସ ରକ୍ଷକ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି, ନବପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପିଷଣ-ଶିଳାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୋମ, ‘ଗୋ’ର ରଶ୍ମିମୟ ତେଜ (ଆଲୋକ/ଜ୍ଞାନ) ସହ ଏବଂ ଦଧି ସହ ମିଶାଇ ଅର୍ପିତ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯାହା ଅର୍ଘ୍ୟକୁ ଉଷା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହ ସମନ୍ୱିତ କରେ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଦେବଦ୍ୱୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି, ପାନୀୟର ଆନନ୍ଦମୟ ଗ୍ରହଣ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ପରିସରରେ ସତ୍ୟ-ଋତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା।

3 mantras | Devata: Mitra–Varuṇa

Sukta 138

Sukta 1.138

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ପୂଷନଙ୍କୁ ଅକ୍ଳାନ୍ତ, ମହାଜନ୍ମା ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ଗାୟକଙ୍କ ସ୍ତୁତି କେବେ ଶିଥିଲ ହୁଏ ନାହିଁ। କବି ସଫଳତା, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ନିରାପଦ ସାଥିତ୍ୱ ପାଇଁ ପୂଷନଙ୍କ ‘ନିକଟ ସାହାଯ୍ୟ’ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମନକୁ ଏକତ୍ର ଯୋଗାଇଦେଉଥିବା ଦେବତା ସହ ଅଟୁଟ ମିତ୍ରତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ।

4 mantras | Devata: Pūṣan

Sukta 139

Sukta 1.139

ଏହି ସୂକ୍ତ ଯଜ୍ଞକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ—ପ୍ରଥମେ ମନ ଓ ବେଦୀରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବାୟୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଶେଷରେ ଧୀତି (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣେ। ଏହା ଏକ ଲିତୁର୍ଜିକ ‘ଆଣି-ନିକଟ କରିବା’ (ଆବାହନ) କ୍ରମ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ଚାପାଯାଏ, ସ୍ତୁତି ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ-ଦେବତା—ବିଶେଷକରି ତିନି ଏଗାର (୩୩)—ଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

11 mantras | Devata: Agni; Indra-Vāyu; collective Devas

Sukta 140

Sukta 1.140

RV 1.140 ଏକ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ବେଦୀର ଅଗ୍ନିକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ “ୟୋନି” (ଗର୍ଭ/ଆସନ) ମଧ୍ୟରେ ଆସି ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର, ଅନ୍ଧକାର-ନାଶକ ଆଲୋକର ରଥ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଯଜ୍ଞୀୟ ଚିତ୍ରଣ (କାଠ ଜ୍ୱାଳାଇବା, ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ, ଆହୁତି) ସହ ବିଶ୍ୱ-ପୁନରୁତ୍ପାଦନକୁ ଗଠି ଦେଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜ୍ଞାତା ଭାବେ ଦର୍ଶାଏ—ଯିଏ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପିତାମାତା (ଦ୍ୟାଉସ୍ ଓ ପୃଥିବୀ)ଙ୍କୁ ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ପୋଷଣ ଓ ବର ପ୍ରଦାନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।

13 mantras | Rishi: Traditionally attributed to Kaṇva lineage for RV 1.140 (verify in anukramaṇī); hymn is Agni-centered | Devata: Agni

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from provided text alone; verify in critical edition)

Sukta 141

Sukta 1.141

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦୀପ୍ତି ଭାବେ, ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଧାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗକୁ ବହିନେଇଯାଉଥିବା ଅଗ୍ରଗାମୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନି ପବନ-ଚାଳିତ, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ, ପବିତ୍ର-ଜନ୍ମା; ତଥାପି ସେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭେଦି ଚାଲିପାରନ୍ତି, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଥ ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ସାମୁହିକ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଛି—ଦୃଢ଼ ସ୍ତୁତି ଓ ଯଥାଯଥ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନେ ବିସ୍ତୃତ ଅଧିକାର ପାଉନ୍ତୁ ଏବଂ କୁହୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତୁ।

13 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional, subject to recension) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

Sukta 142

Sukta 1.142

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ, ଯଜ୍ଞର “ପୁରାତନ ସୂତ୍ର”କୁ ପ୍ରସାରିତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ବର୍ହିଷ୍ (ଯଜ୍ଞ ଘାସ) ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଲିତୁର୍ଜି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହ ରାତ୍ରି-ଉଷାକୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସ୍ୱାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇଥିବା ଆହୁତିରେ ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭାଗ ନେବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।

13 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional for this adjoining Agni hymn cluster; attribution may vary by tradition) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.142.1; verify by syllable count)

Sukta 143

Sukta 1.143

ଏହି ଆଠ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ସଦା-ନବୀନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ପୃଥିବୀରେ ଋତ୍ୱିଜ ଭାବେ ଆସୀନ ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ—ଯିଏ ରୀତି ଓ ଋତ (ବ୍ୟବସ୍ଥା) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜଳମୟ ଗୁହ୍ୟ ରୂପ ‘ଅପାଂ ନପାତ’ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ; ବାଧା ହଟାଇବାରେ ଭୟଙ୍କର, ‘ବନକୁ ସଫା କରୁଥିବା’ ଶକ୍ତି ଭାବେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଅନିମେଷ ପାଳକ ଭାବେ, ଯିଏ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସହ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥିତ।

8 mantras | Devata: Agni (including the form Apām Napāt)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.143; verse length supports triṣṭubh cadence)

Sukta 144

Sukta 1.144

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଯିଏ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଧୀ (ପବିତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ/ବୁଦ୍ଧି)କୁ ଉଦ୍ଧତ କରି ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କାଳାତୀତ ଓ ସଦା-ଯୁବା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତି ଭାବେ ସେ ଅର୍ପିତ ବାଣୀ ପ୍ରତି ମୁଖ ଫେରାଇ ଅର୍ପଣକୁ ଫଳବତୀ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବାହ୍ୟ (ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ଓ ଯଥାବିଧି କର୍ମ) ଏବଂ ଆନ୍ତରିକ (ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ସ୍ପଷ୍ଟତା, ଏବଂ ଋତ ପ୍ରତି ସଠିକ୍ ଅଭିମୁଖୀକରଣକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା) ଉଭୟ।

7 mantras | Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional attribution for RV 1.144–1.145; Agni hymns of the Dīrghatamas cycle) | Devata: Agni (as Hotṛ; the divine Will and priest of the inner sacrifice)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 145

Sukta 1.145

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବଜ୍ଞ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଆହ୍ୱାନ କଲେ ସେ ଆସନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଆଜ୍ଞା ଓ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାର ସିଦ୍ଧି—ଦୁହିଁକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଓ ବିଜୟୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ (ବୟୁନା)କୁ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା—ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଓ ସତ୍ୟବାହୀ କରେ।

5 mantras | Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.145) | Devata: Agni (as knower and lord of powers)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 146

Sukta 1.146

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏକ ବିଶ୍ୱମୟ ସତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—“ତିନି-ଶିର” ଓ “ସପ୍ତ-ରଶ୍ମି” ଯୁକ୍ତ—ଯିଏ ଦୁଇ ପିତାମାତାଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ଅରଣି-କାଠରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଜନ୍ମର ସଙ୍କେତ ମିଳେ, ଏବଂ “ଦୁଇ ଗାଈ” (ଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି) ଏକ ଛୋଟ ବଛାକୁ ଘେରି ଘୁରୁଥିବା ଚିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସୂଚାଯାଇଛି, ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ଓ “ବିଶାଳ”ର ନିୟମିତ ପଥକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

5 mantras | Devata: Agni

Sukta 147

Sukta 1.147

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ପଚାରାଯାଏ—ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଉପାସକମାନେ କିପରି ଠିକ୍ ଭାବେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବେ, ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କର ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଗୀତ ଧ୍ୱନିତ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଅନ୍ଧକାର ଝଲମଲାଇଥିବା ସମୟରେ ‘ମାମତେୟ’ ସହାୟକମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଯେ ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ତାହା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏବଂ ଅପଶକୁନ, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଓ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଆଚରଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ସାରକଥା, ଏହା ଏକ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ଓ ଋତ-ସ୍ଥାପକ ଆହ୍ୱାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଯଜ୍ଞ, ବଂଶ-ନିରନ୍ତରତା ଓ ସଦାଚାରକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରକ୍ଷକତ୍ୱ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରାଯାଏ।

5 mantras | Devata: Agni

Sukta 148

Sukta 1.148

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବକୁଶଳ ହୋତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ମାତରିଶ୍ୱନ ତାଙ୍କୁ ‘ମଥି’ ଉଦ୍ଭବ କରାଇ ମନୁଷ୍ୟ କୁଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଧରି ଆଗକୁ ନେଇଯାଯାଏ, ଯେପରି ଉତ୍ସୁକ ରଥାଶ୍ୱମାନେ। ତାଙ୍କର ଅଭେଦ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ—କୌଣସି ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଶାଶ୍ୱତ ପାଳକମାନେ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଗତିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

5 mantras | Devata: Agni (with Mātariśvan as associated figure)

Sukta 149

Sukta 1.149

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧିର ପତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସୋମ ଚାପାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ଧନ-ଆସନକୁ ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଜ୍ୱଳି ଉଠି ସତ୍ତାର ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ‘ଖୋଲି’ ଦିଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା ପରି ଶୀଘ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜନ୍ମା (ଦୁଇଥର ଜନ୍ମିତ) ହୋତୃ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଉଦାର ଯଜମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଯଶ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି।

5 mantras

Sukta 150

Sukta 1.150

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତଟି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଶ୍ରୟ-ପ୍ରାର୍ଥନା: ଉପାସକ ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ “ନିଜର ଜଣେ” ବୋଲି ଡାକି, ଦେବତାଙ୍କ ବିଶାଳ ରକ୍ଷାକାରୀ ଶକ୍ତିରେ ଶରଣ ଚାହେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ଯିଏ ବିରୋଧୀ ଓ ଅଦାନଶୀଳଙ୍କୁ ପଥରୁ ଅଲଗା କରେ, କଦାପି ଅଧର୍ମୀଙ୍କ ପକ୍ଷ ନେଇନଥାଏ; ଏବଂ ଆଗକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଆଲୋକ ଭାବେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପ୍ରେରିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଉଚ୍ଚତର ଚେତନାର “ସ୍ୱର୍ଗ”ରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।

3 mantras | Devata: Agni

Sukta 151

Sukta 1.151

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଯୁଗଳ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଜନ୍ମରୁ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ବାଣୀକୁ ଶୁଣି ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ‘ବିସ୍ତୃତ ଦ୍ୱାର’ ଖୋଲିବା, ପବିତ୍ର ପୋଷକ ଧାରାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ଉଷା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକକୁ ପ୍ରକଟତାରେ ଆଣିବା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ; ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଅତୁଳ ଦେବତ୍ୱ ଓ ଉଦାର ଦାନଶୀଳତାର ଘୋଷଣାରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

9 mantras | Devata: Mitra-Varuṇa (dual) (probable from dual forms and Mitra mention)

Sukta 152

Sukta 1.152

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମନ୍ୱିତ ପାଳକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟମୟ ଶାସନ ଉପାସକକୁ ଅନୃତ (ମିଥ୍ୟା)ର ପାରକୁ ନେଇଯାଏ। ବିରୋଧାଭାସ ଓ ରହସ୍ୟମୟ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା (ପାଦହୀନ ଯାହା ପାଦବାନଙ୍କ ପୂର୍ବେ ଚାଲେ; ଗୁପ୍ତ ଗର୍ଭ ଯେ ଭାର ବହେ) ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ବୁଦ୍ଧିକୁ ସୂଚାଏ। ଏହା ଯଜ୍ଞୀୟ ପୋଷଣ ଓ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ମୁହାଁ ଫେରାଇ, ବୟୁନାନି (ବିବେକ/ବିଚାରଶକ୍ତି) ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ସମଗ୍ରତାର ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ଷା ଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

7 mantras | Rishi: Māmateya (traditional for this adjacent hymn cluster) | Devata: Mitra-Varuṇa (dual)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable for RV 1.152 opening; needs full hymn metrical audit)

Sukta 153

Sukta 1.153

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର–ବରୁଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଯୁଗଳ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ଧୀ (ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନମସ୍କାର ସହ ପୁରୋହିତମାନେ ଆଣିଥିବା ଘୃତ-ସମୃଦ୍ଧ ଆହୁତି ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କର ରାଜତ୍ୱକୁ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ) ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କୁ ପୋଷକ ଗାଈ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ସତ୍ୟ ସହ ସମନ୍ୱିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାନ୍ତି। ଶେଷରେ ପୁରାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପୋଷକ ‘କ୍ଷୀର’ ଓ ଜଳ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ରହିଛି—ଯାହା ଜୀବନ, ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଠିକ୍ ନିୟମର ପ୍ରତୀକ।

4 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional attribution) | Devata: Mitra–Varuṇa

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 154

Sukta 1.154

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବୀରତାପୂର୍ଣ୍ଣ “ବିଶାଳ ପଦକ୍ଷେପ” ଘୋଷିତ ହୋଇଛି—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀର ଅବକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ମାପି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି, ଏବଂ ତ୍ରିଗୁଣ ଆଧାରରୂପେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ “ପରମ ପଦ” (paramaṃ padam) ର ଦର୍ଶନରେ ପହଞ୍ଚେ—ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ନିବାସ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ “ଗାଈ” (କିରଣ/ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ଚଳନ କରେ, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଦିଗକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।

6 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.154) | Devata: Viṣṇu

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 155

Sukta 1.155

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ଅଜୟ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପର୍ବତ-ଶିଖରରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ “ବିସ୍ତୃତ ପଦକ୍ଷେପ” ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାପେ ଓ ଧାରଣ କରେ—ସେହି ମହିମାକୁ ଯଜ୍ଞର ଋତ-କ୍ରମ ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବିଜୟ ସହ ଯୋଡ଼ି ଉତ୍ସବ କରାଯାଇଛି। କବି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକାଧାରେ ବିଶ୍ୱର ମାପକ ଏବଂ ସଦା-ଯୁବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି, ଯିଏ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।

6 mantras | Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.155) | Devata: Viṣṇu

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 156

Sukta 1.156

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ପରି କୃପାଳୁ ହେବାକୁ ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବ୍ୟାପକ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ, ଯଜମାନଙ୍କୁ ‘ଋତର ଭାଗ’ରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବାରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସାଥିତ୍ୱ—ଯାହା ଧର୍ମ୍ୟ କର୍ମ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସଶକ୍ତ କରେ—ଉଲ୍ଲେଖିତ।

5 mantras | Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.156) | Devata: Viṣṇu

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 157

Sukta 1.157

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଉଷାକାଳରେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଉଷା ନିଜ ଆଲୋକ ପ୍ରସାର କରେ; ସବିତୃ ଯେଉଁ ନିୟମିତ ଜଗତ-ଗତିକୁ ପଥରେ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ତାହାର ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ। ଏଠାରେ ଦୁଇ ଚିକିତ୍ସକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ଆଣନ୍ତୁ, ଅପକାର ଓ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଶୋଧନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଭକ୍ତ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳ ଓ ସଫଳତା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।

5 mantras | Devata: Aśvins (with Agni, Sūrya, Uṣas, Savitṛ as supporting powers)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.157 opening; needs confirmation by syllable count)

Sukta 158

Sukta 1.158

ଦୀର୍ଘତମସ ଚକ୍ରର ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ ସହ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ରୁଦ୍ରସଦୃଶ ଉପାଧିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରବଳ ଓ ବହୁମନସ୍କ ସାହାୟକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ସ୍ତୁତିରୁ ରକ୍ଷା-ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଯାଇ, ‘ପକ୍ଷୀୟ’ ଯୁଗଳ ଉପାସକଙ୍କୁ ଶୋଷି ନ ଦିଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଛିଟାଇ ନ ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରେ। ଶେଷରେ ଏକ ଆତ୍ମ-ସନ୍ଦର୍ଭୀୟ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ/ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି) ନିଜେ ସାରଥି ହୋଇ ସାଧକମାନଙ୍କୁ ଆପଃ (ଜଳ) ଦିଗକୁ—ଅନ୍ୱେଷଣର ଗୁପ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ—ନେଇଯାଏ।

6 mantras | Devata: Aśvins (with Rudra-like epithets; hymn addressed to the twin powers)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 159

Sukta 1.159

ଏହି ପାଞ୍ଚ-ମନ୍ତ୍ରୀ ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)ଙ୍କୁ ମହାନ, ସତ୍ୟ-ବର୍ଦ୍ଧକ ପିତାମାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସଭାରେ ଯଜ୍ଞୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି। ଏହା ତାଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—ଦୁଇ ମାତାଠାରୁ ସ୍ଥିରତା ଓ ଗତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ବଳଗୁଡ଼ିକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଶେଷରେ, ସବିତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ସହ ସଂଯୁକ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ-ମାର୍ଗଦର୍ଶିତ ସମୃଦ୍ଧି (ରୟି) ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

5 mantras | Rishi: Traditionally: Dīrghatamas (for RV 1.159) or a related Āṅgirasa line; verify in an Anukramaṇī for exact attribution. | Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas: Triṣṭubh (typical for such praise verses; verify)

Sukta 160

Sukta 1.160

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ)ଙ୍କୁ ସର୍ବଜଗତର, ଋତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପିତାମାତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ଧାରଣ କରି ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ କଲ୍ୟାଣ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିୟମାନୁଗତ ଗତିକାରୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଏହା ସହ ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ପବିତ୍ରକାରୀ ଅଗ୍ନି-ଶକ୍ତିର ସଙ୍କେତ ମିଳେ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶୋଧନ କରି ଦୀପ୍ତିମୟ ପୋଷଣ ଦାନ କରେ। ଶେଷରେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୁହିଁଙ୍କୁ ବୃହତ୍ (ବିଶାଳ ମହତ୍ତ୍ୱ), ଯଶ, କ୍ଷତ୍ର (ରକ୍ଷାଶକ୍ତି) ଏବଂ ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ବଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

5 mantras | Rishi: As RV 1.160 (verify in Anukramaṇī) | Devata: Dyāvāpṛthivī (with Sūrya as the lawful mover between them)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

Sukta 161

Sukta 1.161

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ କାରିଗର ଋଭୁମାନଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା ଓ ଗୌରବକୀର୍ତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଅଗ୍ନି ଦୂତ (ସନ୍ଦେଶବାହକ) ଭାବେ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଗଢ଼ିଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏକମାତ୍ର କାଠର କପ୍‌ (ଚମସ) କୁ ଅନେକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ପରିଣତ କରିବାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା ମୁଖ୍ୟ ଧାରା। ଧାଡ଼ାମୟ ପ୍ରଶ୍ନ, ଯଜ୍ଞୀୟ ସଂଳାପ, ଓ ସୋମ ପୀଡନର ସନ୍ଦର୍ଭ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ସେହି କୌଶଳକୁ ପବିତ୍ର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉତ୍ସବ କରେ—ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ) ସହ ସମନ୍ୱିତ କାରିଗରୀ ଅମରତ୍ୱ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ୱୀକୃତି ଲାଭ କରେ।

14 mantras | Rishi: Rbhus (collective seers/artisans) traditionally associated with this sukta; specific attribution not provided in input | Devata: Agni as dūta; narrative frame concerns the Rbhus and the transformation of the cup (camasá)

Sukta 162

Sukta 1.162

RV 1.162 ଅଶ୍ୱମେଧ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଏକ ଯଜ୍ଞୀୟ ସ୍ତୋତ୍ର-ସମୁଚ୍ଚୟ; ଏଠାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେବଜନ୍ମା, ଆହୁତି-ବାହକ, ଯଶ ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ବାହନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପବିତ୍ର କରାଯାଏ। ଯଜ୍ଞରେ କୌଣସି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦୋଷ ନ ଧରୁ—ଏହିପାଇଁ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଆହୁତି ଓ ସାମୁଦାୟିକ ସମ୍ମତିର କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସାବଧାନରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ଶେଷରେ ସ୍ତୋତ୍ର ଅନାଗସ (ନିର୍ଦୋଷତା), ଜୀବନ-ଧାରକ ଧନ, ସନ୍ତାନ ଓ କ୍ଷତ୍ର—ଯଥାବିଧି ସୁସଂଗଠିତ ଶକ୍ତି—ଅଶ୍ୱ-ଶକ୍ତି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

22 mantras | Rishi: Traditionally Dīrghatamas Aucathya for RV 1.162 (horse-sacrifice hymn complex; some traditions vary) | Devata: Aśva / sacrificial horse (with many gods invoked as witnesses)

Chandas: Trishtubh

Sukta 163

Sukta 1.163

ଋଗ୍ବେଦ ୧.୧୬୩ ହେଉଛି ଅଶ୍ୱଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ସ୍ତୁତି—ଏକାଧାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱ ଓ ଗଭୀରତାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ଜୀବଶକ୍ତି। ଏହା ଅଶ୍ୱର ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ, ପ୍ରଭାବ, ଓ ବିଜୟୀ ଉତ୍କ୍ରମଣକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ସହିତେ ସତର୍କ କରେ ଯେ କେବଳ ଭୋଗସୁଖର ପଛେ ଧାଉଥିବା ମର୍ତ୍ୟକୁ “ଗୋର ପଦ” (ଆଲୋକ/କିରଣ) ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିମ୍ନତର ପୋଷଣ ଦିଗକୁ ଘୁରାଇ ଦିଏ। ଶେଷରେ ଅଶ୍ୱ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନରେ ପହଞ୍ଚେ; ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ସ୍ୱାଗତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଦାତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ପ୍ରଚୁରତା ଦାନ କରେ।

13 mantras | Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.163) | Devata: Aśva (mystic steed; divine life-force in ascent)

Chandas: Triṣṭubh (common for RV 1.163; verse-level verification recommended)

Sukta 164

Sukta 1.164

ଋଗ୍ବେଦ 1.164 ହେଉଛି ଦୀର୍ଘତମାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ “ପ୍ରହେଳିକା-ସୂକ୍ତ”, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ତରୀୟ ଗୁହ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ-ଉତ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ ବିଶ୍ୱ-ଶୃଙ୍ଖଳା (ଋତ) ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—ଏକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନେକ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, କାଳର ଚକ୍ର, ବାକ୍‌ (ବାଣୀ)ର ଗତି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞୀୟ ଜଗତ-ପ୍ରତୀକରୂପେ ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆପଃ (ଜଳ) ଓ ଗୋ (ଗାଈ)ର ଚିହ୍ନାର୍ଥ। ଏହା ସରଳ ପ୍ରାର୍ଥନା ନୁହେଁ; ବରଂ ଏକ ଧ୍ୟାନମୟ ମାନଚିତ୍ର—ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱଦେବାଃ (ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି) କିପରି ଗୁପ୍ତ ଉତ୍ସରୁ ପ୍ରକଟ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଶ୍ରୋତାକୁ ବହୁତ୍ୱର ପଛରେ ଏକତ୍ୱ ଦେଖିବାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।

52 mantras | Rishi: dīrghatamā aucathyaḥ | Devata: viśvedevāḥ (universal powers) / riddle-hymn on cosmic functions

Chandas: virāṭ-triṣṭubh

Sukta 165

Sukta 1.165

ଋଗ୍ବେଦ 1.165 ହେଉଛି ସ୍ତୁତିର ଆବରଣରେ ଗଢ଼ା ଏକ ନାଟକୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର–ମରୁତ ସଂବାଦ। କବି ମରୁତମାନଙ୍କର ଏକତ୍ର ଦୀପ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ; ଅନ୍ୟପଟେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ବୃତ୍ରବଧର ବିଜୟ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଉପକାରକତାକୁ ଦାବି କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରତା/ସଂଘବଦ୍ଧତାକୁ ଆଲୋଚନା କରେ—ଝଡ଼-ଦେବତା ମରୁତ ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ କିପରି ସହଯୋଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ‘ବଳର ସେନା’ ସହ ଆସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ବୀର୍ୟ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

15 mantras | Rishi: Agastya Mānavā (traditional for RV 1.165, Indra–Marut dialogue) | Devata: Maruts (addressed; within an Indra–Marut dialogic frame)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable; metrical verification recommended)

Sukta 166

Sukta 1.166

RV 1.166 ମରୁତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଉତ୍ସାହଭରା ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଆବେଗମୟ ‘ଜନ୍ମ’, ଗର୍ଜନମୟ ଅଗ୍ରସରଣ ଓ ଯୋଦ୍ଧାସଦୃଶ ଶକ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଯାହା ବାଧାକୁ ସଫା କରେ ଓ ପ୍ରିୟ ଯଜମାନକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୂରପ୍ରସାରୀ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବଳକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଗୃହକୁ—ବିଶେଷକରି ସନ୍ତାନ ଓ ବୃଦ୍ଧିକୁ—ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜୀବନର ପ୍ରତିଯୋଗିତାମାନେ ଜିତିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଶେଷରେ, ଗୀତ-ସ୍ତୁତିକୁ ନିଜେ ଅର୍ପଣ ଭାବେ ଦେଇ, ମରୁତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଓ ବିଜୟକ୍ଷମତା ସହ ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।

15 mantras | Rishi: Agastya Māna (traditional for RV 1.166) | Devata: Maruts (with implicit linkage to the 'Bull' power, often Indra)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 167

Sukta 1.167

ଅଗସ୍ତ୍ୟ-ସଂଗ୍ରହର ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହସ୍ରଗୁଣ ଶକ୍ତି—ସହାୟତା, ପୋଷଣ, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ବିଜୟଦାୟକ “ବାଜଃ” (ସାଧନା-ଶକ୍ତି/ସଫଳତାର ଶକ୍ତି)—କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରଚୁରତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ଆକର୍ଷିତ କରେ। ସ୍ତୁତି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହ ମରୁତମାନେ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଝଡ଼-ସହଚର) ଓ ସୋମ-ପୀଡନ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ମୁଖ୍ୟ ହୋଇଉଠେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ତୋତ୍ର, ଆହୁତି ଓ ପ୍ରେରିତ ଗୀତ ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିକୁ “ପ୍ରତିଷ୍ଠା” କରେ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ମରୁତମାନଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ସ୍ତୋମ (ହିମ୍ନ) ଅର୍ପଣ କରି, ଦେହଗତ କୁଶଳ, ବିସ୍ତାର ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରଭାବଶୀଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

11 mantras | Rishi: Agastya (traditional for this section; RV 1.167 is Indra-focused within the Agastya collection) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 168

Sukta 1.168

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ, ଦ୍ରୁତଗତିଶୀଳ ସେନାରୂପେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞରୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଗମନ କରନ୍ତି, ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଚଳନଶୀଳ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଇ ଲୋକ (ଦ୍ୟାଵାପୃଥିବୀ) ମଧ୍ୟରେ ‘ସଠିକ୍ ଗତି’ ଓ ଅଗ୍ରଗତି ଦାନ କରନ୍ତି। କବି ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ବିସ୍ତାର ଓ ଝଡ଼-ଶକ୍ତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ କରନ୍ତି—ଯାହା ଦବାଇ ରହିଥିବାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଖୋଲିଦିଏ, ପଥ ସଫା କରେ ଏବଂ ଜୀବନ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ଶେଷରେ, କବି ଗଢ଼ାଯାଇଥିବା ସ୍ତୁତିଗୀତ ଅର୍ପଣ କରି ମରୁତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଓ ଦେହଧାରୀ କୁଶଳତା ପାଇଁ ବଳବର୍ଦ୍ଧକ ଉର୍ଜା ସହ ଆସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।

10 mantras | Rishi: Agastya Mānavā (traditional for RV 1.168, Marut hymn) | Devata: Maruts

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 169

Sukta 1.169

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରକ୍ଷକ ଏବଂ ବିଜୟୀ ବାଧାଭଞ୍ଜକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ କୃପା (ସୁମ୍ନ), ଋତ (ସତ୍ୟ/ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ପଥରେ ଠିକ୍ ନେତୃତ୍ୱ, ଏବଂ “ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ” ଖୋଲିଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନେ ଶକ୍ତି, ଆଲୋକ ଓ ପ୍ରଚୁରତା ସହ ଅଗ୍ରସର ହୋଇପାରିବେ।

8 mantras | Rishi: Agastya Maitrāvaruṇi (traditional for RV 1.169) | Devata: Indra (with Maruts as associated powers)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 170

Sukta 1.170

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତଟି ସଂଳାପମୟ ଢାଞ୍ଚାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଣାପୋଡ଼ ଓ ପୁନର୍ମିଳନକୁ ମଞ୍ଚସ୍ଥ କରେ; ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଋଷି ଭାବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଜ୍ଞାନସୂଚକ ଅନିଶ୍ଚୟତା ସହ—କଣ ଜଣାଯାଇପାରେ ଏବଂ “ଅନ୍ୟର ମନ” କେତେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପାରେ—ତାପରେ ଋତ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ସମ୍ମତି ପୁନସ୍ଥାପନ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ-ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକାଧାରେ ଯାଜ୍ଞିକ (ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା) ଓ ନୀତି-ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ (ଇଚ୍ଛା, ବାଣୀ ଓ ମିତ୍ରତା/ମৈତ୍ରୀକୁ ସିଧା କରିବା) ଅଟେ।

5 mantras | Rishi: Agastya | Devata: Indra–Maruts dialogue frame (this sukta is often read as a tension/conciliation hymn involving Indra, Maruts, and the seer)

Chandas: Triṣṭubh (general for the hymn; this verse shows compact, gnomic style)

Sukta 171

Sukta 1.171

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ବାତ୍ୟା-ଶକ୍ତି ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି—କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ, ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଜୁଆଁରୁ ଖୋଲିବାକୁ, ଏବଂ ନିଜ ବଳକୁ ଶୁଭ ସହାୟତାରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ତଣାପୋଡ଼ା ସ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛି: ଗାୟକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ସମୁଦାୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସବଳ ହେବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ସମନ୍ୱୟ ଚାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ପ୍ରାର୍ଥନା, ସଂୟମ ଓ ଯଥୋଚିତ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ତଟି ଭୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ସୁସଂଗଠିତ, ଉପକାରକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ କରେ।

6 mantras | Rishi: Agastya | Devata: Maruts

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 172

Sukta 1.172

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶୁଭ ଆଗମନ ପାଇଁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ, ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ସହାୟତା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ପ୍ରକ୍ଷେପ ଓ ଚାପିଦେବା ଆଘାତକୁ ଦୂରେ ହଂକାଇଦେବାକୁ, ଏବଂ ପଡିଥିବା ଘାସର ଢେରକୁ ଯେପରି ହଟାଯାଏ ସେପରି ଚାରିପାଖକୁ ସଫା କରିଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକ ‘ଉପରକୁ’ ଜୀବନ ଓ କୁଶଳତାରେ ଉତ୍ଥିତ ହୋଇପାରିବ।

3 mantras | Devata: Maruts

Chandas: Gayatri (3 pādas of 8 syllables typical for such concise Marut verses)

Sukta 173

Sukta 1.173

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୋତ୍ର; ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ୱର୍ଗଜ ଗୀତକୁ ଗାଇବାର ପ୍ରେରଣା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତ ‘ସ୍ୱର’ (ସୂର୍ଯ୍ୟମୟ ବିସ୍ତାର) ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ପଥରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ବୀର ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସମୁଦାୟ ପାଇଁ ଠିକ୍ ପଥ/ଗତି (ଗାତୁ), ବିଜୟ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଦାନକାରୀ ପ୍ରଚୁରତା ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

13 mantras | Devata: Likely Indra (context of RV 1.173), with strong svar/light imagery; verse functions as hymnic prelude invoking chant and rays

Chandas: Trishtubh (likely; longer line structure)

Sukta 174

Sukta 1.174

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଭୌମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆହ୍ୱାନ—ଯେ ସେ ଉପାସକଙ୍କ ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି (ନୃ) କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଉପରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ପାର କରାଇଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସତ୍ପତି ଓ ସହୋଦା—ସତ୍ୟ ଋତର ଅଧିପତି ଏବଂ ବଳଦାତା—ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଅଦାନଶୀଳଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବଂଶ, ସାହସ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବିଜୟକୁ ସଶକ୍ତ କରନ୍ତି। ଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ “ଆମର” ହେବାକୁ, ସର୍ବାଧିକ ‘ଓଲ୍ଫ-ପ୍ରୁଫ’ ରକ୍ଷକ ହେବାକୁ, ଏବଂ ଜୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଚାଳକ ପ୍ରଚୁରତା (ଇଷ୍) ଓ ଶୀଘ୍ର ଦାନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

10 mantras | Rishi: Agastya Māna (traditional attribution for RV 1.174 in many Anukramaṇī traditions; verify against the specific Śākala anukramaṇī used in your corpus). | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.174; confirm per metrical scan in implementation).

Sukta 175

Sukta 1.175

ଏହି ଛଅ-ଶ୍ଲୋକୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ସୋମ-ଶକ୍ତିସଂବଳିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ-ଉତ୍ସାହ (ମଦ)ର ଉଦ୍ଗାରକୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ “ସହସ୍ର-ଜୟୀ” ବୀର କରେ, ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟଶକ୍ତିକୁ ପୁନଃନବୀକୃତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୌରାଣିକ ଉଦ୍ଧାରକାର୍ଯ୍ୟ—ସୂର୍ଯ୍ୟ/ଆଲୋକକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଶୁଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ, ଏବଂ କୁତ୍ସଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ—ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେପରି ସେଇ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବଳ ବର୍ତ୍ତମାନର ବାଧାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଶକ୍ତି, ଲାଭ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଦାନ ପ୍ରଦାନ କରୁ।

6 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 1.175 in the Vasiṣṭha-associated cluster; verify against śākhā-anukramaṇī for edition-specific certainty) | Devata: Indra (Soma-empowered Indra)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.175; confirm per padya count in critical edition)

Sukta 176

Sukta 1.176

ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ସୋମ (ଇନ୍ଦୁ)ଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହଦାୟକ, ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଓ ଧନଲାଭରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ଅପରାଜେୟ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ଯେମାନେ ହୋମ ନକରନ୍ତି/ସୋମ ନିଷ୍ପେଷଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଲାଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ସତ୍ୟ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହୁକ—ଯେପରି ପୁରାତନ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା।

6 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (traditional; verify for RV 1.176) | Devata: Soma (Indu) in relation to Indra (Indra-Soma complex)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

Sukta 177

Sukta 1.177

ଏହି ପାଞ୍ଚ-ଶ୍ଲୋକୀ ସୂକ୍ତଟି ଜନମାନଙ୍କର ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତତ୍କାଳ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସ୍ତୁତି ଓ ପିଷ୍ଟ ସୋମରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଦୁଇ ହରି ସହିତ ନିଜ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ। ଏଥିରେ ଗାୟକଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା, ଯଶ ଓ ବଳ ଦାନ କରିବା, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଜୟମୟ ଅବସ୍ଥା (ଉଷା-ସଦୃଶ ପୁନର୍ନବୀକରଣ) ଓ ସଫଳ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ପଥେ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି।

5 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 178

Sukta 1.178

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ଦେବଙ୍କ “ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶ୍ରବଣ” (ଶ୍ରୁଷ୍ଟି) ପ୍ରତି ସିଧା ଆହ୍ୱାନ। କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ଉପାସକଙ୍କ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଅବହେଳା ନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ବଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ-ବିଜୟୀ ଓ ଗାୟକଙ୍କ ଡାକକୁ ସାବଧାନରେ ଶୁଣୁଥିବା ଦେବ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦାନଶୀଳ ପ୍ରତିପାଳକ ପାଇଁ ରଥକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଗର୍ବିତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବ୍ୟବହାରିକ ଓ ଭକ୍ତିମୟ—ସ୍ତୁତି ଓ ଅର୍ପଣ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ଷା, ବିଜୟ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଲାଭ କରିବା।

5 mantras | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 179

Sukta 1.179

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସଂବାଦ-ସୂକ୍ତରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାମୟ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ବିବାହିକ ସଂଯୋଗ, କାମ (ଇଚ୍ଛା) ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳ ପୂରଣତା ପ୍ରତି ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତଣାପୋଡ଼ାକୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାକୁ କେବଳ ଭୋଗବିଲାସ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ସନ୍ତାନ, ଶକ୍ତି ଓ ଋଷିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟିର ଶେଷରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତପସ୍‌କୁ ଉର୍ବରତାରେ ପରିଣତ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ‘ସତ୍ୟ ଆଶୀଷ’ (satyā āśiṣaḥ) ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।

6 mantras | Rishi: Agastya (with Lopāmudrā in the dialogue tradition) | Devata: Dialogue hymn (Agastya–Lopāmudrā); no single devatā, with Soma/inner desire and marital/creative power in focus

Chandas: Trishtubh (probable; confirm by scan)

Sukta 180

Sukta 1.180

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଉଦ୍ଧାରକ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଚକ୍ରଯୁକ୍ତ ରଥ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ ଏବଂ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ସହ ଚାଲେ, ତାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ସେମାନଙ୍କୁ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଇବାକୁ, ସ୍ୱଧା ନାମକ ନିଜସ୍ୱ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚୁରତା ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ, ଏବଂ ବିଜୟ, ପୋଷଣ ଓ କୁଶଳତାକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ନୂତନ, ଅବାଧ ‘ସୁପଥ’ (ସୁବିତା) ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

10 mantras | Rishi: Unknown/varied (Ashvin hymn tradition; requires external index for exact rishi of RV 1.180) | Devata: Aśvins (Nasatyas)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain; requires metrical verification)

Sukta 181

Sukta 1.181

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ପ୍ରିୟ ସହାୟକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେମାନେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ “ଉଠାଇ” ଧରନ୍ତି ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଆବଶ୍ୟକତାର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ପଥକୁ ଖୋଲା କରିଦିଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଲୋକଲୋକାନ୍ତରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗତି, ପ୍ରାଣଦାୟକ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଭଲଭାବେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଯଜମାନ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନତାର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। କବି ‘ବରିବସ’ (ବିସ୍ତୃତ ଅବକାଶ/ସୁବିଧା), କଷ୍ଟ ଉପରେ ବିଜୟୀ ଅତିକ୍ରମ, ଏବଂ ସମୟୋଚିତ ଆଗମନ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଦାନଶୀଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହାନ୍ତି।

9 mantras | Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 182

Sukta 1.182

ଏହି ଅଶ୍ୱିନ ସୂକ୍ତରେ ଦ୍ୱିଦେବ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ସଜୀବ କରିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର, ଦୀପ୍ତିମାନ ସହାୟତାରେ “ସୁକୃତ” (ଠିକ୍‌ କରାଇବା/ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ) ଦାନ କରିବାକୁ। ସୂକ୍ତଟି ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉଦ୍ଧାରକାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ—ବିଶେଷକରି ଭୟଙ୍କର ଜଳରାଶି ମଧ୍ୟରୁ ତୁଗ୍ର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଘଟଣାକୁ—ଏବଂ ସେହି ସ୍ମୃତ ସହାୟତାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ କରେ: ପୋଷଣ, ଦୁଃଖ-ସଙ୍କଟ ଉପରେ ବିଜୟ, ଏବଂ ସୋମ-ସତ୍ରରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଦାନ।

8 mantras | Rishi: Agastya Māna (traditional for this Aśvin cluster; confirm via Anukramaṇī for RV 1.182) | Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 183

Sukta 1.183

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଶ୍ୱିନ ସୂକ୍ତରେ କବି ଯୁଗଳ ଦିବ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ମନ ପରି ଦ୍ରୁତ ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ରଥକୁ ଯୋକ୍ତ କରି, ଯଜମାନଙ୍କ ସୁସଜ୍ଜିତ ନିବାସକୁ ନିରାପଦରେ ଆସନ୍ତୁ। ପଥରେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାରରୁ ପର ପାରକୁ ଯାତ୍ରାକୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ପୋଷଣ, ବାଧା ନିବାରଣ ଓ ଶୀଘ୍ର ଦାନକାରୀ ଶକ୍ତି ଆଶା କରି।

6 mantras | Devata: Aśvinau

Sukta 184

Sukta 1.184

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ନାସତ୍ୟା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—ଦିବ୍ୟ ଯମଜ—ଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତେ ‘ଦେବ-ଗମନ’ ପଥରେ ଆସିବାକୁ ଡାକାଯାଇଛି ଏବଂ ସାହାଯ୍ୟ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ମଧୁମୟ ଦାନ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। କବି ‘ପୁନଃ ପୁନଃ’ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଅନ୍ଧକାର ଓ ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ଗତି, ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ବଳ ଓ ଶୁଭଭାଗ୍ୟ ପୂଜକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଗୁଛନ୍ତି।

6 mantras | Rishi: Agastya (traditional for RV 1.184) | Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Jagatī (probable; verify by metrical count)

Sukta 185

Sukta 1.185

ଏହି ସୂକ୍ତ ଦିନ ଓ ରାତିର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ପାଳାବଦଳକୁ, ଏବଂ ତାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସୁସଂଗଠିତ ଦ୍ୱିତ୍ୱକୁ, ଚିନ୍ତନ କରେ। ଏହା ସେମାନଙ୍କର ରହସ୍ୟମୟ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା) ଅଧୀନରେ ସେମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱସ୍ଥିରତାକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସାର୍ବଭୌମ ପିତାମାତା ଭାବେ ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଧର୍ମ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ପଥେ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ।

11 mantras | Rishi: Traditionally attributed to an early seer of the Dyāvā-Pṛthivī (Heaven-and-Earth) cycle in RV 1.185 (exact rishi varies by tradition; not supplied in input) | Devata: Ahanī (Day and Night) / cosmic duality; implicitly Rodasī order

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by metrical scan)

Sukta 186

Sukta 1.186

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଏକ ଆହ୍ୱାନମୟ ଲିତାନୀ, ଯାହା ସବିତୃଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱାନର (“ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବମାନବାନ୍ତର୍ଗତ”) ରୂପରେ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅର୍ପଣ-ଧାରାମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ବିସ୍ତାର କରି ସମଗ୍ର ଚଳମାନ ଜଗତକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରାନ୍ତୁ। ସ୍ତୁତି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହ, ସହଚର ଦେବତାମାନେ—ବିଶେଷକରି ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଓ ବୃତ୍ରହନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର—କୁ ଏକ ସାଧାରଣ “ଅଭିପିତ୍ୱ” (ଘନିଷ୍ଠ ନିବାସ/ସାଙ୍ଗତ୍ୟ) ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବଳ, ସ୍ଥିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ “ଦୀଧିତି” (ଦୀପ୍ତ କିଣ୍ଡଲିଂ/ଆନ୍ତରିକ ଆଲୋକ) ର ଛବିରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ଏହି ଧାରଣକାରୀ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସାଧକ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଶ୍ରମ କରେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବରଦାନ-ସମୂହକୁ ଜାଣିପାରେ।

11 mantras | Devata: Savitṛ (with Viśvānara aspect)

Sukta 187

Sukta 1.187

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ପବିତ୍ର “ପାନୀୟ” (ପିତୁ) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ବଳବାନ କରେ, ଏବଂ ବୃତ୍ର/ଅହି ଭାବେ ପ୍ରତୀକିତ ବାଧା ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ସୋମଙ୍କ ଯଜ୍ଞୀୟ ପରିଚୟ (ପିଷ୍ଟ, ଅର୍ପିତ, ସଧମାଦରେ ସାଂଝା) ସହିତ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱଜନୀନ ଭୂମିକା ମିଶିଛି—ଧର୍ମ/ଋତର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରି, ଦେବ ଓ ଯଜମାନ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଓ ଆଲୋକକୁ ମୁକ୍ତ କରେ।

11 mantras | Devata: A mighty upholder of dharma (likely Indra or a related heroic power; identification requires full hymn context beyond 1.187.1)

Chandas: Gayatri/Anuṣṭubh uncertain (meter requires syllable verification; short verse suggests non-Trishtubh)

Sukta 188

Sukta 1.188

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାଜା ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରାଯାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ଦୂତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି। ଆମନ୍ତ୍ରଣମାଳାରେ—ବିଶେଷକରି ଉଷା-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ଦୀପ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ଋତ (ଠିକ୍ ନିୟମ/ଶୃଙ୍ଖଳା), ଏବଂ ସଫଳ ‘ସ୍ୱାହା’ କ୍ରିୟା ଲାଗି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ; ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନି ଦେବଗଣର ସେନାପତି ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Agastya (traditionally associated with RV 1.188 in Anukramaṇī lists) | Devata: Agni (primary); also functions as divine messenger to all Devatās

Chandas: Triṣṭubh (common for RV 1.188; verse-length supports triṣṭubh cadence)

Sukta 189

Sukta 1.189

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ—ଯିଏ ଉପାସକଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଧର୍ମମୟ ସତ୍ତାକୁ ନେଇଯାଉଥିବା “ଶୁଭ ପଥ”ରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ହେଉଥିବା ପାପ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏହା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅଶୁଭ-ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିଠାରୁ ସମୁଦାୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମନସର ପୁତ୍ର, ପ୍ରବଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସୁସଂସ୍କୃତ ବାଣୀର ନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ପଣ କରି, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରଚୁରତା ଓ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଆଶା କରେ।

8 mantras | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (common for RV 1.189; not metrically recomputed here)

Sukta 190

Sukta 1.190

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ଅକ୍ଳାନ୍ତ “ବୃଷଭ” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଗୀତ ଦେବମାନେ ଓ ପୁନର୍ନବୀକରଣ ଖୋଜୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଶୁଣନ୍ତି। ଏଥିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସତ୍ୟ ଧନ—ବୀରଶକ୍ତି, ଯଥାର୍ଥ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ, ଓ ଫଳଦାୟକ ସମୃଦ୍ଧି—କେବଳ ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମିଳୁ, ଯେମାନେ କେବଳ ସୁଖଦ ଲାଭ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଭାବେ ସୂକ୍ତଟି ସ୍ତୁତି (ସ୍ତୁତି) କୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଯୋଗ୍ୟତା (ଅଧିକାର) ଓ ପବିତ୍ର ବାଣୀର ସଠିକ ବ୍ୟବହାର ସହ ଯୋଡ଼େ।

8 mantras | Devata: Bṛhaspati

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain here; not recomputed and the transmitted line-length suggests possible Jagatī tendencies)

Sukta 191

Sukta 1.191

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ଉପଦ୍ରବକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେଇବା ପାଇଁ ଏକ ଅପୋତ୍ରୋପାଇକ (ରକ୍ଷାତ୍ମକ) ମନ୍ତ୍ର। ବହୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନୁସାରେ ଏମାନେ ବିଷ, ରୋଗ-କାରକ ଦୂତ, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ତା, କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଅପକାର—ଯେଉଁମାନେ ମଣିଷ ଉପରେ “ଲଗି” ରହେ। ସୂକ୍ତଟି ଲୁଚିଥିବା ଡ଼ଙ୍ଗା ଓ ବିଷକୁ ନାମକରଣ କରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରେ, ଏବଂ ତା’ପରେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ/ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ମହା-ପ୍ରକାଶକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ କାମ କରୁଥିବା ଅପକାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଏହା ଔଷଧୀୟ ଓ ଘୋଷଣାତ୍ମକ ସ୍ୱର ନେଇ କହେ: ବିଷ “ନିରସ” ହୋଇଗଲା, ଅର୍ଥାତ୍ ଶକ୍ତିହୀନ।

16 mantras | Devata: Apotropaic force against unseen afflictors (often read as disease/poison/hostile beings; devatā assignment varies in traditions)