Sukta 155
Sukta 1.155
Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.155)
Viṣṇu
Triṣṭubh
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ଅଜୟ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପର୍ବତ-ଶିଖରରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ “ବିସ୍ତୃତ ପଦକ୍ଷେପ” ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାପେ ଓ ଧାରଣ କରେ—ସେହି ମହିମାକୁ ଯଜ୍ଞର ଋତ-କ୍ରମ ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବିଜୟ ସହ ଯୋଡ଼ି ଉତ୍ସବ କରାଯାଇଛି। କବି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକାଧାରେ ବିଶ୍ୱର ମାପକ ଏବଂ ସଦା-ଯୁବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାନ୍ତି, ଯିଏ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
प्र वः पान्तमन्धसो धियायते महे शूराय विष्णवे चार्चत । या सानुनि पर्वतानामदाभ्या महस्तस्थतुरर्वतेव साधुना ॥
ହେ ଶୂରମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ—ମହା ବୀରଶକ୍ତି—ପାଇଁ ତୁମ ସ୍ତୁତିଗୀତକୁ ଆଗକୁ ଆଣି ଅର୍ପଣ କର। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସୋମରସର ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ, ଧୀ (ଚିନ୍ତନ)କୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା। ପର୍ବତଶିଖରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଜେୟ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ବିଶାଳ ସତ୍ତାବାନ—ସୁଅଶ୍ୱ ପରି ଦୃଢ଼ ଓ ସରଳ।
Mantra 2
त्वेषमित्था समरणं शिमीवतोरिन्द्राविष्णू सुतपा वामुरुष्यति । या मर्त्याय प्रतिधीयमानमित्कृशानोरस्तुरसनामुरुष्यथः ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର–ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମ ଦୁହଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ପରାକ୍ରମୀ ଶକ୍ତିର ସମର ନିଶ୍ଚୟ ଉଗ୍ର; ସୋମପାନୀ (ସୁତପା) ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥକୁ ବିସ୍ତାର କରେ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁବଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିର ଦାହରୁ ମଧ୍ୟ ଓ ଧାଉଥିବା ଆକ୍ରମଣରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁହେଁ ରକ୍ଷା କରି ପଥକୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କର।
Mantra 3
ता ईं वर्धन्ति मह्यस्य पौंस्यं नि मातरा नयति रेतसे भुजे । दधाति पुत्रोऽवरं परं पितुर्नाम तृतीयमधि रोचने दिवः ॥
ଏହି ଦୁଇଜଣ (ଇନ୍ଦ୍ର–ବିଷ୍ଣୁ) ତାହାର ମହାନ ପୌଂସ୍ୟ (ପୁରୁଷତ୍ୱ-ଶକ୍ତି) କୁ ବଢ଼ାନ୍ତି; ବୀଜ ଓ ଭୋଗ ପାଇଁ ଦୁଇ ମାତାଙ୍କୁ ତଳକୁ ନେଇଯାଯାଏ। ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ନାମକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଏବଂ ତୃତୀୟକୁ ଦ୍ୟୌର ରୋଚନ (ପ୍ରକାଶମୟ) ଲୋକରେ ଅଧି ସ୍ଥିର କରେ।
Mantra 4
तत्तदिदस्य पौंस्यं गृणीमसीनस्य त्रातुरवृकस्य मीळ्हुषः । यः पार्थिवानि त्रिभिरिद्विगामभिरुरु क्रमिष्टोरुगायाय जीवसे ॥
ସେହି—ହଁ, ସେହି ନିଜେ—ତାହାର ବୀର୍ୟମୟ ପୌଂସ୍ୟକୁ ଆମେ ଗାଉଛୁ: ବଳବାନ ରକ୍ଷକଙ୍କର, ‘ବୃକ’ (ହାନି) ରହିତଙ୍କର, ଦାନଶୀଳଙ୍କର। ଯିଏ ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ପାର୍ଥିବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଶାଳଭାବେ ମାପିଲେ—ଉରୁଗାୟ (ବିଶାଳ-ଗତି) ଜୀବନ ପାଇଁ, ମହାନ ସ୍ତୁତିଗୀତ ପାଇଁ।
Mantra 5
द्वे इदस्य क्रमणे स्वर्दृशोऽभिख्याय मर्त्यो भुरण्यति । तृतीयमस्य नकिरा दधर्षति वयश्चन पतयन्तः पतत्रिणः ॥
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପଦକ୍ରମକୁ ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖିପାରେ—ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ୱର୍ଗଦର୍ଶନ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ପଦକୁ କେହି ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ—ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ପତତ୍ରୀ, ଉଡାଣରେ ସୁଦ୍ଧା ନୁହେଁ।
Mantra 6
चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीँरवीविपत् । बृहच्छरीरो विमिमान ऋक्वभिर्युवाकुमारः प्रत्येत्याहवम् ॥
ଚାରି ଓ ନବ୍ବେ ନାମ ସହିତ ସେ ଅନେକ-ଆରାଯୁକ୍ତ ଚକ୍ରକୁ ଗତିରେ ଆଣିଲେ—ଘୂରୁଥିବା ବୃତ୍ତ ପରି—ଏବଂ ତାହାକୁ ତାହାର ପଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେରଣ କଲେ। ବୃହତ୍-ଶରୀରୀ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଋକ୍ଦ୍ୱାରା ମାପ କରୁଥିବା ପରି, ସଦା-ଯୁବ, କେବେ ଶିଶୁ ନୁହେଁ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଆଗେଇ ଆସନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It praises Viṣṇu’s vast power—especially his famous ‘three strides’ by which he measures and secures the worlds—while asking for protection, stability, and a spacious life.
The mountain-summit imagery presents Viṣṇu as firm, unconquerable, and elevated above obstacles—symbolizing a stable cosmic support that the worshipper can rely on.
It is a Vedic way of saying Viṣṇu establishes the great spaces of existence—measuring out the world-regions so life, order, and the sacrifice can unfold securely.
Ask anything about Sukta 155 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.